৮. ৰঙ্গীসসংযুত্তং
১. নিক্খন্তসুত্তং
২০৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা ৰঙ্গীসো আল়ৰিযং ৰিহরতি অগ্গাল়ৰে চেতিযে আযস্মতা নিগ্রোধকপ্পেন উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৰঙ্গীসো নৰকো হোতি অচিরপব্বজিতো ওহিয্যকো ৰিহারপালো. অথ খো সম্বহুলা ইত্থিযো সমলঙ্করিত্ৰা যেন অগ্গাল়ৰকো আরামো তেনুপসঙ্কমিংসু ৰিহারপেক্খিকাযো. অথ খো আযস্মতো ৰঙ্গীসস্স তা ইত্থিযো দিস্ৰা অনভিরতি উপ্পজ্জতি, রাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. অথ খো আযস্মতো ৰঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অলাভা ৰত মে, ন ৰত মে লাভা; দুল্লদ্ধং ৰত মে, ন ৰত মে সুলদ্ধং; যস্স মে অনভিরতি উপ্পন্না, রাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি, তং কুতেত্থ লব্ভা, যং মে পরো অনভিরতিং ৰিনোদেত্ৰা অভিরতিং উপ্পাদেয্য. যংনূনাহং অত্তনাৰ অত্তনো অনভিরতিং ৰিনোদেত্ৰা অভিরতিং উপ্পাদেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো অত্তনাৰ অত্তনো অনভিরতিং ৰিনোদেত্ৰা অভিরতিং উপ্পাদেত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –
‘‘নিক্খন্তং ৰত মং সন্তং, অগারস্মানগারিযং;
ৰিতক্কা উপধাৰন্তি, পগব্ভা কণ্হতো ইমে.
‘‘উগ্গপুত্তা মহিস্সাসা, সিক্খিতা দল়্হধম্মিনো;
সমন্তা পরিকিরেয্যুং, সহস্সং অপলাযিনং.
‘‘সচেপি এততো [এত্ততো (সী. পী. ক.), এত্তকা (স্যা. কং.)] ভিয্যো, আগমিস্সন্তি ইত্থিযো;
নেৰ মং ব্যাধযিস্সন্তি [ব্যাথযিস্সন্তি (?)], ধম্মে সম্হি পতিট্ঠিতং.
‘‘সক্খী হি মে সুতং এতং, বুদ্ধস্সাদিচ্চবন্ধুনো;
নিব্বানগমনং মগ্গং, তত্থ মে নিরতো মনো.
‘‘এৰঞ্চে মং ৰিহরন্তং, পাপিম উপগচ্ছসি;
তথা মচ্চু করিস্সামি, ন মে মগ্গম্পি দক্খসী’’তি.
২. অরতিসুত্তং
২১০. একং সমযং…পে… আযস্মা ৰঙ্গীসো আল়ৰিযং ৰিহরতি অগ্গাল়ৰে চেতিযে আযস্মতা নিগ্রোধকপ্পেন উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং. তেন খো পন সমযেন আযস্মা নিগ্রোধকপ্পো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ৰিহারং পৰিসতি, সাযং ৰা নিক্খমতি অপরজ্জু ৰা কালে. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো ৰঙ্গীসস্স অনভিরতি উপ্পন্না হোতি, রাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. অথ খো আযস্মতো ৰঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অলাভা ৰত মে, ন ৰত মে লাভা; দুল্লদ্ধং ৰত মে, ন ৰত মে সুলদ্ধং; যস্স মে অনভিরতি উপ্পন্না, রাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি; তং কুতেত্থ লব্ভা, যং মে পরো অনভিরতিং ৰিনোদেত্ৰা অভিরতিং উপ্পাদেয্য. যংনূনাহং অত্তনাৰ অত্তনো অনভিরতিং ৰিনোদেত্ৰা অভিরতিং উপ্পাদেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো অত্তনাৰ অত্তনো অনভিরতিং ৰিনোদেত্ৰা অভিরতিং উপ্পাদেত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –
‘‘অরতিঞ্চ রতিঞ্চ পহায, সব্বসো গেহসিতঞ্চ ৰিতক্কং;
ৰনথং ন করেয্য কুহিঞ্চি, নিব্বনথো অরতো স হি ভিক্খু [স ভিক্খু (ক.)].
‘‘যমিধ পথৰিঞ্চ ৰেহাসং, রূপগতঞ্চ জগতোগধং;
কিঞ্চি পরিজীযতি সব্বমনিচ্চং, এৰং সমেচ্চ চরন্তি মুতত্তা.
‘‘উপধীসু জনা গধিতাসে [গথিতাসে (সী.)], দিট্ঠসুতে পটিঘে চ মুতে চ;
এত্থ ৰিনোদয ছন্দমনেজো, যো এত্থ ন লিম্পতি তং মুনিমাহু.
‘‘অথ সট্ঠিনিস্সিতা সৰিতক্কা, পুথূ জনতায অধম্মা নিৰিট্ঠা;
ন চ ৰগ্গগতস্স কুহিঞ্চি, নো পন দুট্ঠুল্লভাণী স ভিক্খু.
‘‘দব্বো চিররত্তসমাহিতো, অকুহকো নিপকো অপিহালু;
সন্তং পদং অজ্ঝগমা মুনি পটিচ্চ, পরিনিব্বুতো কঙ্খতি কাল’’ন্তি.
৩. পেসলসুত্তং
২১১. একং সমযং আযস্মা ৰঙ্গীসো আল়ৰিযং ৰিহরতি অগ্গাল়ৰে চেতিযে আযস্মতা নিগ্রোধকপ্পেন উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৰঙ্গীসো অত্তনো পটিভানেন অঞ্ঞে পেসলে ভিক্খূ অতিমঞ্ঞতি. অথ খো আযস্মতো ৰঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অলাভা ৰত মে, ন ৰত মে লাভা; দুল্লদ্ধং ৰত মে, ন ৰত মে সুলদ্ধং; য্ৰাহং অত্তনো পটিভানেন অঞ্ঞে পেসলে ভিক্খূ অতিমঞ্ঞামী’’তি. অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো অত্তনাৰ অত্তনো ৰিপ্পটিসারং উপ্পাদেত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –
‘‘মানং পজহস্সু গোতম, মানপথঞ্চ পজহস্সু;
অসেসং মানপথস্মিং, সমুচ্ছিতো ৰিপ্পটিসারীহুৰা চিররত্তং.
‘‘মক্খেন মক্খিতা পজা, মানহতা নিরযং পপতন্তি;
সোচন্তি জনা চিররত্তং, মানহতা নিরযং উপপন্না.
‘‘ন হি সোচতি ভিক্খু কদাচি, মগ্গজিনো সম্মাপটিপন্নো;
কিত্তিঞ্চ সুখঞ্চ অনুভোতি, ধম্মদসোতি তমাহু পহিতত্তং.
‘‘তস্মা অখিলোধ পধানৰা, নীৰরণানি পহায ৰিসুদ্ধো;
মানঞ্চ পহায অসেসং, ৰিজ্জাযন্তকরো সমিতাৰী’’তি.
৪. আনন্দসুত্তং
২১২. একং সমযং আযস্মা আনন্দো সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসি আযস্মতা ৰঙ্গীসেন পচ্ছাসমণেন. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো ৰঙ্গীসস্স অনভিরতি উপ্পন্না হোতি, রাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো আযস্মন্তং আনন্দং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কামরাগেন ডয্হামি, চিত্তং মে পরিডয্হতি;
সাধু নিব্বাপনং ব্রূহি, অনুকম্পায গোতমা’’তি.
‘‘সঞ্ঞায ৰিপরিযেসা, চিত্তং তে পরিডয্হতি;
নিমিত্তং পরিৰজ্জেহি, সুভং রাগূপসংহিতং.
‘‘সঙ্খারে পরতো পস্স, দুক্খতো মা চ অত্ততো;
নিব্বাপেহি মহারাগং, মা ডয্হিত্থো পুনপ্পুনং.
‘‘অসুভায চিত্তং ভাৰেহি, একগ্গং সুসমাহিতং;
সতি কাযগতা ত্যত্থু, নিব্বিদাবহুলো ভৰ.
‘‘অনিমিত্তঞ্চ ভাৰেহি, মানানুসযমুজ্জহ;
ততো মানাভিসমযা, উপসন্তো চরিস্সসী’’তি.
৫. সুভাসিতসুত্তং
২১৩. সাৰত্থিনিদানং. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৰাচা সুভাসিতা হোতি, নো দুব্ভাসিতা; অনৰজ্জা চ অননুৰজ্জা চ ৰিঞ্ঞূনং. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুভাসিতংযেৰ ভাসতি নো দুব্ভাসিতং, ধম্মংযেৰ ভাসতি নো অধম্মং, পিযংযেৰ ভাসতি নো অপ্পিযং, সচ্চংযেৰ ভাসতি নো অলিকং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৰাচা সুভাসিতা হোতি, নো দুব্ভাসিতা, অনৰজ্জা চ অননুৰজ্জা চ ৰিঞ্ঞূন’’ন্তি. ইদমৰোচ ভগৰা, ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
‘‘সুভাসিতং উত্তমমাহু সন্তো,
ধম্মং ভণে নাধম্মং তং দুতিযং;
পিযং ভণে নাপ্পিযং তং ততিযং,
সচ্চং ভণে নালিকং তং চতুত্থ’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পটিভাতি মং ভগৰা, পটিভাতি মং সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং ৰঙ্গীসা’’তি ভগৰা অৰোচ. অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো ভগৰন্তং সম্মুখা সারুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৰি –
‘‘তমেৰ ৰাচং ভাসেয্য, যাযত্তানং ন তাপযে;
পরে চ ন ৰিহিংসেয্য, সা ৰে ৰাচা সুভাসিতা.
‘‘পিযৰাচংৰ ভাসেয্য, যা ৰাচা পটিনন্দিতা;
যং অনাদায পাপানি, পরেসং ভাসতে পিযং.
‘‘সচ্চং ৰে অমতা ৰাচা, এস ধম্মো সনন্তনো;
সচ্চে অত্থে চ ধম্মে চ, আহু সন্তো পতিট্ঠিতা.
‘‘যং বুদ্ধো ভাসতে ৰাচং, খেমং নিব্বানপত্তিযা;
দুক্খস্সন্তকিরিযায, সা ৰে ৰাচানমুত্তমা’’তি.
৬. সারিপুত্তসুত্তং
২১৪. একং সমযং আযস্মা সারিপুত্তো সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি পোরিযা ৰাচায ৰিস্সট্ঠায অনেলগলায [অনেল়গলায (সী. ক.), অনেলগল়ায (স্যা. কং. পী.)] অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা. তে চ ভিক্খূ অট্ঠিং কত্ৰা মনসি কত্ৰা সব্বচেতসা সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি. অথ খো আযস্মতো ৰঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি পোরিযা ৰাচায ৰিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা. তে চ ভিক্খূ অট্ঠিং কত্ৰা মনসি কত্ৰা সব্বচেতসা সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি. যংনূনাহং আযস্মন্তং সারিপুত্তং সম্মুখা সারুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৰেয্য’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘পটিভাতি মং, আৰুসো সারিপুত্ত, পটিভাতি মং, আৰুসো সারিপুত্তা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, আৰুসো ৰঙ্গীসা’’তি. অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো আযস্মন্তং সারিপুত্তং সম্মুখা সারুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৰি –
‘‘গম্ভীরপঞ্ঞো মেধাৰী, মগ্গামগ্গস্স কোৰিদো;
সারিপুত্তো মহাপঞ্ঞো, ধম্মং দেসেতি ভিক্খুনং.
‘‘সংখিত্তেনপি দেসেতি, ৰিত্থারেনপি ভাসতি;
সাল়িকাযিৰ নিগ্ঘোসো, পটিভানং উদীরযি [উদীরিযি (স্যা. কং.) উদীরিযতি (সামঞ্ঞফলসুত্তটীকানুরূপং)].
‘‘তস্স তং দেসযন্তস্স, সুণন্তি মধুরং গিরং;
সরেন রজনীযেন, সৰনীযেন ৰগ্গুনা;
উদগ্গচিত্তা মুদিতা, সোতং ওধেন্তি ভিক্খৰো’’তি.
৭. পৰারণাসুত্তং
২১৫. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি পুব্বারামে মিগারমাতুপাসাদে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৰ অরহন্তেহি. তেন খো পন সমযেন ভগৰা তদহুপোসথে পন্নরসে পৰারণায ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৰা তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৰিলোকেত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘হন্দ দানি, ভিক্খৰে, পৰারেমি ৰো. ন চ মে কিঞ্চি গরহথ কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰা’’তি.
এৰং ৰুত্তে, আযস্মা সারিপুত্তো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ন খো মযং, ভন্তে, ভগৰতো কিঞ্চি গরহাম কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰা. ভগৰা হি, ভন্তে, অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা, অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৰিদূ মগ্গকোৰিদো. মগ্গানুগা চ, ভন্তে, এতরহি সাৰকা ৰিহরন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা; অহঞ্চ খো, ভন্তে, ভগৰন্তং পৰারেমি. ন চ মে ভগৰা কিঞ্চি গরহতি কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰা’’তি.
‘‘ন খ্ৰাহং তে, সারিপুত্ত, কিঞ্চি গরহামি কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰা. পণ্ডিতো ত্ৰং, সারিপুত্ত, মহাপঞ্ঞো ত্ৰং, সারিপুত্ত, পুথুপঞ্ঞো ত্ৰং, সারিপুত্ত, হাসপঞ্ঞো ত্ৰং, সারিপুত্ত, জৰনপঞ্ঞো ত্ৰং, সারিপুত্ত, তিক্খপঞ্ঞো ত্ৰং, সারিপুত্ত, নিব্বেধিকপঞ্ঞো ত্ৰং, সারিপুত্ত. সেয্যথাপি, সারিপুত্ত, রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স জেট্ঠপুত্তো পিতরা পৰত্তিতং চক্কং সম্মদেৰ অনুপ্পৰত্তেতি; এৰমেৰ খো ত্ৰং, সারিপুত্ত, মযা অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং সম্মদেৰ অনুপ্পৰত্তেসী’’তি.
‘‘নো চে কির মে, ভন্তে, ভগৰা কিঞ্চি গরহতি কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰা. ইমেসং পন, ভন্তে, ভগৰা পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং ন কিঞ্চি গরহতি কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰা’’তি. ‘‘ইমেসম্পি খ্ৰাহং, সারিপুত্ত, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং ন কিঞ্চি গরহামি কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰা. ইমেসঞ্হি, সারিপুত্ত, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং সট্ঠি ভিক্খূ তেৰিজ্জা, সট্ঠি ভিক্খূ ছল়ভিঞ্ঞা, সট্ঠি ভিক্খূ উভতোভাগৰিমুত্তা, অথ ইতরে পঞ্ঞাৰিমুত্তা’’তি.
অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পটিভাতি মং ভগৰা, পটিভাতি মং সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, ৰঙ্গীসা’’তি ভগৰা অৰোচ. অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো ভগৰন্তং সম্মুখা সারুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৰি –
‘‘অজ্জ পন্নরসে ৰিসুদ্ধিযা, ভিক্খূ পঞ্চসতা সমাগতা;
সংযোজনবন্ধনচ্ছিদা, অনীঘা খীণপুনব্ভৰা ইসী.
‘‘চক্কৰত্তী যথা রাজা, অমচ্চপরিৰারিতো;
সমন্তা অনুপরিযেতি, সাগরন্তং মহিং ইমং.
‘‘এৰং ৰিজিতসঙ্গামং, সত্থৰাহং অনুত্তরং;
সাৰকা পযিরুপাসন্তি, তেৰিজ্জা মচ্চুহাযিনো.
‘‘সব্বে ভগৰতো পুত্তা, পলাপেত্থ ন ৰিজ্জতি;
তণ্হাসল্লস্স হন্তারং, ৰন্দে আদিচ্চবন্ধুন’’ন্তি.
৮. পরোসহস্সসুত্তং
২১৬. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেলসেহি ভিক্খুসতেহি. তেন খো পন সমযেন ভগৰা ভিক্খূ নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. তে চ ভিক্খূ অট্ঠিং কত্ৰা মনসি কত্ৰা সব্বচেতসা সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি. অথ খো আযস্মতো ৰঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ভগৰা ভিক্খূ নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. তে চ ভিক্খূ অট্ঠিং কত্ৰা মনসি কত্ৰা সব্বচেতসা সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি. যংনূনাহং ভগৰন্তং সম্মুখা সারুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৰেয্য’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পটিভাতি মং ভগৰা, পটিভাতি মং সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, ৰঙ্গীসা’’তি ভগৰা অৰোচ. অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো ভগৰন্তং সম্মুখা সারুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৰি –
‘‘পরোসহস্সং ভিক্খূনং, সুগতং পযিরুপাসতি;
দেসেন্তং ৰিরজং ধম্মং, নিব্বানং অকুতোভযং.
‘‘সুণন্তি ধম্মং ৰিমলং, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতং;
সোভতি ৰত সম্বুদ্ধো, ভিক্খুসঙ্ঘপুরক্খতো.
‘‘নাগনামোসি ভগৰা, ইসীনং ইসিসত্তমো;
মহামেঘোৰ হুত্ৰান, সাৰকে অভিৰস্সতি.
‘‘দিৰাৰিহারা নিক্খম্ম, সত্থুদস্সনকম্যতা [সত্থুদস্সনকামতা (সী. স্যা. কং.)];
সাৰকো তে মহাৰীর, পাদে ৰন্দতি ৰঙ্গীসো’’তি.
‘‘কিং নু তে, ৰঙ্গীস, ইমা গাথাযো পুব্বে পরিৰিতক্কিতা, উদাহু ঠানসোৰ তং পটিভন্তী’’তি? ‘ন খো মে, ভন্তে, ইমা গাথাযো পুব্বে পরিৰিতক্কিতা, অথ খো ঠানসোৰ মং পটিভন্তী’তি. ‘তেন হি তং, ৰঙ্গীস, ভিয্যোসোমত্তায পুব্বে অপরিৰিতক্কিতা গাথাযো পটিভন্তূ’তি. ‘এৰং, ভন্তে’তি খো আযস্মা ৰঙ্গীসো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা ভিয্যোসোমত্তায ভগৰন্তং পুব্বে অপরিৰিতক্কিতাহি গাথাহি অভিত্থৰি –
‘‘উম্মগ্গপথং [উম্মগ্গসতং (স্যা. কং. ক.)] মারস্স অভিভুয্য, চরতি পভিজ্জ খিলানি;
তং পস্সথ বন্ধপমুঞ্চকরং, অসিতং ভাগসো পৰিভজং.
‘‘ওঘস্স নিত্থরণত্থং, অনেকৰিহিতং মগ্গং অক্খাসি;
তস্মিঞ্চে অমতে অক্খাতে, ধম্মদ্দসা ঠিতা অসংহীরা.
‘‘পজ্জোতকরো অতিৰিজ্ঝ [অতিৰিজ্ঝ ধম্মং (সী. স্যা. কং.)], সব্বট্ঠিতীনং অতিক্কমমদ্দস;
ঞত্ৰা চ সচ্ছিকত্ৰা চ, অগ্গং সো দেসযি দসদ্ধানং.
‘‘এৰং সুদেসিতে ধম্মে,
কো পমাদো ৰিজানতং ধম্মং [কো পমাদো ৰিজানতং (সী. স্যা. কং.)];
তস্মা হি তস্স ভগৰতো সাসনে;
অপ্পমত্তো সদা নমস্সমনুসিক্খে’’তি.
৯. কোণ্ডঞ্ঞসুত্তং
২১৭. একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. অথ খো আযস্মা অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো [অঞ্ঞাকোণ্ডঞ্ঞো (সী. স্যা. কং.)] সুচিরস্সেৰ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰতো পাদানি মুখেন চ পরিচুম্বতি, পাণীহি চ পরিসম্বাহতি, নামঞ্চ সাৰেতি – ‘‘কোণ্ডঞ্ঞোহং, ভগৰা, কোণ্ডঞ্ঞোহং, সুগতা’’তি. অথ খো আযস্মতো ৰঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো সুচিরস্সেৰ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰতো পাদানি মুখেন চ পরিচুম্বতি, পাণীহি চ পরিসম্বাহতি, নামঞ্চ সাৰেতি – ‘কোণ্ডঞ্ঞোহং, ভগৰা, কোণ্ডঞ্ঞোহং, সুগতা’তি. যংনূনাহং আযস্মন্তং অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞং ভগৰতো সম্মুখা সারুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৰেয্য’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পটিভাতি মং, ভগৰা, পটিভাতি মং, সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, ৰঙ্গীসা’’তি ভগৰা অৰোচ. অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো আযস্মন্তং অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞং ভগৰতো সম্মুখা সারুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৰি –
‘‘বুদ্ধানুবুদ্ধো সো থেরো, কোণ্ডঞ্ঞো তিব্বনিক্কমো;
লাভী সুখৰিহারানং, ৰিৰেকানং অভিণ্হসো.
‘‘যং সাৰকেন পত্তব্বং, সত্থুসাসনকারিনা;
সব্বস্স তং অনুপ্পত্তং, অপ্পমত্তস্স সিক্খতো.
‘‘মহানুভাৰো তেৰিজ্জো, চেতোপরিযাযকোৰিদো;
কোণ্ডঞ্ঞো বুদ্ধদাযাদো [বুদ্ধসাৰকো (পী.)], পাদে ৰন্দতি সত্থুনো’’তি.
১০. মোগ্গল্লানসুত্তং
২১৮. একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ইসিগিলিপস্সে কাল়সিলাযং মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৰ অরহন্তেহি. তেসং সুদং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো চেতসা চিত্তং সমন্নেসতি [সমন্ৰেসতি (স্যা. অট্ঠ.)] ৰিপ্পমুত্তং নিরুপধিং. অথ খো আযস্মতো ৰঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ইসিগিলিপস্সে কাল়সিলাযং মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৰ অরহন্তেহি. তেসং সুদং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো চেতসা চিত্তং সমন্নেসতি ৰিপ্পমুত্তং নিরুপধিং. যংনূনাহং আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং ভগৰতো সম্মুখা সারুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৰেয্য’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পটিভাতি মং, ভগৰা, পটিভাতি মং, সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, ৰঙ্গীসা’’তি ভগৰা অৰোচ. অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং ভগৰতো সম্মুখা সারুপ্পাহি গাথাহি অভিত্থৰি –
‘‘নগস্স পস্সে আসীনং, মুনিং দুক্খস্স পারগুং;
সাৰকা পযিরুপাসন্তি, তেৰিজ্জা মচ্চুহাযিনো.
‘‘তে চেতসা অনুপরিযেতি [অনুপরিযেসতি (সী. স্যা. কং.)], মোগ্গল্লানো মহিদ্ধিকো;
চিত্তং নেসং সমন্নেসং [সমন্ৰেসং (স্যা. অট্ঠ.)], ৰিপ্পমুত্তং নিরূপধিং.
‘‘এৰং সব্বঙ্গসম্পন্নং, মুনিং দুক্খস্স পারগুং;
অনেকাকারসম্পন্নং, পযিরুপাসন্তি গোতম’’ন্তি.
১১. গগ্গরাসুত্তং
২১৯. একং সমযং ভগৰা চম্পাযং ৰিহরতি গগ্গরায পোক্খরণিযা তীরে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সত্তহি চ উপাসকসতেহি সত্তহি চ উপাসিকাসতেহি অনেকেহি চ দেৰতাসহস্সেহি. ত্যাস্সুদং ভগৰা অতিরোচতি [অতিৰিরোচতি (ক.)] ৰণ্ণেন চেৰ যসসা চ. অথ খো আযস্মতো ৰঙ্গীসস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ভগৰা চম্পাযং ৰিহরতি গগ্গরায পোক্খরণিযা তীরে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সত্তহি চ উপাসকসতেহি সত্তহি চ উপাসিকাসতেহি অনেকেহি চ দেৰতাসহস্সেহি. ত্যাস্সুদং ভগৰা অতিরোচতি ৰণ্ণেন চেৰ যসসা চ. যংনূনাহং ভগৰন্তং সম্মুখা সারুপ্পায গাথায অভিত্থৰেয্য’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পটিভাতি মং, ভগৰা, পটিভাতি মং, সুগতা’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, ৰঙ্গীসা’’তি ভগৰা অৰোচ. অথ খো আযস্মা ৰঙ্গীসো ভগৰন্তং সম্মুখা সারুপ্পায গাথায অভিত্থৰি –
‘‘চন্দো যথা ৰিগতৰলাহকে নভে,
ৰিরোচতি ৰিগতমলোৰ ভাণুমা;
এৰম্পি অঙ্গীরস ত্ৰং মহামুনি,
অতিরোচসি যসসা সব্বলোক’’ন্তি.
১২. ৰঙ্গীসসুত্তং
২২০. একং সমযং আযস্মা ৰঙ্গীসো সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৰঙ্গীসো অচিরঅরহত্তপ্পত্তো হুত্ৰা [হোতি (সী. স্যা. কং.)] ৰিমুত্তিসুখং পটিসংৰেদী [ৰিমুত্তিসুখপটিসংৰেদী (সী. পী.)] তাযং ৰেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –
‘‘কাৰেয্যমত্তা ৰিচরিম্হ পুব্বে, গামা গামং পুরা পুরং;
অথদ্দসাম সম্বুদ্ধং, সদ্ধা নো উপপজ্জথ.
‘‘সো মে ধম্মমদেসেসি, খন্ধাযতনধাতুযো [খন্ধে আযতনানি ধাতুযো (স্যা. কং. পী. ক.)];
তস্সাহং ধম্মং সুত্ৰান, পব্বজিং অনগারিযং.
‘‘বহুন্নং ৰত অত্থায, বোধিং অজ্ঝগমা মুনি;
ভিক্খূনং ভিক্খুনীনঞ্চ, যে নিযামগতদ্দসা.
‘‘স্ৰাগতং ৰত মে আসি, মম বুদ্ধস্স সন্তিকে;
তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং.
‘‘পুব্বেনিৰাসং জানামি, দিব্বচক্খুং ৰিসোধিতং;
তেৰিজ্জো ইদ্ধিপত্তোম্হি, চেতোপরিযাযকোৰিদো’’তি.
ৰঙ্গীসসংযুত্তং সমত্তং.