২. ৰিভঙ্গসুত্তং

২. সাৰত্থিযং ৰিহরতি…পে… ‘‘পটিচ্চসমুপ্পাদং ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি ৰিভজিস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চসমুপ্পাদো? অৰিজ্জাপচ্চযা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা; সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং; ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং; নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং; সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো; ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং; উপাদানপচ্চযা ভৰো; ভৰপচ্চযা জাতি; জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, জরামরণং? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জরা জীরণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৰলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্রিযানং পরিপাকো; অযং ৰুচ্চতি জরা. যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৰনতা ভেদো অন্তরধানং মচ্চু মরণং কালকিরিযা খন্ধানং ভেদো কল়েৰরস্স নিক্খেপো ( ) [(জীৰিতিন্দ্রিযস্স উপচ্ছেদো) (স্যা. কং.) এৰমুপরিপি, অট্ঠকথাযং পন ন দিস্সতি], ইদং ৰুচ্চতি মরণং. ইতি অযঞ্চ জরা, ইদঞ্চ মরণং. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, জরামরণং.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, জাতি? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি নিব্বত্তি অভিনিব্বত্তি খন্ধানং পাতুভাৰো আযতনানং পটিলাভো. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, জাতি.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, ভৰো? তযো মে, ভিক্খৰে, ভৰা – কামভৰো, রূপভৰো, অরূপভৰো. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভৰো.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, উপাদানং? চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, উপাদানানি – কামুপাদানং, দিট্ঠুপাদানং, সীলব্বতুপাদানং, অত্তৰাদুপাদানং. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, উপাদানং.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, তণ্হা? ছযিমে, ভিক্খৰে, তণ্হাকাযা – রূপতণ্হা, সদ্দতণ্হা, গন্ধতণ্হা, রসতণ্হা, ফোট্ঠব্বতণ্হা, ধম্মতণ্হা. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, তণ্হা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, ৰেদনা? ছযিমে, ভিক্খৰে, ৰেদনাকাযা – চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনা, সোতসম্ফস্সজা ৰেদনা, ঘানসম্ফস্সজা ৰেদনা, জিৰ্হাসম্ফস্সজা ৰেদনা, কাযসম্ফস্সজা ৰেদনা, মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ৰেদনা.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, ফস্সো? ছযিমে, ভিক্খৰে, ফস্সকাযা – চক্খুসম্ফস্সো, সোতসম্ফস্সো, ঘানসম্ফস্সো, জিৰ্হাসম্ফস্সো, কাযসম্ফস্সো, মনোসম্ফস্সো. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ফস্সো.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সল়াযতনং? চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৰ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সল়াযতনং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, নামরূপং? ৰেদনা, সঞ্ঞা, চেতনা, ফস্সো, মনসিকারো – ইদং ৰুচ্চতি নামং. চত্তারো চ মহাভূতা, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযরূপং. ইদং ৰুচ্চতি রূপং. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ রূপং. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, নামরূপং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং? ছযিমে, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণকাযা – চক্খুৰিঞ্ঞাণং, সোতৰিঞ্ঞাণং, ঘানৰিঞ্ঞাণং, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং, কাযৰিঞ্ঞাণং, মনোৰিঞ্ঞাণং. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৰে, সঙ্খারা? তযোমে, ভিক্খৰে, সঙ্খারা – কাযসঙ্খারো, ৰচীসঙ্খারো, চিত্তসঙ্খারো. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, সঙ্খারা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অৰিজ্জা? যং খো, ভিক্খৰে, দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অৰিজ্জা.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা; সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং…পে… এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. অৰিজ্জায ত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা সঙ্খারনিরোধো; সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো…পে… এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতী’’তি. দুতিযং.