৮. দুতিযগদ্দুলবদ্ধসুত্তং
১০০. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৰে, সংসারো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জানীৰরণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৰতং সংসরতং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সা গদ্দুলবদ্ধো দল়্হে খীলে ৰা থম্ভে ৰা উপনিবদ্ধো. সো গচ্ছতি চেপি তমেৰ খীলং ৰা থম্ভং ৰা উপগচ্ছতি; তিট্ঠতি চেপি তমেৰ খীলং ৰা থম্ভং ৰা উপতিট্ঠতি; নিসীদতি চেপি তমেৰ খীলং ৰা থম্ভং ৰা উপনিসীদতি; নিপজ্জতি চেপি তমেৰ খীলং ৰা থম্ভং ৰা উপনিপজ্জতি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো রূপং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি. ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি. সো গচ্ছতি চেপি ইমে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে উপগচ্ছতি; তিট্ঠতি চেপি ইমে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে উপতিট্ঠতি; নিসীদতি চেপি ইমে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে উপনিসীদতি; নিপজ্জতি চেপি ইমে পঞ্চুপাদানক্খন্ধে উপনিপজ্জতি. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, অভিক্খণং সকং চিত্তং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘দীঘরত্তমিদং চিত্তং সংকিলিট্ঠং রাগেন দোসেন মোহেনা’তি. চিত্তসংকিলেসা, ভিক্খৰে, সত্তা সংকিলিস্সন্তি; চিত্তৰোদানা সত্তা ৰিসুজ্ঝন্তি.
‘‘দিট্ঠং ৰো, ভিক্খৰে, চরণং নাম চিত্ত’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘তম্পি খো, ভিক্খৰে, চরণং নাম চিত্তং চিত্তেনেৰ চিত্তিতং. তেনপি খো, ভিক্খৰে, চরণেন চিত্তেন চিত্তঞ্ঞেৰ চিত্ততরং. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, অভিক্খণং সকং চিত্তং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘দীঘরত্তমিদং চিত্তং সংকিলিট্ঠং রাগেন দোসেন মোহেনা’তি. চিত্তসংকিলেসা, ভিক্খৰে, সত্তা সংকিলিস্সন্তি; চিত্তৰোদানা সত্তা ৰিসুজ্ঝন্তি.
‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একনিকাযম্পি সমনুপস্সামি এৰং চিত্তং. যথযিদং, ভিক্খৰে, তিরচ্ছানগতা পাণা, তেপি খো, ভিক্খৰে, তিরচ্ছানগতা পাণা চিত্তেনেৰ চিত্তিতা, তেহিপি খো, ভিক্খৰে, তিরচ্ছানগতেহি পাণেহি চিত্তঞ্ঞেৰ চিত্ততরং. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, অভিক্খণং সকং চিত্তং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘দীঘরত্তমিদং চিত্তং সংকিলিট্ঠং রাগেন দোসেন মোহেনা’তি. চিত্তসংকিলেসা, ভিক্খৰে, সত্তা সংকিলিস্সন্তি; চিত্তৰোদানা সত্তা ৰিসুজ্ঝন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রজকো ৰা চিত্তকারকো ৰা রজনায ৰা লাখায ৰা হলিদ্দিযা ৰা নীলিযা ৰা মঞ্জিট্ঠায [মঞ্জেট্ঠায (সী. স্যা. কং.), মঞ্জেট্ঠিযা (পী.)] ৰা সুপরিমট্ঠে ফলকে ৰা ভিত্তিযা ৰা দুস্সপট্টে ৰা ইত্থিরূপং ৰা পুরিসরূপং ৰা অভিনিম্মিনেয্য সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো রূপঞ্ঞেৰ অভিনিব্বত্তেন্তো অভিনিব্বত্তেতি, ৰেদনঞ্ঞেৰ…পে… সঞ্ঞঞ্ঞেৰ… সঙ্খারে যেৰ… ৰিঞ্ঞাণঞ্ঞেৰ অভিনিব্বত্তেন্তো অভিনিব্বত্তেতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং…পে… ‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং পস্সং…পে… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. অট্ঠমং.