৭. খজ্জনীযসুত্তং

৭৯. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরমানা অনুস্সরন্তি সব্বেতে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে অনুস্সরন্তি এতেসং ৰা অঞ্ঞতরং. কতমে পঞ্চ? ‘এৰংরূপো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি – ইতি ৰা হি, ভিক্খৰে, অনুস্সরমানো রূপংযেৰ অনুস্সরতি. ‘এৰংৰেদনো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি – ইতি ৰা হি, ভিক্খৰে, অনুস্সরমানো ৰেদনংযেৰ অনুস্সরতি. ‘এৰংসঞ্ঞো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি… ‘এৰংসঙ্খারো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি… ‘এৰংৰিঞ্ঞাণো অহোসিং অতীতমদ্ধান’ন্তি – ইতি ৰা হি, ভিক্খৰে, অনুস্সরমানো ৰিঞ্ঞাণমেৰ অনুস্সরতি’’.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, রূপং ৰদেথ? রুপ্পতীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা ‘রূপ’ন্তি ৰুচ্চতি. কেন রুপ্পতি? সীতেনপি রুপ্পতি, উণ্হেনপি রুপ্পতি, জিঘচ্ছাযপি রুপ্পতি, পিপাসাযপি রুপ্পতি, ডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সেনপি [… সিরিংসপসম্ফস্সেনপি (সী. পী.)] রুপ্পতি. রুপ্পতীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা ‘রূপ’ন্তি ৰুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰেদনং ৰদেথ? ৰেদযতীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা ‘ৰেদনা’তি ৰুচ্চতি. কিঞ্চ ৰেদযতি? সুখম্পি ৰেদযতি, দুক্খম্পি ৰেদযতি, অদুক্খমসুখম্পি ৰেদযতি. ৰেদযতীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা ‘ৰেদনা’তি ৰুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সঞ্ঞং ৰদেথ? সঞ্জানাতীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা ‘সঞ্ঞা’তি ৰুচ্চতি. কিঞ্চ সঞ্জানাতি? নীলম্পি সঞ্জানাতি, পীতকম্পি সঞ্জানাতি, লোহিতকম্পি সঞ্জানাতি, ওদাতম্পি সঞ্জানাতি. সঞ্জানাতীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা ‘সঞ্ঞা’তি ৰুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সঙ্খারে ৰদেথ? সঙ্খতমভিসঙ্খরোন্তীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা ‘সঙ্খারা’তি ৰুচ্চতি. কিঞ্চ সঙ্খতমভিসঙ্খরোন্তি? রূপং রূপত্তায [রূপত্থায (ক.)] সঙ্খতমভিসঙ্খরোন্তি, ৰেদনং ৰেদনত্তায সঙ্খতমভিসঙ্খরোন্তি, সঞ্ঞং সঞ্ঞত্তায সঙ্খতমভিসঙ্খরোন্তি, সঙ্খারে সঙ্খারত্তায সঙ্খতমভিসঙ্খরোন্তি, ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণত্তায সঙ্খতমভিসঙ্খরোন্তি. সঙ্খতমভিসঙ্খরোন্তীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা ‘সঙ্খারা’তি ৰুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং ৰদেথ? ৰিজানাতীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা ‘ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰুচ্চতি. কিঞ্চ ৰিজানাতি? অম্বিলম্পি ৰিজানাতি, তিত্তকম্পি ৰিজানাতি, কটুকম্পি ৰিজানাতি, মধুরম্পি ৰিজানাতি, খারিকম্পি ৰিজানাতি, অখারিকম্পি ৰিজানাতি, লোণিকম্পি ৰিজানাতি, অলোণিকম্পি ৰিজানাতি. ৰিজানাতীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা ‘ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰুচ্চতি.

‘‘তত্র, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খো এতরহি রূপেন খজ্জামি. অতীতম্পাহং অদ্ধানং এৰমেৰ রূপেন খজ্জিং, সেয্যথাপি এতরহি পচ্চুপ্পন্নেন রূপেন খজ্জামি. অহঞ্চেৰ খো পন অনাগতং রূপং অভিনন্দেয্যং, অনাগতম্পাহং অদ্ধানং এৰমেৰ রূপেন খজ্জেয্যং, সেয্যথাপি এতরহি পচ্চুপ্পন্নেন রূপেন খজ্জামী’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায অতীতস্মিং রূপস্মিং অনপেক্খো হোতি; অনাগতং রূপং নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নস্স রূপস্স নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায পটিপন্নো হোতি.

‘‘‘অহং খো এতরহি ৰেদনায খজ্জামি. অতীতম্পাহং অদ্ধানং এৰমেৰ ৰেদনায খজ্জিং, সেয্যথাপি এতরহি পচ্চুপ্পন্নায ৰেদনায খজ্জামি. অহঞ্চেৰ খো পন অনাগতং ৰেদনং অভিনন্দেয্যং; অনাগতম্পাহং অদ্ধানং এৰমেৰ ৰেদনায খজ্জেয্যং, সেয্যথাপি এতরহি পচ্চুপ্পন্নায ৰেদনায খজ্জামী’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায অতীতায ৰেদনায অনপেক্খো হোতি; অনাগতং ৰেদনং নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নায ৰেদনায নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায পটিপন্নো হোতি.

‘‘‘অহং খো এতরহি সঞ্ঞায খজ্জামি…পে… অহং খো এতরহি সঙ্খারেহি খজ্জামি. অতীতম্পাহং অদ্ধানং এৰমেৰ সঙ্খারেহি খজ্জিং, সেয্যথাপি এতরহি পচ্চুপ্পন্নেহি সঙ্খারেহি খজ্জামীতি. অহঞ্চেৰ খো পন অনাগতে সঙ্খারে অভিনন্দেয্যং; অনাগতম্পাহং অদ্ধানং এৰমেৰ সঙ্খারেহি খজ্জেয্যং, সেয্যথাপি এতরহি পচ্চুপ্পন্নেহি সঙ্খারেহি খজ্জামী’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায অতীতেসু সঙ্খারেসু অনপেক্খো হোতি; অনাগতে সঙ্খারে নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নানং সঙ্খারানং নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায পটিপন্নো হোতি.

‘‘‘অহং খো এতরহি ৰিঞ্ঞাণেন খজ্জামি. অতীতম্পি অদ্ধানং এৰমেৰ ৰিঞ্ঞাণেন খজ্জিং, সেয্যথাপি এতরহি পচ্চুপ্পন্নেন ৰিঞ্ঞাণেন খজ্জামি. অহঞ্চেৰ খো পন অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অভিনন্দেয্যং; অনাগতম্পাহং অদ্ধানং এৰমেৰ ৰিঞ্ঞাণেন খজ্জেয্যং, সেয্যথাপি এতরহি পচ্চুপ্পন্নেন ৰিঞ্ঞাণেন খজ্জামী’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায অতীতস্মিং ৰিঞ্ঞাণস্মিং অনপেক্খো হোতি; অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং নাভিনন্দতি; পচ্চুপ্পন্নস্স ৰিঞ্ঞাণস্স নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায পটিপন্নো হোতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা … সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, যং কিঞ্চি রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং রূপং – ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. যা কাচি ৰেদনা… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খারা… যং কিঞ্চি ৰিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং…পে… যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং ৰিঞ্ঞাণং – ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং’’.

‘‘অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অপচিনাতি, নো আচিনাতি; পজহতি [নো (সী.)], ন উপাদিযতি; ৰিসিনেতি [নো (সী.)], ন উস্সিনেতি; ৰিধূপেতি [নো (সী.)], ন সন্ধূপেতি. কিঞ্চ অপচিনাতি, নো আচিনাতি? রূপং অপচিনাতি, নো আচিনাতি; ৰেদনং … সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অপচিনাতি, নো আচিনাতি. কিঞ্চ পজহতি, ন উপাদিযতি? রূপং পজহতি, ন উপাদিযতি; ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং পজহতি, ন উপাদিযতি. কিঞ্চ ৰিসিনেতি, ন উস্সিনেতি? রূপং ৰিসিনেতি, ন উস্সিনেতি; ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং ৰিসিনেতি, ন উস্সিনেতি. কিঞ্চ ৰিধূপেতি, ন সন্ধূপেতি? রূপং ৰিধূপেতি, ন সন্ধূপেতি; ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং ৰিধূপেতি, ন সন্ধূপেতি.

‘‘এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো রূপস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰেদনাযপি… সঞ্ঞাযপি… সঙ্খারেসুপি… ৰিঞ্ঞাণস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি; ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি.

‘‘অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু নেৰাচিনাতি ন অপচিনাতি, অপচিনিত্ৰা ঠিতো নেৰ পজহতি ন উপাদিযতি, পজহিত্ৰা ঠিতো নেৰ ৰিসিনেতি ন উস্সিনেতি, ৰিসিনেত্ৰা ঠিতো নেৰ ৰিধূপেতি ন সন্ধূপেতি. ৰিধূপেত্ৰা ঠিতো কিঞ্চ নেৰাচিনাতি ন অপচিনাতি? অপচিনিত্ৰা ঠিতো রূপং নেৰাচিনাতি ন অপচিনাতি; অপচিনিত্ৰা ঠিতো ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং নেৰাচিনাতি ন অপচিনাতি. অপচিনিত্ৰা ঠিতো কিঞ্চ নেৰ পজহতি ন উপাদিযতি? পজহিত্ৰা ঠিতো রূপং নেৰ পজহতি ন উপাদিযতি; পজহিত্ৰা ঠিতো ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং নেৰ পজহতি ন উপাদিযতি. পজহিত্ৰা ঠিতো কিঞ্চ নেৰ ৰিসিনেতি ন উস্সিনেতি? ৰিসিনেত্ৰা ঠিতো রূপং নেৰ ৰিসিনেতি ন উস্সিনেতি; ৰিসিনেত্ৰা ঠিতো ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং নেৰ ৰিসিনেতি ন উস্সিনেতি. ৰিসিনেত্ৰা ঠিতো কিঞ্চ নেৰ ৰিধূপেতি ন সন্ধূপেতি? ৰিধূপেত্ৰা ঠিতো রূপং নেৰ ৰিধূপেতি ন সন্ধূপেতি; ৰিধূপেত্ৰা ঠিতো ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং নেৰ ৰিধূপেতি ন সন্ধূপেতি. ৰিধূপেত্ৰা ঠিতো এৰংৰিমুত্তচিত্তং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুং সইন্দা দেৰা সব্রহ্মকা সপজাপতিকা আরকাৰ নমস্সন্তি –

‘‘নমো তে পুরিসাজঞ্ঞ, নমো তে পুরিসুত্তম;

যস্স তে নাভিজানাম, যম্পি নিস্সায ঝাযসী’’তি. সত্তমং;