৩. ততিযৰগ্গো

১. সম্বহুলসুত্তং

১৫৭. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি সিলাৰতিযং. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ ভগৰতো অৰিদূরে অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৰিহরন্তি. অথ খো মারো পাপিমা ব্রাহ্মণৰণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৰা মহন্তেন জটণ্ডুৰেন অজিনক্খিপনিৰত্থো জিণ্ণো গোপানসিৰঙ্কো ঘুরুঘুরুপস্সাসী উদুম্বরদণ্ডং গহেত্ৰা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘দহরা ভৰন্তো পব্বজিতা সুসূ কাল়কেসা ভদ্রেন যোব্বনেন সমন্নাগতা পঠমেন ৰযসা অনিক্কীল়িতাৰিনো কামেসু. ভুঞ্জন্তু ভৰন্তো মানুসকে কামে. মা সন্দিট্ঠিকং হিত্ৰা কালিকং অনুধাৰিত্থা’’তি. ‘‘ন খো মযং, ব্রাহ্মণ, সন্দিট্ঠিকং হিত্ৰা কালিকং অনুধাৰাম. কালিকঞ্চ খো মযং, ব্রাহ্মণ, হিত্ৰা সন্দিট্ঠিকং অনুধাৰাম. কালিকা হি, ব্রাহ্মণ, কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো. সন্দিট্ঠিকো অযং ধম্মো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহী’’তি. এৰং ৰুত্তে, মারো পাপিমা সীসং ওকম্পেত্ৰা জিৰ্হং নিল্লালেত্ৰা তিৰিসাখং নলাটে নলাটিকং ৰুট্ঠাপেত্ৰা দণ্ডমোলুব্ভ পক্কামি.

অথ খো তে ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘ইধ মযং, ভন্তে, ভগৰতো অৰিদূরে অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৰিহরাম. অথ খো, ভন্তে, অঞ্ঞতরো ব্রাহ্মণো মহন্তেন জটণ্ডুৰেন অজিনক্খিপনিৰত্থো জিণ্ণো গোপানসিৰঙ্কো ঘুরুঘুরুপস্সাসী উদুম্বরদণ্ডং গহেত্ৰা যেন মযং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা অম্হে এতদৰোচ – ‘দহরা ভৰন্তো পব্বজিতা সুসূ কাল়কেসা ভদ্রেন যোব্বনেন সমন্নাগতা পঠমেন ৰযসা অনিক্কীল়িতাৰিনো কামেসু. ভুঞ্জন্তু ভৰন্তো মানুসকে কামে. মা সন্দিট্ঠিকং হিত্ৰা কালিকং অনুধাৰিত্থা’তি. এৰং ৰুত্তে, মযং, ভন্তে, তং ব্রাহ্মণং এতদৰোচুম্হ – ‘ন খো মযং, ব্রাহ্মণ, সন্দিট্ঠিকং হিত্ৰা কালিকং অনুধাৰাম. কালিকঞ্চ খো মযং, ব্রাহ্মণ, হিত্ৰা সন্দিট্ঠিকং অনুধাৰাম. কালিকা হি, ব্রাহ্মণ, কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো. সন্দিট্ঠিকো অযং ধম্মো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহী’তি. এৰং ৰুত্তে, ভন্তে, সো ব্রাহ্মণো সীসং ওকম্পেত্ৰা জিৰ্হং নিল্লালেত্ৰা তিৰিসাখং নলাটে নলাটিকং ৰুট্ঠাপেত্ৰা দণ্ডমোলুব্ভ পক্কন্তো’’তি.

‘‘নেসো, ভিক্খৰে, ব্রাহ্মণো. মারো এসো পাপিমা তুম্হাকং ৰিচক্খুকম্মায আগতো’’তি. অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং গাথং অভাসি –

‘‘যো দুক্খমদ্দক্খি যতোনিদানং,

কামেসু সো জন্তু কথং নমেয্য;

উপধিং ৰিদিত্ৰা সঙ্গোতি লোকে,

তস্সেৰ জন্তু ৰিনযায সিক্খে’’তি.

২. সমিদ্ধিসুত্তং

১৫৮. একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি সিলাৰতিযং. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সমিদ্ধি ভগৰতো অৰিদূরে অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরতি. অথ খো আযস্মতো সমিদ্ধিস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে, যস্স মে সত্থা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো. লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে, য্ৰাহং এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পব্বজিতো. লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে, যস্স মে সব্রহ্মচারিনো সীলৰন্তো কল্যাণধম্মা’’তি. অথ খো মারো পাপিমা আযস্মতো সমিদ্ধিস্স চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায যেনাযস্মা সমিদ্ধি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতো সমিদ্ধিস্স অৰিদূরে মহন্তং ভযভেরৰং সদ্দমকাসি, অপিস্সুদং পথৰী মঞ্ঞে উন্দ্রীযতি.

অথ খো আযস্মা সমিদ্ধি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো আযস্মা সমিদ্ধি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, ভগৰতো অৰিদূরে অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরামি. তস্স ময্হং, ভন্তে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে, যস্স মে সত্থা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো. লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে, য্ৰাহং এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পব্বজিতো. লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে, যস্স মে সব্রহ্মচারিনো সীলৰন্তো কল্যাণধম্মা’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, অৰিদূরে মহাভযভেরৰসদ্দো অহোসি, অপিস্সুদং পথৰী মঞ্ঞে উন্দ্রীযতী’’তি.

‘‘নেসা, সমিদ্ধি, পথৰী উন্দ্রীযতি. মারো এসো পাপিমা তুয্হং ৰিচক্খুকম্মায আগতো. গচ্ছ ত্ৰং, সমিদ্ধি, তত্থেৰ অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরাহী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সমিদ্ধি ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. দুতিযম্পি খো আযস্মা সমিদ্ধি তত্থেৰ অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহাসি. দুতিযম্পি খো আযস্মতো সমিদ্ধিস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স…পে… দুতিযম্পি খো মারো পাপিমা আযস্মতো সমিদ্ধিস্স চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায…পে… অপিস্সুদং পথৰী মঞ্ঞে উন্দ্রীযতি. অথ খো আযস্মা সমিদ্ধি মারং পাপিমন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘সদ্ধাযাহং পব্বজিতো, অগারস্মা অনগারিযং;

সতি পঞ্ঞা চ মে বুদ্ধা, চিত্তঞ্চ সুসমাহিতং;

কামং করস্সু রূপানি, নেৰ মং ব্যাধযিস্সসী’’তি.

অথ খো মারো পাপিমা ‘‘জানাতি মং সমিদ্ধি ভিক্খূ’’তি দুক্খী দুম্মনো তত্থেৰন্তরধাযীতি.

৩. গোধিকসুত্তং

১৫৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা গোধিকো ইসিগিলিপস্সে ৰিহরতি কাল়সিলাযং. অথ খো আযস্মা গোধিকো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো সামযিকং চেতোৰিমুত্তিং ফুসি. অথ খো আযস্মা গোধিকো তম্হা সামযিকায চেতোৰিমুত্তিযা পরিহাযি. দুতিযম্পি খো আযস্মা গোধিকো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো সামযিকং চেতোৰিমুত্তিং ফুসি. দুতিযম্পি খো আযস্মা গোধিকো তম্হা সামযিকায চেতোৰিমুত্তিযা পরিহাযি. ততিযম্পি খো আযস্মা গোধিকো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো সামযিকং চেতোৰিমুত্তিং ফুসি. ততিযম্পি খো আযস্মা গোধিকো তম্হা…পে… পরিহাযি. চতুত্থম্পি খো আযস্মা গোধিকো অপ্পমত্তো…পে… ৰিমুত্তিং ফুসি. চতুত্থম্পি খো আযস্মা গোধিকো তম্হা…পে… পরিহাযি. পঞ্চমম্পি খো আযস্মা গোধিকো…পে… চেতোৰিমুত্তিং ফুসি. পঞ্চমম্পি খো আযস্মা…পে… ৰিমুত্তিযা পরিহাযি. ছট্ঠম্পি খো আযস্মা গোধিকো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো সামযিকং চেতোৰিমুত্তিং ফুসি. ছট্ঠম্পি খো আযস্মা গোধিকো তম্হা সামযিকায চেতোৰিমুত্তিযা পরিহাযি. সত্তমম্পি খো আযস্মা গোধিকো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো সামযিকং চেতোৰিমুত্তিং ফুসি.

অথ খো আযস্মতো গোধিকস্স এতদহোসি – ‘‘যাৰ ছট্ঠং খ্ৰাহং সামযিকায চেতোৰিমুত্তিযা পরিহীনো. যংনূনাহং সত্থং আহরেয্য’’ন্তি. অথ খো মারো পাপিমা আযস্মতো গোধিকস্স চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং গাথাহি অজ্ঝভাসি –

‘‘মহাৰীর মহাপঞ্ঞ, ইদ্ধিযা যসসা জল;

সব্বৰেরভযাতীত, পাদে ৰন্দামি চক্খুম.

‘‘সাৰকো তে মহাৰীর, মরণং মরণাভিভূ;

আকঙ্খতি চেতযতি, তং নিসেধ জুতিন্ধর.

‘‘কথঞ্হি ভগৰা তুয্হং, সাৰকো সাসনে রতো;

অপ্পত্তমানসো সেক্খো, কালং কযিরা জনেসুতা’’তি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মতো গোধিকেন সত্থং আহরিতং হোতি. অথ খো ভগৰা ‘‘মারো অযং পাপিমা’’ ইতি ৰিদিত্ৰা মারং পাপিমন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘এৰঞ্হি ধীরা কুব্বন্তি, নাৰকঙ্খন্তি জীৰিতং;

সমূলং তণ্হমব্বুয্হ, গোধিকো পরিনিব্বুতো’’তি.

অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আযাম, ভিক্খৰে, যেন ইসিগিলিপস্সং কাল়সিলা তেনুপসঙ্কমিস্সাম যত্থ গোধিকেন কুলপুত্তেন সত্থং আহরিত’’ন্তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং.

অথ খো ভগৰা সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং যেন ইসিগিলিপস্সং কাল়সিলা তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো ভগৰা আযস্মন্তং গোধিকং দূরতোৰ মঞ্চকে ৰিৰত্তক্খন্ধং সেমানং [সেয্যমানং (স্যা. কং.), সোপ্পমানং (ক.)]. তেন খো পন সমযেন ধূমাযিতত্তং তিমিরাযিতত্তং গচ্ছতেৰ পুরিমং দিসং, গচ্ছতি পচ্ছিমং দিসং, গচ্ছতি উত্তরং দিসং, গচ্ছতি দক্খিণং দিসং, গচ্ছতি উদ্ধং, গচ্ছতি অধো, গচ্ছতি অনুদিসং.

অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, এতং ধূমাযিতত্তং তিমিরাযিতত্তং গচ্ছতেৰ পুরিমং দিসং, গচ্ছতি পচ্ছিমং দিসং, গচ্ছতি উত্তরং দিসং, গচ্ছতি দক্খিণং দিসং, গচ্ছতি উদ্ধং, গচ্ছতি অধো, গচ্ছতি অনুদিস’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এসো খো, ভিক্খৰে, মারো পাপিমা গোধিকস্স কুলপুত্তস্স ৰিঞ্ঞাণং সমন্ৰেসতি – ‘কত্থ গোধিকস্স কুলপুত্তস্স ৰিঞ্ঞাণং পতিট্ঠিত’ন্তি? অপ্পতিট্ঠিতেন চ, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণেন গোধিকো কুলপুত্তো পরিনিব্বুতো’’তি. অথ খো মারো পাপিমা বেলুৰপণ্ডুৰীণং আদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘উদ্ধং অধো চ তিরিযং, দিসা অনুদিসা স্ৰহং;

অন্ৰেসং নাধিগচ্ছামি, গোধিকো সো কুহিং গতো’’তি.

‘‘যো [সো (সী. পী.)] ধীরো ধিতিসম্পন্নো, ঝাযী ঝানরতো সদা;

অহোরত্তং অনুযুঞ্জং, জীৰিতং অনিকামযং.

‘‘জেত্ৰান মচ্চুনো [ভেত্ৰা নমুচিনো (সী.)] সেনং, অনাগন্ত্ৰা পুনব্ভৰং;

সমূলং তণ্হমব্বুয্হ, গোধিকো পরিনিব্বুতো’’তি.

‘‘তস্স সোকপরেতস্স, ৰীণা কচ্ছা অভস্সথ;

ততো সো দুম্মনো যক্খো, তত্থেৰন্তরধাযথা’’তি [তত্থেৰন্তরধাযিথাতি (স্যা. কং.), তত্থেৰ অন্তরধাযীতি (ক.)].

৪. সত্তৰস্সানুবন্ধসুত্তং

১৬০. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা উরুৰেলাযং ৰিহরতি নজ্জা নেরঞ্জরায তীরে অজপালনিগ্রোধে. তেন খো পন সমযেন মারো পাপিমা সত্তৰস্সানি ভগৰন্তং অনুবন্ধো হোতি ওতারাপেক্খো ওতারং অলভমানো. অথ খো মারো পাপিমা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘সোকাৰতিণ্ণো নু ৰনম্হি ঝাযসি,

ৰিত্তং নু জীনো উদ পত্থযানো;

আগুং নু গামস্মিমকাসি কিঞ্চি,

কস্মা জনেন ন করোসি সক্খিং;

সক্খী ন সম্পজ্জতি কেনচি তে’’তি.

‘‘সোকস্স মূলং পলিখায সব্বং,

অনাগু ঝাযামি অসোচমানো;

ছেত্ৰান সব্বং ভৰলোভজপ্পং,

অনাসৰো ঝাযামি পমত্তবন্ধূ’’তি.

‘‘যং ৰদন্তি মম যিদন্তি, যে ৰদন্তি মমন্তি চ;

এত্থ চে তে মনো অত্থি, ন মে সমণ মোক্খসী’’তি.

‘‘যং ৰদন্তি ন তং ময্হং, যে ৰদন্তি ন তে অহং;

এৰং পাপিম জানাহি, ন মে মগ্গম্পি দক্খসী’’তি.

‘‘সচে মগ্গং অনুবুদ্ধং, খেমং অমতগামিনং;

অপেহি গচ্ছ ত্ৰমেৰেকো, কিমঞ্ঞমনুসাসসী’’তি.

‘‘অমচ্চুধেয্যং পুচ্ছন্তি, যে জনা পারগামিনো;

তেসাহং পুট্ঠো অক্খামি, যং সচ্চং তং নিরূপধি’’ন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, গামস্স ৰা নিগমস্স ৰা অৰিদূরে পোক্খরণী. তত্রস্স কক্কটকো. অথ খো, ভন্তে, সম্বহুলা কুমারকা ৰা কুমারিকাযো ৰা তম্হা গামা ৰা নিগমা ৰা নিক্খমিত্ৰা যেন সা পোক্খরণী তেনুপসঙ্কমেয্যুং; উপসঙ্কমিত্ৰা তং কক্কটকং উদকা উদ্ধরিত্ৰা থলে পতিট্ঠপেয্যুং. যং যদেৰ হি সো, ভন্তে, কক্কটকো অল়ং অভিনিন্নামেয্য তং তদেৰ তে কুমারকা ৰা কুমারিকাযো ৰা কট্ঠেন ৰা কথলায ৰা সঞ্ছিন্দেয্যুং সম্ভঞ্জেয্যুং সম্পলিভঞ্জেয্যুং. এৰঞ্হি সো, ভন্তে, কক্কটকো সব্বেহি অল়েহি সঞ্ছিন্নেহি সম্ভগ্গেহি সম্পলিভগ্গেহি অভব্বো তং পোক্খরণিং ওতরিতুং. এৰমেৰ খো, ভন্তে, যানি কানিচি ৰিসূকাযিকানি [যানি ৰিসুকাযিকানি (সী. পী. ক.)] ৰিসেৰিতানি ৰিপ্ফন্দিতানি, সব্বানি তানি [কানিচি কানিচি সব্বানি (সী. পী. ক.)] ভগৰতা সঞ্ছিন্নানি সম্ভগ্গানি সম্পলিভগ্গানি. অভব্বো দানাহং, ভন্তে, পুন ভগৰন্তং উপসঙ্কমিতুং যদিদং ওতারাপেক্খো’’তি. অথ খো মারো পাপিমা ভগৰতো সন্তিকে ইমা নিব্বেজনীযা গাথাযো অভাসি –

‘‘মেদৰণ্ণঞ্চ পাসাণং, ৰাযসো অনুপরিযগা;

অপেত্থ মুদুং ৰিন্দেম, অপি অস্সাদনা সিযা.

‘‘অলদ্ধা তত্থ অস্সাদং, ৰাযসেত্তো অপক্কমে;

কাকোৰ সেলমাসজ্জ, নিব্বিজ্জাপেম গোতমা’’তি.

৫. মারধীতুসুত্তং

১৬১. অথ খো মারো পাপিমা ভগৰতো সন্তিকে ইমা নিব্বেজনীযা গাথাযো অভাসিত্ৰা তম্হা ঠানা অপক্কম্ম ভগৰতো অৰিদূরে পথৰিযং পল্লঙ্কেন নিসীদি তুণ্হীভূতো মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো পজ্ঝাযন্তো অপ্পটিভানো কট্ঠেন ভূমিং ৰিলিখন্তো. অথ খো তণ্হা চ অরতি চ রগা চ মারধীতরো যেন মারো পাপিমা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা মারং পাপিমন্তং গাথায অজ্ঝভাসিংসু –

‘‘কেনাসি দুম্মনো তাত, পুরিসং কং নু সোচসি;

মযং তং রাগপাসেন, আরঞ্ঞমিৰ কুঞ্জরং;

বন্ধিত্ৰা আনযিস্সাম, ৰসগো তে ভৰিস্সতী’’তি.

‘‘অরহং সুগতো লোকে, ন রাগেন সুৰানযো;

মারধেয্যং অতিক্কন্তো, তস্মা সোচামহং ভুস’’ন্তি.

অথ খো তণ্হা চ অরতি চ রগা চ মারধীতরো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘পাদে তে, সমণ, পরিচারেমা’’তি. অথ খো ভগৰা ন মনসাকাসি, যথা তং অনুত্তরে উপধিসঙ্খযে ৰিমুত্তো.

অথ খো তণ্হা চ অরতি চ রগা চ মারধীতরো একমন্তং অপক্কম্ম এৰং সমচিন্তেসুং – ‘‘উচ্চাৰচা খো পুরিসানং অধিপ্পাযা. যংনূন মযং একসতং একসতং কুমারিৰণ্ণসতং অভিনিম্মিনেয্যামা’’তি. অথ খো তণ্হা চ অরতি চ রগা চ মারধীতরো একসতং একসতং কুমারিৰণ্ণসতং অভিনিম্মিনিত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘পাদে তে, সমণ, পরিচারেমা’’তি. তম্পি ভগৰা ন মনসাকাসি, যথা তং অনুত্তরে উপধিসঙ্খযে ৰিমুত্তো.

অথ খো তণ্হা চ অরতি চ রগা চ মারধীতরো একমন্তং অপক্কম্ম এৰং সমচিন্তেসুং – ‘‘উচ্চাৰচা খো পুরিসানং অধিপ্পাযা. যংনূন মযং একসতং একসতং অৰিজাতৰণ্ণসতং অভিনিম্মিনেয্যামা’’তি. অথ খো তণ্হা চ অরতি চ রগা চ মারধীতরো একসতং একসতং অৰিজাতৰণ্ণসতং অভিনিম্মিনিত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘পাদে তে, সমণ, পরিচারেমা’’তি. তম্পি ভগৰা ন মনসাকাসি, যথা তং অনুত্তরে উপধিসঙ্খযে ৰিমুত্তো.

অথ খো তণ্হা চ…পে… যংনূন মযং একসতং একসতং সকিং ৰিজাতৰণ্ণসতং অভিনিম্মিনেয্যামাতি. অথ খো তণ্হা চ…পে… সকিং ৰিজাতৰণ্ণসতং অভিনিম্মিনিত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘পাদে তে, সমণ, পরিচারেমা’’তি. তম্পি ভগৰা ন মনসাকাসি, যথা তং অনুত্তরে উপধিসঙ্খযে ৰিমুত্তো.

অথ খো তণ্হা চ…পে… যংনূন মযং একসতং একসতং দুৰিজাতৰণ্ণসতং অভিনিম্মিনেয্যামাতি. অথ খো তণ্হা চ…পে… দুৰিজাতৰণ্ণসতং অভিনিম্মিনিত্ৰা যেন ভগৰা…পে… যথা তং অনুত্তরে উপধিসঙ্খযে ৰিমুত্তো. অথ খো তণ্হা চ…পে… মজ্ঝিমিত্থিৰণ্ণসতং অভিনিম্মিনেয্যামাতি. অথ খো তণ্হা চ…পে… মজ্ঝিমিত্থিৰণ্ণসতং অভিনিম্মিনিত্ৰা…পে… অনুত্তরে উপধিসঙ্খযে ৰিমুত্তো.

অথ খো তণ্হা চ…পে… মহিত্থিৰণ্ণসতং অভিনিম্মিনেয্যামাতি. অথ খো তণ্হা চ…পে… মহিত্থিৰণ্ণসতং অভিনিম্মিনিত্ৰা যেন ভগৰা…পে… অনুত্তরে উপধিসঙ্খযে ৰিমুত্তো. অথ খো তণ্হা চ অরতি চ রগা চ মারধীতরো একমন্তং অপক্কম্ম এতদৰোচুং – সচ্চং কির নো পিতা অৰোচ –

‘‘অরহং সুগতো লোকে, ন রাগেন সুৰানযো;

মারধেয্যং অতিক্কন্তো, তস্মা সোচামহং ভুস’’ন্তি.

‘‘যঞ্হি মযং সমণং ৰা ব্রাহ্মণং ৰা অৰীতরাগং ইমিনা উপক্কমেন উপক্কমেয্যাম হদযং ৰাস্স ফলেয্য, উণ্হং লোহিতং ৰা মুখতো উগ্গচ্ছেয্য, উম্মাদং ৰা পাপুণেয্য চিত্তক্খেপং ৰা. সেয্যথা ৰা পন নল়ো হরিতো লুতো উস্সুস্সতি ৰিসুস্সতি মিলাযতি; এৰমেৰ উস্সুস্সেয্য ৰিসুস্সেয্য মিলাযেয্যা’’তি.

অথ খো তণ্হা চ অরতি চ রগা চ মারধীতরো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো তণ্হা মারধীতা ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘সোকাৰতিণ্ণো নু ৰনম্হি ঝাযসি,

ৰিত্তং নু জীনো উদ পত্থযানো;

আগুং নু গামস্মিমকাসি কিঞ্চি,

কস্মা জনেন ন করোসি সক্খিং;

সক্খী ন সম্পজ্জতি কেনচি তে’’তি.

‘‘অত্থস্স পত্তিং হদযস্স সন্তিং,

জেত্ৰান সেনং পিযসাতরূপং;

একোহং [একাহং (স্যা. কং. পী. ক.)] ঝাযং সুখমনুবোধিং,

তস্মা জনেন ন করোমি সক্খিং;

সক্খী ন সম্পজ্জতি কেনচি মে’’তি.

অথ খো অরতি [অরতি চ (ক.)] মারধীতা ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘কথং ৰিহারীবহুলোধ ভিক্খু,

পঞ্চোঘতিণ্ণো অতরীধ ছট্ঠং;

কথং ঝাযিং [কথং ঝাযং (স্যা. কং. পী.), কথজ্ঝাযং (ক.)] বহুলং কামসঞ্ঞা,

পরিবাহিরা হোন্তি অলদ্ধ যো ত’’ন্তি.

‘‘পস্সদ্ধকাযো সুৰিমুত্তচিত্তো,

অসঙ্খরানো সতিমা অনোকো;

অঞ্ঞায ধম্মং অৰিতক্কঝাযী,

ন কুপ্পতি ন সরতি ন থিনো [ন কুপ্পতী নস্সরতী ন থীনো (সী.)].

‘‘এৰংৰিহারীবহুলোধ ভিক্খু,

পঞ্চোঘতিণ্ণো অতরীধ ছট্ঠং;

এৰং ঝাযিং বহুলং কামসঞ্ঞা,

পরিবাহিরা হোন্তি অলদ্ধ যো ত’’ন্তি.

অথ খো রগা [রগাচ (ক.)] মারধীতা ভগৰতো সন্তিকে গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘অচ্ছেজ্জ তণ্হং গণসঙ্ঘচারী,

অদ্ধা চরিস্সন্তি [তরিস্সন্তি (সী.)] বহূ চ সদ্ধা;

বহুং ৰতাযং জনতং অনোকো,

অচ্ছেজ্জ নেস্সতি মচ্চুরাজস্স পার’’ন্তি.

‘‘নযন্তি ৰে মহাৰীরা, সদ্ধম্মেন তথাগতা;

ধম্মেন নযমানানং, কা উসূযা ৰিজানত’’ন্তি.

অথ খো তণ্হা চ অরতি চ রগা চ মারধীতরো যেন মারো পাপিমা তেনুপসঙ্কমিংসু. অদ্দসা খো মারো পাপিমা তণ্হঞ্চ অরতিঞ্চ রগঞ্চ মারধীতরো দূরতোৰ আগচ্ছন্তিযো. দিস্ৰান গাথাহি অজ্ঝভাসি –

‘‘বালা কুমুদনাল়েহি, পব্বতং অভিমত্থথ [অভিমন্থথ (সী.)];

গিরিং নখেন খনথ, অযো দন্তেহি খাদথ.

‘‘সেলংৰ সিরসূহচ্চ [সিরসি ঊহচ্চ (সী.), সিরসি ওহচ্চ (স্যা. কং.)], পাতালে গাধমেসথ;

খাণুংৰ উরসাসজ্জ, নিব্বিজ্জাপেথ গোতমা’’তি.

‘‘দদ্দল্লমানা আগঞ্ছুং, তণ্হা চ অরতী রগা;

তা তত্থ পনুদী সত্থা, তূলং ভট্ঠংৰ মালুতো’’তি.

ততিযো ৰগ্গো.

তস্সুদ্দানং –

সম্বহুলা সমিদ্ধি চ, গোধিকং সত্তৰস্সানি;

ধীতরং দেসিতং বুদ্ধ, সেট্ঠেন ইমং মারপঞ্চকন্তি.

মারসংযুত্তং সমত্তং.