২. তিস্সসুত্তং

৮৪. সাৰত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন আযস্মা তিস্সো ভগৰতো পিতুচ্ছাপুত্তো সম্বহুলানং ভিক্খূনং এৰমারোচেতি – ‘‘অপি মে, আৰুসো, মধুরকজাতো ৰিয কাযো; দিসাপি মে ন পক্খাযন্তি; ধম্মাপি মং ন পটিভন্তি; থিনমিদ্ধঞ্চ [থীনমিদ্ধঞ্চ (সী. স্যা. কং. পী.)] মে চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি; অনভিরতো চ ব্রহ্মচরিযং চরামি; হোতি চ মে ধম্মেসু ৰিচিকিচ্ছা’’তি.

অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, তিস্সো ভগৰতো পিতুচ্ছাপুত্তো সম্বহুলানং ভিক্খূনং এৰমারোচেতি – ‘অপি মে, আৰুসো, মধুরকজাতো ৰিয কাযো; দিসাপি মে ন পক্খাযন্তি; ধম্মাপি মং ন পটিভন্তি; থিনমিদ্ধঞ্চ মে চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি; অনভিরতো চ ব্রহ্মচরিযং চরামি; হোতি চ মে ধম্মেসু ৰিচিকিচ্ছা’’’তি.

অথ খো ভগৰা অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, মম ৰচনেন তিস্সং ভিক্খুং আমন্তেহী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেনাযস্মা তিস্সো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং তিস্সং এতদৰোচ – ‘‘সত্থা তং, আৰুসো তিস্স, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা তিস্সো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং তিস্সং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, তিস্স, সম্বহুলানং ভিক্খূনং এৰমারোচেসি – ‘অপি মে, আৰুসো, মধুরকজাতো ৰিয কাযো…পে… হোতি চ মে ধম্মেসু ৰিচিকিচ্ছা’’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, তিস্স, রূপে অৰিগতরাগস্স অৰিগতচ্ছন্দস্স অৰিগতপেমস্স অৰিগতপিপাসস্স অৰিগতপরিল়াহস্স অৰিগততণ্হস্স, তস্স রূপস্স ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘সাধু সাধু, তিস্স! এৰঞ্হেতং, তিস্স, হোতি. যথা তং রূপে অৰিগতরাগস্স… ৰেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু অৰিগতরাগস্স…পে… তেসং সঙ্খারানং ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘সাধু সাধু, তিস্স! এৰঞ্হেতং, তিস্স, হোতি. যথা তং ৰিঞ্ঞাণে অৰিগতরাগস্স অৰিগতচ্ছন্দস্স অৰিগতপেমস্স অৰিগতপিপাসস্স অৰিগতপরিল়াহস্স অৰিগততণ্হস্স, তস্স ৰিঞ্ঞাণস্স ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘সাধু সাধু, তিস্স! এৰঞ্হেতং, তিস্স, হোতি. যথা তং ৰিঞ্ঞাণে অৰিগতরাগস্স. তং কিং মঞ্ঞসি, তিস্স, রূপে ৰিগতরাগস্স ৰিগতচ্ছন্দস্স ৰিগতপেমস্স ৰিগতপিপাসস্স ৰিগতপরিল়াহস্স ৰিগততণ্হস্স, তস্স রূপস্স ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘সাধু সাধু, তিস্স! এৰঞ্হেতং, তিস্স, হোতি. যথা তং রূপে ৰিগতরাগস্স… ৰেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু ৰিগতরাগস্স… ৰিঞ্ঞাণে ৰিগতরাগস্স ৰিগতচ্ছন্দস্স ৰিগতপেমস্স ৰিগতপিপাসস্স ৰিগতপরিল়াহস্স ৰিগততণ্হস্স তস্স ৰিঞ্ঞাণস্স ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘সাধু সাধু, তিস্স! এৰঞ্হেতং, তিস্স, হোতি. যথা তং ৰিঞ্ঞাণে ৰিগতরাগস্স. তং কিং মঞ্ঞসি, তিস্স, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা … সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. তস্মাতিহ…পে… এৰং পস্সং…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, তিস্স, দ্ৰে পুরিসা – একো পুরিসো অমগ্গকুসলো, একো পুরিসো মগ্গকুসলো. তমেনং সো অমগ্গকুসলো পুরিসো অমুং মগ্গকুসলং পুরিসং মগ্গং পুচ্ছেয্য. সো এৰং ৰদেয্য – ‘এহি, ভো পুরিস, অযং মগ্গো. তেন মুহুত্তং গচ্ছ. তেন মুহুত্তং গন্ত্ৰা দক্খিস্সসি দ্ৰেধাপথং, তত্থ ৰামং মুঞ্চিত্ৰা দক্খিণং গণ্হাহি. তেন মুহুত্তং গচ্ছ. তেন মুহুত্তং গন্ত্ৰা দক্খিস্সসি তিব্বং ৰনসণ্ডং. তেন মুহুত্তং গচ্ছ. তেন মুহুত্তং গন্ত্ৰা দক্খিস্সসি মহন্তং নিন্নং পল্ললং. তেন মুহুত্তং গচ্ছ. তেন মুহুত্তং গন্ত্ৰা দক্খিস্সসি সোব্ভং পপাতং. তেন মুহুত্তং গচ্ছ. তেন মুহুত্তং গন্ত্ৰা দক্খিস্সসি সমং ভূমিভাগং রমণীয’’’ন্তি.

‘‘উপমা খো ম্যাযং, তিস্স, কতা অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনায. অযং চেৰেত্থ অত্থো – ‘পুরিসো অমগ্গকুসলো’তি খো, তিস্স, পুথুজ্জনস্সেতং অধিৰচনং. ‘পুরিসো মগ্গকুসলো’তি খো, তিস্স, তথাগতস্সেতং অধিৰচনং অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. ‘দ্ৰেধাপথো’তি খো, তিস্স, ৰিচিকিচ্ছাযেতং অধিৰচনং. ‘ৰামো মগ্গো’তি খো, তিস্স, অট্ঠঙ্গিকস্সেতং মিচ্ছামগ্গস্স অধিৰচনং, সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠিযা…পে… মিচ্ছাসমাধিস্স. ‘দক্খিণো মগ্গো’তি খো, তিস্স, অরিযস্সেতং অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স অধিৰচনং, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠিযা…পে… সম্মাসমাধিস্স. ‘তিব্বো ৰনসণ্ডো’তি খো, তিস্স, অৰিজ্জাযেতং অধিৰচনং. ‘মহন্তং নিন্নং পল্লল’ন্তি খো, তিস্স, কামানমেতং অধিৰচনং. ‘সোব্ভো পপাতো’তি খো, তিস্স, কোধূপাযাসস্সেতং অধিৰচনং. ‘সমো ভূমিভাগো রমণীযো’তি খো, তিস্স, নিব্বানস্সেতং অধিৰচনং. অভিরম, তিস্স, অভিরম, তিস্স! অহমোৰাদেন অহমনুগ্গহেন অহমনুসাসনিযা’’তি [অহমামিসধম্মানুগ্গহেন মমোৰাদেন মমানুসাসনিযাতি (ক.)].

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা তিস্সো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি. দুতিযং.