১১. সোতাপত্তিসংযুত্তং

১. ৰেল়ুদ্ৰারৰগ্গো

১. চক্কৰত্তিরাজসুত্তং

৯৯৭. সাৰত্থিনিদানং. তত্র খো ভগৰা…পে… এতদৰোচ – ‘‘কিঞ্চাপি, ভিক্খৰে, রাজা চক্কৰত্তী [চক্কৰত্তি (স্যা. কং. পী. ক.)] চতুন্নং দীপানং ইস্সরিযাধিপচ্চং রজ্জং কারেত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি দেৰানং তাৰতিংসানং সহব্যতং, সো তত্থ নন্দনে ৰনে অচ্ছরাসঙ্ঘপরিৰুতো দিব্বেহি চ পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পরিচারেতি, সো চতূহি ধম্মেহি অসমন্নাগতো, অথ খো সো অপরিমুত্তোৰ [অপরিমুত্তো চ (স্যা. কং. ক.)] নিরযা অপরিমুত্তো তিরচ্ছানযোনিযা অপরিমুত্তো পেত্তিৰিসযা অপরিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৰিনিপাতা. কিঞ্চাপি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো পিণ্ডিযালোপেন যাপেতি, নন্তকানি চ ধারেতি, সো চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো, অথ খো সো পরিমুত্তো [পরিমুত্তো চ (স্যা. কং. ক.)] নিরযা পরিমুত্তো তিরচ্ছানযোনিযা পরিমুত্তো পেত্তিৰিসযা পরিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৰিনিপাতা’’.

‘‘কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি. ধম্মে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহী’তি. সঙ্ঘে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘সুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, উজুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, ঞাযপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, সামীচিপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, যদিদং – চত্তারি পুরিসযুগানি অট্ঠ পুরিসপুগ্গলা, এস ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’তি. অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি অচ্ছিদ্দেহি অসবলেহি অকম্মাসেহি ভুজিস্সেহি ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থেহি অপরামট্ঠেহি সমাধিসংৰত্তনিকেহি. ইমেহি চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতি. যো চ, ভিক্খৰে, চতুন্নং দীপানং পটিলাভো, যো চতুন্নং ধম্মানং পটিলাভো চতুন্নং দীপানং পটিলাভো চতুন্নং ধম্মানং পটিলাভস্স কলং নাগ্ঘতি সোল়সি’’ন্তি. পঠমং.

২. ব্রহ্মচরিযোগধসুত্তং

৯৯৮. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো.

‘‘কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান [ৰত্ৰা (সী. পী.) এৰমীদিসেসু ঠানেসু] সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

‘‘যেসং সদ্ধা চ সীলঞ্চ, পসাদো ধম্মদস্সনং;

তে ৰে কালেন পচ্চেন্তি, ব্রহ্মচরিযোগধং সুখ’’ন্তি. দুতিযং;

৩. দীঘাৰুউপাসকসুত্তং

৯৯৯. একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন দীঘাৰু উপাসকো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. অথ খো দীঘাৰু উপাসকো পিতরং জোতিকং গহপতিং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, গহপতি, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দ – ‘দীঘাৰু, ভন্তে, উপাসকো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. সো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতী’তি. এৰঞ্চ ৰদেহি – ‘সাধু কির, ভন্তে, ভগৰা যেন দীঘাৰুস্স উপাসকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. ‘‘এৰং, তাতা’’তি খো জোতিকো গহপতি দীঘাৰুস্স উপাসকস্স পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জোতিকো গহপতি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘দীঘাৰু, ভন্তে, উপাসকো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. সো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি. এৰঞ্চ ৰদেতি – ‘সাধু কির, ভন্তে, ভগৰা যেন দীঘাৰুস্স উপাসকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন.

অথ খো ভগৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন দীঘাৰুস্স উপাসকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা দীঘাৰুং উপাসকং এতদৰোচ – ‘‘কচ্চি তে, দীঘাৰু, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং? কচ্চি দুক্খা ৰেদনা পটিক্কমন্তি, নো অভিক্কমন্তি; পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো অভিক্কমো’’তি? ‘‘ন মে, ভন্তে, খমনীযং, ন যাপনীযং. বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো’’তি. ‘‘তস্মাতিহ তে, দীঘাৰু, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো ভৰিস্সামি – ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো ভৰিস্সামি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি’. এৰঞ্হি তে, দীঘাৰু, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

‘‘যানিমানি, ভন্তে, ভগৰতা চত্তারি সোতাপত্তিযঙ্গানি দেসিতানি, সংৰিজ্জন্তে তে ধম্মা মযি, অহঞ্চ তেসু ধম্মেসু সন্দিস্সামি. অহঞ্হি, ভন্তে, বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহী’’তি. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, দীঘাৰু, ইমেসু চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু পতিট্ঠায ছ ৰিজ্জাভাগিযে ধম্মে উত্তরি ভাৰেয্যাসি. ইধ ত্ৰং, দীঘাৰু, সব্বসঙ্খারেসু অনিচ্চানুপস্সী ৰিহরাহি, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞী, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞী পহানসঞ্ঞী ৰিরাগসঞ্ঞী নিরোধসঞ্ঞীতি. এৰঞ্হি তে, দীঘাৰু, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

‘‘যেমে, ভন্তে, ভগৰতা ছ ৰিজ্জাভাগিযা ধম্মা দেসিতা, সংৰিজ্জন্তে তে ধম্মা মযি, অহঞ্চ তেসু ধম্মেসু সন্দিস্সামি. অহঞ্হি, ভন্তে, সব্বসঙ্খারেসু অনিচ্চানুপস্সী ৰিহরামি, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞী, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞী পহানসঞ্ঞী ৰিরাগসঞ্ঞী নিরোধসঞ্ঞী. অপি চ মে, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘মা হেৰাযং জোতিকো গহপতি মমচ্চযেন ৰিঘাতং আপজ্জী’’’তি [আপজ্জতি (ক.)]. ‘‘মা ত্ৰং, তাত দীঘাৰু, এৰং মনসাকাসি. ইঙ্ঘ ত্ৰং, তাত দীঘাৰু, যদেৰ তে ভগৰা আহ, তদেৰ ত্ৰং সাধুকং মনসি করোহী’’তি.

অথ খো ভগৰা দীঘাৰুং উপাসকং ইমিনা ওৰাদেন ওৰদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো দীঘাৰু উপাসকো অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো কালমকাসি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘যো সো, ভন্তে, দীঘাৰু নাম উপাসকো ভগৰতা সংখিত্তেন ওৰাদেন ওৰদিতো সো কালঙ্কতো. তস্স কা গতি, কো অভিসম্পরাযো’’তি? ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু উপাসকো, পচ্চপাদি [অহোসি সচ্চৰাদী (স্যা. কং. পী. ক.)] ধম্মস্সানুধম্মং, ন চ মং ধম্মাধিকরণং [ন চ ধম্মাধিকরণং (স্যা. কং. পী. ক.)] ৰিহেসেসি [ৰিহেঠেসি (ইতিপি অঞ্ঞত্থ)]. দীঘাৰু, ভিক্খৰে, উপাসকো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা’’তি. ততিযং.

৪. পঠমসারিপুত্তসুত্তং

১০০০. একং সমযং আযস্মা চ সারিপুত্তো আযস্মা চ আনন্দো সাৰত্থিযং ৰিহরন্তি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘কতিনং নু খো, আৰুসো সারিপুত্ত, ধম্মানং সমন্নাগমনহেতু এৰমযং পজা ভগৰতা ব্যাকতা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা’’তি? ‘‘চতুন্নং খো, আৰুসো, ধম্মানং সমন্নাগমনহেতু এৰমযং পজা ভগৰতা ব্যাকতা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা’’.

‘‘কতমেসং চতুন্নং? ইধাৰুসো, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. ইমেসং খো, আৰুসো, চতুন্নং ধম্মানং সমন্নাগমনহেতু এৰমযং পজা ভগৰতা ব্যাকতা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসারিপুত্তসুত্তং

১০০১. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সারিপুত্তং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘‘সোতাপত্তিযঙ্গং, সোতাপত্তিযঙ্গ’ন্তি হিদং, সারিপুত্ত, ৰুচ্চতি. কতমং নু খো সারিপুত্ত, সোতাপত্তিযঙ্গ’’ন্তি? ‘‘সপ্পুরিসসংসেৰো হি, ভন্তে, সোতাপত্তিযঙ্গং, সদ্ধম্মস্সৰনং সোতাপত্তিযঙ্গং, যোনিসোমনসিকারো সোতাপত্তিযঙ্গং, ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি সোতাপত্তিযঙ্গ’’ন্তি. ‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্ত! সপ্পুরিসসংসেৰো হি, সারিপুত্ত, সোতাপত্তিযঙ্গং, সদ্ধম্মস্সৰনং সোতাপত্তিযঙ্গং, যোনিসোমনসিকারো সোতাপত্তিযঙ্গং, ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি সোতাপত্তিযঙ্গং’’.

‘‘‘সোতো, সোতো’তি হিদং, সারিপুত্ত, ৰুচ্চতি. কতমো নু খো, সারিপুত্ত, সোতো’’তি? ‘‘অযমেৰ হি, ভন্তে, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সোতো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৰাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৰো, সম্মাৰাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্ত! অযমেৰ হি, সারিপুত্ত, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সোতো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি’’.

‘‘‘সোতাপন্নো, সোতাপন্নো’তি হিদং, সারিপুত্ত, ৰুচ্চতি. কতমো নু খো, সারিপুত্ত, সোতাপন্নো’’তি? ‘‘যো হি, ভন্তে, ইমিনা অরিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সমন্নাগতো অযং ৰুচ্চতি সোতাপন্নো, স্ৰাযং আযস্মা এৰংনামো এৰংগোত্তো’’তি. ‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্ত! যো হি, সারিপুত্ত, ইমিনা অরিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সমন্নাগতো অযং ৰুচ্চতি সোতাপন্নো, স্ৰাযং আযস্মা এৰংনামো এৰংগোত্তো’’তি. পঞ্চমং.

৬. থপতিসুত্তং

১০০২. সাৰত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ ভগৰতো চীৰরকম্মং করোন্তি – ‘‘নিট্ঠিতচীৰরো ভগৰা তেমাসচ্চযেন চারিকং পক্কমিস্সতী’’তি. তেন খো পন সমযেন ইসিদত্তপুরাণা থপতযো সাধুকে পটিৰসন্তি কেনচিদেৰ করণীযেন. অস্সোসুং খো ইসিদত্তপুরাণা থপতযো – ‘‘সম্বহুলা কির ভিক্খূ ভগৰতো চীৰরকম্মং করোন্তি – ‘নিট্ঠিতচীৰরো ভগৰা তেমাসচ্চযেন চারিকং পক্কমিস্সতী’’’তি.

অথ খো ইসিদত্তপুরাণা থপতযো মগ্গে পুরিসং ঠপেসুং – ‘‘যদা ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, পস্সেয্যাসি ভগৰন্তং আগচ্ছন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং, অথ অম্হাকং আরোচেয্যাসী’’তি. দ্ৰীহতীহং ঠিতো খো সো পুরিসো অদ্দস ভগৰন্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান যেন ইসিদত্তপুরাণা থপতযো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ইসিদত্তপুরাণে থপতযো এতদৰোচ – ‘‘অযং সো, ভন্তে, ভগৰা আগচ্ছতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো. যস্স দানি কালং মঞ্ঞথা’’তি.

অথ খো ইসিদত্তপুরাণা থপতযো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা ভগৰন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধিংসু. অথ খো ভগৰা মগ্গা ওক্কম্ম যেন অঞ্ঞতরং রুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. ইসিদত্তপুরাণা থপতযো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ইসিদত্তপুরাণা থপতযো ভগৰন্তং এতদৰোচুং –

‘‘যদা মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘সাৰত্থিযা কোসলেসু চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূরে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘সাৰত্থিযা কোসলেসু চারিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূরে নো ভগৰা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘কোসলেহি মল্লেসু চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূরে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘কোসলেহি মল্লেসু চারিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূরে নো ভগৰা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘মল্লেহি ৰজ্জীসু চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূরে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘মল্লেহি ৰজ্জীসু চারিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূরে নো ভগৰা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘ৰজ্জীহি কাসীসু চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূরে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে ভগৰন্তং সুণাম – ‘ৰজ্জীহি কাসীসু চারিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূরে নো ভগৰা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘কাসীহি মাগধে চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূরে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘কাসীহি মাগধে চারিকং পক্কন্তো’তি, হোতি অনপ্পকা নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি অনপ্পকং দোমনস্সং – ‘দূরে নো ভগৰা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘মাগধেহি কাসীসু চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘মাগধেহি কাসীসু চারিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৰা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘কাসীহি ৰজ্জীসু চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘কাসীহি ৰজ্জীসু চারিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৰা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘ৰজ্জীহি মল্লেসু চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘ৰজ্জীহি মল্লেসু চারিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৰা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘মল্লেহি কোসলে চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘মল্লেহি কোসলে চারিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৰা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘কোসলেহি সাৰত্থিং চারিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৰা ভৰিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সুণাম – ‘সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে’তি, হোতি অনপ্পকা নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি অনপ্পকং সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৰা’’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, থপতযো, সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. অলঞ্চ পন ৰো, থপতযো, অপ্পমাদাযা’’তি. ‘‘অত্থি খো নো, ভন্তে, এতম্হা সম্বাধা অঞ্ঞো সম্বাধো সম্বাধতরো চেৰ সম্বাধসঙ্খাততরো চা’’তি. ‘‘কতমো পন ৰো, থপতযো, এতম্হা সম্বাধা অঞ্ঞো সম্বাধো সম্বাধতরো চেৰ সম্বাধসঙ্খাততরো চা’’তি?

‘‘ইধ মযং, ভন্তে, যদা রাজা পসেনদি কোসলো উয্যানভূমিং নিয্যাতুকামো হোতি, যে তে রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স নাগা ওপৰয্হা তে কপ্পেত্ৰা, যা তা রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পজাপতিযো পিযা মনাপা তা একং পুরতো একং পচ্ছতো নিসীদাপেম. তাসং খো পন, ভন্তে, ভগিনীনং এৰরূপো গন্ধো হোতি, সেয্যথাপি নাম গন্ধকরণ্ডকস্স তাৰদেৰ ৰিৰরিযমানস্স, যথা তং রাজকঞ্ঞানং গন্ধেন ৰিভূসিতানং. তাসং খো পন, ভন্তে, ভগিনীনং এৰরূপো কাযসম্ফস্সো হোতি, সেয্যথাপি নাম তূলপিচুনো ৰা কপ্পাসপিচুনো ৰা, যথা তং রাজকঞ্ঞানং সুখেধিতানং. তস্মিং খো পন, ভন্তে, সমযে নাগোপি রক্খিতব্বো হোতি, তাপি ভগিনিযো রক্খিতব্বা হোন্তি, অত্তাপি রক্খিতব্বো হোতি. ন খো পন মযং, ভন্তে, অভিজানাম তাসু ভগিনীসু পাপকং চিত্তং উপ্পাদেতা. অযং খো নো, ভন্তে, এতম্হা সম্বাধা অঞ্ঞো সম্বাধো সম্বাধতরো চেৰ সম্বাধসঙ্খাততরো চা’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, থপতযো, সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. অলঞ্চ পন ৰো, থপতযো, অপ্পমাদায. চতূহি খো, থপতযো, ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো.

‘‘কতমেহি চতূহি? ইধ, থপতযো, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… ৰিগতমলমচ্ছেরেন চেতসা অজ্ঝাগারং ৰসতি মুত্তচাগো পযতপাণি ৰোস্সগ্গরতো যাচযোগো দানসংৰিভাগরতো. ইমেহি খো, থপতযো, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো.

‘‘তুম্হে খো, থপতযো, বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… যং খো পন কিঞ্চি কুলে দেয্যধম্মং সব্বং তং অপ্পটিৰিভত্তং সীলৰন্তেহি কল্যাণধম্মেহি. তং কিং মঞ্ঞথ, থপতযো, কতিৰিধা তে কোসলেসু মনুস্সা যে তুম্হাকং সমসমা, যদিদং – দানসংৰিভাগে’’তি? ‘‘লাভা নো, ভন্তে, সুলদ্ধং নো, ভন্তে! যেসং নো ভগৰা এৰং পজানাতী’’তি. ছট্ঠং.

৭. ৰেল়ুদ্ৰারেয্যসুত্তং

১০০৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসলেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ৰেল়ুদ্ৰারং নাম কোসলানং ব্রাহ্মণগামো তদৰসরি. অস্সোসুং খো তে ৰেল়ুদ্ৰারেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো কোসলেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং ৰেল়ুদ্ৰারং অনুপ্পত্তো. তং খো পন ভৰন্তং গোতমং এৰং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা [ভগৰাতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. সো ইমং লোকং সদেৰকং সমারকং সব্রহ্মকং সস্সমণব্রাহ্মণিং পজং সদেৰমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি’. সাধু খো পন তথারূপানং অরহতং দস্সনং হোতী’’তি.

অথ খো তে ৰেল়ুদ্ৰারেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা অপ্পেকচ্চে ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু; সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে ভগৰতো সন্তিকে নামগোত্তং সাৰেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ৰেল়ুদ্ৰারেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘মযং, ভো গোতম, এৰংকামা এৰংছন্দা এৰংঅধিপ্পাযা – পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৰসেয্যাম, কাসিকচন্দনং পচ্চনুভৰেয্যাম, মালাগন্ধৰিলেপনং ধারেয্যাম, জাতরূপরজতং সাদিযেয্যাম, কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্যাম. তেসং নো ভৰং গোতমো অম্হাকং এৰংকামানং এৰংছন্দানং এৰংঅধিপ্পাযানং তথা ধম্মং দেসেতু যথা মযং পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৰসেয্যাম…পে… সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্যামা’’তি.

‘‘অত্তূপনাযিকং ৰো, গহপতযো, ধম্মপরিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভো’’তি খো তে ৰেল়ুদ্ৰারেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘কতমো চ, গহপতযো, অত্তুপনাযিকো ধম্মপরিযাযো? ইধ, গহপতযো, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোস্মি জীৰিতুকামো অমরিতুকামো সুখকামো দুক্খপ্পটিকূলো. যো খো মং জীৰিতুকামং অমরিতুকামং সুখকামং দুক্খপ্পটিকূলং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৰ খো পন পরং জীৰিতুকামং অমরিতুকামং সুখকামং দুক্খপ্পটিকূলং জীৰিতা ৰোরোপেয্যং, পরস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পরস্স পেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, কথাহং পরং তেন সংযোজেয্য’ন্তি! সো ইতি পটিসঙ্খায অত্তনা চ পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, পরঞ্চ পাণাতিপাতা ৰেরমণিযা সমাদপেতি, পাণাতিপাতা ৰেরমণিযা চ ৰণ্ণং ভাসতি. এৰমস্সাযং কাযসমাচারো তিকোটিপরিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যো খো মে অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযেয্য, ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৰ খো পন পরস্স অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযেয্যং, পরস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পরস্স পেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, কথাহং পরং তেন সংযোজেয্য’ন্তি! সো ইতি পটিসঙ্খায অত্তনা চ অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, পরঞ্চ অদিন্নাদানা ৰেরমণিযা সমাদপেতি, অদিন্নাদানা ৰেরমণিযা চ ৰণ্ণং ভাসতি. এৰমস্সাযং কাযসমাচারো তিকোটিপরিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যো খো মে দারেসু চারিত্তং আপজ্জেয্য, ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৰ খো পন পরস্স দারেসু চারিত্তং আপজ্জেয্যং, পরস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পরস্স পেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, কথাহং পরং তেন সংযোজেয্য’ন্তি! সো ইতি পটিসঙ্খায অত্তনা চ কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, পরঞ্চ কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণিযা সমাদপেতি, কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণিযা চ ৰণ্ণং ভাসতি. এৰমস্সাযং কাযসমাচারো তিকোটিপরিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যো খো মে মুসাৰাদেন অত্থং ভঞ্জেয্য, ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৰ খো পন পরস্স মুসাৰাদেন অত্থং ভঞ্জেয্যং, পরস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পরস্স পেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, কথাহং পরং তেন সংযোজেয্য’ন্তি! সো ইতি পটিসঙ্খায অত্তনা চ মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, পরঞ্চ মুসাৰাদা ৰেরমণিযা সমাদপেতি, মুসাৰাদা ৰেরমণিযা চ ৰণ্ণং ভাসতি. এৰমস্সাযং ৰচীসমাচারো তিকোটিপরিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – যো খো মং পিসুণায ৰাচায মিত্তে ভিন্দেয্য [মিত্তেহি ভেদেয্য (স্যা. কং. পী. ক.)], ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৰ খো পন পরং পিসুণায ৰাচায মিত্তে ভিন্দেয্যং, পরস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং…পে… এৰমস্সাযং ৰচীসমাচারো তিকোটিপরিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – যো খো মং ফরুসায ৰাচায সমুদাচরেয্য, ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৰ খো পন পরং ফরুসায ৰাচায সমুদাচরেয্যং, পরস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং. যো খো ম্যাযং ধম্মো…পে… এৰমস্সাযং ৰচীসমাচারো তিকোটিপরিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যো খো মং সম্ফভাসেন সম্ফপ্পলাপভাসেন সমুদাচরেয্য, ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৰ খো পন পরং সম্ফভাসেন সম্ফপ্পলাপভাসেন সমুদাচরেয্যং, পরস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পরস্স পেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, কথাহং পরং তেন সংযোজেয্য’ন্তি! সো ইতি পটিসঙ্খায অত্তনা চ সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি, পরঞ্চ সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণিযা সমাদপেতি, সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণিযা চ ৰণ্ণং ভাসতি. এৰমস্সাযং ৰচীসমাচারো তিকোটিপরিসুদ্ধো হোতি.

‘‘সো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি; ধম্মে …পে… সঙ্ঘে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি সুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি. অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. যতো খো, গহপতযো, অরিযসাৰকো ইমেহি সত্তহি সদ্ধম্মেহি [ধম্মেহি (সী.)] সমন্নাগতো হোতি ইমেহি চতূহি আকঙ্খিযেহি ঠানেহি, সো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি [খীণতিরচ্ছানযোনিযো (সী. স্যা. কং. পী.), খীণতিরচ্ছানযোনিকো (ক.)] খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’’তি.

এৰং ৰুত্তে ৰেল়ুদ্ৰারেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… এতে মযং ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকে নো ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতে [পাণুপেতং (ক.)] সরণং গতে’’তি. সত্তমং.

৮. পঠমগিঞ্জকাৰসথসুত্তং

১০০৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা ঞাতিকে ৰিহরতি গিঞ্জকাৰসথে. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘সাল়্হো নাম, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো; তস্স কা গতি কো অভিসম্পরাযো? নন্দা নাম, ভন্তে, ভিক্খুনী কালঙ্কতা; তস্সা কা গতি কো অভিসম্পরাযো? সুদত্তো নাম, ভন্তে, উপাসকো কালঙ্কতো; তস্স কা গতি কো অভিসম্পরাযো? সুজাতা নাম, ভন্তে, উপাসিকা কালঙ্কতা; তস্সা কা গতি, কো অভিসম্পরাযো’’তি?

‘‘সাল়্হো, আনন্দ, ভিক্খু কালঙ্কতো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. নন্দা, আনন্দ, ভিক্খুনী কালঙ্কতা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পরিনিব্বাযিনী অনাৰত্তিধম্মা তস্মা লোকা. সুদত্তো, আনন্দ, উপাসকো কালঙ্কতো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী; সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সতি. সুজাতা, আনন্দ, উপাসিকা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা.

‘‘অনচ্ছরিযং খো পনেতং, আনন্দ, যং মনুস্সভূতো কালং করেয্য; তস্মিং তস্মিং চে মং কালঙ্কতে উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছিস্সথ. ৰিহেসা পেসা, আনন্দ, অস্স তথাগতস্স. তস্মাতিহানন্দ, ধম্মাদাসং নাম ধম্মপরিযাযং দেসেস্সামি; যেন সমন্নাগতো অরিযসাৰকো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’’.

‘‘কতমো চ সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপরিযাযো; যেন সমন্নাগতো অরিযসাৰকো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’’?

‘‘ইধ, আনন্দ, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. অযং খো সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপরিযাযো; যেন সমন্নাগতো অরিযসাৰকো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’’তি. অট্ঠমং.

(তীণিপি সুত্তন্তানি একনিদানানি).

৯. দুতিযগিঞ্জকাৰসথসুত্তং

১০০৫. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অসোকো নাম, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো; তস্স কা গতি, কো অভিসম্পরাযো? অসোকা নাম, ভন্তে, ভিক্খুনী কালঙ্কতা…পে… অসোকো নাম, ভন্তে, উপাসকো কালঙ্কতো…পে… অসোকা নাম, ভন্তে, উপাসিকা কালঙ্কতা; তস্সা কা গতি, কো অভিসম্পরাযো’’তি?

‘‘অসোকো, আনন্দ, ভিক্খু কালঙ্কতো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি…পে… (পুরিমৰেয্যাকরণেন একনিদানং).

‘‘অযং খো সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপরিযাযো; যেন সমন্নাগতো অরিযসাৰকো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’’তি. নৰমং.

১০. ততিযগিঞ্জকাৰসথসুত্তং

১০০৬. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কক্কটো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো কালঙ্কতো; তস্স কা গতি, কো অভিসম্পরাযো? কল়িভো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো…পে… নিকতো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো…পে… কটিস্সহো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো…পে… তুট্ঠো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো…পে… সন্তুট্ঠো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো…পে… ভদ্দো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো…পে… সুভদ্দো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো কালঙ্কতো; তস্স কা গতি কো অভিসম্পরাযো’’তি?

‘‘কক্কটো, আনন্দ, উপাসকো কালঙ্কতো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. কল়িভো, আনন্দ …পে… নিকতো, আনন্দ…পে… কটিস্সহো, আনন্দ …পে… তুট্ঠো, আনন্দ…পে… সন্তুট্ঠো, আনন্দ…পে… ভদ্দো, আনন্দ…পে… সুভদ্দো, আনন্দ, উপাসকো কালঙ্কতো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. (সব্বে একগতিকা কাতব্বা).

‘‘পরোপঞ্ঞাস, আনন্দ, ঞাতিকে উপাসকা কালঙ্কতা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পরিনিব্বাযিনো অনাৰত্তিধম্মা তস্মা লোকা. সাধিকনৰুতি, আনন্দ, ঞাতিকে উপাসকা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনো; সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সন্তি. ছাতিরেকানি খো, আনন্দ, পঞ্চসতানি ঞাতিকে উপাসকা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা.

‘‘অনচ্ছরিযং খো পনেতং, আনন্দ, যং মনুস্সভূতো কালং করেয্য; তস্মিং তস্মিং চে মং কালঙ্কতে উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছিস্সথ. ৰিহেসা পেসা, আনন্দ, অস্স তথাগতস্স. তস্মাতিহানন্দ, ধম্মাদাসং নাম ধম্মপরিযাযং দেসেস্সামি; যেন সমন্নাগতো অরিযসাৰকো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’’.

‘‘কতমো চ সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপরিযাযো; যেন সমন্নাগতো অরিযসাৰকো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’’.

‘‘ইধানন্দ, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. অযং খো সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপরিযাযো; যেন সমন্নাগতো অরিযসাৰকো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’’তি. দসমং.

ৰেল়ুদ্ৰারৰগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

রাজা ওগধদীঘাৰু, সারিপুত্তাপরে দুৰে;

থপতী ৰেল়ুদ্ৰারেয্যা, গিঞ্জকাৰসথে তযোতি.

২. রাজকারামৰগ্গো

১. সহস্সভিক্খুনিসঙ্ঘসুত্তং

১০০৭. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি রাজকারামে. অথ খো সহস্সভিক্খুনিসঙ্ঘো [সহস্সো ভিক্খুনিসংঘো (সী.)] যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো তা ভিক্খুনিযো ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘চতূহি খো, ভিক্খুনিযো, ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খুনিযো, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে …পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি, অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. ইমেহি খো, ভিক্খুনিযো, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’তি. পঠমং.

২. ব্রাহ্মণসুত্তং

১০০৮. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘ব্রাহ্মণা, ভিক্খৰে, উদযগামিনিং নাম পটিপদং পঞ্ঞপেন্তি. তে সাৰকং এৰং সমাদপেন্তি – ‘এহি ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, কালস্সেৰ উট্ঠায পাচীনমুখো যাহি. সো ত্ৰং মা সোব্ভং পরিৰজ্জেহি, মা পপাতং, মা খাণুং, মা কণ্ডকঠানং [কণ্ডকং ঠানং (পী. ক.)], মা চন্দনিযং, মা ওল়িগল্লং. যত্থ [যত্থেৰ (স্যা. কং.), যানি ৰা (সী.)] পপতেয্যাসি তত্থেৰ মরণং আগমেয্যাসি. এৰং ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সসী’’’তি.

‘‘তং খো পনেতং, ভিক্খৰে, ব্রাহ্মণানং বালগমনমেতং [বালানং গমনমেতং (সী.)] মূল়্হগমনমেতং ন নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততি. অহঞ্চ খো, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে উদযগামিনিং পটিপদং পঞ্ঞপেমি; যা একন্তনিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি.

‘‘কতমা চ সা, ভিক্খৰে, উদযগামিনী পটিপদা; যা একন্তনিব্বিদায…পে… নিব্বানায সংৰত্ততি? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি; ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. অযং খো সা, ভিক্খৰে, উদযগামিনী পটিপদা একন্তনিব্বিদায…পে… নিব্বানায সংৰত্ততী’’তি. দুতিযং.

৩. আনন্দত্থেরসুত্তং

১০০৯. একং সমযং আযস্মা চ আনন্দো আযস্মা চ সারিপুত্তো সাৰত্থিযং ৰিহরন্তি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সারিপুত্তো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘কতিনং খো, আৰুসো আনন্দ, ধম্মানং পহানা, কতিনং ধম্মানং সমন্নাগমনহেতু, এৰমযং পজা ভগৰতা ব্যাকতা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা’’তি? ‘‘চতুন্নং খো, আৰুসো, ধম্মানং পহানা, চতুন্নং ধম্মানং সমন্নাগমনহেতু, এৰমযং পজা ভগৰতা ব্যাকতা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা’’তি.

‘‘কতমেসং চতুন্নং? যথারূপেন খো, আৰুসো, বুদ্ধে অপ্পসাদেন সমন্নাগতো অস্সুতৰা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তথারূপস্স বুদ্ধে অপ্পসাদো ন হোতি. যথারূপেন চ খো, আৰুসো, বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো সুতৰা অরিযসাৰকো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি তথারূপস্স বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’’তি.

‘‘যথারূপেন চ খো, আৰুসো, ধম্মে অপ্পসাদেন সমন্নাগতো অস্সুতৰা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তথারূপস্স ধম্মে অপ্পসাদো ন হোতি. যথারূপেন চ খো, আৰুসো, ধম্মে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো সুতৰা অরিযসাৰকো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি তথারূপস্স ধম্মে অৰেচ্চপ্পসাদো হোতি – স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো…পে… ৰিঞ্ঞূহীতি.

‘‘যথারূপেন চ খো, আৰুসো, সঙ্ঘে অপ্পসাদেন সমন্নাগতো অস্সুতৰা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তথারূপস্স সঙ্ঘে অপ্পসাদো ন হোতি. যথারূপেন চ খো, আৰুসো, সঙ্ঘে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো সুতৰা অরিযসাৰকো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি তথারূপস্স সঙ্ঘে অৰেচ্চপ্পসাদো হোতি – সুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি.

‘‘যথারূপেন চ খো, আৰুসো, দুস্সীল্যেন সমন্নাগতো অস্সুতৰা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তথারূপস্স দুস্সীল্যং ন হোতি. যথারূপেহি চ খো, আৰুসো, অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো সুতৰা অরিযসাৰকো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি তথারূপানি অরিযকন্তানি সীলানি হোন্তি অখণ্ডানি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকানি. ইমেসং খো, আৰুসো, চতুন্নং ধম্মানং পহানা ইমেসং চতুন্নং ধম্মানং সমন্নাগমনহেতু এৰমযং পজা ভগৰতা ব্যাকতা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা’’তি. ততিযং.

৪. দুগ্গতিভযসুত্তং

১০১০. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সব্বদুগ্গতিভযং সমতিক্কন্তো হোতি. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সব্বদুগ্গতিভযং সমতিক্কন্তো হোতী’’তি. চতুত্থং.

৫. দুগ্গতিৰিনিপাতভযসুত্তং

১০১১. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সব্বদুগ্গতিৰিনিপাতভযং সমতিক্কন্তো হোতি. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সব্বদুগ্গতিৰিনিপাতভযং সমতিক্কন্তো হোতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. পঠমমিত্তামচ্চসুত্তং

১০১২. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৰা অমচ্চা ৰা ঞাতী ৰা সালোহিতা ৰা – তে, ভিক্খৰে, চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সমাদপেতব্বা, নিৰেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা. কতমেসু চতূসু? বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদে সমাদপেতব্বা, নিৰেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেসু সীলেসু সমাদপেতব্বা, নিৰেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা অখণ্ডেসু…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেসু. যে তে, ভিক্খৰে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৰা অমচ্চা ৰা ঞাতী ৰা সালোহিতা ৰা – তে, ভিক্খৰে, ইমেসু চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সমাদপেতব্বা, নিৰেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা’’তি. ছট্ঠং.

৭. দুতিযমিত্তামচ্চসুত্তং

১০১৩. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৰা অমচ্চা ৰা ঞাতী ৰা সালোহিতা ৰা – তে, ভিক্খৰে, চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সমাদপেতব্বা, নিৰেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা. কতমেসু চতূসু? বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদে সমাদপেতব্বা, নিৰেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’’তি.

‘‘সিযা, ভিক্খৰে, চতুন্নং মহাভূতানং অঞ্ঞথত্তং – পথৰীধাতুযা, আপোধাতুযা, তেজোধাতুযা, ৰাযোধাতুযা – ন ত্ৰেৰ বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতস্স অরিযসাৰকস্স সিযা অঞ্ঞথত্তং. তত্রিদং অঞ্ঞথত্তং – সো ৰত বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো অরিযসাৰকো নিরযং ৰা তিরচ্ছানযোনিং ৰা পেত্তিৰিসযং ৰা উপপজ্জিস্সতী’’তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ‘‘ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেসু সীলেসু সমাদপেতব্বা, নিৰেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা অখণ্ডেসু…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেসু. সিযা, ভিক্খৰে, চতুন্নং মহাভূতানং অঞ্ঞথত্তং – পথৰীধাতুযা, আপোধাতুযা, তেজোধাতুযা, ৰাযোধাতুযা – ন ত্ৰেৰ অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতস্স অরিযসাৰকস্স সিযা অঞ্ঞথত্তং. তত্রিদং অঞ্ঞথত্তং – সো ৰত অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো নিরযং ৰা তিরচ্ছানযোনিং ৰা পেত্তিৰিসযং ৰা উপপজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যে তে, ভিক্খৰে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৰা অমচ্চা ৰা ঞাতী ৰা সালোহিতা ৰা – তে, ভিক্খৰে, ইমেসু চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সমাদপেতব্বা, নিৰেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা’’তি. সত্তমং.

৮. পঠমদেৰচারিকসুত্তং

১০১৪. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – জেতৰনে অন্তরহিতো দেৰেসু তাৰতিংসেসু পাতুরহোসি. অথ খো সম্বহুলা তাৰতিংসকাযিকা দেৰতাযো যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো তা দেৰতাযো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৰোচ –

‘‘সাধু খো, আৰুসো, বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনং হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনহেতু খো, আৰুসো, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. সাধু খো, আৰুসো, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… সাধু খো, আৰুসো, অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনং হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনহেতু খো, আৰুসো, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি.

‘‘সাধু খো, মারিস মোগ্গল্লান, বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনং হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনহেতু খো, মারিস মোগ্গল্লান, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. সাধু খো, মারিস মোগ্গল্লান, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনং হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনহেতু খো, মারিস মোগ্গল্লান, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি. অট্ঠমং.

৯. দুতিযদেৰচারিকসুত্তং

১০১৫. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – জেতৰনে অন্তরহিতো দেৰেসু তাৰতিংসেসু পাতুরহোসি. অথ খো সম্বহুলা তাৰতিংসকাযিকা দেৰতাযো যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো তা দেৰতাযো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৰোচ –

‘‘সাধু খো, আৰুসো, বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনং হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনহেতু খো, আৰুসো, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না. সাধু খো, আৰুসো, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনং হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনহেতু খো, আৰুসো, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’’তি.

‘‘সাধু খো, মারিস মোগ্গল্লান, বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনং হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনহেতু খো, মারিস মোগ্গল্লান, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না. সাধু খো, মারিস মোগ্গল্লান, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনং হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনহেতু খো, মারিস মোগ্গল্লান, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’’তি. নৰমং.

১০. ততিযদেৰচারিকসুত্তং

১০১৬. অথ খো ভগৰা – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – জেতৰনে অন্তরহিতো দেৰেসু তাৰতিংসেসু পাতুরহোসি. অথ খো সম্বহুলা তাৰতিংসকাযিকা দেৰতাযো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো তা দেৰতাযো ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘সাধু খো, আৰুসো, বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনং হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনহেতু খো, আৰুসো, এৰমিধেকচ্চে সত্তা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা. সাধু খো, আৰুসো, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনং হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনহেতু খো, আৰুসো, এৰমিধেকচ্চে সত্তা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা’’তি.

‘‘সাধু খো, মারিস, বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনং হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনহেতু খো, মারিস, এৰমযং পজা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা. সাধু খো, মারিস, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনং হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনহেতু খো, মারিস, এৰমযং পজা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা’’তি. দসমং.

রাজকারামৰগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

সহস্সব্রাহ্মণানন্দ, দুগ্গতি অপরে দুৰে;

মিত্তামচ্চা দুৰে ৰুত্তা, তযো চ দেৰচারিকাতি.

৩. সরণানিৰগ্গো

১. পঠমমহানামসুত্তং

১০১৭. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইদং, ভন্তে, কপিলৰত্থু ইদ্ধঞ্চেৰ ফীতঞ্চ বাহুজঞ্ঞং আকিণ্ণমনুস্সং সম্বাধব্যূহং. সো খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং ৰা পযিরুপাসিত্ৰা মনোভাৰনীযে ৰা ভিক্খূ সাযন্হসমযং কপিলৰত্থুং পৰিসন্তো; ভন্তেনপি [ৰিব্ভন্তেনপি (সী.), ভমন্তেনপি (ক.)] হত্থিনা সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি অস্সেন সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি রথেন সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি সকটেন সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি পুরিসেন সমাগচ্ছামি. তস্স ময্হং, ভন্তে, তস্মিং সমযে মুস্সতেৰ [মুসতেৰ (?)] ভগৰন্তং আরব্ভ সতি, মুস্সতি [মুসতি (?)] ধম্মং আরব্ভ সতি, মুস্সতি সঙ্ঘং আরব্ভ সতি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘ইমম্হি চাহং সমযে কালং করেয্যং, কা ময্হং গতি, কো অভিসম্পরাযো’’’তি?

‘‘মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম! অপাপকং তে মরণং ভৰিস্সতি অপাপিকা কালংকিরিযা [কালকিরিযা (সী. স্যা. কং.)]. যস্স কস্সচি, মহানাম, দীঘরত্তং সদ্ধাপরিভাৰিতং চিত্তং সীলপরিভাৰিতং চিত্তং সুতপরিভাৰিতং চিত্তং চাগপরিভাৰিতং চিত্তং পঞ্ঞাপরিভাৰিতং চিত্তং, তস্স যো হি খ্ৰাযং কাযো রূপী চাতুমহাভূতিকো [চাতুম্মহাভূতিকো (সী. স্যা. কং.)] মাতাপেত্তিকসম্ভৰো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপরিমদ্দনভেদনৰিদ্ধংসনধম্মো. তং ইধেৰ কাকা ৰা খাদন্তি গিজ্ঝা ৰা খাদন্তি কুললা ৰা খাদন্তি সুনখা ৰা খাদন্তি সিঙ্গালা [সিগালা (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰা খাদন্তি ৰিৰিধা ৰা পাণকজাতা খাদন্তি; যঞ্চ খ্ৰস্স চিত্তং দীঘরত্তং সদ্ধাপরিভাৰিতং…পে… পঞ্ঞাপরিভাৰিতং তং উদ্ধগামি হোতি ৰিসেসগামি.

‘‘সেয্যথাপি, মহানাম, পুরিসো সপ্পিকুম্ভং ৰা তেলকুম্ভং ৰা গম্ভীরং উদকরহদং ওগাহিত্ৰা ভিন্দেয্য. তত্র যা অস্স সক্খরা ৰা কঠলা [কথলা (পী. ক.)] ৰা সা অধোগামী অস্স, যঞ্চ খ্ৰস্স তত্র সপ্পি ৰা তেলং ৰা তং উদ্ধগামি অস্স ৰিসেসগামি. এৰমেৰ খো, মহানাম, যস্স কস্সচি দীঘরত্তং সদ্ধাপরিভাৰিতং চিত্তং…পে… পঞ্ঞাপরিভাৰিতং চিত্তং তস্স যো হি খ্ৰাযং কাযো রূপী চাতুমহাভূতিকো মাতাপেত্তিকসম্ভৰো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপরিমদ্দনভেদনৰিদ্ধংসনধম্মো তং ইধেৰ কাকা ৰা খাদন্তি গিজ্ঝা ৰা খাদন্তি কুললা ৰা খাদন্তি সুনখা ৰা খাদন্তি সিঙ্গালা ৰা খাদন্তি ৰিৰিধা ৰা পাণকজাতা খাদন্তি; যঞ্চ খ্ৰস্স চিত্তং দীঘরত্তং সদ্ধাপরিভাৰিতং…পে… পঞ্ঞাপরিভাৰিতং তং উদ্ধগামি হোতি ৰিসেসগামি. তুয্হং খো পন, মহানাম, দীঘরত্তং সদ্ধাপরিভাৰিতং চিত্তং…পে… পঞ্ঞাপরিভাৰিতং চিত্তং. মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম! অপাপকং তে মরণং ভৰিস্সতি, অপাপিকা কালংকিরিযা’’তি. পঠমং.

২. দুতিযমহানামসুত্তং

১০১৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইদং, ভন্তে, কপিলৰত্থু ইদ্ধঞ্চেৰ ফীতঞ্চ বাহুজঞ্ঞং আকিণ্ণমনুস্সং সম্বাধব্যূহং. সো খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং ৰা পযিরুপাসিত্ৰা মনোভাৰনীযে ৰা ভিক্খূ সাযন্হসমযং কপিলৰত্থুং পৰিসন্তো; ভন্তেনপি হত্থিনা সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি অস্সেন সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি রথেন সমাগচ্ছামি; ভন্তে, নপি সকটেন সমাগচ্ছামি; ভন্তে, নপি পুরিসেন সমাগচ্ছামি. তস্স ময্হং, ভন্তে, তস্মিং সমযে মুস্সতেৰ ভগৰন্তং আরব্ভ সতি, মুস্সতি ধম্মং আরব্ভ সতি, মুস্সতি সঙ্ঘং আরব্ভ সতি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘ইমম্হি চাহং সমযে কালং করেয্যং, কা ময্হং গতি, কো অভিসম্পরাযো’’’তি?

‘‘মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম! অপাপকং তে মরণং ভৰিস্সতি অপাপিকা কালংকিরিযা. চতূহি খো, মহানাম, ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভারো. কতমেহি চতূহি? ইধ, মহানাম, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে …পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি.

‘‘সেয্যথাপি, মহানাম, রুক্খো পাচীননিন্নো পাচীনপোণো পাচীনপব্ভারো, সো মূলচ্ছিন্নো কতমেন পপতেয্যা’’তি? ‘‘যেন, ভন্তে, নিন্নো যেন পোণো যেন পব্ভারো’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, মহানাম, ইমেহি চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভারো’’তি. দুতিযং.

৩. গোধসক্কসুত্তং

১০১৯. কপিলৰত্থুনিদানং. অথ খো মহানামো সক্কো যেন গোধা সক্কো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা গোধং সক্কং এতদৰোচ – ‘‘কতিহি [কতীহি (পী. ক.) রূপসিদ্ধি ওলোকেতব্বা] ত্ৰং, গোধে, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানাসি অৰিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপরাযণ’’ন্তি?

‘‘তীহি খ্ৰাহং, মহানাম, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৰিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপরাযণং. কতমেহি তীহি? ইধ, মহানাম, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – সুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি. ইমেহি খ্ৰাহং, মহানাম, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৰিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপরাযণং.

‘‘ত্ৰং পন, মহানাম, কতিহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানাসি অৰিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপরাযণ’’ন্তি? ‘‘চতূহি খ্ৰাহং, গোধে, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৰিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপরাযণং. কতমেহি চতূহি? ইধ, গোধে, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. ইমেহি খ্ৰাহং, গোধে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৰিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপরাযণ’’ন্তি.

‘‘আগমেহি ত্ৰং, মহানাম, আগমেহি ত্ৰং, মহানাম! ভগৰাৰ এতং জানেয্য এতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং ৰা অসমন্নাগতং ৰা’’তি. ‘‘আযাম, গোধে, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো এতমত্থং আরোচেস্সামা’’তি. অথ খো মহানামো সক্কো গোধা চ সক্কো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘ইধাহং, ভন্তে, যেন গোধা সক্কো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা গোধং সক্কং এতদৰোচং – ‘কতিহি ত্ৰং, গোধে, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানাসি অৰিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপরাযণং’? এৰং ৰুত্তে, ভন্তে, গোধা সক্কো মং এতদৰোচ –

‘‘তীহি খ্ৰাহং, মহানাম, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৰিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপরাযণং. কতমেহি তীহি? ইধ, মহানাম, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – সুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি. ইমেহি খ্ৰাহং, মহানাম, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৰিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপরাযণং. ত্ৰং পন, মহানাম, কতমেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানাসি অৰিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপরাযণ’’ন্তি?

‘‘এৰং ৰুত্তাহং, ভন্তে, গোধং সক্কং এতদৰোচং – ‘চতূহি খ্ৰাহং, গোধে, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৰিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপরাযণং. কতমেহি চতূহি? ইধ, গোধে, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. ইমেহি খ্ৰাহং, গোধে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৰিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপরাযণ’’’ন্তি.

‘‘এৰং ৰুত্তে, ভন্তে, গোধা সক্কো মং এতদৰোচ – ‘আগমেহি ত্ৰং, মহানাম, আগমেহি ত্ৰং, মহানাম! ভগৰাৰ এতং জানেয্য এতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং ৰা অসমন্নাগতং ৰা’’’তি. ‘‘ইধ, ভন্তে, কোচিদেৰ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৰা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো চ. যেনেৰ ভগৰা তেনেৰাহং অস্সং. এৰং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৰা ধারেতু. ইধ, ভন্তে, কোচিদেৰ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৰা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ. যেনেৰ ভগৰা তেনেৰাহং অস্সং. এৰং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৰা ধারেতু. ইধ, ভন্তে, কোচিদেৰ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৰা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ উপাসকা চ. যেনেৰ ভগৰা তেনেৰাহং অস্সং. এৰং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৰা ধারেতু. ইধ, ভন্তে, কোচিদেৰ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৰা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপাসকা উপাসিকাযো চ. যেনেৰ ভগৰা তেনেৰাহং অস্সং. এৰং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৰা ধারেতু. ইধ, ভন্তে, কোচিদেৰ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৰা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপাসকা উপাসিকাযো সদেৰকো চ লোকো সমারকো সব্রহ্মকো সস্সমণব্রাহ্মণী পজা সদেৰমনুস্সা. যেনেৰ ভগৰা তেনেৰাহং অস্সং. এৰং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৰা ধারেতূ’’তি. ‘‘এৰংৰাদী ত্ৰং, গোধে, মহানামং সক্কং কিং ৰদেসী’’তি? ‘‘এৰংৰাদাহং, ভন্তে, মহানামং সক্কং ন কিঞ্চি ৰদামি, অঞ্ঞত্র কল্যাণা অঞ্ঞত্র কুসলা’’তি. ততিযং.

৪. পঠমসরণানিসক্কসুত্তং

১০২০. কপিলৰত্থুনিদানং. তেন খো পন সমযেন সরণানি [সরকানি (সী. স্যা. কং. পী.)] সক্কো কালঙ্কতো হোতি. সো ভগৰতা ব্যাকতো – ‘‘সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’তি. তত্র সুদং সম্বহুলা সক্কা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উজ্ঝাযন্তি খীযন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত, ভো, অব্ভুতং ৰত, ভো! এত্থ দানি কো ন সোতাপন্নো ভৰিস্সতি! যত্র হি নাম সরণানি সক্কো কালঙ্কতো; সো ভগৰতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’তি. সরণানি সক্কো সিক্খাদুব্বল্যমাপাদি, মজ্জপানং অপাযী’’তি.

অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, সরণানি সক্কো কালঙ্কতো. সো ভগৰতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’তি. তত্র সুদং, ভন্তে, সম্বহুলা সক্কা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উজ্ঝাযন্তি খীযন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত ভো, অব্ভুতং ৰত ভো! এত্থ দানি কো ন সোতপন্নো ভৰিস্সতি! যত্র হি নাম সরণানি সক্কো কালঙ্কতো; সো ভগৰতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’তি. সরণানি সক্কো সিক্খাদুব্বল্যমাপাদি, মজ্জপানং অপাযী’’তি.

‘‘যো সো, মহানাম, দীঘরত্তং উপাসকো বুদ্ধং সরণং গতো ধম্মং সরণং গতো সঙ্ঘং সরণং গতো, সো কথং ৰিনিপাতং গচ্ছেয্য! যঞ্হি তং, মহানাম, সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘দীঘরত্তং উপাসকো বুদ্ধং সরণং গতো ধম্মং সরণং গতো সঙ্ঘং সরণং গতো’তি, সরণানি সক্কং সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য. সরণানি, মহানাম, সক্কো দীঘরত্তং উপাসকো বুদ্ধং সরণং গতো ধম্মং সরণং গতো সঙ্ঘং সরণং গতো. সো কথং ৰিনিপাতং গচ্ছেয্য!

‘‘ইধ, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… হাসপঞ্ঞো জৰনপঞ্ঞো ৰিমুত্তিযা চ সমন্নাগতো. সো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পরিমুত্তো নিরযা পরিমুত্তো তিরচ্ছানযোনিযা পরিমুত্তো পেত্তিৰিসযা পরিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৰিনিপাতা.

‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… হাসপঞ্ঞো জৰনপঞ্ঞো ন চ ৰিমুত্তিযা সমন্নাগতো. সো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা [অস্মা (স্যা. কং. পী. ক.)] লোকা. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পরিমুত্তো নিরযা পরিমুত্তো তিরচ্ছানযোনিযা পরিমুত্তো পেত্তিৰিসযা পরিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৰিনিপাতা.

‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৰনপঞ্ঞো ন চ ৰিমুত্তিযা সমন্নাগতো. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করোতি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পরিমুত্তো নিরযা পরিমুত্তো তিরচ্ছানযোনিযা পরিমুত্তো পেত্তিৰিসযা পরিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৰিনিপাতা.

‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি; ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৰনপঞ্ঞো ন চ ৰিমুত্তিযা সমন্নাগতো. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণোতি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পরিমুত্তো নিরযা পরিমুত্তো তিরচ্ছানযোনিযা পরিমুত্তো পেত্তিৰিসযা পরিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৰিনিপাতা.

‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো ন হেৰ খো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি… ন ধম্মে…পে… ন সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৰনপঞ্ঞো ন চ ৰিমুত্তিযা সমন্নাগতো. অপি চস্স ইমে ধম্মা হোন্তি – সদ্ধিন্দ্রিযং, ৰীরিযিন্দ্রিযং, সতিন্দ্রিযং, সমাধিন্দ্রিযং, পঞ্ঞিন্দ্রিযং. তথাগতপ্পৰেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায মত্তসো নিজ্ঝানং খমন্তি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো অগন্তা নিরযং অগন্তা তিরচ্ছানযোনিং অগন্তা পেত্তিৰিসযং অগন্তা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং.

‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো ন হেৰ খো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি… ন ধম্মে…পে… ন সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৰনপঞ্ঞো ন চ ৰিমুত্তিযা সমন্নাগতো, অপি চস্স ইমে ধম্মা হোন্তি সদ্ধিন্দ্রিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্রিযং. তথাগতে চস্স সদ্ধামত্তং হোতি পেমমত্তং. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো অগন্তা নিরযং অগন্তা তিরচ্ছানযোনিং অগন্তা পেত্তিৰিসযং অগন্তা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং. ইমে চেপি, মহানাম, মহাসালা সুভাসিতং দুব্ভাসিতং আজানেয্যুং, ইমে চাহং [ইমেৰাহং (স্যা. কং.), ইমেসাহং (ক.)] মহাসালে ব্যাকরেয্যং – ‘সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা’তি; কিমঙ্গং [কিমঙ্গ (সী. স্যা. কং. পী.)] পন সরণানিং সক্কং. সরণানি, মহানাম, সক্কো মরণকালে সিক্খং সমাদিযী’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসরণানিসক্কসুত্তং

১০২১. কপিলৰত্থুনিদানং. তেন খো পন সমযেন সরণানি সক্কো কালঙ্কতো হোতি. সো ভগৰতা ব্যাকতো – ‘‘সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’তি. তত্র সুদং সম্বহুলা সক্কা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উজ্ঝাযন্তি খীযন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত, ভো, অব্ভুতং ৰত, ভো! এত্থ দানি কো ন সোতাপন্নো ভৰিস্সতি! যত্র হি নাম সরণানি সক্কো কালঙ্কতো. সো ভগৰতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’তি. সরণানি সক্কো সিক্খায অপরিপূরকারী অহোসী’’তি. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘ইধ, ভন্তে, সরণানি সক্কো কালঙ্কতো. সো ভগৰতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’তি. তত্র সুদং, ভন্তে, সম্বহুলা সক্কা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উজ্ঝাযন্তি খীযন্তি ৰিপাচেন্তি – ‘অচ্ছরিযং ৰত, ভো, অব্ভুতং ৰত, ভো! এত্থ দানি কো ন সোতাপন্নো ভৰিস্সতি! যত্র হি নাম সরণানি সক্কো কালঙ্কতো. সো ভগৰতা ব্যাকতো – সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণোতি. সরণানি সক্কো সিক্খায অপরিপূরকারী অহোসী’’’তি.

‘‘যো সো, মহানাম, দীঘরত্তং উপাসকো বুদ্ধং সরণং গতো ধম্মং সরণং গতো সঙ্ঘং সরণং গতো, সো কথং ৰিনিপাতং গচ্ছেয্য! যঞ্হি তং, মহানাম, সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘দীঘরত্তং উপাসকো বুদ্ধং সরণং গতো ধম্মং সরণং গতো সঙ্ঘং সরণং গতো’, সরণানিং সক্কং সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য. সরণানি, মহানাম, সক্কো দীঘরত্তং উপাসকো বুদ্ধং সরণং গতো ধম্মং সরণং গতো সঙ্ঘং সরণং গতো, সো কথং ৰিনিপাতং গচ্ছেয্য!