১১. যোগক্খেমিৰগ্গো
১. যোগক্খেমিসুত্তং
১০৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যোগক্খেমিপরিযাযং ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মপরিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, যোগক্খেমিপরিযাযো ধম্মপরিযাযো? সন্তি, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰঙ্কতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তেসঞ্চ পহানায অক্খাসি যোগং, তস্মা তথাগতো ‘যোগক্খেমী’তি ৰুচ্চতি…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰঙ্কতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তেসঞ্চ পহানায অক্খাসি যোগং, তস্মা তথাগতো ‘যোগক্খেমী’তি ৰুচ্চতি. অযং খো, ভিক্খৰে, যোগক্খেমিপরিযাযো ধম্মপরিযাযো’’তি. পঠমং.
২. উপাদাযসুত্তং
১০৫. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি কিং উপাদায উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খ’’ন্তি?
‘‘ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে….
‘‘চক্খুস্মিং খো, ভিক্খৰে, সতি চক্খুং উপাদায উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খং…পে… মনস্মিং সতি মনং উপাদায উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, চক্খু নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্য অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খ’’ন্তি?
‘‘নো হেতং ভন্তে’’…পে….
‘‘জিৰ্হা নিচ্চা ৰা অনিচ্চা ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্য অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খ’’ন্তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে….
‘‘মনো নিচ্চো ৰা অনিচ্চো ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্য অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খ’’ন্তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. দুতিযং.
৩. দুক্খসমুদযসুত্তং
১০৬. ‘‘দুক্খস্স, ভিক্খৰে, সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, দুক্খস্স সমুদযো? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা. অযং দুক্খস্স সমুদযো…পে… জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা. অযং দুক্খস্স সমুদযো…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা. অযং খো, ভিক্খৰে, দুক্খস্স সমুদযো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, দুক্খস্স অত্থঙ্গমো? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা. তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধা উপাদাননিরোধো; উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো; ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো; জাতিনিরোধা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি. অযং দুক্খস্স অত্থঙ্গমো…পে… জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা. তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধা উপাদাননিরোধো; উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো; ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো; জাতিনিরোধা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি. অযং খো, ভিক্খৰে, দুক্খস্স অত্থঙ্গমো’’তি. ততিযং.
৪. লোকসমুদযসুত্তং
১০৭. ‘‘লোকস্স, ভিক্খৰে, সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, লোকস্স সমুদযো? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং; উপাদানপচ্চযা ভৰো; ভৰপচ্চযা জাতি; জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. অযং খো, ভিক্খৰে, লোকস্স সমুদযো …পে… জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং; উপাদানপচ্চযা ভৰো; ভৰপচ্চযা জাতি; জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. অযং খো, ভিক্খৰে, লোকস্স সমুদযো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, লোকস্স অত্থঙ্গমো? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা. তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধা উপাদাননিরোধো; উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো; ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো; জাতিনিরোধা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি. অযং খো, ভিক্খৰে, লোকস্স অত্থঙ্গমো…পে… জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা. তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধা উপাদাননিরোধো; উপাদাননিরোধা…পে… এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি. অযং খো, ভিক্খৰে, লোকস্স অত্থঙ্গমো’’তি. চতুত্থং.
৫. সেয্যোহমস্মিসুত্তং
১০৮. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৰে, সতি কিং উপাদায কিং অভিনিৰিস্স সেয্যোহমস্মীতি ৰা হোতি, সদিসোহমস্মীতি ৰা হোতি, হীনোহমস্মীতি ৰা হোতী’’তি?
‘‘ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা.
‘‘চক্খুস্মিং খো, ভিক্খৰে, সতি চক্খুং উপাদায চক্খুং অভিনিৰিস্স সেয্যোহমস্মীতি ৰা হোতি, সদিসোহমস্মীতি ৰা হোতি, হীনোহমস্মীতি ৰা হোতি…পে… জিৰ্হায সতি…পে… মনস্মিং সতি মনং উপাদায মনং অভিনিৰিস্স সেয্যোহমস্মীতি ৰা হোতি, সদিসোহমস্মীতি ৰা হোতি, হীনোহমস্মীতি ৰা হোতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, চক্খু নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায সেয্যোহমস্মীতি ৰা অস্স, সদিসোহমস্মীতি ৰা অস্স, হীনোহমস্মীতি ৰা অস্সা’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে… জিৰ্হা… কাযো নিচ্চো ৰা অনিচ্চো ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’…পে….
‘‘মনো নিচ্চো ৰা অনিচ্চো ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায সেয্যোহমস্মীতি ৰা অস্স, সদিসোহমস্মীতি ৰা অস্স, হীনোহমস্মীতি ৰা অস্সা’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. পঞ্চমং.
৬. সংযোজনিযসুত্তং
১০৯. ‘‘সংযোজনিযে চ, ভিক্খৰে, ধম্মে দেসেস্সামি সংযোজনঞ্চ. তং সুণাথ. কতমে চ, ভিক্খৰে, সংযোজনিযা ধম্মা, কতমঞ্চ সংযোজনং? চক্খুং, ভিক্খৰে, সংযোজনিযো ধম্মো. যো তত্থ ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজনং…পে… জিৰ্হা সংযোজনিযো ধম্মো…পে… মনো সংযোজনিযো ধম্মো. যো তত্থ ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজনং. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, সংযোজনিযা ধম্মা, ইদং সংযোজন’’ন্তি. ছট্ঠং.
৭. উপাদানিযসুত্তং
১১০. ‘‘উপাদানিযে চ, ভিক্খৰে, ধম্মে দেসেস্সামি উপাদানঞ্চ. তং সুণাথ. কতমে চ, ভিক্খৰে, উপাদানিযা ধম্মা, কতমঞ্চ উপাদানং? চক্খুং, ভিক্খৰে, উপাদানিযো ধম্মো. যো তত্থ ছন্দরাগো, তং তত্থ উপাদানং…পে… জিৰ্হা উপাদানিযো ধম্মো…পে… মনো উপাদানিযো ধম্মো. যো তত্থ ছন্দরাগো, তং তত্থ উপাদানং. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, উপাদানিযা ধম্মা, ইদং উপাদান’’ন্তি. সত্তমং.
৮. অজ্ঝত্তিকাযতনপরিজাননসুত্তং
১১১. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৰে, অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. সোতং… ঘানং… জিৰ্হং… কাযং… মনং অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুঞ্চ খো, ভিক্খৰে, অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায…পে… জিৰ্হং… কাযং… মনং অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযাযা’’তি. অট্ঠমং.
৯. বাহিরাযতনপরিজাননসুত্তং
১১২. ‘‘রূপে, ভিক্খৰে, অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. সদ্দে… গন্ধে… রসে… ফোট্ঠব্বে… ধম্মে অনভিজানং অপরিজানং অৰিরাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. রূপে চ খো, ভিক্খৰে, অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. সদ্দে… গন্ধে… রসে… ফোট্ঠব্বে… ধম্মে অভিজানং পরিজানং ৰিরাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযাযা’’তি. নৰমং.
১০. উপস্সুতিসুত্তং
১১৩. একং সমযং ভগৰা নাতিকে [ঞাতিকে (সী. স্যা. কং.)] ৰিহরতি গিঞ্জকাৰসথে. অথ খো ভগৰা রহোগতো পটিসল্লীনো ইমং ধম্মপরিযাযং অভাসি – ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং; উপাদানপচ্চযা ভৰো; ভৰপচ্চযা জাতি; জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং; উপাদানপচ্চযা ভৰো; ভৰপচ্চযা জাতি; জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি’’.
‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা. তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধা উপাদাননিরোধো; উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো; ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো; জাতিনিরোধা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি…পে… জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা. তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধা উপাদাননিরোধো; উপাদাননিরোধা…পে… এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতী’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰতো উপস্সুতি [উপস্সুতিং (সী. ক.)] ঠিতো হোতি. অদ্দসা খো ভগৰা তং ভিক্খুং উপস্সুতি ঠিতং. দিস্ৰান তং ভিক্খুং এতদৰোচ – ‘‘অস্সোসি নো ত্ৰং, ভিক্খু, ইমং ধম্মপরিযায’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘উগ্গণ্হাহি ত্ৰং, ভিক্খু, ইমং ধম্মপরিযাযং. পরিযাপুণাহি ত্ৰং, ভিক্খু, ইমং ধম্মপরিযাযং. ধারেহি ত্ৰং, ভিক্খু, ইমং ধম্মপরিযাযং. অত্থসংহিতোযং, ভিক্খু, ধম্মপরিযাযো আদিব্রহ্মচরিযকো’’তি. দসমং.
যোগক্খেমিৰগ্গো একাদসমো.
তস্সুদ্দানং –
যোগক্খেমি উপাদায, দুক্খং লোকো চ সেয্যো চ;
সংযোজনং উপাদানং, দ্ৰে পরিজানং উপস্সুতীতি.