৫. ভিক্খুনীসংযুত্তং
১. আল়ৰিকাসুত্তং
১৬২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আল়ৰিকা ভিক্খুনী পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসি. সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন অন্ধৰনং তেনুপসঙ্কমি ৰিৰেকত্থিনী. অথ খো মারো পাপিমা আল়ৰিকায ভিক্খুনিযা ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো ৰিৰেকম্হা চাৰেতুকামো যেন আল়ৰিকা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আল়ৰিকং ভিক্খুনিং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘নত্থি নিস্সরণং লোকে, কিং ৰিৰেকেন কাহসি;
ভুঞ্জস্সু কামরতিযো, মাহু পচ্ছানুতাপিনী’’তি.
অথ খো আল়ৰিকায ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘কো নু খ্ৰাযং মনুস্সো ৰা অমনুস্সো ৰা গাথং ভাসতী’’তি? অথ খো আল়ৰিকায ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘মারো খো অযং পাপিমা মম ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো ৰিৰেকম্হা চাৰেতুকামো গাথং ভাসতী’’তি. অথ খো আল়ৰিকা ভিক্খুনী ‘‘মারো অযং পাপিমা’’ ইতি ৰিদিত্ৰা মারং পাপিমন্তং গাথাহি পচ্চভাসি –
‘‘অত্থি নিস্সরণং লোকে, পঞ্ঞায মে সুফুস্সিতং [সুফস্সিতং (সী. পী.)];
পমত্তবন্ধু পাপিম, ন ত্ৰং জানাসি তং পদং.
‘‘সত্তিসূলূপমা কামা, খন্ধাসং অধিকুট্টনা;
যং ত্ৰং কামরতিং ব্রূসি, অরতি ময্হ সা অহূ’’তি.
অথ খো মারো পাপিমা ‘‘জানাতি মং আল়ৰিকা ভিক্খুনী’’তি দুক্খী দুম্মনো তত্থেৰন্তরধাযীতি.
২. সোমাসুত্তং
১৬৩. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো সোমা ভিক্খুনী পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসি. সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন অন্ধৰনং তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায. অন্ধৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো মারো পাপিমা সোমায ভিক্খুনিযা ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো সমাধিম্হা চাৰেতুকামো যেন সোমা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা সোমং ভিক্খুনিং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘যং তং ইসীহি পত্তব্বং, ঠানং দুরভিসম্ভৰং;
ন তং দ্ৰঙ্গুলপঞ্ঞায, সক্কা পপ্পোতুমিত্থিযা’’তি.
অথ খো সোমায ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘কো নু খ্ৰাযং মনুস্সো ৰা অমনুস্সো ৰা গাথং ভাসতী’’তি? অথ খো সোমায ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘মারো খো অযং পাপিমা মম ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো সমাধিম্হা চাৰেতুকামো গাথং ভাসতী’’তি. অথ খো সোমা ভিক্খুনী ‘‘মারো অযং পাপিমা’’ ইতি ৰিদিত্ৰা মারং পাপিমন্তং গাথাহি পচ্চভাসি –
‘‘ইত্থিভাৰো কিং কযিরা, চিত্তম্হি সুসমাহিতে;
ঞাণম্হি ৰত্তমানম্হি, সম্মা ধম্মং ৰিপস্সতো.
‘‘যস্স নূন সিযা এৰং, ইত্থাহং পুরিসোতি ৰা;
কিঞ্চি ৰা পন অঞ্ঞস্মি [অস্মীতি (স্যা. কং. পী.)], তং মারো ৰত্তুমরহতী’’তি.
অথ খো মারো পাপিমা ‘‘জানাতি মং সোমা ভিক্খুনী’’তি দুক্খী দুম্মনো তত্থেৰন্তরধাযীতি.
৩. কিসাগোতমীসুত্তং
১৬৪. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো কিসাগোতমী ভিক্খুনী পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসি. সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন অন্ধৰনং তেনুপসঙ্কমি, দিৰাৰিহারায. অন্ধৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো মারো পাপিমা কিসাগোতমিযা ভিক্খুনিযা ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো সমাধিম্হা চাৰেতুকামো যেন কিসাগোতমী ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা কিসাগোতমিং ভিক্খুনিং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কিং নু ত্ৰং মতপুত্তাৰ, একমাসি রুদম্মুখী;
ৰনমজ্ঝগতা একা, পুরিসং নু গৰেসসী’’তি.
অথ খো কিসাগোতমিযা ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘কো নু খ্ৰাযং মনুস্সো ৰা অমনুস্সো ৰা গাথং ভাসতী’’তি? অথ খো কিসাগোতমিযা ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘মারো খো অযং পাপিমা মম ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো সমাধিম্হা চাৰেতুকামো গাথং ভাসতী’’তি.
অথ খো কিসাগোতমী ভিক্খুনী ‘‘মারো অযং পাপিমা’’ ইতি ৰিদিত্ৰা মারং পাপিমন্তং গাথাহি পচ্চভাসি –
‘‘অচ্চন্তং মতপুত্তাম্হি, পুরিসা এতদন্তিকা;
ন সোচামি ন রোদামি, ন তং ভাযামি আৰুসো.
‘‘সব্বত্থ ৰিহতা নন্দী, তমোক্খন্ধো পদালিতো;
জেত্ৰান মচ্চুনো [জেত্ৰা নমুচিনো (সী.)] সেনং, ৰিহরামি অনাসৰা’’তি.
অথ খো মারো পাপিমা ‘‘জানাতি মং কিসাগোতমী ভিক্খুনী’’তি দুক্খী দুম্মনো তত্থেৰন্তরধাযীতি.
৪. ৰিজযাসুত্তং
১৬৫. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো ৰিজযা ভিক্খুনী পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা…পে… অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো মারো পাপিমা ৰিজযায ভিক্খুনিযা ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো সমাধিম্হা চাৰেতুকামো যেন ৰিজযা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ৰিজযং ভিক্খুনিং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘দহরা ত্ৰং রূপৰতী, অহঞ্চ দহরো সুসু;
পঞ্চঙ্গিকেন তুরিযেন, এহয্যেভিরমামসে’’তি [এহি অয্যে রমামসেতি (সী.)].
অথ খো ৰিজযায ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘কো নু খ্ৰাযং মনুস্সো ৰা অমনুস্সো ৰা গাথং ভাসতী’’তি? অথ খো ৰিজযায ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘মারো খো অযং পাপিমা মম ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো সমাধিম্হা চাৰেতুকামো গাথং ভাসতী’’তি. অথ খো ৰিজযা ভিক্খুনী ‘‘মারো অযং পাপিমা’’ ইতি ৰিদিত্ৰা মারং পাপিমন্তং গাথাহি পচ্চভাসি –
‘‘রূপা সদ্দা রসা গন্ধা, ফোট্ঠব্বা চ মনোরমা;
নিয্যাতযামি তুয্হেৰ, মার নাহং তেনত্থিকা.
‘‘ইমিনা পূতিকাযেন, ভিন্দনেন পভঙ্গুনা;
অট্টীযামি হরাযামি, কামতণ্হা সমূহতা.
‘‘যে চ রূপূপগা সত্তা, যে চ অরূপট্ঠাযিনো [আরুপ্পট্ঠাযিনো (সী. পী.)];
যা চ সন্তা সমাপত্তি, সব্বত্থ ৰিহতো তমো’’তি.
অথ খো মারো পাপিমা ‘‘জানাতি মং ৰিজযা ভিক্খুনী’’তি দুক্খী দুম্মনো তত্থেৰন্তরধাযীতি.
৫. উপ্পলৰণ্ণাসুত্তং
১৬৬. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো উপ্পলৰণ্ণা ভিক্খুনী পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা…পে… অঞ্ঞতরস্মিং সুপুপ্ফিতসালরুক্খমূলে অট্ঠাসি. অথ খো মারো পাপিমা উপ্পলৰণ্ণায ভিক্খুনিযা ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো সমাধিম্হা চাৰেতুকামো যেন উপ্পলৰণ্ণা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা উপ্পলৰণ্ণং ভিক্খুনিং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘সুপুপ্ফিতগ্গং উপগম্ম ভিক্খুনি,
একা তুৰং তিট্ঠসি সালমূলে;
ন চত্থি তে দুতিযা ৰণ্ণধাতু,
বালে ন ত্ৰং ভাযসি ধুত্তকান’’ন্তি.
অথ খো উপ্পলৰণ্ণায ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘কো নু খ্ৰাযং মনুস্সো ৰা অমনুস্সো ৰা গাথং ভাসতী’’তি? অথ খো উপ্পলৰণ্ণায ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘মারো খো অযং পাপিমা মম ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো সমাধিম্হা চাৰেতুকামো গাথং ভাসতী’’তি. অথ খো উপ্পলৰণ্ণা ভিক্খুনী ‘‘মারো অযং পাপিমা’’ ইতি ৰিদিত্ৰা মারং পাপিমন্তং গাথাহি পচ্চভাসি –
‘‘সতং সহস্সানিপি ধুত্তকানং,
ইধাগতা তাদিসকা ভৰেয্যুং;
লোমং ন ইঞ্জামি ন সন্তসামি,
ন মার ভাযামি তমেকিকাপি.
‘‘এসা অন্তরধাযামি, কুচ্ছিং ৰা পৰিসামি তে;
পখুমন্তরিকাযম্পি, তিট্ঠন্তিং মং ন দক্খসি.
‘‘চিত্তস্মিং ৰসীভূতাম্হি, ইদ্ধিপাদা সুভাৰিতা;
সব্ববন্ধনমুত্তাম্হি, ন তং ভাযামি আৰুসো’’তি.
অথ খো মারো পাপিমা ‘‘জানাতি মং উপ্পলৰণ্ণা ভিক্খুনী’’তি দুক্খী দুম্মনো তত্থেৰন্তরধাযীতি.
৬. চালাসুত্তং
১৬৭. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো চালা ভিক্খুনী পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা…পে… অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো মারো পাপিমা যেন চালা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা চালং ভিক্খুনিং এতদৰোচ – ‘‘কিং নু ত্ৰং, ভিক্খুনি, ন রোচেসী’’তি? ‘‘জাতিং খ্ৰাহং, আৰুসো, ন রোচেমী’’তি.
‘‘কিং নু জাতিং ন রোচেসি, জাতো কামানি ভুঞ্জতি;
কো নু তং ইদমাদপযি, জাতিং মা রোচ [মা রোচেসি (সী. পী.)] ভিক্খুনী’’তি.
‘‘জাতস্স মরণং হোতি, জাতো দুক্খানি ফুস্সতি [পস্সতি (সী. পী.)];
বন্ধং ৰধং পরিক্লেসং, তস্মা জাতিং ন রোচযে.
‘‘বুদ্ধো ধম্মমদেসেসি, জাতিযা সমতিক্কমং;
সব্বদুক্খপ্পহানায, সো মং সচ্চে নিৰেসযি.
‘‘যে চ রূপূপগা সত্তা, যে চ অরূপট্ঠাযিনো;
নিরোধং অপ্পজানন্তা, আগন্তারো পুনব্ভৰ’’ন্তি.
অথ খো মারো পাপিমা ‘‘জানাতি মং চালা ভিক্খুনী’’তি দুক্খী দুম্মনো তত্থেৰন্তরধাযীতি.
৭. উপচালাসুত্তং
১৬৮. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো উপচালা ভিক্খুনী পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা…পে… অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো মারো পাপিমা যেন উপচালা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা উপচালং ভিক্খুনিং এতদৰোচ – ‘‘কত্থ নু ত্ৰং, ভিক্খুনি, উপ্পজ্জিতুকামা’’তি? ‘‘ন খ্ৰাহং, আৰুসো, কত্থচি উপ্পজ্জিতুকামা’’তি.
‘‘তাৰতিংসা চ যামা চ, তুসিতা চাপি দেৰতা;
নিম্মানরতিনো দেৰা, যে দেৰা ৰসৰত্তিনো;
তত্থ চিত্তং পণিধেহি, রতিং পচ্চনুভোস্সসী’’তি.
‘‘তাৰতিংসা চ যামা চ, তুসিতা চাপি দেৰতা;
নিম্মানরতিনো দেৰা, যে দেৰা ৰসৰত্তিনো;
কামবন্ধনবদ্ধা তে, এন্তি মারৰসং পুন.
‘‘সব্বো আদীপিতো [সব্বোৰ আদিত্তো (স্যা. কং.)] লোকো, সব্বো লোকো পধূপিতো;
সব্বো পজ্জলিতো [পজ্জলিতো (সব্বত্থ)] লোকো, সব্বো লোকো পকম্পিতো.
‘‘অকম্পিতং অপজ্জলিতং [অচলিতং (সী. স্যা. কং. পী.)], অপুথুজ্জনসেৰিতং;
অগতি যত্থ মারস্স, তত্থ মে নিরতো মনো’’তি.
অথ খো মারো পাপিমা ‘‘জানাতি মং উপচালা ভিক্খুনী’’তি দুক্খী দুম্মনো তত্থেৰন্তরধাযীতি.
৮. সীসুপচালাসুত্তং
১৬৯. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো সীসুপচালা [সীসূপচালা (সী.)] ভিক্খুনী পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা …পে… অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো মারো পাপিমা যেন সীসুপচালা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা সীসুপচালং ভিক্খুনিং এতদৰোচ – ‘‘কস্স নু ত্ৰং, ভিক্খুনি, পাসণ্ডং রোচেসী’’তি? ‘‘ন খ্ৰাহং, আৰুসো, কস্সচি পাসণ্ডং রোচেমী’’তি.
‘‘কং নু উদ্দিস্স মুণ্ডাসি, সমণী ৰিয দিস্সসি;
ন চ রোচেসি পাসণ্ডং, কিমিৰ চরসি মোমূহা’’তি.
‘‘ইতো বহিদ্ধা পাসণ্ডা, দিট্ঠীসু পসীদন্তি তে;
ন তেসং ধম্মং রোচেমি, তে ধম্মস্স অকোৰিদা.
‘‘অত্থি সক্যকুলে জাতো, বুদ্ধো অপ্পটিপুগ্গলো;
সব্বাভিভূ মারনুদো, সব্বত্থমপরাজিতো.
‘‘সব্বত্থ মুত্তো অসিতো, সব্বং পস্সতি চক্খুমা;
সব্বকম্মক্খযং পত্তো, ৰিমুত্তো উপধিসঙ্খযে;
সো ময্হং ভগৰা সত্থা, তস্স রোচেমি সাসন’’ন্তি.
অথ খো মারো পাপিমা ‘‘জানাতি মং সীসুপচালা ভিক্খুনী’’তি দুক্খী দুম্মনো তত্থেৰন্তরধাযীতি.
৯. সেলাসুত্তং
১৭০. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো সেলা ভিক্খুনী পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা…পে… অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো মারো পাপিমা সেলায ভিক্খুনিযা ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো…পে… সেলং ভিক্খুনিং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কেনিদং পকতং বিম্বং, ক্ৰনু [ক্ৰন্নু (সী. পী.), ক্ৰচি (স্যা. কং. ক.)] বিম্বস্স কারকো;
ক্ৰনু বিম্বং সমুপ্পন্নং, ক্ৰনু বিম্বং নিরুজ্ঝতী’’তি.
অথ খো সেলায ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘কো নু খ্ৰাযং মনুস্সো ৰা অমনুস্সো ৰা গাথং ভাসতী’’তি? অথ খো সেলায ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘মারো খো অযং পাপিমা মম ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো সমাধিম্হা চাৰেতুকামো গাথং ভাসতী’’তি. অথ খো সেলা ভিক্খুনী ‘‘মারো অযং পাপিমা’’ ইতি ৰিদিত্ৰা মারং পাপিমন্তং গাথাহি পচ্চভাসি –
‘‘নযিদং অত্তকতং [নযিদং পকতং (স্যা. কং.)] বিম্বং, নযিদং পরকতং [নযিদং পকতং (স্যা. কং.)] অঘং;
হেতুং পটিচ্চ সম্ভূতং, হেতুভঙ্গা নিরুজ্ঝতি.
‘‘যথা অঞ্ঞতরং বীজং, খেত্তে ৰুত্তং ৰিরূহতি;
পথৰীরসঞ্চাগম্ম, সিনেহঞ্চ তদূভযং.
‘‘এৰং খন্ধা চ ধাতুযো, ছ চ আযতনা ইমে;
হেতুং পটিচ্চ সম্ভূতা, হেতুভঙ্গা নিরুজ্ঝরে’’তি.
অথ খো মারো পাপিমা ‘‘জানাতি মং সেলা ভিক্খুনী’’তি দুক্খী দুম্মনো তত্থেৰন্তরধাযীতি.
১০. ৰজিরাসুত্তং
১৭১. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো ৰজিরা ভিক্খুনী পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসি. সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন অন্ধৰনং তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায. অন্ধৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. অথ খো মারো পাপিমা ৰজিরায ভিক্খুনিযা ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো সমাধিম্হা চাৰেতুকামো যেন ৰজিরা ভিক্খুনী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ৰজিরং ভিক্খুনিং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘কেনাযং পকতো সত্তো, কুৰং সত্তস্স কারকো;
কুৰং সত্তো সমুপ্পন্নো, কুৰং সত্তো নিরুজ্ঝতী’’তি.
অথ খো ৰজিরায ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘কো নু খ্ৰাযং মনুস্সো ৰা অমনুস্সো ৰা গাথং ভাসতী’’তি? অথ খো ৰজিরায ভিক্খুনিযা এতদহোসি – ‘‘মারো খো অযং পাপিমা মম ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো সমাধিম্হা চাৰেতুকামো গাথং ভাসতী’’তি. অথ খো ৰজিরা ভিক্খুনী ‘‘মারো অযং পাপিমা’’ ইতি ৰিদিত্ৰা, মারং পাপিমন্তং গাথাহি পচ্চভাসি –
‘‘কিং নু সত্তোতি পচ্চেসি, মার দিট্ঠিগতং নু তে;
সুদ্ধসঙ্খারপুঞ্জোযং, নযিধ সত্তুপলব্ভতি.
‘‘যথা হি অঙ্গসম্ভারা, হোতি সদ্দো রথো ইতি;
এৰং খন্ধেসু সন্তেসু, হোতি সত্তোতি সম্মুতি [সম্মতি (স্যা. কং.)].
‘‘দুক্খমেৰ হি সম্ভোতি, দুক্খং তিট্ঠতি ৰেতি চ;
নাঞ্ঞত্র দুক্খা সম্ভোতি, নাঞ্ঞং দুক্খা নিরুজ্ঝতী’’তি.
অথ খো মারো পাপিমা ‘‘জানাতি মং ৰজিরা ভিক্খুনী’’তি দুক্খী দুম্মনো তত্থেৰন্তরধাযীতি.
ভিক্খুনীসংযুত্তং সমত্তং.