১০. সল়ৰগ্গো
১. অদন্তঅগুত্তসুত্তং
৯৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘ছযিমে, ভিক্খৰে, ফস্সাযতনা অদন্তা অগুত্তা অরক্খিতা অসংৰুতা দুক্খাধিৰাহা হোন্তি. কতমে ছ? চক্খু, ভিক্খৰে, ফস্সাযতনং অদন্তং অগুত্তং অরক্খিতং অসংৰুতং দুক্খাধিৰাহং হোতি…পে… জিৰ্হা, ভিক্খৰে, ফস্সাযতনং অদন্তং অগুত্তং অরক্খিতং অসংৰুতং দুক্খাধিৰাহং হোতি…পে… মনো, ভিক্খৰে, ফস্সাযতনং অদন্তং অগুত্তং অরক্খিতং অসংৰুতং দুক্খাধিৰাহং হোতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, ছ ফস্সাযতনা অদন্তা অগুত্তা অরক্খিতা অসংৰুতা দুক্খাধিৰাহা হোন্তি’’.
‘‘ছযিমে, ভিক্খৰে, ফস্সাযতনা সুদন্তা সুগুত্তা সুরক্খিতা সুসংৰুতা সুখাধিৰাহা হোন্তি. কতমে ছ? চক্খু, ভিক্খৰে, ফস্সাযতনং সুদন্তং সুগুত্তং সুরক্খিতং সুসংৰুতং সুখাধিৰাহং হোতি…পে… জিৰ্হা, ভিক্খৰে, ফস্সাযতনং সুদন্তং সুগুত্তং সুরক্খিতং সুসংৰুতং সুখাধিৰাহং হোতি…পে… মনো, ভিক্খৰে, ফস্সাযতনং সুদন্তং সুগুত্তং সুরক্খিতং সুসংৰুতং সুখাধিৰাহং হোতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, ছ ফস্সাযতনা সুদন্তা সুগুত্তা সুরক্খিতা সুসংৰুতা সুখাধিৰাহা হোন্তী’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা…পে… এতদৰোচ সত্থা –
‘‘সল়েৰ [ছল়েৰ (ক.)] ফস্সাযতনানি ভিক্খৰো,
অসংৰুতো যত্থ দুক্খং নিগচ্ছতি;
তেসঞ্চ যে সংৰরণং অৰেদিসুং,
সদ্ধাদুতিযা ৰিহরন্তানৰস্সুতা.
‘‘দিস্ৰান রূপানি মনোরমানি,
অথোপি দিস্ৰান অমনোরমানি;
মনোরমে রাগপথং ৰিনোদযে,
ন চাপ্পিযং মেতি মনং পদোসযে.
‘‘সদ্দঞ্চ সুত্ৰা দুভযং পিযাপ্পিযং,
পিযম্হি সদ্দে ন সমুচ্ছিতো সিযা;
অথোপ্পিযে দোসগতং ৰিনোদযে,
ন চাপ্পিযং মেতি মনং পদোসযে.
‘‘গন্ধঞ্চ ঘত্ৰা সুরভিং মনোরমং,
অথোপি ঘত্ৰা অসুচিং অকন্তিযং;
অকন্তিযস্মিং পটিঘং ৰিনোদযে,
ছন্দানুনীতো ন চ কন্তিযে সিযা.
‘‘রসঞ্চ ভোত্ৰান অসাদিতঞ্চ সাদুং,
অথোপি ভোত্ৰান অসাদুমেকদা;
সাদুং রসং নাজ্ঝোসায ভুঞ্জে,
ৰিরোধমাসাদুসু নোপদংসযে.
‘‘ফস্সেন ফুট্ঠো ন সুখেন মজ্জে [মজ্ঝে (স্যা. কং. পী.)],
দুক্খেন ফুট্ঠোপি ন সম্পৰেধে;
ফস্সদ্ৰযং সুখদুক্খে উপেক্খে,
অনানুরুদ্ধো অৰিরুদ্ধ কেনচি.
‘‘পপঞ্চসঞ্ঞা ইতরীতরা নরা,
পপঞ্চযন্তা উপযন্তি সঞ্ঞিনো;
মনোমযং গেহসিতঞ্চ সব্বং,
পনুজ্জ নেক্খম্মসিতং ইরীযতি.
‘‘এৰং মনো ছস্সু যদা সুভাৰিতো,
ফুট্ঠস্স চিত্তং ন ৰিকম্পতে ক্ৰচি;
তে রাগদোসে অভিভুয্য ভিক্খৰো,
ভৰত্থ [ভৰথ (সী. স্যা. কং.)] জাতিমরণস্স পারগা’’তি. পঠমং;
২. মালুক্যপুত্তসুত্তং
৯৫. অথ খো আযস্মা মালুক্যপুত্তো [মালুঙ্ক্যপুত্তো (সী.)] যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মালুক্যপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি.
‘‘এত্থ দানি, মালুক্যপুত্ত, কিং দহরে ভিক্খূ ৰক্খাম! যত্র হি নাম ত্ৰং, ভিক্খু, জিণ্ণো ৰুদ্ধো মহল্লকো অদ্ধগতো ৰযোঅনুপ্পত্তো সংখিত্তেন ওৰাদং যাচসী’’তি.
‘‘কিঞ্চাপাহং, ভন্তে, জিণ্ণো ৰুদ্ধো মহল্লকো অদ্ধগতো ৰযোঅনুপ্পত্তো. দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং, দেসেতু সুগতো সংখিত্তেন ধম্মং, অপ্পেৰ নামাহং ভগৰতো ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্যং. অপ্পেৰ নামাহং ভগৰতো ভাসিতস্স দাযাদো অস্স’’ন্তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মালুক্যপুত্ত, যে তে চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা অদিট্ঠা অদিট্ঠপুব্বা, ন চ পস্সসি, ন চ তে হোতি পস্সেয্যন্তি? অত্থি তে তত্থ ছন্দো ৰা রাগো ৰা পেমং ৰা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যে তে সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা অস্সুতা অস্সুতপুব্বা, ন চ সুণাসি, ন চ তে হোতি সুণেয্যন্তি? অত্থি তে তত্থ ছন্দো ৰা রাগো ৰা পেমং ৰা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যে তে ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা অঘাযিতা অঘাযিতপুব্বা, ন চ ঘাযসি, ন চ তে হোতি ঘাযেয্যন্তি? অত্থি তে তত্থ ছন্দো ৰা রাগো ৰা পেমং ৰা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যে তে জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা অসাযিতা অসাযিতপুব্বা, ন চ সাযসি, ন চ তে হোতি সাযেয্যন্তি? অত্থি তে তত্থ ছন্দো ৰা রাগো ৰা পেমং ৰা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যে তে কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা অসম্ফুট্ঠা অসম্ফুট্ঠপুব্বা, ন চ ফুসসি, ন চ তে হোতি ফুসেয্যন্তি? অত্থি তে তত্থ ছন্দো ৰা রাগো ৰা পেমং ৰা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যে তে মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা অৰিঞ্ঞাতা অৰিঞ্ঞাতপুব্বা, ন চ ৰিজানাসি, ন চ তে হোতি ৰিজানেয্যন্তি? অত্থি তে তত্থ ছন্দো ৰা রাগো ৰা পেমং ৰা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘এত্থ চ তে, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৰিস্সতি, সুতে সুতমত্তং ভৰিস্সতি, মুতে মুতমত্তং ভৰিস্সতি, ৰিঞ্ঞাতে ৰিঞ্ঞাতমত্তং ভৰিস্সতি. যতো খো তে, মালুক্যপুত্ত, দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৰিস্সতি, সুতে সুতমত্তং ভৰিস্সতি, মুতে মুতমত্তং ভৰিস্সতি, ৰিঞ্ঞাতে ৰিঞ্ঞাতমত্তং ভৰিস্সতি; ততো ত্ৰং, মালুক্যপুত্ত, ন তেন. যতো ত্ৰং, মালুক্যপুত্ত, ন তেন; ততো ত্ৰং, মালুক্যপুত্ত, ন তত্থ. যতো ত্ৰং, মালুক্যপুত্ত, ন তত্থ; ততো ত্ৰং, মালুক্যপুত্ত, নেৰিধ, ন হুরং, ন উভযমন্তরেন. এসেৰন্তো দুক্খস্সা’’তি.
‘‘ইমস্স খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি –
‘‘রূপং দিস্ৰা সতি মুট্ঠা, পিযং নিমিত্তং মনসি করোতো;
সারত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ অজ্ঝোস [অজ্ঝোসায (সী.)] তিট্ঠতি.
‘‘তস্স ৰড্ঢন্তি ৰেদনা, অনেকা রূপসম্ভৰা;
অভিজ্ঝা চ ৰিহেসা চ, চিত্তমস্সূপহঞ্ঞতি;
এৰং আচিনতো দুক্খং, আরা নিব্বানমুচ্চতি.
‘‘সদ্দং সুত্ৰা সতি মুট্ঠা, পিযং নিমিত্তং মনসি করোতো;
সারত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ অজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘তস্স ৰড্ঢন্তি ৰেদনা, অনেকা সদ্দসম্ভৰা;
অভিজ্ঝা চ ৰিহেসা চ, চিত্তমস্সূপহঞ্ঞতি;
এৰং আচিনতো দুক্খং, আরা নিব্বানমুচ্চতি.
‘‘গন্ধং ঘত্ৰা সতি মুট্ঠা, পিযং নিমিত্তং মনসি করোতো;
সারত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ অজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘তস্স ৰড্ঢন্তি ৰেদনা, অনেকা গন্ধসম্ভৰা;
অভিজ্ঝা চ ৰিহেসা চ, চিত্তমস্সূপহঞ্ঞতি;
এৰং আচিনতো দুক্খং, আরা নিব্বানমুচ্চতি.
‘‘রসং ভোত্ৰা সতি মুট্ঠা, পিযং নিমিত্তং মনসি করোতো;
সারত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ অজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘তস্স ৰড্ঢন্তি ৰেদনা, অনেকা রসসম্ভৰা;
অভিজ্ঝা চ ৰিহেসা চ, চিত্তমস্সূপহঞ্ঞতি;
এৰং আচিনতো দুক্খং, আরা নিব্বানমুচ্চতি.
‘‘ফস্সং ফুস্স সতি মুট্ঠা, পিযং নিমিত্তং মনসি করোতো;
সারত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ অজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘তস্স ৰড্ঢন্তি ৰেদনা, অনেকা ফস্সসম্ভৰা;
অভিজ্ঝা চ ৰিহেসা চ, চিত্তমস্সূপহঞ্ঞতি;
এৰং আচিনতো দুক্খং, আরা নিব্বানমুচ্চতি.
‘‘ধম্মং ঞত্ৰা সতি মুট্ঠা, পিযং নিমিত্তং মনসি করোতো;
সারত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ অজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘তস্স ৰড্ঢন্তি ৰেদনা, অনেকা ধম্মসম্ভৰা;
অভিজ্ঝা চ ৰিহেসা চ, চিত্তমস্সূপহঞ্ঞতি;
এৰং আচিনতো দুক্খং, আরা নিব্বানমুচ্চতি.
‘‘ন সো রজ্জতি রূপেসু, রূপং দিস্ৰা পটিস্সতো;
ৰিরত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ নাজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘যথাস্স পস্সতো রূপং, সেৰতো চাপি ৰেদনং;
খীযতি নোপচীযতি, এৰং সো চরতী সতো;
এৰং অপচিনতো দুক্খং, সন্তিকে নিব্বানমুচ্চতি.
‘‘ন সো রজ্জতি সদ্দেসু, সদ্দং সুত্ৰা পটিস্সতো;
ৰিরত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ নাজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘যথাস্স সুণতো সদ্দং, সেৰতো চাপি ৰেদনং;
খীযতি নোপচীযতি, এৰং সো চরতী সতো;
এৰং অপচিনতো দুক্খং, সন্তিকে নিব্বানমুচ্চতি.
‘‘ন সো রজ্জতি গন্ধেসু, গন্ধং ঘত্ৰা পটিস্সতো;
ৰিরত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ নাজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘যথাস্স ঘাযতো গন্ধং, সেৰতো চাপি ৰেদনং;
খীযতি নোপচীযতি, এৰং সো চরতী সতো;
এৰং অপচিনতো দুক্খং, সন্তিকে নিব্বানমুচ্চতি.
‘‘ন সো রজ্জতি রসেসু, রসং ভোত্ৰা পটিস্সতো;
ৰিরত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ নাজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘যথাস্স সাযতো রসং, সেৰতো চাপি ৰেদনং;
খীযতি নোপচীযতি, এৰং সো চরতী সতো;
এৰং অপচিনতো দুক্খং, সন্তিকে নিব্বানমুচ্চতি.
‘‘ন সো রজ্জতি ফস্সেসু, ফস্সং ফুস্স পটিস্সতো;
ৰিরত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ নাজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘যথাস্স ফুসতো ফস্সং, সেৰতো চাপি ৰেদনং;
খীযতি নোপচীযতি, এৰং সো চরতী সতো;
এৰং অপচিনতো দুক্খং, সন্তিকে নিব্বানমুচ্চতি.
‘‘ন সো রজ্জতি ধম্মেসু, ধম্মং ঞত্ৰা পটিস্সতো;
ৰিরত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ নাজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘যথাস্স জানতো ধম্মং, সেৰতো চাপি ৰেদনং;
খীযতি নোপচীযতি, এৰং সো চরতী সতো;
এৰং অপচিনতো দুক্খং, সন্তিকে নিব্বানমুচ্চতী’’তি.
‘‘ইমস্স খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, মালুক্যপুত্ত! সাধু খো ত্ৰং, মালুক্যপুত্ত, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি –
‘‘রূপং দিস্ৰা সতি মুট্ঠা, পিযং নিমিত্তং মনসি করোতো;
সারত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ অজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘তস্স ৰড্ঢন্তি ৰেদনা, অনেকা রূপসম্ভৰা;
অভিজ্ঝা চ ৰিহেসা চ, চিত্তমস্সূপহঞ্ঞতি;
এৰং আচিনতো দুক্খং, আরা নিব্বানমুচ্চতি.…পে….
‘‘ন সো রজ্জতি ধম্মেসু, ধম্মং ঞত্ৰা পটিস্সতো;
ৰিরত্তচিত্তো ৰেদেতি, তঞ্চ নাজ্ঝোস তিট্ঠতি.
‘‘যথাস্স ৰিজানতো ধম্মং, সেৰতো চাপি ৰেদনং;
খীযতি নোপচীযতি, এৰং সো চরতী সতো;
এৰং অপচিনতো দুক্খং, সন্তিকে নিব্বানমুচ্চতী’’তি.
‘‘ইমস্স খো, মালুক্যপুত্ত, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি.
অথ খো আযস্মা মালুক্যপুত্তো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো আযস্মা মালুক্যপুত্তো একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো চ পনাযস্মা মালুক্যপুত্তো অরহতং অহোসীতি. দুতিযং.
৩. পরিহানধম্মসুত্তং
৯৬. ‘‘পরিহানধম্মঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি অপরিহানধম্মঞ্চ ছ চ অভিভাযতনানি. তং সুণাথ. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পরিহানধম্মো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা সরসঙ্কপ্পা [অকুসলা ধম্মা সরসঙ্কপ্পা (স্যা. কং. পী. ক.) উপরি আসীৰিসৰগ্গে সত্তমসুত্তে পন ‘‘আকুসলা সরসঙ্কপ্পা’’ ত্ৰেৰ সব্বত্থ দিস্সতি] সংযোজনিযা. তঞ্চে ভিক্খু অধিৰাসেতি নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি [ব্যন্তিকরোতি (পী.) ব্যন্তিং করোতি (ক.)] ন অনভাৰং গমেতি, ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা – ‘পরিহাযামি কুসলেহি ধম্মেহি’. পরিহানঞ্হেতং ৰুত্তং ভগৰতাতি…পে….
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা উপ্পজ্জন্তি…পে… পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা. তঞ্চে ভিক্খু অধিৰাসেতি নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি ন অনভাৰং গমেতি, ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা – ‘পরিহাযামি কুসলেহি ধম্মেহি’. পরিহানঞ্হেতং ৰুত্তং ভগৰতাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, পরিহানধম্মো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অপরিহানধম্মো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা. তঞ্চে ভিক্খু নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি, ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা – ‘ন পরিহাযামি কুসলেহি ধম্মেহি’. অপরিহানঞ্হেতং ৰুত্তং ভগৰতাতি…পে….
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা উপ্পজ্জন্তি…পে… পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা. তঞ্চে ভিক্খু নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি, ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা – ‘ন পরিহাযামি কুসলেহি ধম্মেহি’. অপরিহানঞ্হেতং ৰুত্তং ভগৰতাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, অপরিহানধম্মো হোতি.
‘‘কতমানি চ, ভিক্খৰে, ছ অভিভাযতনানি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নুপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা – ‘অভিভূতমেতং আযতনং’. অভিভাযতনঞ্হেতং ৰুত্তং ভগৰতাতি…পে… পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায নুপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা – ‘অভিভূতমেতং আযতনং’. অভিভাযতনঞ্হেতং ৰুত্তং ভগৰতাতি. ইমানি ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, ছ অভিভাযতনানী’’তি. ততিযং.
৪. পমাদৰিহারীসুত্তং
৯৭. ‘‘পমাদৰিহারিঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি অপ্পমাদৰিহারিঞ্চ. তং সুণাথ. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পমাদৰিহারী হোতি? চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতস্স, ভিক্খৰে, ৰিহরতো চিত্তং ব্যাসিঞ্চতি [ব্যাসিচ্চতি (সী. স্যা. কং.)]. চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেসু রূপেসু তস্স ব্যাসিত্তচিত্তস্স পামোজ্জং ন হোতি. পামোজ্জে অসতি পীতি ন হোতি. পীতিযা অসতি পস্সদ্ধি ন হোতি. পস্সদ্ধিযা অসতি দুক্খং হোতি. দুক্খিনো চিত্তং ন সমাধিযতি. অসমাহিতে চিত্তে ধম্মা ন পাতুভৰন্তি. ধম্মানং অপাতুভাৰা পমাদৰিহারী ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি…পে… জিৰ্হিন্দ্রিযং অসংৰুতস্স, ভিক্খৰে, ৰিহরতো চিত্তং ব্যাসিঞ্চতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যেসু রসেসু, তস্স ব্যাসিত্তচিত্তস্স…পে… পমাদৰিহারী ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি…পে… মনিন্দ্রিযং অসংৰুতস্স, ভিক্খৰে, ৰিহরতো চিত্তং ব্যাসিঞ্চতি মনোৰিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু, তস্স ব্যাসিত্তচিত্তস্স পামোজ্জং ন হোতি. পামোজ্জে অসতি পীতি ন হোতি. পীতিযা অসতি পস্সদ্ধি ন হোতি. পস্সদ্ধিযা অসতি দুক্খং হোতি. দুক্খিনো চিত্তং ন সমাধিযতি. অসমাহিতে চিত্তে ধম্মা ন পাতুভৰন্তি. ধম্মানং অপাতুভাৰা পমাদৰিহারী ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, পমাদৰিহারী হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অপ্পমাদৰিহারী হোতি? চক্খুন্দ্রিযং সংৰুতস্স, ভিক্খৰে, ৰিহরতো চিত্তং ন ব্যাসিঞ্চতি চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেসু রূপেসু, তস্স অব্যাসিত্তচিত্তস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰিহরতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. সমাহিতে চিত্তে ধম্মা পাতুভৰন্তি. ধম্মানং পাতুভাৰা অপ্পমাদৰিহারী ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি…পে… জিৰ্হিন্দ্রিযং সংৰুতস্স, ভিক্খৰে, ৰিহরতো চিত্তং ন ব্যাসিঞ্চতি…পে… অপ্পমাদৰিহারী ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. মনিন্দ্রিযং সংৰুতস্স, ভিক্খৰে, ৰিহরতো চিত্তং ন ব্যাসিঞ্চতি, মনোৰিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু, তস্স অব্যাসিত্তচিত্তস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰিহরতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. সমাহিতে চিত্তে ধম্মা পাতুভৰন্তি. ধম্মানং পাতুভাৰা অপ্পমাদৰিহারী ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, অপ্পমাদৰিহারী হোতী’’তি. চতুত্থং.
৫. সংৰরসুত্তং
৯৮. ‘‘সংৰরঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি, অসংৰরঞ্চ. তং সুণাথ. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অসংৰরো হোতি? সন্তি, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি, ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা – ‘পরিহাযামি কুসলেহি ধম্মেহি’. পরিহানঞ্হেতং ৰুত্তং ভগৰতাতি…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি, ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা – ‘পরিহাযামি কুসলেহি ধম্মেহি’. পরিহানঞ্হেতং ৰুত্তং ভগৰতাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, অসংৰরো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, সংৰরো হোতি? সন্তি, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি, ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা – ‘ন পরিহাযামি কুসলেহি ধম্মেহি’. অপরিহানঞ্হেতং ৰুত্তং ভগৰতাতি …পে… সন্তি, ভিক্খৰে, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি, ৰেদিতব্বমেতং ভিক্খুনা – ‘ন পরিহাযামি কুসলেহি ধম্মেহি’. অপরিহানঞ্হেতং ৰুত্তং ভগৰতাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, সংৰরো হোতী’’তি. পঞ্চমং.
৬. সমাধিসুত্তং
৯৯. ‘‘সমাধিং, ভিক্খৰে, ভাৰেথ. সমাহিতো, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতি. কিঞ্চ যথাভূতং পজানাতি? ‘চক্খু অনিচ্চ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি; ‘রূপা অনিচ্চা’তি যথাভূতং পজানাতি; ‘চক্খুৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি; ‘চক্খুসম্ফস্সো অনিচ্চো’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘মনো অনিচ্চ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. ধম্মা… মনোৰিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সো… ‘যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. সমাধিং, ভিক্খৰে, ভাৰেথ. সমাহিতো, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. পটিসল্লানসুত্তং
১০০. ‘‘পটিসল্লানে [পটিসল্লানং (সী. পী. ক.), পটিসল্লীনা (স্যা. কং.)], ভিক্খৰে, যোগমাপজ্জথ. পটিসল্লীনো, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতি. কিঞ্চ যথাভূতং পজানাতি? ‘চক্খু অনিচ্চ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি; ‘রূপা অনিচ্চা’তি যথাভূতং পজানাতি; ‘চক্খুৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি; ‘চক্খুসম্ফস্সো অনিচ্চো’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. পটিসল্লানে, ভিক্খৰে, যোগমাপজ্জথ. পটিসল্লীনো, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতী’’তি. সত্তমং.
৮. পঠমনতুম্হাকংসুত্তং
১০১. ‘‘যং [যম্পি (পী. ক.)], ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং? চক্খু, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. রূপা ন তুম্হাকং. তে পজহথ. তে ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সন্তি. চক্খুৰিঞ্ঞাণং ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. চক্খুসম্ফস্সো ন তুম্হাকং. তং পজহথ. সো ৰো পহীনো হিতায সুখায ভৰিস্সতি. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. সোতং ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. সদ্দা ন তুম্হাকং. তে পজহথ. তে ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সন্তি. সোতৰিঞ্ঞাণং ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. সোতসম্ফস্সো ন তুম্হাকং. তং পজহথ. সো ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সতি. যম্পিদং সোতসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. ঘানং ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. গন্ধা ন তুম্হাকং. তে পজহথ. তে ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সন্তি. ঘানৰিঞ্ঞাণং ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. ঘানসম্ফস্সো ন তুম্হাকং. তং পজহথ. সো ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সতি. যম্পিদং ঘানসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি.
জিৰ্হা ন তুম্হাকং. তং পজহথ. সা ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সতি. রসা ন তুম্হাকং. তে পজহথ. তে ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সন্তি. জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. জিৰ্হাসম্ফস্সো ন তুম্হাকং. তং পজহথ. সো ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সতি. যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি …পে….
মনো ন তুম্হাকং. তং পজহথ. সো ৰো পহীনো হিতায সুখায ভৰিস্সতি. ধম্মা ন তুম্হাকং. তে পজহথ. তে ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সন্তি. মনোৰিঞ্ঞাণং ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. মনোসম্ফস্সো ন তুম্হাকং. তং পজহথ. সো ৰো পহীনো হিতায সুখায ভৰিস্সতি. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যং ইমস্মিং জেতৰনে তিণকট্ঠসাখাপলাসং তং জনো হরেয্য ৰা ডহেয্য ৰা যথাপচ্চযং ৰা করেয্য, অপি নু তুম্হাকং এৰমস্স – ‘অম্হে জনো হরতি ৰা ডহতি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোতী’’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘তং কিস্স হেতু’’?
‘‘ন হি নো এতং, ভন্তে, অত্তা ৰা অত্তনিযং ৰা’’তি.
‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চক্খু ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. রূপা ন তুম্হাকং… চক্খুৰিঞ্ঞাণং… চক্খুসম্ফস্সো…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি. অট্ঠমং.
৯. দুতিযনতুম্হাকংসুত্তং
১০২. ‘‘যং, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং? চক্খু, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. রূপা ন তুম্হাকং. তে পজহথ. তে ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সন্তি. চক্খুৰিঞ্ঞাণং ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. চক্খুসম্ফস্সো ন তুম্হাকং. তং পজহথ. সো ৰো পহীনো হিতায সুখায ভৰিস্সতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. যম্পি, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি. নৰমং.
১০. উদকসুত্তং
১০৩. ‘‘উদকো [উদ্দকো (সী. পী.)] সুদং, ভিক্খৰে, রামপুত্তো এৰং ৰাচং ভাসতি – ‘ইদং জাতু ৰেদগূ, ইদং জাতু সব্বজী [সব্বজি (পী.)], ইদং জাতু অপলিখতং গণ্ডমূলং পলিখণি’ন্তি. তং খো পনেতং, ভিক্খৰে, উদকো রামপুত্তো অৰেদগূযেৰ সমানো ‘ৰেদগূস্মী’তি ভাসতি, অসব্বজীযেৰ সমানো ‘সব্বজীস্মী’তি ভাসতি, অপলিখতংযেৰ গণ্ডমূলং পলিখতং মে ‘গণ্ডমূল’ন্তি ভাসতি. ইধ খো তং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ইদং জাতু ৰেদগূ, ইদং জাতু সব্বজী, ইদং জাতু অপলিখতং গণ্ডমূলং পলিখণি’’’ন্তি.