৬. অৰিজ্জাৰগ্গো

১. অৰিজ্জাপহানসুত্তং

৫৩. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কথং নু খো, ভন্তে, জানতো কথং পস্সতো অৰিজ্জা পহীযতি, ৰিজ্জা উপ্পজ্জতী’’তি?

‘‘চক্খুং খো, ভিক্খু, অনিচ্চতো জানতো পস্সতো অৰিজ্জা পহীযতি, ৰিজ্জা উপ্পজ্জতি. রূপে অনিচ্চতো জানতো পস্সতো অৰিজ্জা পহীযতি, ৰিজ্জা উপ্পজ্জতি. চক্খুৰিঞ্ঞাণং… চক্খুসম্ফস্সং… যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চতো জানতো পস্সতো অৰিজ্জা পহীযতি, ৰিজ্জা উপ্পজ্জতি. সোতং… ঘানং… জিৰ্হং… কাযং… মনং অনিচ্চতো জানতো পস্সতো অৰিজ্জা পহীযতি, ৰিজ্জা উপ্পজ্জতি. ধম্মে … মনোৰিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সং… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চতো জানতো পস্সতো অৰিজ্জা পহীযতি, ৰিজ্জা উপ্পজ্জতি. এৰং খো, ভিক্খু, জানতো এৰং পস্সতো অৰিজ্জা পহীযতি, ৰিজ্জা উপ্পজ্জতী’’তি. পঠমং.

২. সংযোজনপহানসুত্তং

৫৪. ‘‘কথং নু খো, ভন্তে, জানতো, কথং পস্সতো, সংযোজনা পহীযন্তী’’তি? ‘‘চক্খুং খো, ভিক্খু, অনিচ্চতো জানতো পস্সতো সংযোজনা পহীযন্তি. রূপে… চক্খুৰিঞ্ঞাণং… চক্খুসম্ফস্সং… যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চতো জানতো পস্সতো সংযোজনা পহীযন্তি. সোতং… ঘানং… জিৰ্হং… কাযং… মনং… ধম্মে… মনোৰিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সং… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চতো জানতো পস্সতো সংযোজনা পহীযন্তি. এৰং খো, ভিক্খু, জানতো এৰং পস্সতো সংযোজনা পহীযন্তী’’তি. দুতিযং.

৩. সংযোজনসমুগ্ঘাতসুত্তং

৫৫. ‘‘কথং নু খো, ভন্তে, জানতো, কথং পস্সতো সংযোজনা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তী’’তি? ‘‘চক্খুং খো, ভিক্খু, অনত্ততো জানতো পস্সতো সংযোজনা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তি. রূপে অনত্ততো… চক্খুৰিঞ্ঞাণং… চক্খুসম্ফস্সং… যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনত্ততো জানতো পস্সতো সংযোজনা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তি. সোতং… ঘানং… জিৰ্হং… কাযং… মনং… ধম্মে… মনোৰিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সং… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনত্ততো জানতো পস্সতো সংযোজনা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তি. এৰং খো, ভিক্খু, জানতো এৰং পস্সতো সংযোজনা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তী’’তি. ততিযং.

৪. আসৰপহানসুত্তং

৫৬. ‘‘কথং নু খো, ভন্তে, জানতো, কথং পস্সতো আসৰা পহীযন্তী’’তি…পে…. চতুত্থং.

৫. আসৰসমুগ্ঘাতসুত্তং

৫৭. ‘‘কথং নু খো, ভন্তে, জানতো, কথং পস্সতো আসৰা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তী’’তি…পে…. পঞ্চমং.

৬. অনুসযপহানসুত্তং

৫৮. ‘‘কথং নু খো…পে… অনুসযা পহীযন্তী’’তি…পে…. ছট্ঠং.

৭. অনুসযসমুগ্ঘাতসুত্তং

৫৯. ‘‘কথং নু খো…পে… অনুসযা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তী’’তি? ‘‘চক্খুং খো, ভিক্খু, অনত্ততো জানতো পস্সতো অনুসযা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তি…পে… সোতং… ঘানং… জিৰ্হং… কাযং… মনং… ধম্মে… মনোৰিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সং… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনত্ততো জানতো পস্সতো অনুসযা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তি. এৰং খো, ভিক্খু, জানতো এৰং পস্সতো অনুসযা সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তী’’তি. সত্তমং.

৮. সব্বুপাদানপরিঞ্ঞাসুত্তং

৬০. ‘‘সব্বুপাদানপরিঞ্ঞায ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, সব্বুপাদানপরিঞ্ঞায ধম্মো? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা. এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, রূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, ৰেদনাযপি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমোক্খা [ৰিমোক্খং (ক.), ৰিমোক্খ (স্যা. কং.)] ‘পরিঞ্ঞাতং মে উপাদান’ন্তি পজানাতি. সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি… ঘানঞ্চ পটিচ্চ গন্ধে চ… জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ… কাযঞ্চ পটিচ্চ ফোট্ঠব্বে চ… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা. এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ধম্মেসুপি নিব্বিন্দতি, মনোৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, মনোসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, ৰেদনাযপি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমোক্খা ‘পরিঞ্ঞাতং মে উপাদান’ন্তি পজানাতি. অযং খো, ভিক্খৰে, সব্বুপাদানপরিঞ্ঞায ধম্মো’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমসব্বুপাদানপরিযাদানসুত্তং

৬১. ‘‘সব্বুপাদানপরিযাদানায ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, সব্বুপাদানপরিযাদানায ধম্মো? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা. এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, রূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, ৰেদনাযপি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমোক্খা ‘পরিযাদিন্নং [সব্বত্থপি এৰমেৰ দিস্সতি দন্তজ-নকারেনেৰ] মে উপাদান’ন্তি পজানাতি…পে… জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা. এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ধম্মেসুপি নিব্বিন্দতি, মনোৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি মনোসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, ৰেদনাযপি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমোক্খা ‘পরিযাদিন্নং মে উপাদান’ন্তি পজানাতি. অযং খো, ভিক্খৰে, সব্বুপাদানপরিযাদানায ধম্মো’’তি. নৰমং.

১০. দুতিযসব্বুপাদানপরিযাদানসুত্তং

৬২. ‘‘সব্বুপাদানপরিযাদানায ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, সব্বুপাদানপরিযাদানায ধম্মো’’?

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, চক্খু নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘রূপা…পে… চক্খুৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে….

‘‘চক্খুসম্ফস্সো নিচ্চো ৰা অনিচ্চো ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’…পে….

‘‘যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে….

‘‘সোতং… ঘানং… জিৰ্হা… কাযো… মনো… ধম্মা… মনোৰিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সো… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, রূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… জিৰ্হাযপি নিব্বিন্দতি, রসেসুপি নিব্বিন্দতি, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, জিৰ্হাসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি…পে… মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ধম্মেসুপি নিব্বিন্দতি, মনোৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, মনোসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং খো, ভিক্খৰে, সব্বুপাদানপরিযাদানায ধম্মো’’তি. দসমং.

অৰিজ্জাৰগ্গো ছট্ঠো.

তস্সুদ্দানং –

অৰিজ্জা সংযোজনা দ্ৰে, আসৰেন দুৰে ৰুত্তা;

অনুসযা অপরে দ্ৰে, পরিঞ্ঞা দ্ৰে পরিযাদিন্নং;

ৰগ্গো তেন পৰুচ্চতীতি.