২. বীজসুত্তং
৫৪. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, বীজজাতানি. কতমানি পঞ্চ? মূলবীজং, খন্ধবীজং, অগ্গবীজং, ফলুবীজং, বীজবীজঞ্ঞেৰ পঞ্চমং. ইমানি চস্সু, ভিক্খৰে, পঞ্চ বীজজাতানি অখণ্ডানি অপূতিকানি অৰাতাতপহতানি সারাদানি [সারাদাযীনি (কত্থচি)] সুখসযিতানি, পথৰী [পঠৰী (সী. স্যা. কং. পী.)] চ নাস্স, আপো চ নাস্স; অপি নুমানি [অপি নু ইমানি (সী. পী.)], ভিক্খৰে, পঞ্চ বীজজাতানি ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জেয্যু’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইমানি চস্সু, ভিক্খৰে, পঞ্চ বীজজাতানি অখণ্ডানি…পে… সুখসযিতানি, পথৰী চ অস্স, আপো চ অস্স; অপি নুমানি, ভিক্খৰে, পঞ্চ বীজজাতানি ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জেয্যু’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পথৰীধাতু, এৰং চতস্সো ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো দট্ঠব্বা. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, আপোধাতু, এৰং নন্দিরাগো দট্ঠব্বো. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পঞ্চ বীজজাতানি, এৰং ৰিঞ্ঞাণং সাহারং দট্ঠব্বং’’.
‘‘রূপুপযং, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, রূপারম্মণং রূপপ্পতিট্ঠং নন্দূপসেচনং ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জেয্য. ৰেদনুপযং ৰা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য…পে… সঞ্ঞুপযং ৰা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য…পে… সঙ্খারুপযং ৰা, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, সঙ্খারারম্মণং সঙ্খারপ্পতিট্ঠং নন্দূপসেচনং ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জেয্য.
‘‘যো, ভিক্খৰে, এৰং ৰদেয্য – ‘অহমঞ্ঞত্র রূপা অঞ্ঞত্র ৰেদনায অঞ্ঞত্র সঞ্ঞায অঞ্ঞত্র সঙ্খারেহি ৰিঞ্ঞাণস্স আগতিং ৰা গতিং ৰা চুতিং ৰা উপপত্তিং ৰা ৰুদ্ধিং ৰা ৰিরূল়্হিং ৰা ৰেপুল্লং ৰা পঞ্ঞাপেস্সামী’তি, নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.
‘‘রূপধাতুযা চেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো রাগো পহীনো হোতি. রাগস্স পহানা ৰোচ্ছিজ্জতারম্মণং পতিট্ঠা ৰিঞ্ঞাণস্স ন হোতি. ৰেদনাধাতুযা চে… সঞ্ঞাধাতুযা চে… সঙ্খারধাতুযা চে… ৰিঞ্ঞাণধাতুযা চে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো রাগো পহীনো হোতি. রাগস্স পহানা ৰোচ্ছিজ্জতারম্মণং পতিট্ঠা ৰিঞ্ঞাণস্স ন হোতি. তদপ্পতিট্ঠিতং ৰিঞ্ঞাণং অৰিরূল়্হং অনভিসঙ্খচ্চৰিমুত্তং. ৰিমুত্তত্তা ঠিতং. ঠিতত্তা সন্তুসিতং. সন্তুসিতত্তা ন পরিতস্সতি. অপরিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৰ পরিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. দুতিযং.