৭. এসনাৰগ্গো
১. এসনাসুত্তং
১৬১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, এসনা. কতমা তিস্সো? কামেসনা, ভৰেসনা, ব্রহ্মচরিযেসনা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো এসনা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং অভিঞ্ঞায অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো. কতমো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং…পে… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং অভিঞ্ঞায অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি.
‘‘তিস্সো ইমা খো, ভিক্খৰে, এসনা. কতমা তিস্সো? কামেসনা, ভৰেসনা, ব্রহ্মচরিযেসনা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো এসনা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং অভিঞ্ঞায অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো. কতমো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি…পে… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি রাগৰিনযপরিযোসানং দোসৰিনযপরিযোসানং মোহৰিনযপরিযোসানং. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং অভিঞ্ঞায অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি.
‘‘তিস্সো ইমা খো, ভিক্খৰে, এসনা. কতমা তিস্সো? কামেসনা, ভৰেসনা, ব্রহ্মচরিযেসনা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো এসনা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং অভিঞ্ঞায অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো. কতমো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি…পে… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি অমতোগধং অমতপরাযনং অমতপরিযোসানং. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং অভিঞ্ঞায অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি.
‘‘তিস্সো ইমা খো, ভিক্খৰে, এসনা. কতমা তিস্সো? কামেসনা, ভৰেসনা, ব্রহ্মচরিযেসনা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো এসনা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং অভিঞ্ঞায অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো. কতমো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি…পে… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি নিব্বাননিন্নং নিব্বানপোণং নিব্বানপব্ভারং. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং অভিঞ্ঞায অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি.
‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, এসনা. কতমা তিস্সো? কামেসনা, ভৰেসনা, ব্রহ্মচরিযেসনা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো এসনা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং পরিঞ্ঞায…পে… অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. (যদপি অভিঞ্ঞা, তদপি পরিঞ্ঞায ৰিত্থারেতব্বং.)
‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, এসনা. কতমা তিস্সো? কামেসনা, ভৰেসনা, ব্রহ্মচরিযেসনা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো এসনা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং পরিক্খযায…পে… অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. (যদপি অভিঞ্ঞা, তদপি পরিক্খযায ৰিত্থারেতব্বং.)
‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, এসনা. কতমা তিস্সো? কামেসনা, ভৰেসনা, ব্রহ্মচরিযেসনা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো এসনা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং পহানায অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো. কতমো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি…পে… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং…পে… ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং এসনানং পহানায অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. (যদপি অভিঞ্ঞা, তদপি পহানায ৰিত্থারেতব্বং.) পঠমং.
২. ৰিধাসুত্তং
১৬২. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, ৰিধা. কতমা তিস্সো? ‘সেয্যোহমস্মী’তি ৰিধা, ‘সদিসোহমস্মী’তি ৰিধা, ‘হীনোহমস্মী’তি ৰিধা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো ৰিধা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং ৰিধানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো. কতমো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি…পে… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং…পে… ইমাসং খো, ভিক্খৰে তিস্সন্নং ৰিধানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. (যথা এসনা, এৰং ৰিত্থারেতব্বং). দুতিযং.
৩. আসৰসুত্তং
১৬৩. ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, আসৰা. কতমে তযো? কামাসৰো, ভৰাসৰো, অৰিজ্জাসৰো – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো আসৰা. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, তিণ্ণন্নং আসৰানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায…পে… অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. ততিযং.
৪. ভৰসুত্তং
১৬৪. ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, ভৰা. কতমে তযো? কামভৰো, রূপভৰো, অরূপভৰো – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো ভৰা. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, তিণ্ণন্নং ভৰানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায…পে… অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. চতুত্থং.
৫. দুক্খতাসুত্তং
১৬৫. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, দুক্খতা. কতমা তিস্সো? দুক্খদুক্খতা, সঙ্খারদুক্খতা, ৰিপরিণামদুক্খতা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো দুক্খতা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং দুক্খতানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায…পে… অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. পঞ্চমং.
৬. খিলসুত্তং
১৬৬. ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, খিলা. কতমে তযো? রাগো খিলো, দোসো খিলো, মোহো খিলো – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো খিলা. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, তিণ্ণন্নং খিলানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায…পে… অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. ছট্ঠং.
৭. মলসুত্তং
১৬৭. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, মলানি. কতমানি তীণি? রাগো মলং, দোসো মলং, মোহো মলং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি মলানি. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, তিণ্ণন্নং মলানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায…পে… অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. সত্তমং.
৮. নীঘসুত্তং
১৬৮. ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, নীঘা. কতমে তযো? রাগো নীঘো, দোসো নীঘো, মোহো নীঘো – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো নীঘা. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, তিণ্ণন্নং নীঘানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায…পে… অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. অট্ঠমং.
৯. ৰেদনাসুত্তং
১৬৯. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, ৰেদনা. কতমা তিস্সো? সুখা ৰেদনা, দুক্খা ৰেদনা, অদুক্খমসুখা ৰেদনা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো ৰেদনা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং ৰেদনানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায…পে… অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. নৰমং.
১০. তণ্হাসুত্তং
১৭০. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, তণ্হা. কতমা তিস্সো? কামতণ্হা, ভৰতণ্হা, ৰিভৰতণ্হা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো তণ্হা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং তণ্হানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায…পে… অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো. কতমো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং…পে… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং তণ্হানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায…পে… অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. দসমং.
১১. তসিনাসুত্তং
১৭১. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, তসিনা. কতমা তিস্সো? কামতসিনা, ভৰতসিনা, ৰিভৰতসিনা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং তসিনানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায…পে… রাগৰিনযপরিযোসানং দোসৰিনযপরিযোসানং মোহৰিনযপরিযোসানং…পে… অমতোগধং অমতপরাযনং অমতপরিযোসানং…পে… নিব্বাননিন্নং নিব্বানপোণং নিব্বানপব্ভারং. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং তসিনানং অভিঞ্ঞায পরিঞ্ঞায পরিক্খযায পহানায…পে… অযং অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰেতব্বো’’তি. একাদসমং.
এসনাৰগ্গো সত্তমো.
তস্সুদ্দানং –
এসনা ৰিধা আসৰো, ভৰো চ দুক্খতা খিলা;
মলং নীঘো চ ৰেদনা, দ্ৰে তণ্হা তসিনায চাতি.