৫. পুণ্ণসুত্তং
৮৮. অথ [সাৰত্থিনিদানং. অথ (?) ম. নি. ৩.৩৯৫ পস্সিতব্বং] খো আযস্মা পুণ্ণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা পুণ্ণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি.
‘‘সন্তি খো, পুণ্ণ, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৰদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. ‘নন্দিসমুদযা দুক্খসমুদযো, পুণ্ণা’তি ৰদামি…পে… সন্তি খো, পুণ্ণ, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে… সন্তি খো, পুণ্ণ, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৰদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. ‘নন্দিসমুদযা দুক্খসমুদযো, পুণ্ণা’তি ৰদামি.
‘‘সন্তি খো, পুণ্ণ, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি, তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৰদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো নিরুজ্ঝতি নন্দী. ‘নন্দিনিরোধা দুক্খনিরোধো, পুণ্ণা’তি ৰদামি…পে… সন্তি খো, পুণ্ণ, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি, তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৰদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো নিরুজ্ঝতি নন্দী. ‘নন্দিনিরোধা দুক্খনিরোধো, পুণ্ণা’তি ৰদামি.
‘‘ইমিনা ত্ৰং [ইমিনা চ ত্ৰং], পুণ্ণ, মযা সংখিত্তেন ওৰাদেন ওৰদিতো কতমস্মিং [কতরস্মিং (ম. নি. ৩.৩৯৫)] জনপদে ৰিহরিস্সসী’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে, সুনাপরন্তো নাম জনপদো, তত্থাহং ৰিহরিস্সামী’’তি.
‘‘চণ্ডা খো, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা; ফরুসা খো, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা. সচে তং, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা অক্কোসিস্সন্তি পরিভাসিস্সন্তি, তত্র তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘সচে মং, ভন্তে, সুনাপরন্তকা মনুস্সা অক্কোসিস্সন্তি পরিভাসিস্সন্তি, তত্র মে এৰং ভৰিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, যং মে [মং (সব্বত্থ)] নযিমে পাণিনা পহারং দেন্তী’তি. এৰমেত্থ [এৰম্মেত্থ (?)], ভগৰা, ভৰিস্সতি; এৰমেত্থ, সুগত, ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সচে পন তে, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা পাণিনা পহারং দস্সন্তি, তত্র পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘সচে মে, ভন্তে, সুনাপরন্তকা মনুস্সা পাণিনা পহারং দস্সন্তি, তত্র মে এৰং ভৰিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, যং মে [এৰম্মেত্থ (?)] নযিমে লেড্ডুনা পহারং দেন্তী’তি. এৰমেত্থ, ভগৰা, ভৰিস্সতি; এৰমেত্থ, সুগত, ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সচে পন তে, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা লেড্ডুনা পহারং দস্সন্তি, তত্র পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘সচে মে, ভন্তে, সুনাপরন্তকা মনুস্সা লেড্ডুনা পহারং দস্সন্তি, তত্র মে এৰং ভৰিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, যং মে নযিমে দণ্ডেন পহারং দেন্তী’তি. এৰমেত্থ, ভগৰা, ভৰিস্সতি; এৰমেত্থ, সুগত, ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সচে পন পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা দণ্ডেন পহারং দস্সন্তি, তত্র পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘সচে মে, ভন্তে, সুনাপরন্তকা মনুস্সা দণ্ডেন পহারং দস্সন্তি, তত্র মে এৰং ভৰিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, যং মে নযিমে সত্থেন পহারং দেন্তী’তি. এৰমেত্থ, ভগৰা, ভৰিস্সতি; এৰমেত্থ, সুগত, ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সচে পন তে, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা সত্থেন পহারং দস্সন্তি, তত্র পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘সচে মে, ভন্তে, সুনাপরন্তকা মনুস্সা সত্থেন পহারং দস্সন্তি, তত্র মে এৰং ভৰিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, যং মং নযিমে তিণ্হেন সত্থেন জীৰিতা ৰোরোপেন্তী’তি. এৰমেত্থ, ভগৰা, ভৰিস্সতি; এৰমেত্থ, সুগত, ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সচে পন তং, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা তিণ্হেন সত্থেন জীৰিতা ৰোরোপেস্সন্তি, তত্র পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘সচে মং, ভন্তে, সুনাপরন্তকা মনুস্সা তিণ্হেন সত্থেন জীৰিতা ৰোরোপেস্সন্তি, তত্র মে এৰং ভৰিস্সতি – ‘সন্তি খো তস্স ভগৰতো সাৰকা কাযেন চ জীৰিতেন চ অট্টীযমানা হরাযমানা জিগুচ্ছমানা সত্থহারকং পরিযেসন্তি, তং মে ইদং অপরিযিট্ঠঞ্ঞেৰ সত্থহারকং লদ্ধ’ন্তি. এৰমেত্থ, ভগৰা, ভৰিস্সতি; এৰমেত্থ, সুগত, ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সাধু সাধু, পুণ্ণ! সক্খিস্সসি খো ত্ৰং, পুণ্ণ, ইমিনা দমূপসমেন সমন্নাগতো সুনাপরন্তস্মিং জনপদে ৰত্থুং. যস্স দানি ত্ৰং, পুণ্ণ, কালং মঞ্ঞসী’’তি.
অথ খো আযস্মা পুণ্ণো ভগৰতো ৰচনং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন সুনাপরন্তো জনপদো তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন সুনাপরন্তো জনপদো তদৰসরি. তত্র সুদং আযস্মা পুণ্ণো সুনাপরন্তস্মিং জনপদে ৰিহরতি. অথ খো আযস্মা পুণ্ণো তেনেৰন্তরৰস্সেন পঞ্চমত্তানি উপাসকসতানি পটিৰেদেসি [পটিপাদেসি (সী. পী.), পটিদেসেসি (স্যা. কং.)]. তেনেৰন্তরৰস্সেন পঞ্চমত্তানি উপাসিকাসতানি পটিৰেদেসি. তেনেৰন্তরৰস্সেন তিস্সো ৰিজ্জা সচ্ছাকাসি. তেনেৰন্তরৰস্সেন পরিনিব্বাযি.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু…পে… একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘যো সো, ভন্তে, পুণ্ণো নাম কুলপুত্তো ভগৰতা সংখিত্তেন ওৰাদেন ওৰদিতো, সো কালঙ্কতো. তস্স কা গতি কো অভিসম্পরাযো’’তি?
‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, পুণ্ণো কুলপুত্তো [কুলপুত্তো অহোসি (সব্বত্থ)], পচ্চপাদি [সচ্চৰাদী (স্যা. কং. ক.)] ধম্মস্সানুধম্মং, ন চ মং ধম্মাধিকরণং ৰিহেসেসি [ৰিহেঠেসি (সী. স্যা. কং.)]. পরিনিব্বুতো, ভিক্খৰে, পুণ্ণো কুলপুত্তো’’তি. পঞ্চমং.