১. নকুলপিতুসুত্তং

১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা ভগ্গেসু ৰিহরতি সুসুমারগিরে [সুংসুমারগিরে (সী. স্যা. কং. পী.)] ভেসকল়াৰনে মিগদাযে. অথ খো নকুলপিতা গহপতি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো নকুলপিতা গহপতি ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘অহমস্মি, ভন্তে, জিণ্ণো ৰুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৰযোঅনুপ্পত্তো আতুরকাযো অভিক্খণাতঙ্কো. অনিচ্চদস্সাৰী খো পনাহং, ভন্তে, ভগৰতো মনোভাৰনীযানঞ্চ ভিক্খূনং. ওৰদতু মং, ভন্তে, ভগৰা; অনুসাসতু মং, ভন্তে, ভগৰা; যং মমস্স দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

‘‘এৰমেতং, গহপতি, এৰমেতং, গহপতি! আতুরো হাযং, গহপতি, কাযো অণ্ডভূতো পরিযোনদ্ধো. যো হি, গহপতি, ইমং কাযং পরিহরন্তো মুহুত্তম্পি আরোগ্যং পটিজানেয্য, কিমঞ্ঞত্র বাল্যা? তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘আতুরকাযস্স মে সতো চিত্তং অনাতুরং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

অথ খো নকুলপিতা গহপতি ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো নকুলপিতরং গহপতিং আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ – ‘‘ৰিপ্পসন্নানি খো তে, গহপতি, ইন্দ্রিযানি; পরিসুদ্ধো মুখৰণ্ণো পরিযোদাতো. অলত্থ নো অজ্জ ভগৰতো সম্মুখা ধম্মিং কথং সৰনাযা’’তি?

‘‘কথঞ্হি নো সিযা, ভন্তে! ইদানাহং, ভন্তে, ভগৰতা ধম্মিযা কথায অমতেন অভিসিত্তো’’তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, গহপতি, ভগৰতা ধম্মিযা কথায অমতেন অভিসিত্তো’’তি? ‘‘ইধাহং, ভন্তে, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নো খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং এতদৰোচং – ‘অহমস্মি, ভন্তে, জিণ্ণো ৰুড্ঢো মহল্লকো অদ্ধগতো ৰযোঅনুপ্পত্তো আতুরকাযো অভিক্খণাতঙ্কো. অনিচ্চদস্সাৰী খো পনাহং, ভন্তে, ভগৰতো মনোভাৰনীযানঞ্চ ভিক্খূনং. ওৰদতু মং, ভন্তে, ভগৰা; অনুসাসতু মং, ভন্তে, ভগৰা; যং মমস্স দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’’তি.

‘‘এৰং ৰুত্তে, মং, ভন্তে, ভগৰা এতদৰোচ – ‘এৰমেতং, গহপতি, এৰমেতং, গহপতি! আতুরো হাযং, গহপতি, কাযো অণ্ডভূতো পরিযোনদ্ধো. যো হি, গহপতি, ইমং কাযং পরিহরন্তো মুহুত্তম্পি আরোগ্যং পটিজানেয্য, কিমঞ্ঞত্র বাল্যা? তস্মাতিহ তে গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – আতুরকাযস্স মে সতো চিত্তং অনাতুরং ভৰিস্সতীতি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্ব’ন্তি. এৰং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা ধম্মিযা কথায অমতেন অভিসিত্তো’’তি.

‘‘ন হি পন তং, গহপতি, পটিভাসি ভগৰন্তং [তং ভগৰন্তং (সী.)] উত্তরিং পটিপুচ্ছিতুং – ‘কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, আতুরকাযো চেৰ হোতি আতুরচিত্তো চ, কিত্তাৰতা চ পন আতুরকাযো হি খো হোতি নো চ আতুরচিত্তো’’’তি? ‘‘দূরতোপি খো মযং, ভন্তে, আগচ্ছেয্যাম আযস্মতো সারিপুত্তস্স সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থমঞ্ঞাতুং. সাধু ৰতাযস্মন্তংযেৰ সারিপুত্তং পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো’’তি.

‘‘তেন হি, গহপতি, সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো নকুলপিতা গহপতি আযস্মতো সারিপুত্তস্স পচ্চস্সোসি. আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ –

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, আতুরকাযো চেৰ হোতি, আতুরচিত্তো চ? ইধ, গহপতি, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, রূপৰন্তং ৰা অত্তানং; অত্তনি ৰা রূপং, রূপস্মিং ৰা অত্তানং. ‘অহং রূপং, মম রূপ’ন্তি পরিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং রূপং, মম রূপ’ন্তি পরিযুট্ঠট্ঠাযিনো তং রূপং ৰিপরিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স রূপৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৰেদনাৰন্তং ৰা অত্তানং; অত্তনি ৰা ৰেদনং, ৰেদনায ৰা অত্তানং. ‘অহং ৰেদনা, মম ৰেদনা’তি পরিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং ৰেদনা, মম ৰেদনা’তি পরিযুট্ঠট্ঠাযিনো, সা ৰেদনা ৰিপরিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স ৰেদনাৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি, সঞ্ঞাৰন্তং ৰা অত্তানং; অত্তনি ৰা সঞ্ঞং, সঞ্ঞায ৰা অত্তানং. ‘অহং সঞ্ঞা, মম সঞ্ঞা’তি পরিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং সঞ্ঞা, মম সঞ্ঞা’তি পরিযুট্ঠট্ঠাযিনো, সা সঞ্ঞা ৰিপরিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স সঞ্ঞাৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি, সঙ্খারৰন্তং ৰা অত্তানং; অত্তনি ৰা সঙ্খারে, সঙ্খারেসু ৰা অত্তানং. ‘অহং সঙ্খারা, মম সঙ্খারা’তি পরিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং সঙ্খারা, মম সঙ্খারা’তি পরিযুট্ঠট্ঠাযিনো, তে সঙ্খারা ৰিপরিণমন্তি অঞ্ঞথা হোন্তি. তস্স সঙ্খারৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং; অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং. ‘অহং ৰিঞ্ঞাণং, মম ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি পরিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং ৰিঞ্ঞাণং, মম ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি পরিযুট্ঠট্ঠাযিনো, তং ৰিঞ্ঞাণং ৰিপরিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স ৰিঞ্ঞাণৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা. এৰং খো, গহপতি, আতুরকাযো চেৰ হোতি আতুরচিত্তো চ.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, আতুরকাযো হি খো হোতি নো চ আতুরচিত্তো? ইধ, গহপতি, সুতৰা অরিযসাৰকো অরিযানং দস্সাৰী অরিযধম্মস্স কোৰিদো অরিযধম্মে সুৰিনীতো সপ্পুরিসানং দস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স কোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে সুৰিনীতো ন রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন রূপৰন্তং ৰা অত্তানং; ন অত্তনি ৰা রূপং, ন রূপস্মিং ৰা অত্তানং. ‘অহং রূপং, মম রূপ’ন্তি ন পরিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং রূপং, মম রূপ’ন্তি অপরিযুট্ঠট্ঠাযিনো, তং রূপং ৰিপরিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স রূপৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা নুপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘ন ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৰেদনাৰন্তং ৰা অত্তানং; ন অত্তনি ৰা ৰেদনং, ন ৰেদনায ৰা অত্তানং. ‘অহং ৰেদনা, মম ৰেদনা’তি ন পরিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং ৰেদনা, মম ৰেদনা’তি অপরিযুট্ঠট্ঠাযিনো, সা ৰেদনা ৰিপরিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স ৰেদনাৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা নুপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘ন সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন সঞ্ঞাৰন্তং ৰা অত্তানং; ন অত্তনি ৰা সঞ্ঞং, ন সঞ্ঞায ৰা অত্তানং. ‘অহং সঞ্ঞা, মম সঞ্ঞা’তি ন পরিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং সঞ্ঞা, মম সঞ্ঞা’তি অপরিযুট্ঠট্ঠাযিনো, সা সঞ্ঞা ৰিপরিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স সঞ্ঞাৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা নুপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

``ন সঙ্খারে অত্ততো সমনুপস্সতি, ন সঙ্খারৰন্তং ৰা অত্তানং; ন অত্তনি ৰা সঙ্খারে, ন সঙ্খারেসু ৰা অত্তানং. ‘অহং সঙ্খারা, মম সঙ্খারা’তি ন পরিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং সঙ্খারা, মম সঙ্খারা’তি অপরিযুট্ঠট্ঠাযিনো, তে সঙ্খারা ৰিপরিণমন্তি অঞ্ঞথা হোন্তি. তস্স সঙ্খারৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা নুপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.

‘‘ন ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং; ন অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং, ন ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং. ‘অহং ৰিঞ্ঞাণং, মম ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ন পরিযুট্ঠট্ঠাযী হোতি. তস্স ‘অহং ৰিঞ্ঞাণং, মম ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি অপরিযুট্ঠট্ঠাযিনো, তং ৰিঞ্ঞাণং ৰিপরিণমতি অঞ্ঞথা হোতি. তস্স ৰিঞ্ঞাণৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা নুপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা. এৰং খো, গহপতি, আতুরকাযো হোতি নো চ আতুরচিত্তো’’তি.

ইদমৰোচ আযস্মা সারিপুত্তো. অত্তমনো নকুলপিতা গহপতি আযস্মতো সারিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দীতি. পঠমং.