৩. দীঘাৰুউপাসকসুত্তং
৯৯৯. একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন দীঘাৰু উপাসকো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. অথ খো দীঘাৰু উপাসকো পিতরং জোতিকং গহপতিং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, গহপতি, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দ – ‘দীঘাৰু, ভন্তে, উপাসকো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. সো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতী’তি. এৰঞ্চ ৰদেহি – ‘সাধু কির, ভন্তে, ভগৰা যেন দীঘাৰুস্স উপাসকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. ‘‘এৰং, তাতা’’তি খো জোতিকো গহপতি দীঘাৰুস্স উপাসকস্স পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জোতিকো গহপতি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘দীঘাৰু, ভন্তে, উপাসকো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. সো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি. এৰঞ্চ ৰদেতি – ‘সাধু কির, ভন্তে, ভগৰা যেন দীঘাৰুস্স উপাসকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন.
অথ খো ভগৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন দীঘাৰুস্স উপাসকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা দীঘাৰুং উপাসকং এতদৰোচ – ‘‘কচ্চি তে, দীঘাৰু, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং? কচ্চি দুক্খা ৰেদনা পটিক্কমন্তি, নো অভিক্কমন্তি; পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো অভিক্কমো’’তি? ‘‘ন মে, ভন্তে, খমনীযং, ন যাপনীযং. বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো’’তি. ‘‘তস্মাতিহ তে, দীঘাৰু, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো ভৰিস্সামি – ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো ভৰিস্সামি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি’. এৰঞ্হি তে, দীঘাৰু, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.
‘‘যানিমানি, ভন্তে, ভগৰতা চত্তারি সোতাপত্তিযঙ্গানি দেসিতানি, সংৰিজ্জন্তে তে ধম্মা মযি, অহঞ্চ তেসু ধম্মেসু সন্দিস্সামি. অহঞ্হি, ভন্তে, বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহী’’তি. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, দীঘাৰু, ইমেসু চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু পতিট্ঠায ছ ৰিজ্জাভাগিযে ধম্মে উত্তরি ভাৰেয্যাসি. ইধ ত্ৰং, দীঘাৰু, সব্বসঙ্খারেসু অনিচ্চানুপস্সী ৰিহরাহি, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞী, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞী পহানসঞ্ঞী ৰিরাগসঞ্ঞী নিরোধসঞ্ঞীতি. এৰঞ্হি তে, দীঘাৰু, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.
‘‘যেমে, ভন্তে, ভগৰতা ছ ৰিজ্জাভাগিযা ধম্মা দেসিতা, সংৰিজ্জন্তে তে ধম্মা মযি, অহঞ্চ তেসু ধম্মেসু সন্দিস্সামি. অহঞ্হি, ভন্তে, সব্বসঙ্খারেসু অনিচ্চানুপস্সী ৰিহরামি, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞী, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞী পহানসঞ্ঞী ৰিরাগসঞ্ঞী নিরোধসঞ্ঞী. অপি চ মে, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘মা হেৰাযং জোতিকো গহপতি মমচ্চযেন ৰিঘাতং আপজ্জী’’’তি [আপজ্জতি (ক.)]. ‘‘মা ত্ৰং, তাত দীঘাৰু, এৰং মনসাকাসি. ইঙ্ঘ ত্ৰং, তাত দীঘাৰু, যদেৰ তে ভগৰা আহ, তদেৰ ত্ৰং সাধুকং মনসি করোহী’’তি.
অথ খো ভগৰা দীঘাৰুং উপাসকং ইমিনা ওৰাদেন ওৰদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো দীঘাৰু উপাসকো অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো কালমকাসি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘যো সো, ভন্তে, দীঘাৰু নাম উপাসকো ভগৰতা সংখিত্তেন ওৰাদেন ওৰদিতো সো কালঙ্কতো. তস্স কা গতি, কো অভিসম্পরাযো’’তি? ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, দীঘাৰু উপাসকো, পচ্চপাদি [অহোসি সচ্চৰাদী (স্যা. কং. পী. ক.)] ধম্মস্সানুধম্মং, ন চ মং ধম্মাধিকরণং [ন চ ধম্মাধিকরণং (স্যা. কং. পী. ক.)] ৰিহেসেসি [ৰিহেঠেসি (ইতিপি অঞ্ঞত্থ)]. দীঘাৰু, ভিক্খৰে, উপাসকো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা’’তি. ততিযং.