১. অনাথপিণ্ডিকোৰাদসুত্তং

৩৮৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন অনাথপিণ্ডিকো গহপতি আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি অঞ্ঞতরং পুরিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দাহি [ৰন্দাহি এৰঞ্চ ৰদেহি (সব্বত্থ) অঞ্ঞসুত্তেসু পন নত্থি] – ‘অনাথপিণ্ডিকো, ভন্তে, গহপতি আবাধিকো দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. সো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতী’তি. যেন চাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা মম ৰচনেন আযস্মতো সারিপুত্তস্স পাদে সিরসা ৰন্দাহি [ৰন্দাহি এৰঞ্চ ৰদেহি (সব্বত্থ) অঞ্ঞসুত্তেসু পন নত্থি] – ‘অনাথপিণ্ডিকো, ভন্তে, গহপতি আবাধিকো দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. সো আযস্মতো সারিপুত্তস্স পাদে সিরসা ৰন্দতী’তি. এৰঞ্চ ৰদেহি – ‘সাধু কির, ভন্তে, আযস্মা সারিপুত্তো যেন অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি.

‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো পুরিসো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো পুরিসো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অনাথপিণ্ডিকো, ভন্তে, গহপতি আবাধিকো দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. সো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতী’’তি. যেন চাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো পুরিসো আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘অনাথপিণ্ডিকো, ভন্তে, গহপতি আবাধিকো দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. সো আযস্মতো সারিপুত্তস্স পাদে সিরসা ৰন্দতি; এৰঞ্চ ৰদেতি – ‘সাধু কির, ভন্তে, আযস্মা সারিপুত্তো যেন অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. অধিৰাসেসি খো আযস্মা সারিপুত্তো তুণ্হীভাৰেন.

৩৮৪. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায আযস্মতা আনন্দেন পচ্ছাসমণেন যেন অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো আযস্মা সারিপুত্তো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘কচ্চি তে, গহপতি, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং? কচ্চি তে দুক্খা ৰেদনা পটিক্কমন্তি, নো অভিক্কমন্তি; পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো অভিক্কমো’’তি?

‘‘ন মে, ভন্তে সারিপুত্ত, খমনীযং ন যাপনীযং. বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, ভন্তে সারিপুত্ত, বলৰা পুরিসো তিণ্হেন সিখরেন মুদ্ধনি [মুদ্ধানং (সী. স্যা. কং. পী.)] অভিমত্থেয্য [অভিমন্থেয্য (সী. পী.)]; এৰমেৰ খো মে, ভন্তে সারিপুত্ত, অধিমত্তা ৰাতা মুদ্ধনি [ওহনন্তি (স্যা. কং.)] ঊহনন্তি [অধিমত্তা ৰাতা সীলং পরিকন্তন্তি (সী. স্যা. কং.)]. ন মে, ভন্তে সারিপুত্ত, খমনীযং ন যাপনীযং. বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, ভন্তে সারিপুত্ত, বলৰা পুরিসো দল়্হেন ৰরত্তখণ্ডেন সীসে সীসৰেঠং দদেয্য; এৰমেৰ খো মে, ভন্তে সারিপুত্ত, অধিমত্তা সীসে সীসৰেদনা. ন মে, ভন্তে সারিপুত্ত, খমনীযং ন যাপনীযং. বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, ভন্তে সারিপুত্ত, দক্খো গোঘাতকো ৰা গোঘাতকন্তেৰাসী ৰা তিণ্হেন গোৰিকন্তনেন কুচ্ছিং পরিকন্তেয্য; এৰমেৰ খো মে, ভন্তে সারিপুত্ত, অধিমত্তা ৰাতা কুচ্ছিং পরিকন্তন্তি. ন মে, ভন্তে সারিপুত্ত, খমনীযং ন যাপনীযং. বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, ভন্তে সারিপুত্ত, দ্ৰে বলৰন্তো পুরিসা দুব্বলতরং পুরিসং নানাবাহাসু গহেত্ৰা অঙ্গারকাসুযা সন্তাপেয্যুং, সম্পরিতাপেয্যুং; এৰমেৰ খো মে, ভন্তে সারিপুত্ত, অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো. ন মে, ভন্তে সারিপুত্ত, খমনীযং ন যাপনীযং. বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো’’তি.

৩৮৫. ‘‘তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন চক্খুং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে চক্খুনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন সোতং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে সোতনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন ঘানং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে ঘাননিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন জিৰ্হং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে জিৰ্হানিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন কাযং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে কাযনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন মনং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে মনোনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন রূপং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে রূপনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন সদ্দং উপাদিযিস্সামি…পে… ন গন্ধং উপাদিযিস্সামি… ন রসং উপাদিযিস্সামি… ন ফোট্ঠব্বং উপাদিযিস্সামি… ন ধম্মং উপাদিযিস্সামি ন চ মে ধম্মনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে চক্খুৰিঞ্ঞাণনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন সোতৰিঞ্ঞাণং উপাদিযিস্সামি… ন ঘানৰিঞ্ঞাণং উপাদিযিস্সামি… ন জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং উপাদিযিস্সামি… ন কাযৰিঞ্ঞাণং উপাদিযিস্সামি… ন মনোৰিঞ্ঞাণং উপাদিযিস্সামি ন চ মে মনোৰিঞ্ঞাণনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন চক্খুসম্ফস্সং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে চক্খুসম্ফস্সনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন সোতসম্ফস্সং উপাদিযিস্সামি… ন ঘানসম্ফস্সং উপাদিযিস্সামি… ন জিৰ্হাসম্ফস্সং উপাদিযিস্সামি… ন কাযসম্ফস্সং উপাদিযিস্সামি… ন মনোসম্ফস্সং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে মনোসম্ফস্সনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন চক্খুসম্ফস্সজং ৰেদনং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে চক্খুসম্ফস্সজাৰেদনানিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন সোতসম্ফস্সজং ৰেদনং উপাদিযিস্সামি… ন ঘানসম্ফস্সজং ৰেদনং উপাদিযিস্সামি… ন জিৰ্হাসম্ফস্সজং ৰেদনং উপাদিযিস্সামি… ন কাযসম্ফস্সজং ৰেদনং উপাদিযিস্সামি… ন মনোসম্ফস্সজং ৰেদনং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে মনোসম্ফস্সজাৰেদনানিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং.

৩৮৬. ‘‘তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন পথৰীধাতুং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে পথৰীধাতুনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন আপোধাতুং উপাদিযিস্সামি… ন তেজোধাতুং উপাদিযিস্সামি… ন ৰাযোধাতুং উপাদিযিস্সামি… ন আকাসধাতুং উপাদিযিস্সামি… ন ৰিঞ্ঞাণধাতুং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে ৰিঞ্ঞাণধাতুনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন রূপং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে রূপনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন ৰেদনং উপাদিযিস্সামি… ন সঞ্ঞং উপাদিযিস্সামি… ন সঙ্খারে উপাদিযিস্সামি… ন ৰিঞ্ঞাণং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে ৰিঞ্ঞাণনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন আকাসানঞ্চাযতনং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে আকাসানঞ্চাযতননিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপাদিযিস্সামি… ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপাদিযিস্সামি… ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপাদিযিস্সামি ন চ মে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতননিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন ইধলোকং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে ইধলোকনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন পরলোকং উপাদিযিস্সামি, ন চ মে পরলোকনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্বং. তস্মাতিহ তে, গহপতি, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘যম্পি মে দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুপরিযেসিতং অনুচরিতং মনসা তম্পি ন উপাদিযিস্সামি, ন চ মে তংনিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি তে, গহপতি, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

৩৮৭. এৰং ৰুত্তে, অনাথপিণ্ডিকো গহপতি পরোদি, অস্সূনি পৰত্তেসি. অথ খো আযস্মা আনন্দো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘ওলীযসি খো ত্ৰং, গহপতি, সংসীদসি খো ত্ৰং, গহপতী’’তি? ‘‘নাহং, ভন্তে আনন্দ, ওলীযামি, নপি সংসীদামি; অপি চ মে দীঘরত্তং সত্থা পযিরুপাসিতো মনোভাৰনীযা চ ভিক্খূ; ন চ মে এৰরূপী ধম্মী কথা সুতপুব্বা’’তি. ‘‘ন খো, গহপতি, গিহীনং ওদাতৰসনানং এৰরূপী ধম্মী কথা পটিভাতি; পব্বজিতানং খো, গহপতি, এৰরূপী ধম্মী কথা পটিভাতী’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে সারিপুত্ত, গিহীনম্পি ওদাতৰসনানং এৰরূপী ধম্মী কথা পটিভাতু. সন্তি হি, ভন্তে, কুলপুত্তা অপ্পরজক্খজাতিকা, অস্সৰনতা ধম্মস্স পরিহাযন্তি; ভৰিস্সন্তি ধম্মস্স অঞ্ঞাতারো’’তি.

অথ খো আযস্মা চ সারিপুত্তো আযস্মা চ আনন্দো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ইমিনা ওৰাদেন ওৰদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি, অচিরপক্কন্তে আযস্মন্তে চ সারিপুত্তে আযস্মন্তে চ আনন্দে, কালমকাসি তুসিতং কাযং উপপজ্জি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো অনাথপিণ্ডিকো দেৰপুত্তো ভগৰন্তং গাথাহি অজ্ঝভাসি –

‘‘ইদঞ্হি তং জেতৰনং, ইসিসঙ্ঘনিসেৰিতং;

আৰুত্থং ধম্মরাজেন, পীতিসঞ্জননং মম.

‘‘কম্মং ৰিজ্জা চ ধম্মো চ, সীলং জীৰিতমুত্তমং;

এতেন মচ্চা সুজ্ঝন্তি, ন গোত্তেন ধনেন ৰা.

‘‘তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো;

যোনিসো ৰিচিনে ধম্মং, এৰং তত্থ ৰিসুজ্ঝতি.

‘‘সারিপুত্তোৰ পঞ্ঞায, সীলেন উপসমেন;

যোপি পারঙ্গতো ভিক্খু, এতাৰপরমো সিযা’’তি.

ইদমৰোচ অনাথপিণ্ডিকো দেৰপুত্তো. সমনুঞ্ঞো সত্থা অহোসি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো দেৰপুত্তো – ‘‘সমনুঞ্ঞো মে সত্থা’’তি ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰন্তরধাযি.

৩৮৮. অথ খো ভগৰা তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইমং, ভিক্খৰে, রত্তিং অঞ্ঞতরো দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সো দেৰপুত্তো মং গাথাহি অজ্ঝভাসি –

‘‘ইদঞ্হি তং জেতৰনং, ইসিসঙ্ঘনিসেৰিতং;

আৰুত্থং ধম্মরাজেন, পীতিসঞ্জননং মম.

‘‘কম্মং ৰিজ্জা চ ধম্মো চ, সীলং জীৰিতমুত্তমং;

এতেন মচ্চা সুজ্ঝন্তি, ন গোত্তেন ধনেন ৰা.

‘‘তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো;

যোনিসো ৰিচিনে ধম্মং, এৰং তত্থ ৰিসুজ্ঝতি.

‘‘সারিপুত্তোৰ পঞ্ঞায, সীলেন উপসমেন;

যোপি পারঙ্গতো ভিক্খু, এতাৰপরমো সিযা’’তি.

‘‘ইদমৰোচ, ভিক্খৰে, সো দেৰপুত্তো. ‘সমনুঞ্ঞো মে সত্থা’তি মং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰন্তরধাযী’’তি.

এৰং ৰুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সো হি নূন সো, ভন্তে, অনাথপিণ্ডিকো দেৰপুত্তো ভৰিস্সতি. অনাথপিণ্ডিকো, ভন্তে, গহপতি আযস্মন্তে সারিপুত্তে অভিপ্পসন্নো অহোসী’’তি. ‘‘সাধু, সাধু, আনন্দ! যাৰতকং খো, আনন্দ, তক্কায পত্তব্বং, অনুপ্পত্তং তং তযা. অনাথপিণ্ডিকো সো, আনন্দ, দেৰপুত্তো’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

অনাথপিণ্ডিকোৰাদসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.