১৫. নৰপুরাণৰগ্গো
১. কম্মনিরোধসুত্তং
১৪৬. ‘‘নৰপুরাণানি, ভিক্খৰে, কম্মানি দেসেস্সামি কম্মনিরোধং কম্মনিরোধগামিনিঞ্চ পটিপদং. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামীতি. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, পুরাণকম্মং? চক্খু, ভিক্খৰে, পুরাণকম্মং অভিসঙ্খতং অভিসঞ্চেতযিতং ৰেদনিযং দট্ঠব্বং…পে… জিৰ্হা পুরাণকম্মা অভিসঙ্খতা অভিসঞ্চেতযিতা ৰেদনিযা দট্ঠব্বা…পে… মনো পুরাণকম্মো অভিসঙ্খতো অভিসঞ্চেতযিতো ৰেদনিযো দট্ঠব্বো. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পুরাণকম্মং. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, নৰকম্মং? যং খো, ভিক্খৰে, এতরহি কম্মং করোতি কাযেন ৰাচায মনসা, ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, নৰকম্মং. কতমো চ, ভিক্খৰে, কম্মনিরোধো? যো খো, ভিক্খৰে, কাযকম্মৰচীকম্মমনোকম্মস্স নিরোধা ৰিমুত্তিং ফুসতি, অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মনিরোধো. কতমা চ, ভিক্খৰে, কম্মনিরোধগামিনী পটিপদা? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৰাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৰো, সম্মাৰাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মনিরোধগামিনী পটিপদা. ইতি খো, ভিক্খৰে, দেসিতং মযা পুরাণকম্মং, দেসিতং নৰকম্মং, দেসিতো কম্মনিরোধো, দেসিতা কম্মনিরোধগামিনী পটিপদা. যং খো, ভিক্খৰে, সত্থারা করণীযং সাৰকানং হিতেসিনা অনুকম্পকেন অনুকম্পং উপাদায, কতং ৰো তং মযা. এতানি, ভিক্খৰে, রুক্খমূলানি, এতানি সুঞ্ঞাগারানি. ঝাযথ, ভিক্খৰে, মা পমাদত্থ; মা পচ্ছাৰিপ্পটিসারিনো অহুৰত্থ. অযং ৰো অম্হাকং অনুসাসনী’’তি. পঠমং.
২. অনিচ্চনিব্বানসপ্পাযসুত্তং
১৪৭. ‘‘নিব্বানসপ্পাযং ৰো, ভিক্খৰে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ…পে… কতমা চ সা, ভিক্খৰে, নিব্বানসপ্পাযা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুং অনিচ্চন্তি পস্সতি, রূপা অনিচ্চাতি পস্সতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি পস্সতি, চক্খুসম্ফস্সো অনিচ্চোতি পস্সতি. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চন্তি পস্সতি…পে… জিৰ্হা অনিচ্চাতি পস্সতি, রসা অনিচ্চাতি পস্সতি, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি পস্সতি, জিৰ্হাসম্ফস্সো অনিচ্চোতি পস্সতি, যম্পিদং জিৰ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চন্তি পস্সতি…পে… মনো অনিচ্চোতি পস্সতি, ধম্মা অনিচ্চাতি পস্সতি, মনোৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি পস্সতি, মনোসম্ফস্সো অনিচ্চোতি পস্সতি, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনিচ্চন্তি পস্সতি. অযং খো সা, ভিক্খৰে, নিব্বানসপ্পাযা পটিপদা’’তি. দুতিযং.
৩. দুক্খনিব্বানসপ্পাযসুত্তং
১৪৮. ‘‘নিব্বানসপ্পাযং ৰো, ভিক্খৰে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ…পে… কতমা চ সা, ভিক্খৰে, নিব্বানসপ্পাযা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৰে, চক্খুং দুক্খন্তি পস্সতি, রূপা দুক্খাতি পস্সতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণং দুক্খন্তি পস্সতি, চক্খুসম্ফস্সো দুক্খোতি পস্সতি, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি দুক্খন্তি পস্সতি…পে… জিৰ্হা দুক্খাতি পস্সতি…পে… মনো দুক্খোতি পস্সতি, ধম্মা দুক্খাতি পস্সতি, মনোৰিঞ্ঞাণং দুক্খন্তি পস্সতি, মনোসম্ফস্সো দুক্খোতি পস্সতি, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি দুক্খন্তি পস্সতি. অযং খো সা, ভিক্খৰে, নিব্বানসপ্পাযা পটিপদা’’তি. ততিযং.
৪. অনত্তনিব্বানসপ্পাযসুত্তং
১৪৯. ‘‘নিব্বানসপ্পাযং ৰো, ভিক্খৰে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ…পে… কতমা চ সা, ভিক্খৰে, নিব্বানসপ্পাযা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুং অনত্তাতি পস্সতি, রূপা অনত্তাতি পস্সতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণং অনত্তাতি পস্সতি, চক্খুসম্ফস্সো অনত্তাতি পস্সতি, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনত্তাতি পস্সতি…পে… মনো অনত্তাতি পস্সতি, ধম্মা অনত্তাতি পস্সতি, মনোৰিঞ্ঞাণং অনত্তাতি পস্সতি, মনোসম্ফস্সো অনত্তাতি পস্সতি, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি অনত্তাতি পস্সতি. অযং খো সা, ভিক্খৰে, নিব্বানসপ্পাযা পটিপদা’’তি. চতুত্থং.
৫. নিব্বানসপ্পাযপটিপদাসুত্তং
১৫০. ‘‘নিব্বানসপ্পাযং ৰো, ভিক্খৰে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ…পে… কতমা চ সা, ভিক্খৰে, নিব্বানসপ্পাযা পটিপদা? তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, চক্খু নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘রূপা নিচ্চা ৰা অনিচ্চা ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’…পে….
‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণং… চক্খুসম্ফস্সো…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, রূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি …পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতি. অযং খো সা, ভিক্খৰে, নিব্বানসপ্পাযা পটিপদা’’তি. পঞ্চমং.
৬. অন্তেৰাসিকসুত্তং
১৫১. ‘‘অনন্তেৰাসিকমিদং, ভিক্খৰে, ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি অনাচরিযকং. সন্তেৰাসিকো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সাচরিযকো দুক্খং ন ফাসু [ফাসুং (সী. পী.)] ৰিহরতি. অনন্তেৰাসিকো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনাচরিযকো সুখং ফাসু ৰিহরতি. কথঞ্চ, ভিক্খু, সন্তেৰাসিকো সাচরিযকো দুক্খং ন ফাসু ৰিহরতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা. ত্যাস্স অন্তো ৰসন্তি, অন্তস্স ৰসন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা সন্তেৰাসিকোতি ৰুচ্চতি. তে নং সমুদাচরন্তি, সমুদাচরন্তি নং পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা সাচরিযকোতি ৰুচ্চতি…পে….
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা. ত্যাস্স অন্তো ৰসন্তি, অন্তস্স ৰসন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা সন্তেৰাসিকোতি ৰুচ্চতি. তে নং সমুদাচরন্তি, সমুদাচরন্তি নং পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা সাচরিযকোতি ৰুচ্চতি…পে….
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা. ত্যাস্স অন্তো ৰসন্তি, অন্তস্স ৰসন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা সন্তেৰাসিকোতি ৰুচ্চতি. তে নং সমুদাচরন্তি, সমুদাচরন্তি নং পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা সাচরিযকোতি ৰুচ্চতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সন্তেৰাসিকো সাচরিযকো দুক্খং, ন ফাসু ৰিহরতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনন্তেৰাসিকো অনাচরিযকো সুখং ফাসু ৰিহরতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা. ত্যাস্স ন অন্তো ৰসন্তি, নাস্স অন্তো ৰসন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা অনন্তেৰাসিকোতি ৰুচ্চতি. তে নং ন সমুদাচরন্তি, ন সমুদাচরন্তি নং পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা অনাচরিযকোতি ৰুচ্চতি…পে….
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা ন উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা. ত্যাস্স ন অন্তো ৰসন্তি, নাস্স অন্তো ৰসন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা অনন্তেৰাসিকোতি ৰুচ্চতি. তে নং ন সমুদাচরন্তি, ন সমুদাচরন্তি নং পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা অনাচরিযকোতি ৰুচ্চতি…পে….
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন উপ্পজ্জন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনিযা. ত্যাস্স ন অন্তো ৰসন্তি, নাস্স অন্তো ৰসন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা অনন্তেৰাসিকোতি ৰুচ্চতি. তে নং ন সমুদাচরন্তি, ন সমুদাচরন্তি নং পাপকা অকুসলা ধম্মাতি. তস্মা অনাচরিযকোতি ৰুচ্চতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনন্তেৰাসিকো অনাচরিযকো সুখং ফাসু ৰিহরতি. অনন্তেৰাসিকমিদং, ভিক্খৰে, ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি. অনাচরিযকং সন্তেৰাসিকো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সাচরিযকো দুক্খং, ন ফাসু ৰিহরতি. অনন্তেৰাসিকো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনাচরিযকো সুখং ফাসু ৰিহরতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. কিমত্থিযব্রহ্মচরিযসুত্তং
১৫২. ‘‘সচে ৰো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা এৰং পুচ্ছেয্যুং – ‘কিমত্থিযং, আৰুসো, সমণে গোতমে ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’তি? এৰং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৰে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং এৰং ব্যাকরেয্যাথ – ‘দুক্খস্স খো, আৰুসো, পরিঞ্ঞায ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’তি. সচে পন ৰো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা এৰং পুচ্ছেয্যুং – ‘কতমং পনাৰুসো, দুক্খং, যস্স পরিঞ্ঞায সমণে গোতমে ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’তি? এৰং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৰে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং এৰং ব্যাকরেয্যাথ –
‘‘চক্খু খো, আৰুসো, দুক্খং; তস্স পরিঞ্ঞায ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি. রূপা দুক্খা; তেসং পরিঞ্ঞায ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি. চক্খুৰিঞ্ঞাণং দুক্খং; তস্স পরিঞ্ঞায ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি. চক্খুসম্ফস্সো দুক্খো; তস্স পরিঞ্ঞায ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি দুক্খং; তস্স পরিঞ্ঞায ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি…পে… জিৰ্হা দুক্খা… মনো দুক্খো; তস্স পরিঞ্ঞায ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা তম্পি দুক্খং; তস্স পরিঞ্ঞায ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতি. ইদং খো, আৰুসো, দুক্খং; যস্স পরিঞ্ঞায ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’তি. এৰং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৰে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পরিব্বাজকানং এৰং ব্যাকরেয্যাথা’’তি. সত্তমং.
৮. অত্থিনুখোপরিযাযসুত্তং
১৫৩. ‘‘অত্থি নু খো, ভিক্খৰে, পরিযাযো যং পরিযাযং আগম্ম ভিক্খু অঞ্ঞত্রেৰ সদ্ধায, অঞ্ঞত্র রুচিযা, অঞ্ঞত্র অনুস্সৰা, অঞ্ঞত্র আকারপরিৰিতক্কা, অঞ্ঞত্র দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অঞ্ঞং ব্যাকরেয্য – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানামী’’তি [পজানাতীতি (স্যা. কং. পী. ক.)]? ‘‘ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা, ভগৰংনেত্তিকা ভগৰংপটিসরণা. সাধু ৰত, ভন্তে, ভগৰন্তংযেৰ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, ভিক্খৰে, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, পরিযাযো যং পরিযাযং আগম্ম ভিক্খু অঞ্ঞত্রেৰ সদ্ধায, অঞ্ঞত্র রুচিযা, অঞ্ঞত্র অনুস্সৰা, অঞ্ঞত্র আকারপরিৰিতক্কা, অঞ্ঞত্র দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অঞ্ঞং ব্যাকরেয্য – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানামী’’তি.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পরিযাযো, যং পরিযাযং আগম্ম ভিক্খু অঞ্ঞত্রেৰ সদ্ধায…পে… অঞ্ঞত্র দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অঞ্ঞং ব্যাকরোতি – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহং, অত্থি মে অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহোতি পজানাতি; অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহং, নত্থি মে অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহোতি পজানাতি. যং তং, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহং, অত্থি মে অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহোতি পজানাতি; অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহং, নত্থি মে অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহোতি পজানাতি. অপি নুমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সদ্ধায ৰা ৰেদিতব্বা, রুচিযা ৰা ৰেদিতব্বা, অনুস্সৰেন ৰা ৰেদিতব্বা, আকারপরিৰিতক্কেন ৰা ৰেদিতব্বা, দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা ৰা ৰেদিতব্বা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ননুমে, ভিক্খৰে, ধম্মা পঞ্ঞায দিস্ৰা ৰেদিতব্বা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘অযং খো, ভিক্খৰে, পরিযাযো যং পরিযাযং আগম্ম ভিক্খু অঞ্ঞত্রেৰ সদ্ধায, অঞ্ঞত্র রুচিযা, অঞ্ঞত্র অনুস্সৰা, অঞ্ঞত্র আকারপরিৰিতক্কা, অঞ্ঞত্র দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অঞ্ঞং ব্যাকরোতি – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানামী’’তি…পে….
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং…পে… রাগদোসমোহোতি পজানাতি; অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহং, নত্থি মে অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহোতি পজানাতি. যং তং, ভিক্খৰে, জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহং, অত্থি মে অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহোতি পজানাতি; অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহং, নত্থি মে অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহোতি পজানাতি; অপি নুমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সদ্ধায ৰা ৰেদিতব্বা, রুচিযা ৰা ৰেদিতব্বা, অনুস্সৰেন ৰা ৰেদিতব্বা, আকারপরিৰিতক্কেন ৰা ৰেদিতব্বা, দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা ৰা ৰেদিতব্বা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ননুমে, ভিক্খৰে, ধম্মা পঞ্ঞায দিস্ৰা ৰেদিতব্বা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘অযম্পি খো, ভিক্খৰে, পরিযাযো যং পরিযাযং আগম্ম ভিক্খু অঞ্ঞত্রেৰ সদ্ধায, অঞ্ঞত্র রুচিযা, অঞ্ঞত্র অনুস্সৰা, অঞ্ঞত্র আকারপরিৰিতক্কা, অঞ্ঞত্র দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অঞ্ঞং ব্যাকরোতি – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানামী’’তি [পজানাতীতি (স্যা. কং. পী. ক.)] …পে….
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহং, অত্থি মে অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহোতি পজানাতি; অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহং, নত্থি মে অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহোতি পজানাতি. যং তং, ভিক্খৰে, ভিক্খু মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহং, অত্থি মে অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহোতি পজানাতি; অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহং, নত্থি মে অজ্ঝত্তং রাগদোসমোহোতি পজানাতি; অপি নুমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সদ্ধায ৰা ৰেদিতব্বা, রুচিযা ৰা ৰেদিতব্বা, অনুস্সৰেন ৰা ৰেদিতব্বা, আকারপরিৰিতক্কেন ৰা ৰেদিতব্বা, দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা ৰা ৰেদিতব্বা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ননুমে, ভিক্খৰে, ধম্মা পঞ্ঞায দিস্ৰা ৰেদিতব্বা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘অযম্পি খো, ভিক্খৰে, পরিযাযো যং পরিযাযং আগম্ম ভিক্খু অঞ্ঞত্রেৰ সদ্ধায, অঞ্ঞত্র রুচিযা, অঞ্ঞত্র অনুস্সৰা, অঞ্ঞত্র আকারপরিৰিতক্কা, অঞ্ঞত্র দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা অঞ্ঞং ব্যাকরোতি – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানামী’’তি. অট্ঠমং.
৯. ইন্দ্রিযসম্পন্নসুত্তং
১৫৪. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘‘ইন্দ্রিযসম্পন্নো, ইন্দ্রিযসম্পন্নো’তি, ভন্তে, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, ইন্দ্রিযসম্পন্নো হোতী’’তি?
‘‘চক্খুন্দ্রিযে চে, ভিক্খু, উদযব্বযানুপস্সী ৰিহরন্তো চক্খুন্দ্রিযে নিব্বিন্দতি…পে… জিৰ্হিন্দ্রিযে চে, ভিক্খু, উদযব্বযানুপস্সী ৰিহরন্তো জিৰ্হিন্দ্রিযে নিব্বিন্দতি…পে… মনিন্দ্রিযে চে, ভিক্খু, উদযব্বযানুপস্সী ৰিহরন্তো মনিন্দ্রিযে নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি…পে… ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. এত্তাৰতা খো, ভিক্খু, ইন্দ্রিযসম্পন্নো হোতী’’তি. নৰমং.
১০. ধম্মকথিকপুচ্ছসুত্তং
১৫৫. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘‘ধম্মকথিকো, ধম্মকথিকো’তি, ভন্তে, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, ধম্মকথিকো হোতী’’তি?
‘‘চক্খুস্স চে, ভিক্খু নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায ধম্মং দেসেতি, ‘ধম্মকথিকো ভিক্খূ’তি অলংৰচনায. চক্খুস্স চে, ভিক্খু, নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায পটিপন্নো হোতি, ‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো ভিক্খূ’তি অলংৰচনায. চক্খুস্স চে, ভিক্খু, নিব্বিদা ৰিরাগা নিরোধা অনুপাদাৰিমুত্তো হোতি, ‘দিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো ভিক্খূ’তি অলংৰচনায…পে… জিৰ্হায চে, ভিক্খু, নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায ধম্মং দেসেতি, ‘ধম্মকথিকো ভিক্খূ’তি অলংৰচনায…পে… মনস্স চে, ভিক্খু, নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায ধম্মং দেসেতি, ‘ধম্মকথিকো ভিক্খূ’তি অলংৰচনায. মনস্স চে, ভিক্খু, নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায পটিপন্নো হোতি, ‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো ভিক্খূ’তি অলংৰচনায. মনস্স চে, ভিক্খু, নিব্বিদা ৰিরাগা নিরোধা অনুপাদাৰিমুত্তো হোতি, ‘দিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো ভিক্খূ’তি অলংৰচনাযা’’তি. দসমং.
নৰপুরাণৰগ্গো পঞ্চদসমো.
তস্সুদ্দানং –
কম্মং চত্তারি সপ্পাযা, অনন্তেৰাসি কিমত্থিযা;
অত্থি নু খো পরিযাযো, ইন্দ্রিযকথিকেন চাতি.
সল়াযতনৰগ্গে ততিযপণ্ণাসকো সমত্তো.
তস্স ৰগ্গুদ্দানং –
যোগক্খেমি চ লোকো চ, গহপতি দেৰদহেন চ;
নৰপুরাণেন পণ্ণাসো, ততিযো তেন ৰুচ্চতীতি.