১৪. দেৰদহৰগ্গো
১. দেৰদহসুত্তং
১৩৪. একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি দেৰদহং নাম সক্যানং নিগমো. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, সব্বেসংযেৰ ভিক্খূনং ছসু ফস্সাযতনেসু অপ্পমাদেন করণীযন্তি ৰদামি, ন চ পনাহং, ভিক্খৰে, সব্বেসংযেৰ ভিক্খূনং ছসু ফস্সাযতনেসু নাপ্পমাদেন করণীযন্তি ৰদামি. যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অরহন্তো খীণাসৰা ৰুসিতৰন্তো কতকরণীযা ওহিতভারা অনুপ্পত্তসদত্থা পরিক্খীণভৰসংযোজনা সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তা, তেসাহং, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং ছসু ফস্সাযতনেসু নাপ্পমাদেন করণীযন্তি ৰদামি. তং কিস্স হেতু? কতং তেসং অপ্পমাদেন, অভব্বা তে পমজ্জিতুং. যে চ খো তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ সেক্খা [সেখা (সী. স্যা. কং. পী. ক.)] অপ্পত্তমানসা অনুত্তরং যোগক্খেমং পত্থযমানা ৰিহরন্তি, তেসাহং, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং ছসু ফস্সাযতনেসু অপ্পমাদেন করণীযন্তি ৰদামি. তং কিস্স হেতু? সন্তি, ভিক্খৰে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা মনোরমাপি, অমনোরমাপি. ত্যাস্স ফুস্স ফুস্স চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠন্তি. চেতসো অপরিযাদানা আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা [অপম্মুট্ঠা (সী.), অপ্পমুট্ঠা (স্যা. কং.)], পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. ইমং খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, অপ্পমাদফলং সম্পস্সমানো তেসং ভিক্খূনং ছসু ফস্সাযতনেসু অপ্পমাদেন করণীযন্তি ৰদামি…পে… সন্তি, ভিক্খৰে, মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা মনোরমাপি অমনোরমাপি. ত্যাস্স ফুস্স ফুস্স চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠন্তি. চেতসো অপরিযাদানা আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. ইমং খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, অপ্পমাদফলং সম্পস্সমানো তেসং ভিক্খূনং ছসু [ছস্সু (সী.)] ফস্সাযতনেসু অপ্পমাদেন করণীযন্তি ৰদামী’’তি. পঠমং.
২. খণসুত্তং
১৩৫. ‘‘লাভা ৰো, ভিক্খৰে, সুলদ্ধং ৰো, ভিক্খৰে, খণো ৰো পটিলদ্ধো ব্রহ্মচরিযৰাসায. দিট্ঠা মযা, ভিক্খৰে, ছফস্সাযতনিকা নাম নিরযা. তত্থ যং কিঞ্চি চক্খুনা রূপং পস্সতি অনিট্ঠরূপংযেৰ পস্সতি, নো ইট্ঠরূপং; অকন্তরূপংযেৰ পস্সতি, নো কন্তরূপং; অমনাপরূপংযেৰ পস্সতি, নো মনাপরূপং. যং কিঞ্চি সোতেন সদ্দং সুণাতি…পে… যং কিঞ্চি ঘানেন গন্ধং ঘাযতি…পে… যং কিঞ্চি জিৰ্হায রসং সাযতি…পে… যং কিঞ্চি কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসতি…পে… যং কিঞ্চি মনসা ধম্মং ৰিজানাতি অনিট্ঠরূপংযেৰ ৰিজানাতি, নো ইট্ঠরূপং; অকন্তরূপংযেৰ ৰিজানাতি, নো কন্তরূপং; অমনাপরূপংযেৰ ৰিজানাতি, নো মনাপরূপং. লাভা ৰো, ভিক্খৰে, সুলদ্ধং ৰো, ভিক্খৰে, খণো ৰো পটিলদ্ধো ব্রহ্মচরিযৰাসায. দিট্ঠা মযা, ভিক্খৰে, ছফস্সাযতনিকা নাম সগ্গা. তত্থ যং কিঞ্চি চক্খুনা রূপং পস্সতি ইট্ঠরূপংযেৰ পস্সতি, নো অনিট্ঠরূপং; কন্তরূপংযেৰ পস্সতি, নো অকন্তরূপং; মনাপরূপংযেৰ পস্সতি, নো অমনাপরূপং…পে… যং কিঞ্চি জিৰ্হায রসং সাযতি…পে… যং কিঞ্চি মনসা ধম্মং ৰিজানাতি ইট্ঠরূপংযেৰ ৰিজানাতি, নো অনিট্ঠরূপং; কন্তরূপংযেৰ ৰিজানাতি, নো অকন্তরূপং; মনাপরূপংযেৰ ৰিজানাতি, নো অমনাপরূপং. লাভা ৰো, ভিক্খৰে, সুলদ্ধং ৰো, ভিক্খৰে, খণো ৰো পটিলদ্ধো ব্রহ্মচরিযৰাসাযা’’তি. দুতিযং.
৩. পঠমরূপারামসুত্তং
১৩৬. ‘‘রূপারামা, ভিক্খৰে, দেৰমনুস্সা রূপরতা রূপসম্মুদিতা. রূপৰিপরিণামৰিরাগনিরোধা দুক্খা, ভিক্খৰে, দেৰমনুস্সা ৰিহরন্তি. সদ্দারামা, ভিক্খৰে, দেৰমনুস্সা সদ্দরতা সদ্দসম্মুদিতা. সদ্দৰিপরিণামৰিরাগনিরোধা দুক্খা, ভিক্খৰে, দেৰমনুস্সা ৰিহরন্তি. গন্ধারামা… রসারামা… ফোট্ঠব্বারামা… ধম্মারামা, ভিক্খৰে, দেৰমনুস্সা ধম্মরতা ধম্মসম্মুদিতা. ধম্মৰিপরিণামৰিরাগনিরোধা দুক্খা, ভিক্খৰে, দেৰমনুস্সা ৰিহরন্তি. তথাগতো চ খো, ভিক্খৰে, অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো রূপানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰং চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা ন রূপারামো ন রূপরতো ন রূপসম্মুদিতো. রূপৰিপরিণামৰিরাগনিরোধা সুখো, ভিক্খৰে, তথাগতো ৰিহরতি. সদ্দানং… গন্ধানং… রসানং… ফোট্ঠব্বানং… ধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা ন ধম্মারামো, ন ধম্মরতো, ন ধম্মসম্মুদিতো. ধম্মৰিপরিণামৰিরাগনিরোধা সুখো, ভিক্খৰে, তথাগতো ৰিহরতি’’. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
‘‘রূপা সদ্দা রসা গন্ধা, ফস্সা ধম্মা চ কেৰলা;
ইট্ঠা কন্তা মনাপা চ, যাৰতত্থীতি ৰুচ্চতি.
‘‘সদেৰকস্স লোকস্স, এতে ৰো সুখসম্মতা;
যত্থ চেতে নিরুজ্ঝন্তি, তং তেসং দুক্খসম্মতং.
‘‘সুখং [সুখন্তি (সী.)] দিট্ঠমরিযেভি, সক্কাযস্স নিরোধনং;
পচ্চনীকমিদং হোতি, সব্বলোকেন পস্সতং.
‘‘যং পরে সুখতো আহু, তদরিযা আহু দুক্খতো;
যং পরে দুক্খতো আহু, তদরিযা সুখতো ৰিদূ.
‘‘পস্স ধম্মং দুরাজানং, সম্মূল়্হেত্থ অৰিদ্দসু;
নিৰুতানং তমো হোতি, অন্ধকারো অপস্সতং.
‘‘সতঞ্চ ৰিৰটং হোতি, আলোকো পস্সতামি;
সন্তিকে ন ৰিজানন্তি, মগ্গা [মগা (সী.)] ধম্মস্স অকোৰিদা.
‘‘ভৰরাগপরেতেভি, ভৰরাগানুসারীভি [ভৰসোতানুসারিভি (স্যা. কং. পী.), ভৰসোতানুসারিহি (সী.)];
মারধেয্যানুপন্নেহি, নাযং ধম্মো সুসম্বুধো.
‘‘কো নু অঞ্ঞত্র মরিযেভি, পদং সম্বুদ্ধুমরহতি;
যং পদং সম্মদঞ্ঞায, পরিনিব্বন্তি অনাসৰা’’তি. ততিযং;
৪. দুতিযরূপারামসুত্তং
১৩৭. ‘‘রূপারামা, ভিক্খৰে, দেৰমনুস্সা রূপরতা রূপসম্মুদিতা. রূপৰিপরিণামৰিরাগনিরোধা দুক্খা, ভিক্খৰে, দেৰমনুস্সা ৰিহরন্তি. সদ্দারামা… গন্ধারামা… রসারামা … ফোট্ঠব্বারামা… ধম্মারামা, ভিক্খৰে, দেৰমনুস্সা ধম্মরতা ধম্মসম্মুদিতা. ধম্মৰিপরিণামৰিরাগনিরোধা দুক্খা, ভিক্খৰে, দেৰমনুস্সা ৰিহরন্তি. তথাগতো চ, ভিক্খৰে, অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো রূপানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা ন রূপারামো ন রূপরতো ন রূপসম্মুদিতো. রূপৰিপরিণামৰিরাগনিরোধা সুখো, ভিক্খৰে, তথাগতো ৰিহরতি. সদ্দানং… গন্ধানং… রসানং… ফোট্ঠব্বানং… ধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা ন ধম্মারামো ন ধম্মরতো ন ধম্মসম্মুদিতো. ধম্মৰিপরিণামৰিরাগনিরোধা সুখো, ভিক্খৰে, তথাগতো ৰিহরতী’’তি. চতুত্থং.
৫. পঠমনতুম্হাকংসুত্তং
১৩৮. ‘‘যং, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং? চক্খু, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং; তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি…পে… জিৰ্হা ন তুম্হাকং; তং পজহথ. সা ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সতি…পে… মনো ন তুম্হাকং; তং পজহথ. সো ৰো পহীনো হিতায সুখায ভৰিস্সতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যং ইমস্মিং জেতৰনে তিণকট্ঠসাখাপলাসং তং জনো হরেয্য ৰা ডহেয্য ৰা যথাপচ্চযং ৰা করেয্য, অপি নু তুম্হাকং এৰমস্স – ‘অম্হে জনো হরতি ৰা ডহতি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোতী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘ন হি নো এতং, ভন্তে, অত্তা ৰা অত্তনিযং ৰা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চক্খু ন তুম্হাকং; তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি…পে… জিৰ্হা ন তুম্হাকং; তং পজহথ. সা ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সতি…পে… মনো ন তুম্হাকং; তং পজহথ. সো ৰো পহীনো হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযনতুম্হাকংসুত্তং
১৩৯. ‘‘যং, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৰো পহীনং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং? রূপা, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং; তে পজহথ. তে ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সন্তি. সদ্দা… গন্ধা… রসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা ন তুম্হাকং; তে পজহথ. তে ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সন্তি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যং ইমস্মিং জেতৰনে…পে… এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, রূপা ন তুম্হাকং; তে পজহথ. তে ৰো পহীনা হিতায সুখায ভৰিস্সন্তী’’তি. ছট্ঠং.
৭. অজ্ঝত্তানিচ্চহেতুসুত্তং
১৪০. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো চক্খুস্স উপ্পাদায, সোপি অনিচ্চো. অনিচ্চসম্ভূতং, ভিক্খৰে, চক্খু কুতো নিচ্চং ভৰিস্সতি…পে… জিৰ্হা অনিচ্চা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো জিৰ্হায উপ্পাদায সোপি অনিচ্চো. অনিচ্চসম্ভূতা, ভিক্খৰে, জিৰ্হা কুতো নিচ্চা ভৰিস্সতি…পে… মনো অনিচ্চো. যোপি, ভিক্খৰে, হেতু যোপি পচ্চযো মনস্স উপ্পাদায, সোপি অনিচ্চো. অনিচ্চসম্ভূতো, ভিক্খৰে, মনো কুতো নিচ্চো ভৰিস্সতি! এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… জিৰ্হাযপি নিব্বিন্দতি…পে… নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. সত্তমং.
৮. অজ্ঝত্তদুক্খহেতুসুত্তং
১৪১. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৰে, দুক্খং. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো চক্খুস্স উপ্পাদায, সোপি দুক্খো. দুক্খসম্ভূতং, ভিক্খৰে, চক্খু কুতো সুখং ভৰিস্সতি…পে… জিৰ্হা দুক্খা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো জিৰ্হায উপ্পাদায, সোপি দুক্খো. দুক্খসম্ভূতা, ভিক্খৰে, জিৰ্হা কুতো সুখা ভৰিস্সতি…পে… মনো দুক্খো. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো মনস্স উপ্পাদায, সোপি দুক্খো. দুক্খসম্ভূতো, ভিক্খৰে, মনো কুতো সুখো ভৰিস্সতি! এৰং পস্সং…পে… ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. অট্ঠমং.
৯. অজ্ঝত্তানত্তহেতুসুত্তং
১৪২. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৰে, অনত্তা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো চক্খুস্স উপ্পাদায, সোপি অনত্তা. অনত্তসম্ভূতং, ভিক্খৰে, চক্খু কুতো অত্তা ভৰিস্সতি…পে… জিৰ্হা অনত্তা. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো জিৰ্হায উপ্পাদায, সোপি অনত্তা. অনত্তসম্ভূতা, ভিক্খৰে, জিৰ্হা কুতো অত্তা ভৰিস্সতি…পে… মনো অনত্তা. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো মনস্স উপ্পাদায, সোপি অনত্তা. অনত্তসম্ভূতো, ভিক্খৰে, মনো কুতো অত্তা ভৰিস্সতি! এৰং পস্সং…পে… ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. নৰমং.
১০. বাহিরানিচ্চহেতুসুত্তং
১৪৩. ‘‘রূপা, ভিক্খৰে, অনিচ্চা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো রূপানং উপ্পাদায, সোপি অনিচ্চো. অনিচ্চসম্ভূতা, ভিক্খৰে, রূপা কুতো নিচ্চা ভৰিস্সন্তি! সদ্দা… গন্ধা… রসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা অনিচ্চা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো ধম্মানং উপ্পাদায, সোপি অনিচ্চো. অনিচ্চসম্ভূতা, ভিক্খৰে, ধম্মা কুতো নিচ্চা ভৰিস্সন্তি! এৰং পস্সং…পে… ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. দসমং.
১১. বাহিরদুক্খহেতুসুত্তং
১৪৪. ‘‘রূপা, ভিক্খৰে, দুক্খা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো রূপানং উপ্পাদায, সোপি দুক্খো. দুক্খসম্ভূতা, ভিক্খৰে, রূপা কুতো সুখা ভৰিস্সন্তি! সদ্দা… গন্ধা… রসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা দুক্খা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো ধম্মানং উপ্পাদায, সোপি দুক্খো. দুক্খসম্ভূতা, ভিক্খৰে, ধম্মা কুতো সুখা ভৰিস্সন্তি! এৰং পস্সং…পে… ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. একাদসমং.
১২. বাহিরানত্তহেতুসুত্তং
১৪৫. ‘‘রূপা, ভিক্খৰে, অনত্তা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো রূপানং উপ্পাদায, সোপি অনত্তা. অনত্তসম্ভূতা, ভিক্খৰে, রূপা কুতো অত্তা ভৰিস্সন্তি! সদ্দা… গন্ধা… রসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা অনত্তা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো ধম্মানং উপ্পাদায, সোপি অনত্তা. অনত্তসম্ভূতা, ভিক্খৰে, ধম্মা কুতো অত্তা ভৰিস্সন্তি! এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো রূপেসুপি নিব্বিন্দতি, সদ্দেসুপি… গন্ধেসুপি… রসেসুপি… ফোট্ঠব্বেসুপি… ধম্মেসুপি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি; ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. দ্ৰাদসমং.
দেৰদহৰগ্গো চুদ্দসমো.
তস্সুদ্দানং –
দেৰদহো খণো রূপা, দ্ৰে নতুম্হাকমেৰ চ;
হেতুনাপি তযো ৰুত্তা, দুৰে অজ্ঝত্তবাহিরাতি.