৯. ছন্নৰগ্গো
১. পলোকধম্মসুত্তং
৮৪. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘‘লোকো, লোকো’তি, ভন্তে, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, লোকোতি ৰুচ্চতী’’তি? ‘‘যং খো, আনন্দ, পলোকধম্মং, অযং ৰুচ্চতি অরিযস্স ৰিনযে লোকো. কিঞ্চ, আনন্দ, পলোকধম্মং? চক্খু খো, আনন্দ, পলোকধম্মং, রূপা পলোকধম্মা, চক্খুৰিঞ্ঞাণং পলোকধম্মং, চক্খুসম্ফস্সো পলোকধম্মো, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা…পে… তম্পি পলোকধম্মং…পে… জিৰ্হা পলোকধম্মা, রসা পলোকধম্মা, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং পলোকধম্মং, জিৰ্হাসম্ফস্সো পলোকধম্মো, যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা…পে… তম্পি পলোকধম্মং…পে… মনো পলোকধম্মো, ধম্মা পলোকধম্মা, মনোৰিঞ্ঞাণং পলোকধম্মং, মনোসম্ফস্সো পলোকধম্মো, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি পলোকধম্মং. যং খো, আনন্দ, পলোকধম্মং, অযং ৰুচ্চতি অরিযস্স ৰিনযে লোকো’’তি. পঠমং.
২. সুঞ্ঞতলোকসুত্তং
৮৫. অথ খো আযস্মা আনন্দো…পে… ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘‘সুঞ্ঞো লোকো, সুঞ্ঞো লোকো’তি, ভন্তে, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, সুঞ্ঞো লোকোতি ৰুচ্চতী’’তি? ‘‘যস্মা চ খো, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা তস্মা সুঞ্ঞো লোকোতি ৰুচ্চতি. কিঞ্চ, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা? চক্খু খো, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা. রূপা সুঞ্ঞা অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা, চক্খুৰিঞ্ঞাণং সুঞ্ঞং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা, চক্খুসম্ফস্সো সুঞ্ঞো অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি সুঞ্ঞং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা. যস্মা চ খো, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা, তস্মা সুঞ্ঞো লোকোতি ৰুচ্চতী’’তি. দুতিযং.
৩. সংখিত্তধম্মসুত্তং
৮৬. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আনন্দ, চক্খু নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘রূপা নিচ্চা ৰা অনিচ্চা ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’…পে….
‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণং…পে… যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে….
‘‘জিৰ্হা নিচ্চা ৰা অনিচ্চা ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’…পে….
‘‘জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং… জিৰ্হাসম্ফস্সো…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে….
‘‘এৰং পস্সং, আনন্দ, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. ততিযং.
৪. ছন্নসুত্তং
৮৭. একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা চ সারিপুত্তো আযস্মা চ মহাচুন্দো আযস্মা চ ছন্নো গিজ্ঝকূটে পব্বতে ৰিহরন্তি. তেন খো পন সমযেন যেন আযস্মা ছন্নো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা মহাচুন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাচুন্দং এতদৰোচ – ‘‘আযামাৰুসো চুন্দ, যেনাযস্মা ছন্নো তেনুপসঙ্কমিস্সাম গিলানপুচ্ছকা’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা মহাচুন্দো আযস্মতো সারিপুত্তস্স পচ্চস্সোসি.
অথ খো আযস্মা চ সারিপুত্তো আযস্মা চ মহাচুন্দো যেনাযস্মা ছন্নো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিংসু. নিসজ্জ খো আযস্মা সারিপুত্তো আযস্মন্তং ছন্নং এতদৰোচ – ‘‘কচ্চি তে, আৰুসো ছন্ন, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি দুক্খা ৰেদনা পটিক্কমন্তি নো অভিক্কমন্তি, পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি নো অভিক্কমো’’তি?
‘‘ন মে, আৰুসো সারিপুত্ত, খমনীযং ন যাপনীযং, বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি নো পটিক্কমন্তি, অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, আৰুসো, বলৰা পুরিসো তিণ্হেন সিখরেন [খগ্গেন (ক.)] মুদ্ধনি [মুদ্ধানং (সী. স্যা. কং. পী.)] অভিমত্থেয্য [অভিমন্থেয্য (সী.)]; এৰমেৰ খো, আৰুসো, অধিমত্তা ৰাতা মুদ্ধনি [মুদ্ধানং (সী. স্যা. কং. পী.)] ঊহনন্তি [উপহনন্তি (সী. স্যা. কং. পী. ক.), উহনন্তি (ক.)]. ন মে, আৰুসো, খমনীযং, ন যাপনীযং…পে… নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, আৰুসো, বলৰা পুরিসো দল়্হেন ৰরত্তক্খণ্ডেন সীসে সীসৰেঠং দদেয্য; এৰমেৰ খো, আৰুসো, অধিমত্তা সীসে সীসৰেদনা. ন মে, আৰুসো, খমনীযং, ন যাপনীযং…পে… নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, আৰুসো, দক্খো গোঘাতকো ৰা গোঘাতকন্তেৰাসী ৰা তিণ্হেন গোৰিকন্তনেন কুচ্ছিং পরিকন্তেয্য; এৰমেৰ খো অধিমত্তা ৰাতা কুচ্ছিং পরিকন্তন্তি. ন মে, আৰুসো, খমনীযং, ন যাপনীযং…পে… নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, আৰুসো, দ্ৰে বলৰন্তো পুরিসা দুব্বলতরং পুরিসং নানাবাহাসু গহেত্ৰা অঙ্গারকাসুযা সন্তাপেয্যুং সম্পরিতাপেয্যুং; এৰমেৰ খো, আৰুসো, অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো. ন মে, আৰুসো, খমনীযং, ন যাপনীযং, বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি নো পটিক্কমন্তি, অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি নো পটিক্কমো. সত্থং, আৰুসো সারিপুত্ত, আহরিস্সামি, নাৰকঙ্খামি [নাপি কঙ্খামি (ক.)] জীৰিত’’ন্তি.
‘‘মা আযস্মা ছন্নো সত্থং আহরেসি. যাপেতাযস্মা ছন্নো, যাপেন্তং মযং আযস্মন্তং ছন্নং ইচ্ছাম. সচে আযস্মতো ছন্নস্স নত্থি সপ্পাযানি ভোজনানি, অহং আযস্মতো ছন্নস্স সপ্পাযানি ভোজনানি পরিযেসিস্সামি. সচে আযস্মতো ছন্নস্স নত্থি সপ্পাযানি ভেসজ্জানি, অহং আযস্মতো ছন্নস্স সপ্পাযানি ভেসজ্জানি পরিযেসিস্সামি. সচে আযস্মতো ছন্নস্স নত্থি পতিরূপা উপট্ঠাকা, অহং আযস্মন্তং ছন্নং উপট্ঠহিস্সামি. মা আযস্মা ছন্নো সত্থং আহরেসি. যাপেতাযস্মা ছন্নো, যাপেন্তং মযং আযস্মন্তং ছন্নং ইচ্ছামা’’তি.
‘‘ন মে, আৰুসো সারিপুত্ত, নত্থি সপ্পাযানি ভোজনানি; অত্থি মে সপ্পাযানি ভোজনানি. নপি মে নত্থি সপ্পাযানি ভেসজ্জানি; অত্থি মে সপ্পাযানি ভেসজ্জানি. নপি মে নত্থি পতিরূপা উপট্ঠাকা; অত্থি মে পতিরূপা উপট্ঠাকা. অপি চ মে, আৰুসো, সত্থা পরিচিণ্ণো দীঘরত্তং মনাপেনেৰ, নো অমনাপেন. এতঞ্হি, আৰুসো, সাৰকস্স পতিরূপং যং সত্থারং পরিচরেয্য মনাপেনেৰ, নো অমনাপেন. ‘অনুপৰজ্জং [তং অনুপৰজ্জং (বহূসু)] ছন্নো ভিক্খু সত্থং আহরিস্সতী’তি – এৰমেতং, আৰুসো সারিপুত্ত, ধারেহী’’তি.
‘‘পুচ্ছেয্যাম মযং আযস্মন্তং ছন্নং কঞ্চিদেৰ [কিঞ্চিদেৰ (স্যা. কং. পী. ক.)] দেসং, সচে আযস্মা ছন্নো ওকাসং করোতি পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণাযা’’তি. ‘‘পুচ্ছাৰুসো সারিপুত্ত, সুত্ৰা ৰেদিস্সামা’’তি.
‘‘চক্খুং, আৰুসো ছন্ন, চক্খুৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সসি…পে… জিৰ্হং, আৰুসো ছন্ন, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সসি…পে… মনং, আৰুসো ছন্ন, মনোৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সসী’’তি?
‘‘চক্খুং, আৰুসো সারিপুত্ত, চক্খুৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সামি…পে… জিৰ্হং, আৰুসো সারিপুত্ত, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সামি…পে… মনং, আৰুসো সারিপুত্ত, মনোৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সামী’’তি.
‘‘চক্খুস্মিং, আৰুসো ছন্ন, চক্খুৰিঞ্ঞাণে চক্খুৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু কিং দিস্ৰা কিং অভিঞ্ঞায চক্খুং চক্খুৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সসি… জিৰ্হায, আৰুসো ছন্ন, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণে জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু কিং দিস্ৰা কিং অভিঞ্ঞায জিৰ্হং জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সসি… মনস্মিং, আৰুসো ছন্ন, মনোৰিঞ্ঞাণে মনোৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু কিং দিস্ৰা কিং অভিঞ্ঞায মনং মনোৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সসী’’তি?
‘‘চক্খুস্মিং, আৰুসো সারিপুত্ত, চক্খুৰিঞ্ঞাণে চক্খুৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু নিরোধং দিস্ৰা নিরোধং অভিঞ্ঞায চক্খুং চক্খুৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সামি…পে… জিৰ্হায, আৰুসো সারিপুত্ত, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণে জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু নিরোধং দিস্ৰা নিরোধং অভিঞ্ঞায জিৰ্হং জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সামি…পে… মনস্মিং, আৰুসো সারিপুত্ত, মনোৰিঞ্ঞাণে মনোৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু নিরোধং দিস্ৰা নিরোধং অভিঞ্ঞায মনং মনোৰিঞ্ঞাণং মনোৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সামী’’তি.
এৰং ৰুত্তে, আযস্মা মহাচুন্দো আযস্মন্তং ছন্নং এতদৰোচ – ‘‘তস্মাতিহ, আৰুসো ছন্ন, ইদম্পি তস্স ভগৰতো সাসনং নিচ্চকপ্পং সাধুকং মনসি কাতব্বং – ‘নিস্সিতস্স চলিতং, অনিস্সিতস্স চলিতং নত্থি. চলিতে অসতি পস্সদ্ধি হোতি. পস্সদ্ধিযা সতি নতি ন হোতি. নতিযা অসতি আগতিগতি ন হোতি. আগতিগতিযা অসতি চুতূপপাতো ন হোতি. চুতূপপাতে অসতি নেৰিধ ন হুরং ন উভযমন্তরেন. এসেৰন্তো দুক্খস্সা’’’তি.
অথ খো আযস্মা চ সারিপুত্তো আযস্মা চ মহাচুন্দো আযস্মন্তং ছন্নং ইমিনা ওৰাদেন ওৰদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু. অথ খো আযস্মা ছন্নো অচিরপক্কন্তেসু তেসু আযস্মন্তেসু সত্থং আহরেসি.
অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আযস্মতা, ভন্তে, ছন্নেন সত্থং আহরিতং. তস্স কা গতি কো অভিসম্পরাযো’’তি? ‘‘ননু তে, সারিপুত্ত, ছন্নেন ভিক্খুনা সম্মুখাযেৰ অনুপৰজ্জতা ব্যাকতা’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে, পুব্বৰিজ্জনং [পুব্বৰিচিরং (সী.), পুব্বৰিজ্ঝনং (পী.), পুব্বজিরং (ম. নি. ৩.৩৯৪] নাম ৰজ্জিগামো. তত্থাযস্মতো ছন্নস্স মিত্তকুলানি সুহজ্জকুলানি উপৰজ্জকুলানী’’তি. ‘‘হোন্তি হেতে, সারিপুত্ত, ছন্নস্স ভিক্খুনো মিত্তকুলানি সুহজ্জকুলানি উপৰজ্জকুলানি. ন খো পনাহং, সারিপুত্ত, এত্তাৰতা সউপৰজ্জোতি ৰদামি. যো খো, সারিপুত্ত, তঞ্চ কাযং নিক্খিপতি, অঞ্ঞঞ্চ কাযং উপাদিযতি, তমহং সউপৰজ্জোতি ৰদামি. তং ছন্নস্স ভিক্খুনো নত্থি. ‘অনুপৰজ্জং ছন্নেন ভিক্খুনা সত্থং আহরিত’ন্তি – এৰমেতং, সারিপুত্ত, ধারেহী’’তি. চতুত্থং.
৫. পুণ্ণসুত্তং
৮৮. অথ [সাৰত্থিনিদানং. অথ (?) ম. নি. ৩.৩৯৫ পস্সিতব্বং] খো আযস্মা পুণ্ণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা পুণ্ণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি.
‘‘সন্তি খো, পুণ্ণ, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৰদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. ‘নন্দিসমুদযা দুক্খসমুদযো, পুণ্ণা’তি ৰদামি…পে… সন্তি খো, পুণ্ণ, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে… সন্তি খো, পুণ্ণ, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৰদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. ‘নন্দিসমুদযা দুক্খসমুদযো, পুণ্ণা’তি ৰদামি.
‘‘সন্তি খো, পুণ্ণ, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি, তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৰদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো নিরুজ্ঝতি নন্দী. ‘নন্দিনিরোধা দুক্খনিরোধো, পুণ্ণা’তি ৰদামি…পে… সন্তি খো, পুণ্ণ, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি, তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৰদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো নিরুজ্ঝতি নন্দী. ‘নন্দিনিরোধা দুক্খনিরোধো, পুণ্ণা’তি ৰদামি.
‘‘ইমিনা ত্ৰং [ইমিনা চ ত্ৰং], পুণ্ণ, মযা সংখিত্তেন ওৰাদেন ওৰদিতো কতমস্মিং [কতরস্মিং (ম. নি. ৩.৩৯৫)] জনপদে ৰিহরিস্সসী’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে, সুনাপরন্তো নাম জনপদো, তত্থাহং ৰিহরিস্সামী’’তি.
‘‘চণ্ডা খো, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা; ফরুসা খো, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা. সচে তং, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা অক্কোসিস্সন্তি পরিভাসিস্সন্তি, তত্র তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘সচে মং, ভন্তে, সুনাপরন্তকা মনুস্সা অক্কোসিস্সন্তি পরিভাসিস্সন্তি, তত্র মে এৰং ভৰিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, যং মে [মং (সব্বত্থ)] নযিমে পাণিনা পহারং দেন্তী’তি. এৰমেত্থ [এৰম্মেত্থ (?)], ভগৰা, ভৰিস্সতি; এৰমেত্থ, সুগত, ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সচে পন তে, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা পাণিনা পহারং দস্সন্তি, তত্র পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘সচে মে, ভন্তে, সুনাপরন্তকা মনুস্সা পাণিনা পহারং দস্সন্তি, তত্র মে এৰং ভৰিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, যং মে [এৰম্মেত্থ (?)] নযিমে লেড্ডুনা পহারং দেন্তী’তি. এৰমেত্থ, ভগৰা, ভৰিস্সতি; এৰমেত্থ, সুগত, ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সচে পন তে, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা লেড্ডুনা পহারং দস্সন্তি, তত্র পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘সচে মে, ভন্তে, সুনাপরন্তকা মনুস্সা লেড্ডুনা পহারং দস্সন্তি, তত্র মে এৰং ভৰিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, যং মে নযিমে দণ্ডেন পহারং দেন্তী’তি. এৰমেত্থ, ভগৰা, ভৰিস্সতি; এৰমেত্থ, সুগত, ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সচে পন পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা দণ্ডেন পহারং দস্সন্তি, তত্র পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘সচে মে, ভন্তে, সুনাপরন্তকা মনুস্সা দণ্ডেন পহারং দস্সন্তি, তত্র মে এৰং ভৰিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, যং মে নযিমে সত্থেন পহারং দেন্তী’তি. এৰমেত্থ, ভগৰা, ভৰিস্সতি; এৰমেত্থ, সুগত, ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সচে পন তে, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা সত্থেন পহারং দস্সন্তি, তত্র পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘সচে মে, ভন্তে, সুনাপরন্তকা মনুস্সা সত্থেন পহারং দস্সন্তি, তত্র মে এৰং ভৰিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৰতিমে সুনাপরন্তকা মনুস্সা, যং মং নযিমে তিণ্হেন সত্থেন জীৰিতা ৰোরোপেন্তী’তি. এৰমেত্থ, ভগৰা, ভৰিস্সতি; এৰমেত্থ, সুগত, ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সচে পন তং, পুণ্ণ, সুনাপরন্তকা মনুস্সা তিণ্হেন সত্থেন জীৰিতা ৰোরোপেস্সন্তি, তত্র পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘সচে মং, ভন্তে, সুনাপরন্তকা মনুস্সা তিণ্হেন সত্থেন জীৰিতা ৰোরোপেস্সন্তি, তত্র মে এৰং ভৰিস্সতি – ‘সন্তি খো তস্স ভগৰতো সাৰকা কাযেন চ জীৰিতেন চ অট্টীযমানা হরাযমানা জিগুচ্ছমানা সত্থহারকং পরিযেসন্তি, তং মে ইদং অপরিযিট্ঠঞ্ঞেৰ সত্থহারকং লদ্ধ’ন্তি. এৰমেত্থ, ভগৰা, ভৰিস্সতি; এৰমেত্থ, সুগত, ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সাধু সাধু, পুণ্ণ! সক্খিস্সসি খো ত্ৰং, পুণ্ণ, ইমিনা দমূপসমেন সমন্নাগতো সুনাপরন্তস্মিং জনপদে ৰত্থুং. যস্স দানি ত্ৰং, পুণ্ণ, কালং মঞ্ঞসী’’তি.
অথ খো আযস্মা পুণ্ণো ভগৰতো ৰচনং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন সুনাপরন্তো জনপদো তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন সুনাপরন্তো জনপদো তদৰসরি. তত্র সুদং আযস্মা পুণ্ণো সুনাপরন্তস্মিং জনপদে ৰিহরতি. অথ খো আযস্মা পুণ্ণো তেনেৰন্তরৰস্সেন পঞ্চমত্তানি উপাসকসতানি পটিৰেদেসি [পটিপাদেসি (সী. পী.), পটিদেসেসি (স্যা. কং.)]. তেনেৰন্তরৰস্সেন পঞ্চমত্তানি উপাসিকাসতানি পটিৰেদেসি. তেনেৰন্তরৰস্সেন তিস্সো ৰিজ্জা সচ্ছাকাসি. তেনেৰন্তরৰস্সেন পরিনিব্বাযি.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু…পে… একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘যো সো, ভন্তে, পুণ্ণো নাম কুলপুত্তো ভগৰতা সংখিত্তেন ওৰাদেন ওৰদিতো, সো কালঙ্কতো. তস্স কা গতি কো অভিসম্পরাযো’’তি?
‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, পুণ্ণো কুলপুত্তো [কুলপুত্তো অহোসি (সব্বত্থ)], পচ্চপাদি [সচ্চৰাদী (স্যা. কং. ক.)] ধম্মস্সানুধম্মং, ন চ মং ধম্মাধিকরণং ৰিহেসেসি [ৰিহেঠেসি (সী. স্যা. কং.)]. পরিনিব্বুতো, ভিক্খৰে, পুণ্ণো কুলপুত্তো’’তি. পঞ্চমং.
৬. বাহিযসুত্তং
৮৯. অথ খো আযস্মা বাহিযো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা বাহিযো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, বাহিয, চক্খু নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘রূপা নিচ্চা ৰা অনিচ্চা ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’…পে… চক্খুৰিঞ্ঞাণং…পে… চক্খুসম্ফস্সো…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘এৰং পস্সং, বাহিয, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, রূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি.
অথ খো আযস্মা বাহিযো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো আযস্মা বাহিযো একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো চ পনাযস্মা বাহিযো অরহতং অহোসীতি. ছট্ঠং.
৭. পঠমএজাসুত্তং
৯০. ‘‘এজা, ভিক্খৰে, রোগো, এজা গণ্ডো, এজা সল্লং. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, তথাগতো অনেজো ৰিহরতি ৰীতসল্লো. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চেপি আকঙ্খেয্য ‘অনেজো ৰিহরেয্যং [ৰিহরেয্য (সী. পী. ক.)] ৰীতসল্লো’তি, চক্খুং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুতো ন মঞ্ঞেয্য, চক্খু মেতি ন মঞ্ঞেয্য; রূপে ন মঞ্ঞেয্য, রূপেসু ন মঞ্ঞেয্য, রূপতো ন মঞ্ঞেয্য, রূপা মেতি ন মঞ্ঞেয্য; চক্খুৰিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুৰিঞ্ঞাণস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুৰিঞ্ঞাণতো ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুৰিঞ্ঞাণং মেতি ন মঞ্ঞেয্য; চক্খুসম্ফস্সং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুসম্ফস্সস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুসম্ফস্সতো ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুসম্ফস্সো মেতি ন মঞ্ঞেয্য. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য.
‘‘সোতং ন মঞ্ঞেয্য…পে… ঘানং ন মঞ্ঞেয্য…পে… জিৰ্হং ন মঞ্ঞেয্য, জিৰ্হায ন মঞ্ঞেয্য, জিৰ্হাতো ন মঞ্ঞেয্য, জিৰ্হা মেতি ন মঞ্ঞেয্য; রসে ন মঞ্ঞেয্য…পে… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞেয্য…পে… জিৰ্হাসম্ফস্সং ন মঞ্ঞেয্য…পে… যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য.
‘‘কাযং ন মঞ্ঞেয্য…পে… মনং ন মঞ্ঞেয্য, মনস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, মনতো ন মঞ্ঞেয্য, মনো মেতি ন মঞ্ঞেয্য; ধম্মে ন মঞ্ঞেয্য…পে… মনো ৰিঞ্ঞাণং…পে… মনোসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য; সব্বং ন মঞ্ঞেয্য, সব্বস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, সব্বতো ন মঞ্ঞেয্য, সব্বং মেতি ন মঞ্ঞেয্য.
‘‘সো এৰং অমঞ্ঞমানো ন কিঞ্চিপি লোকে উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পরিতস্সতি. অপরিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৰ পরিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. সত্তমং.
৮. দুতিযএজাসুত্তং
৯১. ‘‘এজা, ভিক্খৰে, রোগো, এজা গণ্ডো, এজা সল্লং. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, তথাগতো অনেজো ৰিহরতি ৰীতসল্লো. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চেপি আকঙ্খেয্য ‘অনেজো ৰিহরেয্যং ৰীতসল্লো’তি, চক্খুং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুতো ন মঞ্ঞেয্য, চক্খু মেতি ন মঞ্ঞেয্য; রূপে ন মঞ্ঞেয্য… চক্খুৰিঞ্ঞাণং… চক্খুসম্ফস্সং… যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য. যঞ্হি, ভিক্খৰে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৰী ভৰসত্তো লোকো ভৰমেৰ অভিনন্দতি…পে….
‘‘জিৰ্হং ন মঞ্ঞেয্য, জিৰ্হায ন মঞ্ঞেয্য, জিৰ্হাতো ন মঞ্ঞেয্য, জিৰ্হা মেতি ন মঞ্ঞেয্য; রসে ন মঞ্ঞেয্য… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং… জিৰ্হাসম্ফস্সং… যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য. যঞ্হি, ভিক্খৰে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৰী ভৰসত্তো লোকো ভৰমেৰ অভিনন্দতি…পে….
‘‘মনং ন মঞ্ঞেয্য, মনস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, মনতো ন মঞ্ঞেয্য, মনো মেতি ন মঞ্ঞেয্য… মনোৰিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সং… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য. যঞ্হি, ভিক্খৰে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৰী ভৰসত্তো লোকো ভৰমেৰ অভিনন্দতি.
‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, খন্ধধাতুআযতনা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য. সো এৰং অমঞ্ঞমানো ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পরিতস্সতি. অপরিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৰ পরিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমদ্ৰযসুত্তং
৯২. ‘‘দ্ৰযং ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, দ্ৰযং? চক্খুঞ্চেৰ রূপা চ, সোতঞ্চেৰ সদ্দা চ, ঘানঞ্চেৰ গন্ধা চ, জিৰ্হা চেৰ রসা চ, কাযো চেৰ ফোট্ঠব্বা চ, মনো চেৰ ধম্মা চ – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দ্ৰযং.
‘‘যো, ভিক্খৰে, এৰং ৰদেয্য – ‘অহমেতং দ্ৰযং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দ্ৰযং পঞ্ঞপেস্সামী’তি, তস্স ৰাচাৰত্থুকমেৰস্স. পুট্ঠো চ ন সম্পাযেয্য. উত্তরিঞ্চ ৰিঘাতং আপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? যথা তং, ভিক্খৰে, অৰিসযস্মি’’ন্তি. নৰমং.
১০. দুতিযদ্ৰযসুত্তং
৯৩. ‘‘দ্ৰযং, ভিক্খৰে, পটিচ্চ ৰিঞ্ঞাণং সম্ভোতি. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, দ্ৰযং পটিচ্চ ৰিঞ্ঞাণং সম্ভোতি? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. চক্খু অনিচ্চং ৰিপরিণামি অঞ্ঞথাভাৰি. রূপা অনিচ্চা ৰিপরিণামিনো অঞ্ঞথাভাৰিনো. ইত্থেতং দ্ৰযং চলঞ্চেৰ ব্যথঞ্চ অনিচ্চং ৰিপরিণামি অঞ্ঞথাভাৰি. চক্খুৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং ৰিপরিণামি অঞ্ঞথাভাৰি. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায, সোপি হেতু সোপি পচ্চযো অনিচ্চো ৰিপরিণামী অঞ্ঞথাভাৰী. অনিচ্চং খো পন, ভিক্খৰে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নং চক্খুৰিঞ্ঞাণং কুতো নিচ্চং ভৰিস্সতি! যা খো, ভিক্খৰে, ইমেসং তিণ্ণং ধম্মানং সঙ্গতি সন্নিপাতো সমৰাযো, অযং ৰুচ্চতি চক্খুসম্ফস্সো. চক্খুসম্ফস্সোপি অনিচ্চো ৰিপরিণামী অঞ্ঞথাভাৰী. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো চক্খুসম্ফস্সস্স উপ্পাদায, সোপি হেতু সোপি পচ্চযো অনিচ্চো ৰিপরিণামী অঞ্ঞথাভাৰী. অনিচ্চং খো পন, ভিক্খৰে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নো চক্খুসম্ফস্সো কুতো নিচ্চো ভৰিস্সতি! ফুট্ঠো, ভিক্খৰে, ৰেদেতি, ফুট্ঠো চেতেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি. ইত্থেতেপি ধম্মা চলা চেৰ ব্যথা চ অনিচ্চা ৰিপরিণামিনো অঞ্ঞথাভাৰিনো. সোতং…পে….
‘‘জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং. জিৰ্হা অনিচ্চা ৰিপরিণামী অঞ্ঞথাভাৰী [ৰিপরিণামিনী অঞ্ঞথাভাৰিনী (?)]. রসা অনিচ্চা ৰিপরিণামিনো অঞ্ঞথাভাৰিনো. ইত্থেতং দ্ৰযং চলঞ্চেৰ ব্যথঞ্চ অনিচ্চং ৰিপরিণামি অঞ্ঞথাভাৰি. জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং ৰিপরিণামি অঞ্ঞথাভাৰি. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায, সোপি হেতু সোপি পচ্চযো অনিচ্চো ৰিপরিণামী অঞ্ঞথাভাৰী. অনিচ্চং খো পন, ভিক্খৰে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নং জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং, কুতো নিচ্চং ভৰিস্সতি! যা খো, ভিক্খৰে, ইমেসং তিণ্ণং ধম্মানং সঙ্গতি সন্নিপাতো সমৰাযো, অযং ৰুচ্চতি জিৰ্হাসম্ফস্সো. জিৰ্হাসম্ফস্সোপি অনিচ্চো ৰিপরিণামী অঞ্ঞথাভাৰী. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো জিৰ্হাসম্ফস্সস্স উপ্পাদায, সোপি হেতু সোপি পচ্চযো অনিচ্চো ৰিপরিণামী অঞ্ঞথাভাৰী. অনিচ্চং খো পন, ভিক্খৰে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নো জিৰ্হাসম্ফস্সো, কুতো নিচ্চো ভৰিস্সতি! ফুট্ঠো, ভিক্খৰে, ৰেদেতি, ফুট্ঠো চেতেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি. ইত্থেতেপি ধম্মা চলা চেৰ ব্যথা চ অনিচ্চা ৰিপরিণামিনো অঞ্ঞথাভাৰিনো. কাযং…পে….
‘‘মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং. মনো অনিচ্চো ৰিপরিণামী অঞ্ঞথাভাৰী. ধম্মা অনিচ্চা ৰিপরিণামিনো অঞ্ঞথাভাৰিনো. ইত্থেতং দ্ৰযং চলঞ্চেৰ ব্যথঞ্চ অনিচ্চং ৰিপরিণামি অঞ্ঞথাভাৰি. মনোৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং ৰিপরিণামি অঞ্ঞথাভাৰি. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো মনোৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায, সোপি হেতু সোপি পচ্চযো অনিচ্চো ৰিপরিণামী অঞ্ঞথাভাৰী. অনিচ্চং খো পন, ভিক্খৰে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নং মনোৰিঞ্ঞাণং, কুতো নিচ্চং ভৰিস্সতি! যা খো, ভিক্খৰে, ইমেসং তিণ্ণং ধম্মানং সঙ্গতি সন্নিপাতো সমৰাযো, অযং ৰুচ্চতি মনোসম্ফস্সো. মনোসম্ফস্সোপি অনিচ্চো ৰিপরিণামী অঞ্ঞথাভাৰী. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো মনোসম্ফস্সস্স উপ্পাদায, সোপি হেতু সোপি পচ্চযো অনিচ্চো ৰিপরিণামী অঞ্ঞথাভাৰী. অনিচ্চং খো পন, ভিক্খৰে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নো মনোসম্ফস্সো, কুতো নিচ্চো ভৰিস্সতি! ফুট্ঠো, ভিক্খৰে, ৰেদেতি, ফুট্ঠো চেতেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি. ইত্থেতেপি ধম্মা চলা চেৰ ব্যথা চ অনিচ্চা ৰিপরিণামিনো অঞ্ঞথাভাৰিনো. এৰং খো, ভিক্খৰে, দ্ৰযং পটিচ্চ ৰিঞ্ঞাণং সম্ভোতী’’তি. দসমং.
ছন্নৰগ্গো নৰমো.
তস্সুদ্দানং –
পলোকসুঞ্ঞা সংখিত্তং, ছন্নো পুণ্ণো চ বাহিযো;
এজেন চ দুৰে ৰুত্তা, দ্ৰযেহি অপরে দুৰেতি.