৬. ছছক্কসুত্তং

৪২০. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘ধম্মং ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেস্সামি, যদিদং – ছ ছক্কানি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি ৰেদিতব্বানি, ছ বাহিরানি আযতনানি ৰেদিতব্বানি, ছ ৰিঞ্ঞাণকাযা ৰেদিতব্বা, ছ ফস্সকাযা ৰেদিতব্বা, ছ ৰেদনাকাযা ৰেদিতব্বা, ছ তণ্হাকাযা ৰেদিতব্বা.

৪২১. ‘‘‘ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি ৰেদিতব্বানী’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৰ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং. ‘ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি ৰেদিতব্বানী’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. ইদং পঠমং ছক্কং.

‘‘‘ছ বাহিরানি আযতনানি ৰেদিতব্বানী’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? রূপাযতনং, সদ্দাযতনং, গন্ধাযতনং, রসাযতনং, ফোট্ঠব্বাযতনং, ধম্মাযতনং. ‘ছ বাহিরানি আযতনানি ৰেদিতব্বানী’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. ইদং দুতিযং ছক্কং.

‘‘‘ছ ৰিঞ্ঞাণকাযা ৰেদিতব্বা’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি সোতৰিঞ্ঞাণং, ঘানঞ্চ পটিচ্চ গন্ধে চ উপ্পজ্জতি ঘানৰিঞ্ঞাণং, জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং, কাযঞ্চ পটিচ্চ ফোট্ঠব্বে চ উপ্পজ্জতি কাযৰিঞ্ঞাণং, মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং. ‘ছ ৰিঞ্ঞাণকাযা ৰেদিতব্বা’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. ইদং ততিযং ছক্কং.

‘‘‘ছ ফস্সকাযা ৰেদিতব্বা’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো; সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি সোতৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো; ঘানঞ্চ পটিচ্চ গন্ধে চ উপ্পজ্জতি ঘানৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো; জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো; কাযঞ্চ পটিচ্চ ফোট্ঠব্বে চ উপ্পজ্জতি কাযৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো; মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ‘ছ ফস্সকাযা ৰেদিতব্বা’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. ইদং চতুত্থং ছক্কং.

‘‘‘ছ ৰেদনাকাযা ৰেদিতব্বা’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি সোতৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; ঘানঞ্চ পটিচ্চ গন্ধে চ উপ্পজ্জতি ঘানৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; কাযঞ্চ পটিচ্চ ফোট্ঠব্বে চ উপ্পজ্জতি কাযৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা; মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা. ‘ছ ৰেদনাকাযা ৰেদিতব্বা’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. ইদং পঞ্চমং ছক্কং.

‘‘‘ছ তণ্হাকাযা ৰেদিতব্বা’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা; সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি সোতৰিঞ্ঞাণং…পে… ঘানঞ্চ পটিচ্চ গন্ধে চ উপ্পজ্জতি ঘানৰিঞ্ঞাণং… জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং… কাযঞ্চ পটিচ্চ ফোট্ঠব্বে চ উপ্পজ্জতি কাযৰিঞ্ঞাণং… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা. ‘ছ তণ্হাকাযা ৰেদিতব্বা’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. ইদং ছট্ঠং ছক্কং.

৪২২. ‘‘‘চক্খু অত্তা’তি যো ৰদেয্য তং ন উপপজ্জতি. চক্খুস্স উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি. যস্স খো পন উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি, ‘অত্তা মে উপ্পজ্জতি চ ৰেতি চা’তি ইচ্চস্স এৰমাগতং হোতি. তস্মা তং ন উপপজ্জতি – ‘চক্খু অত্তা’তি যো ৰদেয্য. ইতি চক্খু অনত্তা.

‘‘‘রূপা অত্তা’তি যো ৰদেয্য তং ন উপপজ্জতি. রূপানং উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি. যস্স খো পন উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি, ‘অত্তা মে উপ্পজ্জতি চ ৰেতি চা’তি ইচ্চস্স এৰমাগতং হোতি. তস্মা তং ন উপপজ্জতি – ‘রূপা অত্তা’তি যো ৰদেয্য. ইতি চক্খু অনত্তা, রূপা অনত্তা.

‘‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্তা’তি যো ৰদেয্য তং ন উপপজ্জতি. চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি. যস্স খো পন উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি, ‘অত্তা মে উপ্পজ্জতি চ ৰেতি চা’তি ইচ্চস্স এৰমাগতং হোতি. তস্মা তং ন উপপজ্জতি – ‘চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্তা’তি যো ৰদেয্য. ইতি চক্খু অনত্তা, রূপা অনত্তা, চক্খুৰিঞ্ঞাণং অনত্তা.

‘‘‘চক্খুসম্ফস্সো অত্তা’তি যো ৰদেয্য তং ন উপপজ্জতি. চক্খুসম্ফস্সস্স উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি. যস্স খো পন উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি, ‘অত্তা মে উপ্পজ্জতি চ ৰেতি চা’তি ইচ্চস্স এৰমাগতং হোতি. তস্মা তং ন উপপজ্জতি – ‘চক্খুসম্ফস্সো অত্তা’তি যো ৰদেয্য. ইতি চক্খু অনত্তা, রূপা অনত্তা, চক্খুৰিঞ্ঞাণং অনত্তা, চক্খুসম্ফস্সো অনত্তা.

‘‘‘ৰেদনা অত্তা’তি যো ৰদেয্য তং ন উপপজ্জতি. ৰেদনায উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি. যস্স খো পন উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি, ‘অত্তা মে উপ্পজ্জতি চ ৰেতি চা’তি ইচ্চস্স এৰমাগতং হোতি. তস্মা তং ন উপপজ্জতি – ‘ৰেদনা অত্তা’তি যো ৰদেয্য. ইতি চক্খু অনত্তা, রূপা অনত্তা, চক্খুৰিঞ্ঞাণং অনত্তা, চক্খুসম্ফস্সো অনত্তা, ৰেদনা অনত্তা.

‘‘‘তণ্হা অত্তা’তি যো ৰদেয্য তং ন উপপজ্জতি. তণ্হায উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি. যস্স খো পন উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি, ‘অত্তা মে উপ্পজ্জতি চ ৰেতি চা’তি ইচ্চস্স এৰমাগতং হোতি. তস্মা তং ন উপপজ্জতি – ‘তণ্হা অত্তা’তি যো ৰদেয্য. ইতি চক্খু অনত্তা, রূপা অনত্তা, চক্খুৰিঞ্ঞাণং অনত্তা, চক্খুসম্ফস্সো অনত্তা, ৰেদনা অনত্তা, তণ্হা অনত্তা.

৪২৩. ‘‘‘সোতং অত্তা’তি যো ৰদেয্য…পে… ‘ঘানং অত্তা’তি যো ৰদেয্য… ‘জিৰ্হা অত্তা’তি যো ৰদেয্য… ‘কাযো অত্তা’তি যো ৰদেয্য… ‘মনো অত্তা’তি যো ৰদেয্য তং ন উপপজ্জতি. মনস্স উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি. যস্স খো পন উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি, ‘অত্তা মে উপ্পজ্জতি চ ৰেতি চা’তি ইচ্চস্স এৰমাগতং হোতি. তস্মা তং ন উপপজ্জতি – ‘মনো অত্তা’তি যো ৰদেয্য. ইতি মনো অনত্তা.

‘‘‘ধম্মা অত্তা’তি যো ৰদেয্য তং ন উপপজ্জতি. ধম্মানং উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি. যস্স খো পন উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি, ‘অত্তা মে উপ্পজ্জতি চ ৰেতি চা’তি ইচ্চস্স এৰমাগতং হোতি. তস্মা তং ন উপপজ্জতি – ‘ধম্মা অত্তা’তি যো ৰদেয্য. ইতি মনো অনত্তা, ধম্মা অনত্তা.

‘‘‘মনোৰিঞ্ঞাণং অত্তা’তি যো ৰদেয্য তং ন উপপজ্জতি. মনোৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি. যস্স খো পন উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি, ‘অত্তা মে উপ্পজ্জতি চ ৰেতি চা’তি ইচ্চস্স এৰমাগতং হোতি. তস্মা তং ন উপপজ্জতি – ‘মনোৰিঞ্ঞাণং অত্তা’তি যো ৰদেয্য. ইতি মনো অনত্তা, ধম্মা অনত্তা, মনোৰিঞ্ঞাণং অনত্তা.

‘‘‘মনোসম্ফস্সো অত্তা’তি যো ৰদেয্য তং ন উপপজ্জতি. মনোসম্ফস্সস্স উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি. যস্স খো পন উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি, ‘অত্তা মে উপ্পজ্জতি চ ৰেতি চা’তি ইচ্চস্স এৰমাগতং হোতি. তস্মা তং ন উপপজ্জতি – ‘মনোসম্ফস্সো অত্তা’তি যো ৰদেয্য. ইতি মনো অনত্তা, ধম্মা অনত্তা, মনোৰিঞ্ঞাণং অনত্তা, মনোসম্ফস্সো অনত্তা.

‘‘‘ৰেদনা অত্তা’তি যো ৰদেয্য তং ন উপপজ্জতি. ৰেদনায উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি. যস্স খো পন উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি, ‘অত্তা মে উপ্পজ্জতি চ ৰেতি চা’তি ইচ্চস্স এৰমাগতং হোতি. তস্মা তং ন উপপজ্জতি – ‘ৰেদনা অত্তা’তি যো ৰদেয্য. ইতি মনো অনত্তা, ধম্মা অনত্তা, মনোৰিঞ্ঞাণং অনত্তা, মনোসম্ফস্সো অনত্তা, ৰেদনা অনত্তা.

‘‘‘তণ্হা অত্তা’তি যো ৰদেয্য তং ন উপপজ্জতি. তণ্হায উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি. যস্স খো পন উপ্পাদোপি ৰযোপি পঞ্ঞাযতি, ‘অত্তা মে উপ্পজ্জতি চ ৰেতি চা’তি ইচ্চস্স এৰমাগতং হোতি. তস্মা তং ন উপপজ্জতি – ‘তণ্হা অত্তা’তি যো ৰদেয্য. ইতি মনো অনত্তা, ধম্মা অনত্তা, মনোৰিঞ্ঞাণং অনত্তা, মনোসম্ফস্সো অনত্তা, ৰেদনা অনত্তা, তণ্হা অনত্তা.

৪২৪. ‘‘অযং খো পন, ভিক্খৰে, সক্কাযসমুদযগামিনী পটিপদা – চক্খুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; রূপে ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; চক্খুৰিঞ্ঞাণং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; চক্খুসম্ফস্সং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; ৰেদনং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; তণ্হং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; সোতং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি…পে… ঘানং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি…পে… জিৰ্হং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি…পে… কাযং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি…পে… মনং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি, ধম্মে ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি, মনোৰিঞ্ঞাণং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি, মনোসম্ফস্সং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি, ৰেদনং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি, তণ্হং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি.

‘‘অযং খো পন, ভিক্খৰে, সক্কাযনিরোধগামিনী পটিপদা – চক্খুং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. রূপে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. চক্খুৰিঞ্ঞাণং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. চক্খুসম্ফস্সং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. ৰেদনং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. তণ্হং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. সোতং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি…পে… ঘানং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি… জিৰ্হং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি… কাযং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি… মনং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. মনোৰিঞ্ঞাণং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. মনোসম্ফস্সং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. ৰেদনং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. তণ্হং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি.

৪২৫. ‘‘চক্খুঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা. সো সুখায ৰেদনায ফুট্ঠো সমানো অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স রাগানুসযো অনুসেতি. দুক্খায ৰেদনায ফুট্ঠো সমানো সোচতি কিলমতি পরিদেৰতি উরত্তাল়িং কন্দতি সম্মোহং আপজ্জতি. তস্স পটিঘানুসযো অনুসেতি. অদুক্খমসুখায ৰেদনায ফুট্ঠো সমানো তস্সা ৰেদনায সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স অৰিজ্জানুসযো অনুসেতি. সো ৰত, ভিক্খৰে, সুখায ৰেদনায রাগানুসযং অপ্পহায দুক্খায ৰেদনায পটিঘানুসযং অপ্পটিৰিনোদেত্ৰা অদুক্খমসুখায ৰেদনায অৰিজ্জানুসযং অসমূহনিত্ৰা অৰিজ্জং অপ্পহায ৰিজ্জং অনুপ্পাদেত্ৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো ভৰিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.

‘‘সোতঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি সোতৰিঞ্ঞাণং…পে… ঘানঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চ গন্ধে চ উপ্পজ্জতি ঘানৰিঞ্ঞাণং…পে… জিৰ্হঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং…পে… কাযঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চ ফোট্ঠব্বে চ উপ্পজ্জতি কাযৰিঞ্ঞাণং…পে… মনঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা. সো সুখায ৰেদনায ফুট্ঠো সমানো অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স রাগানুসযো অনুসেতি. দুক্খায ৰেদনায ফুট্ঠো সমানো সোচতি কিলমতি পরিদেৰতি উরত্তাল়িং কন্দতি সম্মোহং আপজ্জতি. তস্স পটিঘানুসযো অনুসেতি. অদুক্খমসুখায ৰেদনায ফুট্ঠো সমানো তস্সা ৰেদনায সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্স অৰিজ্জানুসযো অনুসেতি. সো ৰত, ভিক্খৰে, সুখায ৰেদনায রাগানুসযং অপ্পহায দুক্খায ৰেদনায পটিঘানুসযং অপ্পটিৰিনোদেত্ৰা অদুক্খমসুখায ৰেদনায অৰিজ্জানুসযং অসমূহনিত্ৰা অৰিজ্জং অপ্পহায ৰিজ্জং অনুপ্পাদেত্ৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো ভৰিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.

৪২৬. ‘‘চক্খুঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা. সো সুখায ৰেদনায ফুট্ঠো সমানো নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স রাগানুসযো নানুসেতি. দুক্খায ৰেদনায ফুট্ঠো সমানো ন সোচতি ন কিলমতি পরিদেৰতি ন উরত্তাল়িং কন্দতি ন সম্মোহং আপজ্জতি. তস্স পটিঘানুসযো নানুসেতি. অদুক্খমসুখায ৰেদনায ফুট্ঠো সমানো তস্সা ৰেদনায সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি. তস্স অৰিজ্জানুসযো নানুসেতি. সো ৰত, ভিক্খৰে, সুখায ৰেদনায রাগানুসযং পহায দুক্খায ৰেদনায পটিঘানুসযং পটিৰিনোদেত্ৰা অদুক্খমসুখায ৰেদনায অৰিজ্জানুসযং সমূহনিত্ৰা অৰিজ্জং পহায ৰিজ্জং উপ্পাদেত্ৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো ভৰিস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি.

‘‘সোতঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি সোতৰিঞ্ঞাণং…পে….

‘‘ঘানঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চ গন্ধে চ উপ্পজ্জতি ঘানৰিঞ্ঞাণং…পে….

‘‘জিৰ্হঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং…পে….

‘‘কাযঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চ ফোট্ঠব্বে চ উপ্পজ্জতি কাযৰিঞ্ঞাণং…পে….

‘‘মনঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৰিঞ্ঞাণং তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা. সো সুখায ৰেদনায ফুট্ঠো সমানো নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স রাগানুসযো নানুসেতি. দুক্খায ৰেদনায ফুট্ঠো সমানো ন সোচতি ন কিলমতি ন পরিদেৰতি ন উরত্তাল়িং কন্দতি ন সম্মোহং আপজ্জতি. তস্স পটিঘানুসযো নানুসেতি. অদুক্খমসুখায ৰেদনায ফুট্ঠো সমানো তস্সা ৰেদনায সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি. তস্স অৰিজ্জানুসযো নানুসেতি. সো ৰত, ভিক্খৰে, সুখায ৰেদনায রাগানুসযং পহায দুক্খায ৰেদনায পটিঘানুসযং পটিৰিনোদেত্ৰা অদুক্খমসুখায ৰেদনায অৰিজ্জানুসযং সমূহনিত্ৰা অৰিজ্জং পহায ৰিজ্জং উপ্পাদেত্ৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো ভৰিস্সতীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি.

৪২৭. ‘‘এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো চক্খুস্মিং [চক্খুস্মিম্পি (স্যা. কং.) এৰমিতরেসুপি] নিব্বিন্দতি, রূপেসু নিব্বিন্দতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণে নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সে নিব্বিন্দতি, ৰেদনায নিব্বিন্দতি, তণ্হায নিব্বিন্দতি. সোতস্মিং নিব্বিন্দতি, সদ্দেসু নিব্বিন্দতি…পে… ঘানস্মিং নিব্বিন্দতি, গন্ধেসু নিব্বিন্দতি… জিৰ্হায নিব্বিন্দতি, রসেসু নিব্বিন্দতি… কাযস্মিং নিব্বিন্দতি, ফোট্ঠব্বেসু নিব্বিন্দতি… মনস্মিং নিব্বিন্দতি, ধম্মেসু নিব্বিন্দতি, মনোৰিঞ্ঞাণে নিব্বিন্দতি, মনোসম্ফস্সে নিব্বিন্দতি, ৰেদনায নিব্বিন্দতি, তণ্হায নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি, ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. ইমস্মিং খো পন ৰেয্যাকরণস্মিং ভঞ্ঞমানে সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসূতি.

ছছক্কসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.