৪. ৰিপস্সীসুত্তং
৪. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘ৰিপস্সিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পুব্বেৰ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৰ সতো এতদহোসি – ‘কিচ্ছং ৰতাযং লোকো আপন্নো জাযতি চ জীযতি চ মীযতি চ চৰতি চ উপপজ্জতি চ. অথ চ পনিমস্স দুক্খস্স নিস্সরণং নপ্পজানাতি জরামরণস্স. কুদাস্সু নাম ইমস্স দুক্খস্স নিস্সরণং পঞ্ঞাযিস্সতি জরামরণস্সা’’’তি?
‘‘অথ খো ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি জরামরণং হোতি, কিংপচ্চযা জরামরণ’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘জাতিযা খো সতি জরামরণং হোতি, জাতিপচ্চযা জরামরণ’’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি জাতি হোতি, কিংপচ্চযা জাতী’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ভৰে খো সতি জাতি হোতি, ভৰপচ্চযা জাতী’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ভৰো হোতি, কিংপচ্চযা ভৰো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘উপাদানে খো সতি ভৰো হোতি, উপাদানপচ্চযা ভৰো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি উপাদানং হোতি, কিংপচ্চযা উপাদান’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘তণ্হায খো সতি উপাদানং হোতি, তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি তণ্হা হোতি, কিংপচ্চযা তণ্হা’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৰেদনায খো সতি তণ্হা হোতি, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ৰেদনা হোতি, কিংপচ্চযা ৰেদনা’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ফস্সে খো সতি ৰেদনা হোতি, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ফস্সো হোতি, কিংপচ্চযা ফস্সো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘সল়াযতনে খো সতি ফস্সো হোতি, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি সল়াযতনং হোতি, কিংপচ্চযা সল়াযতন’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামরূপে খো সতি সল়াযতনং হোতি, নামরূপপচ্চযা সল়াযতন’’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি নামরূপং হোতি, কিংপচ্চযা নামরূপ’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৰিঞ্ঞাণে খো সতি নামরূপং হোতি, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপ’’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ৰিঞ্ঞাণং হোতি, কিংপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘সঙ্খারেসু খো সতি ৰিঞ্ঞাণং হোতি, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণ’’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি সঙ্খারা হোন্তি, কিংপচ্চযা সঙ্খারা’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘অৰিজ্জায খো সতি সঙ্খারা হোন্তি, অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’’তি.
‘‘ইতি হিদং অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা; সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং…পে… এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. ‘সমুদযো, সমুদযো’তি খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি জরামরণং ন হোতি, কিস্স নিরোধা জরামরণনিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘জাতিযা খো অসতি জরামরণং ন হোতি, জাতিনিরোধা জরামরণনিরোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি জাতি ন হোতি, কিস্স নিরোধা জাতিনিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ভৰে খো অসতি জাতি ন হোতি, ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ভৰো ন হোতি, কিস্স নিরোধা ভৰনিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘উপাদানে খো অসতি ভৰো ন হোতি, উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি উপাদানং ন হোতি, কিস্স নিরোধা উপাদাননিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘তণ্হায খো অসতি উপাদানং ন হোতি, তণ্হানিরোধা উপাদাননিরোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি তণ্হা ন হোতি, কিস্স নিরোধা তণ্হানিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৰেদনায খো অসতি তণ্হা ন হোতি, ৰেদনানিরোধা তণ্হানিরোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ৰেদনা ন হোতি, কিস্স নিরোধা ৰেদনানিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ফস্সে খো অসতি ৰেদনা ন হোতি, ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ফস্সো ন হোতি, কিস্স নিরোধা ফস্সনিরোধো’তি? অথ খো ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘সল়াযতনে খো অসতি ফস্সো ন হোতি, সল়াযতননিরোধা ফস্সনিরোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি সল়াযতনং ন হোতি, কিস্স নিরোধা সল়াযতননিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামরূপে খো অসতি সল়াযতনং ন হোতি, নামরূপনিরোধা সল়াযতননিরোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি নামরূপং ন হোতি, কিস্স নিরোধা নামরূপনিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৰিঞ্ঞাণে খো অসতি নামরূপং ন হোতি, ৰিঞ্ঞাণনিরোধা নামরূপনিরোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ৰিঞ্ঞাণং ন হোতি, কিস্স নিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘সঙ্খারেসু খো অসতি ৰিঞ্ঞাণং ন হোতি, সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি সঙ্খারা ন হোন্তি, কিস্স নিরোধা সঙ্খারনিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘অৰিজ্জায খো অসতি সঙ্খারা ন হোন্তি, অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো’’’তি.
‘‘ইতি হিদং অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো; সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো…পে… এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতীতি. ‘নিরোধো, নিরোধো’তি খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি’’. চতুত্থং.
(সত্তন্নম্পি বুদ্ধানং এৰং ৰিত্থারেতব্বো).