৩. গোধিকসুত্তং
১৫৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা গোধিকো ইসিগিলিপস্সে ৰিহরতি কাল়সিলাযং. অথ খো আযস্মা গোধিকো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো সামযিকং চেতোৰিমুত্তিং ফুসি. অথ খো আযস্মা গোধিকো তম্হা সামযিকায চেতোৰিমুত্তিযা পরিহাযি. দুতিযম্পি খো আযস্মা গোধিকো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো সামযিকং চেতোৰিমুত্তিং ফুসি. দুতিযম্পি খো আযস্মা গোধিকো তম্হা সামযিকায চেতোৰিমুত্তিযা পরিহাযি. ততিযম্পি খো আযস্মা গোধিকো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো সামযিকং চেতোৰিমুত্তিং ফুসি. ততিযম্পি খো আযস্মা গোধিকো তম্হা…পে… পরিহাযি. চতুত্থম্পি খো আযস্মা গোধিকো অপ্পমত্তো…পে… ৰিমুত্তিং ফুসি. চতুত্থম্পি খো আযস্মা গোধিকো তম্হা…পে… পরিহাযি. পঞ্চমম্পি খো আযস্মা গোধিকো…পে… চেতোৰিমুত্তিং ফুসি. পঞ্চমম্পি খো আযস্মা…পে… ৰিমুত্তিযা পরিহাযি. ছট্ঠম্পি খো আযস্মা গোধিকো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো সামযিকং চেতোৰিমুত্তিং ফুসি. ছট্ঠম্পি খো আযস্মা গোধিকো তম্হা সামযিকায চেতোৰিমুত্তিযা পরিহাযি. সত্তমম্পি খো আযস্মা গোধিকো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো সামযিকং চেতোৰিমুত্তিং ফুসি.
অথ খো আযস্মতো গোধিকস্স এতদহোসি – ‘‘যাৰ ছট্ঠং খ্ৰাহং সামযিকায চেতোৰিমুত্তিযা পরিহীনো. যংনূনাহং সত্থং আহরেয্য’’ন্তি. অথ খো মারো পাপিমা আযস্মতো গোধিকস্স চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং গাথাহি অজ্ঝভাসি –
‘‘মহাৰীর মহাপঞ্ঞ, ইদ্ধিযা যসসা জল;
সব্বৰেরভযাতীত, পাদে ৰন্দামি চক্খুম.
‘‘সাৰকো তে মহাৰীর, মরণং মরণাভিভূ;
আকঙ্খতি চেতযতি, তং নিসেধ জুতিন্ধর.
‘‘কথঞ্হি ভগৰা তুয্হং, সাৰকো সাসনে রতো;
অপ্পত্তমানসো সেক্খো, কালং কযিরা জনেসুতা’’তি.
তেন খো পন সমযেন আযস্মতো গোধিকেন সত্থং আহরিতং হোতি. অথ খো ভগৰা ‘‘মারো অযং পাপিমা’’ ইতি ৰিদিত্ৰা মারং পাপিমন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘এৰঞ্হি ধীরা কুব্বন্তি, নাৰকঙ্খন্তি জীৰিতং;
সমূলং তণ্হমব্বুয্হ, গোধিকো পরিনিব্বুতো’’তি.
অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আযাম, ভিক্খৰে, যেন ইসিগিলিপস্সং কাল়সিলা তেনুপসঙ্কমিস্সাম যত্থ গোধিকেন কুলপুত্তেন সত্থং আহরিত’’ন্তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং.
অথ খো ভগৰা সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং যেন ইসিগিলিপস্সং কাল়সিলা তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো ভগৰা আযস্মন্তং গোধিকং দূরতোৰ মঞ্চকে ৰিৰত্তক্খন্ধং সেমানং [সেয্যমানং (স্যা. কং.), সোপ্পমানং (ক.)]. তেন খো পন সমযেন ধূমাযিতত্তং তিমিরাযিতত্তং গচ্ছতেৰ পুরিমং দিসং, গচ্ছতি পচ্ছিমং দিসং, গচ্ছতি উত্তরং দিসং, গচ্ছতি দক্খিণং দিসং, গচ্ছতি উদ্ধং, গচ্ছতি অধো, গচ্ছতি অনুদিসং.
অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, এতং ধূমাযিতত্তং তিমিরাযিতত্তং গচ্ছতেৰ পুরিমং দিসং, গচ্ছতি পচ্ছিমং দিসং, গচ্ছতি উত্তরং দিসং, গচ্ছতি দক্খিণং দিসং, গচ্ছতি উদ্ধং, গচ্ছতি অধো, গচ্ছতি অনুদিস’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এসো খো, ভিক্খৰে, মারো পাপিমা গোধিকস্স কুলপুত্তস্স ৰিঞ্ঞাণং সমন্ৰেসতি – ‘কত্থ গোধিকস্স কুলপুত্তস্স ৰিঞ্ঞাণং পতিট্ঠিত’ন্তি? অপ্পতিট্ঠিতেন চ, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণেন গোধিকো কুলপুত্তো পরিনিব্বুতো’’তি. অথ খো মারো পাপিমা বেলুৰপণ্ডুৰীণং আদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘উদ্ধং অধো চ তিরিযং, দিসা অনুদিসা স্ৰহং;
অন্ৰেসং নাধিগচ্ছামি, গোধিকো সো কুহিং গতো’’তি.
‘‘যো [সো (সী. পী.)] ধীরো ধিতিসম্পন্নো, ঝাযী ঝানরতো সদা;
অহোরত্তং অনুযুঞ্জং, জীৰিতং অনিকামযং.
‘‘জেত্ৰান মচ্চুনো [ভেত্ৰা নমুচিনো (সী.)] সেনং, অনাগন্ত্ৰা পুনব্ভৰং;
সমূলং তণ্হমব্বুয্হ, গোধিকো পরিনিব্বুতো’’তি.
‘‘তস্স সোকপরেতস্স, ৰীণা কচ্ছা অভস্সথ;
ততো সো দুম্মনো যক্খো, তত্থেৰন্তরধাযথা’’তি [তত্থেৰন্তরধাযিথাতি (স্যা. কং.), তত্থেৰ অন্তরধাযীতি (ক.)].