৬. মহাকম্মৰিভঙ্গসুত্তং
২৯৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সমিদ্ধি অরঞ্ঞকুটিকাযং ৰিহরতি. অথ খো পোতলিপুত্তো পরিব্বাজকো জঙ্ঘাৰিহারং অনুচঙ্কমমানো অনুৰিচরমানো যেনাযস্মা সমিদ্ধি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা সমিদ্ধিনা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো পোতলিপুত্তো পরিব্বাজকো আযস্মন্তং সমিদ্ধিং এতদৰোচ – ‘‘সম্মুখা মেতং, আৰুসো সমিদ্ধি, সমণস্স গোতমস্স সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘মোঘং কাযকম্মং মোঘং ৰচীকম্মং, মনোকম্মমেৰ সচ্চ’ন্তি. অত্থি চ সা [অত্থি চেসা (সী. ক.)] সমাপত্তি যং সমাপত্তিং সমাপন্নো ন কিঞ্চি ৰেদিযতী’’তি? ‘‘মা হেৰং, আৰুসো পোতলিপুত্ত, অৰচ; (মা হেৰং, আৰুসো পোতলিপুত্ত, অৰচ;) [( ) স্যা. কং. পোত্থকেসু নত্থি] মা ভগৰন্তং অব্ভাচিক্খি. ন হি সাধু ভগৰতো অব্ভক্খানং. ন হি ভগৰা এৰং ৰদেয্য – ‘মোঘং কাযকম্মং মোঘং ৰচীকম্মং, মনোকম্মমেৰ সচ্চ’ন্তি. অত্থি চ খো [অত্থি চেৰ খো (সী. ক.)] সা, আৰুসো, সমাপত্তি যং সমাপত্তিং সমাপন্নো ন কিঞ্চি ৰেদিযতী’’তি. ‘‘কীৰচিরং পব্বজিতোসি, আৰুসো সমিদ্ধী’’তি? ‘‘ন চিরং, আৰুসো! তীণি ৰস্সানী’’তি. ‘‘এত্থ দানি মযং থেরে ভিক্খূ কিং ৰক্খাম, যত্র হি নাম এৰংনৰো ভিক্খু [নৰকেন ভিক্খুনা (ক.)] সত্থারং পরিরক্খিতব্বং মঞ্ঞিস্সতি. সঞ্চেতনিকং, আৰুসো সমিদ্ধি, কম্মং কত্ৰা কাযেন ৰাচায মনসা কিং সো ৰেদিযতী’’তি? ‘‘সঞ্চেতনিকং, আৰুসো পোতলিপুত্ত, কম্মং কত্ৰা কাযেন ৰাচায মনসা দুক্খং সো ৰেদিযতী’’তি. অথ খো পোতলিপুত্তো পরিব্বাজকো আযস্মতো সমিদ্ধিস্স ভাসিতং নেৰ অভিনন্দি নপ্পটিক্কোসি; অনভিনন্দিত্ৰা অপ্পটিক্কোসিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
২৯৯. অথ খো আযস্মা সমিদ্ধি অচিরপক্কন্তে পোতলিপুত্তে পরিব্বাজকে যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সমিদ্ধি যাৰতকো অহোসি পোতলিপুত্তেন পরিব্বাজকেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং আযস্মতো আনন্দস্স আরোচেসি.
এৰং ৰুত্তে, আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং সমিদ্ধিং এতদৰোচ – ‘‘অত্থি খো ইদং, আৰুসো সমিদ্ধি, কথাপাভতং ভগৰন্তং দস্সনায. আযামাৰুসো সমিদ্ধি, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিস্সাম; উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং ভগৰতো আরোচেস্সাম. যথা নো ভগৰা ব্যাকরিস্সতি তথা নং ধারেস্সামা’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা সমিদ্ধি আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসি.
অথ খো আযস্মা চ আনন্দো আযস্মা চ সমিদ্ধি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো যাৰতকো অহোসি আযস্মতো সমিদ্ধিস্স পোতলিপুত্তেন পরিব্বাজকেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৰতো আরোচেসি. এৰং ৰুত্তে, ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘দস্সনম্পি খো অহং, আনন্দ, পোতলিপুত্তস্স পরিব্বাজকস্স নাভিজানামি, কুতো পনেৰরূপং কথাসল্লাপং? ইমিনা চ, আনন্দ, সমিদ্ধিনা মোঘপুরিসেন পোতলিপুত্তস্স পরিব্বাজকস্স ৰিভজ্জব্যাকরণীযো পঞ্হো একংসেন ব্যাকতো’’তি. এৰং ৰুত্তে, আযস্মা উদাযী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সচে পন [কিং পন (ক.)], ভন্তে, আযস্মতা সমিদ্ধিনা ইদং সন্ধায ভাসিতং – যং কিঞ্চি ৰেদযিতং তং দুক্খস্মি’’ন্তি.
৩০০. অথ খো [এৰং ৰুত্তে (স্যা. কং.)] ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৰং, আনন্দ, ইমস্স উদাযিস্স মোঘপুরিসস্স উম্মঙ্গং [উম্মগ্গং (সী. স্যা. কং. পী.), উমঙ্গং (ক.)]? অঞ্ঞাসিং খো অহং, আনন্দ – ‘ইদানেৰাযং উদাযী মোঘপুরিসো উম্মুজ্জমানো অযোনিসো উম্মুজ্জিস্সতী’তি. আদিংযেৰ [আদিসোৰ (সী. পী.), আদিযেৰ (ক.)], আনন্দ, পোতলিপুত্তেন পরিব্বাজকেন তিস্সো ৰেদনা পুচ্ছিতা. সচাযং, আনন্দ, সমিদ্ধি মোঘপুরিসো পোতলিপুত্তস্স পরিব্বাজকস্স এৰং পুট্ঠো এৰং ব্যাকরেয্য – ‘সঞ্চেতনিকং, আৰুসো পোতলিপুত্ত, কম্মং কত্ৰা কাযেন ৰাচায মনসা সুখৰেদনীযং সুখং সো ৰেদযতি; সঞ্চেতনিকং, আৰুসো পোতলিপুত্ত, কম্মং কত্ৰা কাযেন ৰাচায মনসা দুক্খৰেদনীযং দুক্খং সো ৰেদযতি; সঞ্চেতনিকং, আৰুসো পোতলিপুত্ত, কম্মং কত্ৰা কাযেন ৰাচায মনসা অদুক্খমসুখৰেদনীযং অদুক্খমসুখং সো ৰেদযতী’তি. এৰং ব্যাকরমানো খো, আনন্দ, সমিদ্ধি মোঘপুরিসো পোতলিপুত্তস্স পরিব্বাজকস্স সম্মা (ব্যাকরমানো) [( ) নত্থি (সী. স্যা. কং. পী.)] ব্যাকরেয্য. অপি চ, আনন্দ, কে চ [কেচি (ক.)] অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা বালা অব্যত্তা কে চ তথাগতস্স মহাকম্মৰিভঙ্গং জানিস্সন্তি? সচে তুম্হে, আনন্দ, সুণেয্যাথ তথাগতস্স মহাকম্মৰিভঙ্গং ৰিভজন্তস্সা’’তি.
‘‘এতস্স, ভগৰা, কালো, এতস্স, সুগত, কালো যং ভগৰা মহাকম্মৰিভঙ্গং ৰিভজেয্য. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হানন্দ, সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘চত্তারোমে, আনন্দ, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তারো? ইধানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারী হোতি, মুসাৰাদী হোতি, পিসুণৰাচো হোতি, ফরুসৰাচো হোতি, সম্ফপ্পলাপী হোতি, অভিজ্ঝালু হোতি, ব্যাপন্নচিত্তো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.
‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারী হোতি, মুসাৰাদী হোতি, পিসুণৰাচো হোতি, ফরুসৰাচো হোতি, সম্ফপ্পলাপী হোতি, অভিজ্ঝালু হোতি, ব্যাপন্নচিত্তো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি.
‘‘ইধানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি, অনভিজ্ঝালু হোতি, অব্যাপন্নচিত্তো হোতি, সম্মাদিট্ঠি হোতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি.
‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি, অনভিজ্ঝালু হোতি, অব্যাপন্নচিত্তো হোতি, সম্মাদিট্ঠি হোতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি.
৩০১. ‘‘ইধানন্দ, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায পধানমন্ৰায অনুযোগমন্ৰায অপ্পমাদমন্ৰায সম্মামনসিকারমন্ৰায তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি যথাসমাহিতে চিত্তে দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন অমুং পুগ্গলং পস্সতি – ইধ পাণাতিপাতিং অদিন্নাদাযিং কামেসুমিচ্ছাচারিং মুসাৰাদিং পিসুণৰাচং ফরুসৰাচং সম্ফপ্পলাপিং অভিজ্ঝালুং ব্যাপন্নচিত্তং মিচ্ছাদিট্ঠিং কাযস্স ভেদা পরং মরণা পস্সতি অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্নং. সো এৰমাহ – ‘অত্থি কির, ভো, পাপকানি কম্মানি, অত্থি দুচ্চরিতস্স ৰিপাকো. অমাহং [অপাহং (সী. পী. ক.) অমুং + অহং = অমাহং-ইতি পদৰিভাগো] পুগ্গলং অদ্দসং ইধ পাণাতিপাতিং অদিন্নাদাযিং…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিং কাযস্স ভেদা পরং মরণা পস্সামি অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্ন’ন্তি. সো এৰমাহ – ‘যো কির, ভো, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি. যে এৰং জানন্তি, তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি [মিচ্ছা তে সঞ্জানন্তি (ক.)]. ইতি সো যদেৰ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৰিদিতং তদেৰ তত্থ থামসা পরামাসা [পরামস্স (সী. পী.)] অভিনিৰিস্স ৰোহরতি – ‘ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায পধানমন্ৰায অনুযোগমন্ৰায অপ্পমাদমন্ৰায সম্মামনসিকারমন্ৰায তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি যথাসমাহিতে চিত্তে দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন অমুং পুগ্গলং পস্সতি – ইধ পাণাতিপাতিং অদিন্নাদাযিং…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পরং মরণা পস্সতি সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্নং. সো এৰমাহ – ‘নত্থি কির, ভো, পাপকানি কম্মানি, নত্থি দুচ্চরিতস্স ৰিপাকো. অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতিং অদিন্নাদাযিং…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পরং মরণা পস্সামি সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্ন’ন্তি. সো এৰমাহ – ‘যো কির, ভো, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. যে এৰং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি. ইতি সো যদেৰ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৰিদিতং তদেৰ তত্থ থামসা পরামাসা অভিনিৰিস্স ৰোহরতি – ‘ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘ইধানন্দ, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায পধানমন্ৰায অনুযোগমন্ৰায অপ্পমাদমন্ৰায সম্মামনসিকারমন্ৰায তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি যথাসমাহিতে চিত্তে দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন অমুং পুগ্গলং পস্সতি – ইধ পাণাতিপাতা পটিৰিরতং অদিন্নাদানা পটিৰিরতং কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতং মুসাৰাদা পটিৰিরতং পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতং ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতং সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতং অনভিজ্ঝালুং অব্যাপন্নচিত্তং সম্মাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পরং মরণা পস্সতি সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্নং. সো এৰমাহ – ‘অত্থি কির, ভো, কল্যাণানি কম্মানি, অত্থি সুচরিতস্স ৰিপাকো. অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতা পটিৰিরতং অদিন্নাদানা পটিৰিরতং…পে… সম্মাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পরং মরণা পস্সামি সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্ন’ন্তি. সো এৰমাহ – ‘যো কির, ভো, পাণাতিপাতা পটিৰিরতো অদিন্নাদানা পটিৰিরতো…পে… সম্মাদিট্ঠি সব্বো সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. যে এৰং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি. ইতি সো যদেৰ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৰিদিতং তদেৰ তত্থ থামসা পরামাসা অভিনিৰিস্স ৰোহরতি – ‘ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘ইধ পনানন্দ, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায পধানমন্ৰায অনুযোগমন্ৰায অপ্পমাদমন্ৰায সম্মামনসিকারমন্ৰায তথারূপং চেতোসমাধিং ফুসতি যথাসমাহিতে চিত্তে দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন অমুং পুগ্গলং পস্সতি – ইধ পাণাতিপাতা পটিৰিরতং…পে… সম্মাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পরং মরণা পস্সতি অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্নং. সো এৰমাহ – ‘নত্থি কির, ভো কল্যাণানি কম্মানি, নত্থি সুচরিতস্স ৰিপাকো. অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতা পটিৰিরতং অদিন্নাদানা পটিৰিরতং…পে… সম্মাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পরং মরণা পস্সামি অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্ন’ন্তি. সো এৰমাহ – ‘যো কির, ভো, পাণাতিপাতা পটিৰিরতো অদিন্নাদানা পটিৰিরতো…পে… সম্মাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি. যে এৰং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি. ইতি সো যদেৰ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৰিদিতং তদেৰ তত্থ থামসা পরামাসা অভিনিৰিস্স ৰোহরতি – ‘ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
৩০২. ‘‘তত্রানন্দ, য্ৰাযং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰমাহ – ‘অত্থি কির, ভো, পাপকানি কম্মানি, অত্থি দুচ্চরিতস্স ৰিপাকো’তি ইদমস্স অনুজানামি; যম্পি সো এৰমাহ – ‘অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতিং অদিন্নাদাযিং…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পরং মরণা পস্সামি অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্ন’ন্তি ইদম্পিস্স অনুজানামি; যঞ্চ খো সো এৰমাহ – ‘যো কির, ভো, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতী’তি ইদমস্স নানুজানামি; যম্পি সো এৰমাহ – ‘যে এৰং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি; যম্পি সো যদেৰ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৰিদিতং তদেৰ তত্থ থামসা পরামাসা অভিনিৰিস্স ৰোহরতি – ‘ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অঞ্ঞথা হি, আনন্দ, তথাগতস্স মহাকম্মৰিভঙ্গে ঞাণং হোতি.
‘‘তত্রানন্দ, য্ৰাযং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰমাহ – ‘নত্থি কির, ভো, পাপকানি কম্মানি, নত্থি দুচ্চরিতস্স ৰিপাকো’তি ইদমস্স নানুজানামি; যঞ্চ খো সো এৰমাহ – ‘অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতিং অদিন্নাদাযিং…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিং কাযস্স ভেদা পরং মরণা পস্সামি সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্ন’ন্তি ইদমস্স অনুজানামি; যঞ্চ খো সো এৰমাহ – ‘যো কির, ভো, পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’তি ইদমস্স নানুজানামি; যম্পি সো এৰমাহ – ‘যে এৰং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি; যম্পি সো যদেৰ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৰিদিতং তদেৰ তত্থ থামসা পরামাসা অভিনিৰিস্স ৰোহরতি – ‘ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অঞ্ঞথা হি, আনন্দ, তথাগতস্স মহাকম্মৰিভঙ্গে ঞাণং হোতি.
‘‘তত্রানন্দ, য্ৰাযং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰমাহ – ‘অত্থি কির, ভো, কল্যাণানি কম্মানি, অত্থি সুচরিতস্স ৰিপাকো’তি ইদমস্স অনুজানামি; যম্পি সো এৰমাহ – ‘অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতা পটিৰিরতং অদিন্নাদানা পটিৰিরতং…পে… সম্মাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পরং মরণা পস্সামি সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্ন’ন্তি ইদম্পিস্স অনুজানামি; যঞ্চ খো সো এৰমাহ – ‘যো কির, ভো, পাণাতিপাতা পটিৰিরতো অদিন্নাদানা পটিৰিরতো…পে… সম্মাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’তি ইদমস্স নানুজানামি; যম্পি সো এৰমাহ – ‘যে এৰং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি; যম্পি সো যদেৰ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৰিদিতং তদেৰ তত্থ থামসা পরামাসা অভিনিৰিস্স ৰোহরতি – ‘ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অঞ্ঞথা হি, আনন্দ, তথাগতস্স মহাকম্মৰিভঙ্গে ঞাণং হোতি.
‘‘তত্রানন্দ, য্ৰাযং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰমাহ – ‘নত্থি কির, ভো, কল্যাণানি কম্মানি, নত্থি সুচরিতস্স ৰিপাকো’তি ইদমস্স নানুজানামি; যঞ্চ খো সো এৰমাহ – ‘অমাহং পুগ্গলং অদ্দসং – ইধ পাণাতিপাতা পটিৰিরতং অদিন্নাদানা পটিৰিরতং…পে… সম্মাদিট্ঠিং, কাযস্স ভেদা পরং মরণা পস্সামি অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্ন’ন্তি ইদমস্স অনুজানামি; যঞ্চ খো সো এৰমাহ – ‘যো কির, ভো, পাণাতিপাতা পটিৰিরতো অদিন্নাদানা পটিৰিরতো…পে… সম্মাদিট্ঠি, সব্বো সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতী’তি ইদমস্স নানুজানামি; যঞ্চ খো সো এৰমাহ – ‘যে এৰং জানন্তি তে সম্মা জানন্তি; যে অঞ্ঞথা জানন্তি, মিচ্ছা তেসং ঞাণ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি; যম্পি সো যদেৰ তস্স সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৰিদিতং তদেৰ তত্থ থামসা পরামাসা অভিনিৰিস্স ৰোহরতি – ‘ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ইদম্পিস্স নানুজানামি. তং কিস্স হেতু? অঞ্ঞথা হি, আনন্দ, তথাগতস্স মহাকম্মৰিভঙ্গে ঞাণং হোতি.
৩০৩. ‘‘তত্রানন্দ, য্ৰাযং পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি, কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি, পুব্বে ৰাস্স তং কতং হোতি পাপকম্মং দুক্খৰেদনীযং, পচ্ছা ৰাস্স তং কতং হোতি পাপকম্মং দুক্খৰেদনীযং, মরণকালে ৰাস্স হোতি মিচ্ছাদিট্ঠি সমত্তা সমাদিন্না. তেন সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি. যঞ্চ খো সো ইধ পাণাতিপাতী হোতি অদিন্নাদাযী হোতি…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি তস্স দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিপাকং পটিসংৰেদেতি উপপজ্জ ৰা [উপপজ্জং ৰা (সী. পী.), উপপজ্জ ৰা (স্যা. কং. ক.) উপপজ্জিত্ৰাতি সংৰণ্ণনায সংসন্দেতব্বা] অপরে ৰা পরিযাযে.
‘‘তত্রানন্দ, য্ৰাযং পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি, পুব্বে ৰাস্স তং কতং হোতি কল্যাণকম্মং সুখৰেদনীযং, পচ্ছা ৰাস্স তং কতং হোতি কল্যাণকম্মং সুখৰেদনীযং, মরণকালে ৰাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি সমত্তা সমাদিন্না. তেন সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. যঞ্চ খো সো ইধ পাণাতিপাতী হোতি অদিন্নাদাযী হোতি…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি তস্স দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিপাকং পটিসংৰেদেতি উপপজ্জ ৰা অপরে ৰা পরিযাযে.
‘‘তত্রানন্দ, য্ৰাযং পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতা পটিৰিরতো অদিন্নাদানা পটিৰিরতো…পে… সম্মাদিট্ঠি, কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি, পুব্বে ৰাস্স তং কতং হোতি কল্যাণকম্মং সুখৰেদনীযং, পচ্ছা ৰাস্স তং কতং হোতি কল্যাণকম্মং সুখৰেদনীযং, মরণকালে ৰাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি সমত্তা সমাদিন্না. তেন সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. যঞ্চ খো সো ইধ পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি…পে… সম্মাদিট্ঠি হোতি, তস্স দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিপাকং পটিসংৰেদেতি উপপজ্জ ৰা অপরে ৰা পরিযাযে.
‘‘তত্রানন্দ, য্ৰাযং পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতা পটিৰিরতো অদিন্নাদানা পটিৰিরতো…পে… সম্মাদিট্ঠি, কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি, পুব্বে ৰাস্স তং কতং হোতি পাপকম্মং দুক্খৰেদনীযং, পচ্ছা ৰাস্স তং কতং হোতি পাপকম্মং দুক্খৰেদনীযং, মরণকালে ৰাস্স হোতি মিচ্ছাদিট্ঠি সমত্তা সমাদিন্না. তেন সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি. যঞ্চ খো সো ইধ পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি…পে… সম্মাদিট্ঠি হোতি, তস্স দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিপাকং পটিসংৰেদেতি উপপজ্জ ৰা অপরে ৰা পরিযাযে.
‘‘ইতি খো, আনন্দ, অত্থি কম্মং অভব্বং অভব্বাভাসং, অত্থি কম্মং অভব্বং ভব্বাভাসং, অত্থি কম্মং ভব্বঞ্চেৰ ভব্বাভাসঞ্চ, অত্থি কম্মং ভব্বং অভব্বাভাস’’ন্তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
মহাকম্মৰিভঙ্গসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.