১৮. সমুদ্দৰগ্গো

১. পঠমসমুদ্দসুত্তং

২২৮. ‘‘‘সমুদ্দো, সমুদ্দো’তি, ভিক্খৰে, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি. নেসো, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে সমুদ্দো. মহা এসো, ভিক্খৰে, উদকরাসি মহাউদকণ্ণৰো. চক্খু, ভিক্খৰে, পুরিসস্স সমুদ্দো; তস্স রূপমযো ৰেগো. যো তং রূপমযং ৰেগং সহতি, অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অতরি চক্খুসমুদ্দং সঊমিং সাৰট্টং সগাহং সরক্খসং; তিণ্ণো পারঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো…পে… জিৰ্হা, ভিক্খৰে, পুরিসস্স সমুদ্দো; তস্স রসমযো ৰেগো. যো তং রসমযং ৰেগং সহতি, অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অতরি জিৰ্হাসমুদ্দং সঊমিং সাৰট্টং সগাহং সরক্খসং; তিণ্ণো পারঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো…পে… মনো, ভিক্খৰে, পুরিসস্স সমুদ্দো; তস্স ধম্মমযো ৰেগো. যো তং ধম্মমযং ৰেগং সহতি, অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অতরি মনোসমুদ্দং সঊমিং সাৰট্টং সগাহং সরক্খসং; তিণ্ণো পারঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো’’তি. ইদমৰোচ…পে… সত্থা –

‘‘যো ইমং সমুদ্দং সগাহং সরক্খসং,

সঊমিং সাৰট্টং সভযং দুত্তরং অচ্চতরি;

স ৰেদগূ ৰুসিতব্রহ্মচরিযো,

লোকন্তগূ পারগতোতি ৰুচ্চতী’’তি. পঠমং;

২. দুতিযসমুদ্দসুত্তং

২২৯. ‘‘সমুদ্দো, সমুদ্দো’তি, ভিক্খৰে, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি. নেসো, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে সমুদ্দো. মহা এসো, ভিক্খৰে, উদকরাসি মহাউদকণ্ণৰো. সন্তি, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে সমুদ্দো. এত্থাযং সদেৰকো লোকো সমারকো সব্রহ্মকো সস্সমণব্রাহ্মণী পজা সদেৰমনুস্সা যেভুয্যেন সমুন্না তন্তাকুলকজাতা কুলগণ্ঠিকজাতা [গুল়াগুণ্ঠিকজাতা (সী.), কুলগুণ্ডিকজাতা (স্যা. কং.), গুণগুণিকজাতা (পী.), কুলাগুণ্ডিকজাতা (ক.)] মুঞ্জপব্বজভূতা, অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং সংসারং নাতিৰত্ততি…পে….

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে সমুদ্দো. এত্থাযং সদেৰকো লোকো সমারকো সব্রহ্মকো সস্সমণব্রাহ্মণী পজা সদেৰমনুস্সা যেভুয্যেন সমুন্না তন্তাকুলকজাতা কুলগণ্ঠিকজাতা মুঞ্জপব্বজভূতা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং সংসারং নাতিৰত্ততী’’তি.

‘‘যস্স রাগো চ দোসো চ, অৰিজ্জা চ ৰিরাজিতা;

সো ইমং সমুদ্দং সগাহং সরক্খসং, সঊমিভযং দুত্তরং অচ্চতরি.

‘‘সঙ্গাতিগো মচ্চুজহো নিরুপধি, পহাসি দুক্খং অপুনব্ভৰায;

অত্থঙ্গতো সো ন পুনেতি [ন পমাণমেতি (সী. স্যা. কং. পী.)], অমোহযী, মচ্চুরাজন্তি ব্রূমী’’তি. দুতিযং;

৩. বাল়িসিকোপমসুত্তং

২৩০. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, বাল়িসিকো আমিসগতবল়িসং গম্ভীরে উদকরহদে পক্খিপেয্য. তমেনং অঞ্ঞতরো আমিসচক্খু মচ্ছো গিলেয্য. এৰঞ্হি সো, ভিক্খৰে, মচ্ছো গিলিতবল়িসো বাল়িসিকস্স অনযং আপন্নো ব্যসনং আপন্নো যথাকামকরণীযো বাল়িসিকস্স.

এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ছযিমে বল়িসা লোকস্মিং অনযায সত্তানং ৰধায [ব্যাবাধায (সী. পী.)] পাণিনং. কতমে ছ? সন্তি, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে, ভিক্খু, অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু গিলিতবল়িসো, মারস্স অনযং আপন্নো ব্যসনং আপন্নো যথাকামকরণীযো পাপিমতো…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে….

সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে, ভিক্খু, অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু গিলিতবল়িসো মারস্স অনযং আপন্নো ব্যসনং আপন্নো যথাকামকরণীযো পাপিমতো.

‘‘সন্তি চ, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন গিলিতবল়িসো মারস্স অভেদি বল়িসং পরিভেদি বল়িসং ন অনযং আপন্নো ন ব্যসনং আপন্নো ন যথাকামকরণীযো পাপিমতো…পে….

‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা…পে…. সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি, অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন গিলিতবল়িসো মারস্স অভেদি বল়িসং পরিভেদি বল়িসং ন অনযং আপন্নো ন ব্যসনং আপন্নো ন যথাকামকরণীযো পাপিমতো’’তি. ততিযং.

৪. খীররুক্খোপমসুত্তং

২৩১. ‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেসু রূপেসু যো রাগো সো অত্থি, যো দোসো সো অত্থি, যো মোহো সো অত্থি, যো রাগো সো অপ্পহীনো, যো দোসো সো অপ্পহীনো, যো মোহো সো অপ্পহীনো তস্স পরিত্তা চেপি চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছন্তি পরিযাদিযন্তেৰস্স চিত্তং; কো পন ৰাদো অধিমত্তানং! তং কিস্স হেতু? যো, ভিক্খৰে, রাগো, সো অত্থি, যো দোসো সো অত্থি, যো মোহো সো অত্থি, যো রাগো সো অপ্পহীনো, যো দোসো সো অপ্পহীনো, যো মোহো সো অপ্পহীনো…পে….

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যেসু রসেসু যো রাগো সো অত্থি…পে….

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা মনোৰিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু যো রাগো সো অত্থি, যো দোসো সো অত্থি, যো মোহো সো অত্থি, যো রাগো সো অপ্পহীনো, যো দোসো সো অপ্পহীনো, যো মোহো সো অপ্পহীনো, তস্স পরিত্তা চেপি মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা মনস্স আপাথং আগচ্ছন্তি পরিযাদিযন্তেৰস্স চিত্তং; কো পন ৰাদো অধিমত্তানং! তং কিস্স হেতু? যো, ভিক্খৰে, রাগো, সো অত্থি, যো দোসো সো অত্থি, যো মোহো সো অত্থি, যো রাগো সো অপ্পহীনো, যো দোসো সো অপ্পহীনো, যো মোহো সো অপ্পহীনো.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, খীররুক্খো অস্সত্থো ৰা নিগ্রোধো ৰা পিলক্খো ৰা উদুম্বরো ৰা দহরো তরুণো কোমারকো. তমেনং পুরিসো তিণ্হায কুঠারিযা যতো যতো আভিন্দেয্য [ভিন্দেয্য (স্যা. কং. সী. অট্ঠ.), অভিন্দেয্য (কত্থচি)] আগচ্ছেয্য খীর’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘যঞ্হি, ভন্তে, খীরং তং অত্থী’’তি.

‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেসু রূপেসু যো রাগো সো অত্থি, যো দোসো সো অত্থি, যো মোহো সো অত্থি, যো রাগো সো অপ্পহীনো, যো দোসো সো অপ্পহীনো, যো মোহো সো অপ্পহীনো, তস্স পরিত্তা চেপি চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছন্তি পরিযাদিযন্তেৰস্স চিত্তং; কো পন ৰাদো অধিমত্তানং! তং কিস্স হেতু? যো, ভিক্খৰে, রাগো সো অত্থি, যো দোসো সো অত্থি, যো মোহো সো অত্থি, যো রাগো সো অপ্পহীনো, যো দোসো সো অপ্পহীনো, যো মোহো সো অপ্পহীনো…পে….

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যেসু রসেসু যো রাগো সো অত্থি…পে….

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা মনোৰিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু যো রাগো সো অত্থি, যো দোসো সো অত্থি, যো মোহো সো অত্থি, যো রাগো সো অপ্পহীনো, যো দোসো সো অপ্পহীনো, যো মোহো সো অপ্পহীনো, তস্স পরিত্তা চেপি মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা মনস্স আপাথং আগচ্ছন্তি পরিযাদিযন্তেৰস্স চিত্তং; কো পন ৰাদো অধিমত্তানং! তং কিস্স হেতু? যো, ভিক্খৰে, রাগো সো অত্থি, যো দোসো সো অত্থি, যো মোহো সো অত্থি, যো রাগো সো অপ্পহীনো, যো দোসো সো অপ্পহীনো, যো মোহো সো অপ্পহীনো.

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেসু রূপেসু যো রাগো সো নত্থি, যো দোসো সো নত্থি, যো মোহো সো নত্থি, যো রাগো সো পহীনো, যো দোসো সো পহীনো, যো মোহো সো পহীনো, তস্স অধিমত্তা চেপি চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছন্তি নেৰস্স চিত্তং পরিযাদিযন্তি; কো পন ৰাদো পরিত্তানং! তং কিস্স হেতু? যো, ভিক্খৰে, রাগো সো নত্থি, যো দোসো সো নত্থি, যো মোহো সো নত্থি, যো রাগো সো পহীনো, যো দোসো সো পহীনো, যো মোহো সো পহীনো…পে….

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যেসু রসেসু…পে… মনোৰিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু যো রাগো সো নত্থি, যো দোসো সো নত্থি, যো মোহো সো নত্থি, যো রাগো সো পহীনো, যো দোসো সো পহীনো, যো মোহো সো পহীনো, তস্স অধিমত্তা চেপি মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা মনস্স আপাথং আগচ্ছন্তি নেৰস্স চিত্তং পরিযাদিযন্তি; কো পন ৰাদো পরিত্তানং! তং কিস্স হেতু? যো, ভিক্খৰে, রাগো সো নত্থি, যো দোসো সো নত্থি, যো মোহো সো নত্থি, যো রাগো সো পহীনো, যো দোসো সো পহীনো, যো মোহো সো পহীনো. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, খীররুক্খো অস্সত্থো ৰা নিগ্রোধো ৰা পিলক্খো ৰা উদুম্বরো ৰা সুক্খো কোলাপো তেরোৰস্সিকো. তমেনং পুরিসো তিণ্হায কুঠারিযা যতো যতো আভিন্দেয্য আগচ্ছেয্য খীর’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘যঞ্হি, ভন্তে, খীরং তং নত্থী’’তি.

‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেসু রূপেসু যো রাগো সো নত্থি, যো দোসো সো নত্থি, যো মোহো সো নত্থি, যো রাগো সো পহীনো, যো দোসো সো পহীনো, যো মোহো সো পহীনো, তস্স অধিমত্তা চেপি চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছন্তি নেৰস্স চিত্তং পরিযাদিযন্তি; কো পন ৰাদো পরিত্তানং! তং কিস্স হেতু? যো, ভিক্খৰে, রাগো সো নত্থি, যো দোসো সো নত্থি, যো মোহো সো নত্থি, যো রাগো সো পহীনো, যো দোসো সো পহীনো, যো মোহো সো পহীনো…পে….

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যেসু রসেসু…পে….

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা মনোৰিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু যো রাগো সো নত্থি, যো দোসো সো নত্থি, যো মোহো সো নত্থি, যো রাগো সো পহীনো, যো দোসো সো পহীনো, যো মোহো সো পহীনো, তস্স অধিমত্তা চেপি মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা মনস্স আপাথং আগচ্ছন্তি, নেৰস্স চিত্তং পরিযাদিযন্তি; কো পন ৰাদো পরিত্তানং! তং কিস্স হেতু? যো, ভিক্খৰে, রাগো সো নত্থি, যো দোসো সো নত্থি, যো মোহো সো নত্থি, যো রাগো সো পহীনো, যো দোসো সো পহীনো, যো মোহো সো পহীনো’’তি. চতুত্থং.

৫. কোট্ঠিকসুত্তং

২৩২. একং সমযং আযস্মা চ সারিপুত্তো আযস্মা চ মহাকোট্ঠিকো বারাণসিযং ৰিহরন্তি ইসিপতনে মিগদাযে. অথ খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা সারিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ –

‘‘কিং নু খো, আৰুসো সারিপুত্ত, চক্খু রূপানং সংযোজনং, রূপা চক্খুস্স সংযোজনং…পে… জিৰ্হা রসানং সংযোজনং, রসা জিৰ্হায সংযোজনং …পে… মনো ধম্মানং সংযোজনং, ধম্মা মনস্স সংযোজন’’ন্তি?

‘‘ন খো, আৰুসো কোট্ঠিক, চক্খু রূপানং সংযোজনং, ন রূপা চক্খুস্স সংযোজনং. যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো তং তত্থ সংযোজনং…পে… ন জিৰ্হা রসানং সংযোজনং, ন রসা জিৰ্হায সংযোজনং. যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো তং তত্থ সংযোজনং…পে… ন মনো ধম্মানং সংযোজনং, ন ধম্মা মনস্স সংযোজনং. যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো তং তত্থ সংযোজনং.

‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, কাল়ো চ বলীবদ্দো [বলিৰদ্দো (সী. পী.), বলিবদ্দো (স্যা. কং. ক.)] ওদাতো চ বলীবদ্দো একেন দামেন ৰা যোত্তেন ৰা সংযুত্তা অস্সু. যো নু খো এৰং ৰদেয্য – ‘কাল়ো বলীবদ্দো ওদাতস্স বলীবদ্দস্স সংযোজনং, ওদাতো বলীবদ্দো কাল়স্স বলীবদ্দস্স সংযোজন’ন্তি, সম্মা নু খো সো ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, আৰুসো’’. ‘‘ন খো, আৰুসো, কাল়ো বলীবদ্দো ওদাতস্স বলীবদ্দস্স সংযোজনং, ন ওদাতো বলীবদ্দো কাল়স্স বলীবদ্দস্স সংযোজনং. যেন চ খো তে একেন দামেন ৰা যোত্তেন ৰা সংযুত্তা তং তত্থ সংযোজনং.

‘‘এৰমেৰ খো, আৰুসো, ন চক্খু রূপানং সংযোজনং, ন রূপা চক্খুস্স সংযোজনং. যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো তং তত্থ সংযোজনং…পে… ন জিৰ্হা রসানং সংযোজনং…পে… ন মনো ধম্মানং সংযোজনং, ন ধম্মা মনস্স সংযোজনং. যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজনং.

‘‘চক্খু ৰা, আৰুসো, রূপানং সংযোজনং অভৰিস্স, রূপা ৰা চক্খুস্স সংযোজনং, নযিদং ব্রহ্মচরিযৰাসো পঞ্ঞাযেথ [পঞ্ঞাযতি (ক.)] সম্মা দুক্খক্খযায. যস্মা চ খো, আৰুসো, ন চক্খু রূপানং সংযোজনং, ন রূপা চক্খুস্স সংযোজনং; যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজনং, তস্মা ব্রহ্মচরিযৰাসো পঞ্ঞাযতি সম্মা দুক্খক্খযায…পে….

‘‘জিৰ্হা, আৰুসো, রসানং সংযোজনং অভৰিস্স, রসা ৰা জিৰ্হায সংযোজনং, নযিদং ব্রহ্মচরিযৰাসো পঞ্ঞাযেথ সম্মা দুক্খক্খযায. যস্মা চ খো, আৰুসো, ন জিৰ্হা রসানং সংযোজনং, ন রসা জিৰ্হায সংযোজনং; যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজনং, তস্মা ব্রহ্মচরিযৰাসো পঞ্ঞাযতি সম্মা দুক্খক্খযায…পে….

‘‘মনো ৰা, আৰুসো, ধম্মানং সংযোজনং অভৰিস্স, ধম্মা ৰা মনস্স সংযোজনং, নযিদং ব্রহ্মচরিযৰাসো পঞ্ঞাযেথ সম্মা দুক্খক্খযায. যস্মা চ খো, আৰুসো, ন মনো ধম্মানং সংযোজনং, ন ধম্মা মনস্স সংযোজনং; যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজনং, তস্মা ব্রহ্মচরিযৰাসো পঞ্ঞাযতি সম্মা দুক্খক্খযায.

‘‘ইমিনাপেতং, আৰুসো, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা ন চক্খু রূপানং সংযোজনং, ন রূপা চক্খুস্স সংযোজনং. যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজনং…পে… ন জিৰ্হা রসানং সংযোজনং…পে… ন মনো ধম্মানং সংযোজনং, ন ধম্মা মনস্স সংযোজনং. যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজনং.

‘‘সংৰিজ্জতি খো, আৰুসো, ভগৰতো চক্খু. পস্সতি ভগৰা চক্খুনা রূপং. ছন্দরাগো ভগৰতো নত্থি. সুৰিমুত্তচিত্তো ভগৰা. সংৰিজ্জতি খো, আৰুসো, ভগৰতো সোতং. সুণাতি ভগৰা সোতেন সদ্দং. ছন্দরাগো ভগৰতো নত্থি. সুৰিমুত্তচিত্তো ভগৰা. সংৰিজ্জতি খো, আৰুসো, ভগৰতো ঘানং. ঘাযতি ভগৰা ঘানেন গন্ধং. ছন্দরাগো ভগৰতো নত্থি. সুৰিমুত্তচিত্তো ভগৰা. সংৰিজ্জতি খো, আৰুসো, ভগৰতো জিৰ্হা. সাযতি ভগৰা জিৰ্হায রসং. ছন্দরাগো ভগৰতো নত্থি. সুৰিমুত্তচিত্তো ভগৰা. সংৰিজ্জতি খো, আৰুসো, ভগৰতো কাযো. ফুসতি ভগৰা কাযেন ফোট্ঠব্বং. ছন্দরাগো ভগৰতো নত্থি. সুৰিমুত্তচিত্তো ভগৰা. সংৰিজ্জতি খো, আৰুসো, ভগৰতো মনো. ৰিজানাতি ভগৰা মনসা ধম্মং. ছন্দরাগো ভগৰতো নত্থি. সুৰিমুত্তচিত্তো ভগৰা.

‘‘ইমিনা খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা ন চক্খু রূপানং সংযোজনং, ন রূপা চক্খুস্স সংযোজনং; যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজনং. ন সোতং… ন ঘানং… ন জিৰ্হা রসানং সংযোজনং, ন রসা জিৰ্হায সংযোজনং; যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো তং তত্থ সংযোজনং. ন কাযো… ন মনো ধম্মানং সংযোজনং, ন ধম্মা মনস্স সংযোজনং; যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজন’’ন্তি. পঞ্চমং.

৬. কামভূসুত্তং

২৩৩. একং সমযং আযস্মা চ আনন্দো আযস্মা চ কামভূ কোসম্বিযং ৰিহরন্তি ঘোসিতারামে. অথ খো আযস্মা কামভূ সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা কামভূ আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ –

‘‘কিং নু খো, আৰুসো আনন্দ, চক্খু রূপানং সংযোজনং, রূপা চক্খুস্স সংযোজনং…পে… জিৰ্হা রসানং সংযোজনং, রসা জিৰ্হায সংযোজনং…পে… মনো ধম্মানং সংযোজনং, ধম্মা মনস্স সংযোজন’’ন্তি?

‘‘ন খো, আৰুসো কামভূ [কামভু (সী.) মোগ্গল্লানে ৬৫-গে ৰাতি সুত্তং পস্সিতব্বং], চক্খু রূপানং সংযোজনং, ন রূপা চক্খুস্স সংযোজনং. যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজনং…পে… ন জিৰ্হা রসানং সংযোজনং, ন রসা জিৰ্হায সংযোজনং…পে… ন মনো ধম্মানং সংযোজনং, ন ধম্মা মনস্স সংযোজনং. যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো তং তত্থ সংযোজনং.

‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, কাল়ো চ বলীবদ্দো ওদাতো চ বলীবদ্দো একেন দামেন ৰা যোত্তেন ৰা সংযুত্তা অস্সু. যো নু খো এৰং ৰদেয্য – ‘কাল়ো বলীবদ্দো ওদাতস্স বলীবদ্দস্স সংযোজনং, ওদাতো বলীবদ্দো কাল়স্স বলীবদ্দস্স সংযোজন’ন্তি, সম্মা নু খো সো ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, আৰুসো’’. ‘‘ন খো, আৰুসো, কাল়ো বলীবদ্দো ওদাতস্স বলীবদ্দস্স সংযোজনং, নপি ওদাতো বলীবদ্দো কাল়স্স বলীবদ্দস্স সংযোজনং. যেন চ খো তে একেন দামেন ৰা যোত্তেন ৰা সংযুত্তা, তং তত্থ সংযোজনং. এৰমেৰ খো, আৰুসো, ন চক্খু রূপানং সংযোজনং, ন রূপা চক্খুস্স সংযোজনং…পে… ন জিৰ্হা…পে… ন মনো…পে… যঞ্চ তত্থ তদুভযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দরাগো, তং তত্থ সংযোজন’’ন্তি. ছট্ঠং.

৭. উদাযীসুত্তং

২৩৪. একং সমযং আযস্মা চ আনন্দো আযস্মা চ উদাযী কোসম্বিযং ৰিহরন্তি ঘোসিতারামে. অথ খো আযস্মা উদাযী সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ –

‘‘যথেৰ নু খো, আৰুসো আনন্দ, অযং কাযো ভগৰতা অনেকপরিযাযেন অক্খাতো ৰিৰটো পকাসিতো – ‘ইতিপাযং কাযো অনত্তা’তি, সক্কা এৰমেৰ ৰিঞ্ঞাণং পিদং আচিক্খিতুং দেসেতুং পঞ্ঞপেতুং পট্ঠপেতুং ৰিৰরিতুং ৰিভজিতুং উত্তানীকাতুং – ‘ইতিপিদং ৰিঞ্ঞাণং অনত্তা’’’তি?

‘‘যথেৰ খো, আৰুসো উদাযী, অযং কাযো ভগৰতা অনেকপরিযাযেন অক্খাতো ৰিৰটো পকাসিতো – ‘ইতিপাযং কাযো অনত্তা’তি, সক্কা এৰমেৰ ৰিঞ্ঞাণং পিদং আচিক্খিতুং দেসেতুং পঞ্ঞপেতুং পট্ঠপেতুং ৰিৰরিতুং ৰিভজিতুং উত্তানীকাতুং – ‘ইতিপিদং ৰিঞ্ঞাণং অনত্তা’’’তি.

‘‘চক্খুঞ্চ, আৰুসো, পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি? ‘‘এৰমাৰুসো’’তি. ‘‘যো চাৰুসো, হেতু, যো চ পচ্চযো চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায, সো চ হেতু, সো চ পচ্চযো সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অপরিসেসং নিরুজ্ঝেয্য. অপি নু খো চক্খুৰিঞ্ঞাণং পঞ্ঞাযেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, আৰুসো’’. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ভগৰতা অক্খাতং ৰিৰটং পকাসিতং – ‘ইতিপিদং ৰিঞ্ঞাণং অনত্তা’’’তি…পে….

‘‘জিৰ্হঞ্চাৰুসো, পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি? ‘‘এৰমাৰুসো’’তি. ‘‘যো চাৰুসো, হেতু যো চ পচ্চযো জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায, সো চ হেতু, সো চ পচ্চযো সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অপরিসেসং নিরুজ্ঝেয্য, অপি নু খো জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং পঞ্ঞাযেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, আৰুসো’’. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ভগৰতা অক্খাতং ৰিৰটং পকাসিতং – ‘ইতিপিদং ৰিঞ্ঞাণং অনত্তা’’’তি…পে….

‘‘মনঞ্চাৰুসো, পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি? ‘‘এৰমাৰুসো’’তি. ‘‘যো চাৰুসো, হেতু, যো চ পচ্চযো মনোৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায, সো চ হেতু, সো চ পচ্চযো সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অপরিসেসং নিরুজ্ঝেয্য, অপি নু খো মনোৰিঞ্ঞাণং পঞ্ঞাযেথা’’তি? ‘‘নো হেতং, আৰুসো’’. ‘‘ইমিনাপি খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ভগৰতা অক্খাতং ৰিৰটং পকাসিতং – ‘ইতিপিদং ৰিঞ্ঞাণং অনত্তা’’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, পুরিসো সারত্থিকো সারগৰেসী সারপরিযেসনং চরমানো তিণ্হং কুঠারিং আদায ৰনং পৰিসেয্য. সো তত্থ পস্সেয্য মহন্তং কদলিক্খন্ধং উজুং নৰং অকুক্কুকজাতং [অকুক্কুটকজাতং (স্যা. কং.), অকুক্কজটজাতং (ক.)]. তমেনং মূলে ছিন্দেয্য; মূলে ছেত্ৰা অগ্গে ছিন্দেয্য; অগ্গে ছেত্ৰা পত্তৰট্টিং ৰিনিব্ভুজেয্য [ৰিনিব্ভুজ্জেয্য (পী.), ৰিনিব্ভজ্জেয্য (স্যা. কং.)]. সো তত্থ ফেগ্গুম্পি নাধিগচ্ছেয্য, কুতো সারং! এৰমেৰ খো, আৰুসো, ভিক্খু ছসু ফস্সাযতনেসু নেৰত্তানং ন অত্তনিযং সমনুপস্সতি. সো এৰং অসমনুপস্সন্তো [এৰং সমনুপস্সন্তো (স্যা. কং. ক.)] ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পরিতস্সতি. অপরিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৰ পরিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. সত্তমং.

৮. আদিত্তপরিযাযসুত্তং

২৩৫. ‘‘আদিত্তপরিযাযং ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মপরিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৰে, আদিত্তপরিযাযো, ধম্মপরিযাযো? ৰরং, ভিক্খৰে, তত্তায অযোসলাকায আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায [সঞ্জোতিভূতায (স্যা. কং.)] চক্খুন্দ্রিযং সম্পলিমট্ঠং, ন ত্ৰেৰ চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেসু রূপেসু অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তগ্গাহো. নিমিত্তস্সাদগথিতং [নিমিত্তস্সাদগধিতং (স্যা. কং. ক.) ম. নি. ৩.৩১৬-৩১৭] ৰা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, অনুব্যঞ্জনস্সাদগথিতং ৰা তস্মিঞ্চে সমযে কালং করেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতি, যং দ্ৰিন্নং গতীনং অঞ্ঞতরং গতিং গচ্ছেয্য – নিরযং ৰা, তিরচ্ছানযোনিং ৰা. ইমং খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, আদীনৰং দিস্ৰা এৰং ৰদামি.

‘‘ৰরং, ভিক্খৰে, তিণ্হেন অযোসঙ্কুনা আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন সোতিন্দ্রিযং সম্পলিমট্ঠং, ন ত্ৰেৰ সোতৰিঞ্ঞেয্যেসু সদ্দেসু অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তগ্গাহো. নিমিত্তস্সাদগথিতং ৰা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, অনুব্যঞ্জনস্সাদগথিতং ৰা তস্মিঞ্চে সমযে কালঙ্করেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতি, যং দ্ৰিন্নং গতীনং অঞ্ঞতরং গতিং গচ্ছেয্য – নিরযং ৰা তিরচ্ছানযোনিং ৰা. ইমং খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, আদীনৰং দিস্ৰা এৰং ৰদামি.

‘‘ৰরং, ভিক্খৰে, তিণ্হেন নখচ্ছেদনেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন ঘানিন্দ্রিযং সম্পলিমট্ঠং, ন ত্ৰেৰ ঘানৰিঞ্ঞেয্যেসু গন্ধেসু অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তগ্গাহো. নিমিত্তস্সাদগথিতং ৰা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, অনুব্যঞ্জনস্সাদগথিতং ৰা তস্মিঞ্চে সমযে কালং করেয্য. ঠানমেতং ৰিজ্জতি, যং দ্ৰিন্নং গতীনং অঞ্ঞতরং গতিং গচ্ছেয্য – নিরযং ৰা তিরচ্ছানযোনিং ৰা. ইমং খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, আদীনৰং দিস্ৰা এৰং ৰদামি.

‘‘ৰরং, ভিক্খৰে, তিণ্হেন খুরেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন জিৰ্হিন্দ্রিযং সম্পলিমট্ঠং, ন ত্ৰেৰ জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যেসু রসেসু অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তগ্গাহো. নিমিত্তস্সাদগথিতং ৰা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, অনুব্যঞ্জনস্সাদগথিতং ৰা তস্মিঞ্চে সমযে কালং করেয্য. ঠানমেতং ৰিজ্জতি, যং দ্ৰিন্নং গতীনং অঞ্ঞতরং গতিং গচ্ছেয্য – নিরযং ৰা তিরচ্ছানযোনিং ৰা. ইমং খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, আদীনৰং দিস্ৰা এৰং ৰদামি.

‘‘ৰরং, ভিক্খৰে, তিণ্হায সত্তিযা আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায কাযিন্দ্রিযং সম্পলিমট্ঠং, ন ত্ৰেৰ কাযৰিঞ্ঞেয্যেসু ফোট্ঠব্বেসু অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তগ্গাহো. নিমিত্তস্সাদগথিতং ৰা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, অনুব্যঞ্জনস্সাদগথিতং ৰা তস্মিঞ্চে সমযে কালং করেয্য. ঠানমেতং ৰিজ্জতি, যং দ্ৰিন্নং গতীনং অঞ্ঞতরং গতিং গচ্ছেয্য – নিরযং ৰা তিরচ্ছানযোনিং ৰা. ইমং খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, আদীনৰং দিস্ৰা এৰং ৰদামি.

‘‘ৰরং, ভিক্খৰে, সোত্তং. সোত্তং খো পনাহং, ভিক্খৰে, ৰঞ্ঝং জীৰিতানং ৰদামি, অফলং জীৰিতানং ৰদামি, মোমূহং জীৰিতানং ৰদামি, ন ত্ৰেৰ তথারূপে ৰিতক্কে ৰিতক্কেয্য যথারূপানং ৰিতক্কানং ৰসং গতো সঙ্ঘং ভিন্দেয্য. ইমং খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, ৰঞ্ঝং জীৰিতানং আদীনৰং দিস্ৰা এৰং ৰদামি.

‘‘তত্থ, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘তিট্ঠতু তাৰ তত্তায অযোসলাকায আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায চক্খুন্দ্রিযং সম্পলিমট্ঠং. হন্দাহং ইদমেৰ মনসি করোমি – ইতি চক্খু অনিচ্চং, রূপা অনিচ্চা, চক্খুৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং, চক্খুসম্ফস্সো অনিচ্চো, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চং’’’ [অনিচ্চ’’ন্তি (?)].

‘‘তিট্ঠতু তাৰ তিণ্হেন অযোসঙ্কুনা আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন সোতিন্দ্রিযং সম্পলিমট্ঠং. হন্দাহং ইদমেৰ মনসি করোমি – ইতি সোতং অনিচ্চং, সদ্দা অনিচ্চা, সোতৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং, সোতসম্ফস্সো অনিচ্চো, যম্পিদং সোতসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চং.

‘‘তিট্ঠতু তাৰ তিণ্হেন নখচ্ছেদনেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন ঘানিন্দ্রিযং সম্পলিমট্ঠং. হন্দাহং ইদমেৰ মনসি করোমি – ইতি ঘানং অনিচ্চং, গন্ধা অনিচ্চা, ঘানৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং, ঘানসম্ফস্সো অনিচ্চো, যম্পিদং ঘানসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং…পে… তম্পি অনিচ্চং.

‘‘তিট্ঠতু তাৰ তিণ্হেন খুরেন আদিত্তেন সম্পজ্জলিতেন সজোতিভূতেন জিৰ্হিন্দ্রিযং সম্পলিমট্ঠং. হন্দাহং ইদমেৰ মনসি করোমি – ইতি জিৰ্হা অনিচ্চা, রসা অনিচ্চা, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং, জিৰ্হাসম্ফস্সো অনিচ্চো, যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি…পে… তম্পি অনিচ্চং.

‘‘তিট্ঠতু তাৰ তিণ্হায সত্তিযা আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায কাযিন্দ্রিযং সম্পলিমট্ঠং. হন্দাহং ইদমেৰ মনসি করোমি – ইতি কাযো অনিচ্চো, ফোট্ঠব্বা অনিচ্চা, কাযৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং, কাযসম্ফস্সো অনিচ্চো, যম্পিদং কাযসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং…পে… তম্পি অনিচ্চং.

‘‘তিট্ঠতু তাৰ সোত্তং. হন্দাহং ইদমেৰ মনসি করোমি – ইতি মনো অনিচ্চো, ধম্মা অনিচ্চা, মনোৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং, মনোসম্ফস্সো অনিচ্চো, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চং’’.

‘‘এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, রূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং খো, ভিক্খৰে, আদিত্তপরিযাযো, ধম্মপরিযাযো’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমহত্থপাদোপমসুত্তং

২৩৬. ‘‘হত্থেসু, ভিক্খৰে, সতি আদাননিক্খেপনং পঞ্ঞাযতি; পাদেসু সতি অভিক্কমপটিক্কমো পঞ্ঞাযতি; পব্বেসু সতি সমিঞ্জনপসারণং পঞ্ঞাযতি; কুচ্ছিস্মিং সতি জিঘচ্ছা পিপাসা পঞ্ঞাযতি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চক্খুস্মিং সতি চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খং…পে… জিৰ্হায সতি জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খং…পে… মনস্মিং সতি মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খং…পে….

‘‘হত্থেসু, ভিক্খৰে, অসতি আদাননিক্খেপনং ন পঞ্ঞাযতি; পাদেসু অসতি অভিক্কমপটিক্কমো ন পঞ্ঞাযতি; পব্বেসু অসতি সমিঞ্জনপসারণং ন পঞ্ঞাযতি; কুচ্ছিস্মিং অসতি জিঘচ্ছা পিপাসা ন পঞ্ঞাযতি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চক্খুস্মিং অসতি চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা নুপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খং…পে… জিৰ্হায অসতি জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা নুপ্পজ্জতি…পে… মনস্মিং অসতি মনোসম্ফস্সপচ্চযা নুপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খ’’ন্তি. নৰমং.

১০. দুতিযহত্থপাদোপমসুত্তং

২৩৭. ‘‘হত্থেসু, ভিক্খৰে, সতি আদাননিক্খেপনং হোতি; পাদেসু সতি অভিক্কমপটিক্কমো হোতি; পব্বেসু সতি সমিঞ্জনপসারণং হোতি; কুচ্ছিস্মিং সতি জিঘচ্ছা পিপাসা হোতি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চক্খুস্মিং সতি চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খং…পে… জিৰ্হায সতি…পে… মনস্মিং সতি মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খং…পে….

‘‘হত্থেসু, ভিক্খৰে, অসতি আদাননিক্খেপনং ন হোতি; পাদেসু অসতি অভিক্কমপটিক্কমো ন হোতি; পব্বেসু অসতি সমিঞ্জনপসারণং ন হোতি; কুচ্ছিস্মিং অসতি জিঘচ্ছা পিপাসা ন হোতি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চক্খুস্মিং অসতি চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা নুপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খং…পে… জিৰ্হায অসতি জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা নুপ্পজ্জতি…পে… মনস্মিং অসতি মনোসম্ফস্সপচ্চযা নুপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খ’’ন্তি. দসমং.

সমুদ্দৰগ্গো অট্ঠরসমো.

তস্সুদ্দানং –

দ্ৰে সমুদ্দা বাল়িসিকো, খীররুক্খেন কোট্ঠিকো;

কামভূ উদাযী চেৰ, আদিত্তেন চ অট্ঠমং;

হত্থপাদূপমা দ্ৰেতি, ৰগ্গো তেন পৰুচ্চতীতি.