৫. সমনুপস্সনাসুত্তং
৪৭. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা অনেকৰিহিতং অত্তানং সমনুপস্সমানা সমনুপস্সন্তি, সব্বেতে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে সমনুপস্সন্তি, এতেসং ৰা অঞ্ঞতরং. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৰে, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো, সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, রূপৰন্তং ৰা অত্তানং; অত্তনি ৰা রূপং, রূপস্মিং ৰা অত্তানং. ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং; অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং’’.
‘‘ইতি অযঞ্চেৰ সমনুপস্সনা ‘অস্মী’তি চস্স অৰিগতং [অধিগতং (বহূসু)] হোতি. ‘অস্মী’তি খো পন, ভিক্খৰে, অৰিগতে পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং অৰক্কন্তি হোতি – চক্খুন্দ্রিযস্স সোতিন্দ্রিযস্স ঘানিন্দ্রিযস্স জিৰ্হিন্দ্রিযস্স কাযিন্দ্রিযস্স. অত্থি, ভিক্খৰে, মনো, অত্থি ধম্মা, অত্থি অৰিজ্জাধাতু. অৰিজ্জাসম্ফস্সজেন, ভিক্খৰে, ৰেদযিতেন ফুট্ঠস্স অস্সুতৰতো পুথুজ্জনস্স ‘অস্মী’তিপিস্স হোতি; ‘অযমহমস্মী’তিপিস্স হোতি; ‘ভৰিস্স’ন্তিপিস্স হোতি; ‘ন ভৰিস্স’ন্তিপিস্স হোতি; ‘রূপী ভৰিস্স’ন্তিপিস্স হোতি; ‘অরূপী ভৰিস্স’ন্তিপিস্স হোতি; ‘সঞ্ঞী ভৰিস্স’ন্তিপিস্স হোতি; ‘অসঞ্ঞী ভৰিস্স’ন্তিপিস্স হোতি; ‘নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী ভৰিস্স’ন্তিপিস্স হোতি’’.
‘‘তিট্ঠন্তেৰ খো [তিট্ঠন্তি খো পন (সী. স্যা. কং. পী.)], ভিক্খৰে, তত্থেৰ [তথেৰ (কত্থচি)] পঞ্চিন্দ্রিযানি. অথেত্থ সুতৰতো অরিযসাৰকস্স অৰিজ্জা পহীযতি, ৰিজ্জা উপ্পজ্জতি. তস্স অৰিজ্জাৰিরাগা ৰিজ্জুপ্পাদা ‘অস্মী’তিপিস্স ন হোতি; ‘অযমহমস্মী’তিপিস্স ন হোতি; ‘ভৰিস্স’ন্তি… ‘ন ভৰিস্স’ন্তি… রূপী… অরূপী … সঞ্ঞী… অসঞ্ঞী… ‘নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী ভৰিস্স’ন্তিপিস্স ন হোতী’’তি. পঞ্চমং.