১২. দক্খিণাৰিভঙ্গসুত্তং
৩৭৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. অথ খো মহাপজাপতি [মহাপজাপতী (সী. স্যা. কং. পী.)] গোতমী নৰং দুস্সযুগং আদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো মহাপজাপতি গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইদং মে, ভন্তে, নৰং দুস্সযুগং ভগৰন্তং উদ্দিস্স সামং কন্তং সামং ৰাযিতং. তং মে, ভন্তে, ভগৰা পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. এৰং ৰুত্তে, ভগৰা মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৰোচ – ‘‘সঙ্ঘে, গোতমি, দেহি. সঙ্ঘে তে দিন্নে অহঞ্চেৰ পূজিতো ভৰিস্সামি সঙ্ঘো চা’’তি. দুতিযম্পি খো মহাপজাপতি গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইদং মে, ভন্তে, নৰং দুস্সযুগং ভগৰন্তং উদ্দিস্স সামং কন্তং সামং ৰাযিতং. তং মে, ভন্তে, ভগৰা পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৰা মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৰোচ – ‘‘সঙ্ঘে, গোতমি, দেহি. সঙ্ঘে তে দিন্নে অহঞ্চেৰ পূজিতো ভৰিস্সামি সঙ্ঘো চা’’তি. ততিযম্পি খো মহাপজাপতি গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইদং মে, ভন্তে, নৰং দুস্সযুগং ভগৰন্তং উদ্দিস্স সামং কন্তং সামং ৰাযিতং. তং মে, ভন্তে, ভগৰা পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. ততিযম্পি খো ভগৰা মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৰোচ – ‘‘সঙ্ঘে, গোতমি, দেহি. সঙ্ঘে তে দিন্নে অহঞ্চেৰ পূজিতো ভৰিস্সামি সঙ্ঘো চা’’তি.
৩৭৭. এৰং ৰুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পটিগ্গণ্হাতু, ভন্তে, ভগৰা মহাপজাপতিযা গোতমিযা নৰং দুস্সযুগং. বহূপকারা [বহুকারা (স্যা. কং.)], ভন্তে, মহাপজাপতি গোতমী ভগৰতো মাতুচ্ছা আপাদিকা পোসিকা খীরস্স দাযিকা; ভগৰন্তং জনেত্তিযা কালঙ্কতায থঞ্ঞং পাযেসি. ভগৰাপি, ভন্তে, বহূপকারো মহাপজাপতিযা গোতমিযা. ভগৰন্তং, ভন্তে, আগম্ম মহাপজাপতি গোতমী বুদ্ধং সরণং গতা, ধম্মং সরণং গতা, সঙ্ঘং সরণং গতা. ভগৰন্তং, ভন্তে, আগম্ম মহাপজাপতি গোতমী পাণাতিপাতা পটিৰিরতা অদিন্নাদানা পটিৰিরতা কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতা মুসাৰাদা পটিৰিরতা সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতা. ভগৰন্তং, ভন্তে, আগম্ম মহাপজাপতি গোতমী বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা, ধম্মে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা, সঙ্ঘে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতা. ভগৰন্তং, ভন্তে, আগম্ম মহাপজাপতি গোতমী দুক্খে নিক্কঙ্খা, দুক্খসমুদযে নিক্কঙ্খা, দুক্খনিরোধে নিক্কঙ্খা, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায নিক্কঙ্খা. ভগৰাপি, ভন্তে, বহূপকারো মহাপজাপতিযা গোতমিযা’’তি.
৩৭৮. ‘‘এৰমেতং, আনন্দ. যং হানন্দ, পুগ্গলো পুগ্গলং আগম্ম বুদ্ধং সরণং গতো হোতি, ধম্মং সরণং গতো হোতি, সঙ্ঘং সরণং গতো হোতি, ইমস্সানন্দ, পুগ্গলস্স ইমিনা পুগ্গলেন ন সুপ্পতিকারং ৰদামি, যদিদং – অভিৰাদন-পচ্চুট্ঠান-অঞ্জলিকম্ম সামীচিকম্মচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলা- নপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানুপ্পদানেন.
‘‘যং হানন্দ, পুগ্গলো পুগ্গলং আগম্ম পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি, ইমস্সানন্দ, পুগ্গলস্স ইমিনা পুগ্গলেন ন সুপ্পতিকারং ৰদামি, যদিদং – অভিৰাদন-পচ্চুট্ঠান-অঞ্জলিকম্ম-সামীচিকম্মচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলা- নপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানুপ্পদানেন.
‘‘যং হানন্দ, পুগ্গলো পুগ্গলং আগম্ম বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি, ধম্মে… সঙ্ঘে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি, ইমস্সানন্দ, পুগ্গলস্স ইমিনা পুগ্গলেন ন সুপ্পতিকারং ৰদামি, যদিদং – অভিৰাদন-পচ্চুট্ঠান-অঞ্জলিকম্ম-সামীচিকম্মচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলা- নপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানুপ্পদানেন.
‘‘যং হানন্দ, পুগ্গলো পুগ্গলং আগম্ম দুক্খে নিক্কঙ্খো হোতি, দুক্খসমুদযে নিক্কঙ্খো হোতি, দুক্খনিরোধে নিক্কঙ্খো হোতি, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায নিক্কঙ্খো হোতি, ইমস্সানন্দ, পুগ্গলস্স ইমিনা পুগ্গলেন ন সুপ্পতিকারং ৰদামি, যদিদং – অভিৰাদন-পচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্ম-সামীচিকম্ম-চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলা- নপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানুপ্পদানেন.
৩৭৯. ‘‘চুদ্দস খো পনিমানন্দ, পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. কতমা চুদ্দস? তথাগতে অরহন্তে সম্মাসম্বুদ্ধে দানং দেতি – অযং পঠমা পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. পচ্চেকসম্বুদ্ধে [পচ্চেকবুদ্ধে (সী. পী.)] দানং দেতি – অযং দুতিযা পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. তথাগতসাৰকে অরহন্তে দানং দেতি – অযং ততিযা পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. অরহত্তফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নে দানং দেতি – অযং চতুত্থী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. অনাগামিস্স দানং দেতি – অযং পঞ্চমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. অনাগামিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নে দানং দেতি – অযং ছট্ঠী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. সকদাগামিস্স দানং দেতি – অযং সত্তমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. সকদাগামিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নে দানং দেতি – অযং অট্ঠমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. সোতাপন্নে দানং দেতি – অযং নৰমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নে দানং দেতি – অযং দসমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. বাহিরকে কামেসু ৰীতরাগে দানং দেতি – অযং একাদসমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. পুথুজ্জনসীলৰন্তে দানং দেতি – অযং দ্ৰাদসমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. পুথুজ্জনদুস্সীলে দানং দেতি – অযং তেরসমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণা. তিরচ্ছানগতে দানং দেতি – অযং চুদ্দসমী পাটিপুগ্গলিকা দক্খিণাতি.
‘‘তত্রানন্দ, তিরচ্ছানগতে দানং দত্ৰা সতগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা, পুথুজ্জনদুস্সীলে দানং দত্ৰা সহস্সগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা, পুথুজ্জনসীলৰন্তে দানং দত্ৰা সতসহস্সগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা, বাহিরকে কামেসু ৰীতরাগে দানং দত্ৰা কোটিসতসহস্সগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নে দানং দত্ৰা অসঙ্খেয্যা অপ্পমেয্যা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা, কো পন ৰাদো সোতাপন্নে, কো পন ৰাদো সকদাগামিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নে, কো পন ৰাদো সকদাগামিস্স, কো পন ৰাদো অনাগামিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নে, কো পন ৰাদো অনাগামিস্স, কো পন ৰাদো অরহত্তফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নে, কো পন ৰাদো অরহন্তে, কো পন ৰাদো পচ্চেকসম্বুদ্ধে, কো পন ৰাদো তথাগতে অরহন্তে সম্মাসম্বুদ্ধে!
৩৮০. ‘‘সত্ত খো পনিমানন্দ, সঙ্ঘগতা দক্খিণা. কতমা সত্ত? বুদ্ধপ্পমুখে উভতোসঙ্ঘে দানং দেতি – অযং পঠমা সঙ্ঘগতা দক্খিণা. তথাগতে পরিনিব্বুতে উভতোসঙ্ঘে দানং দেতি – অযং দুতিযা সঙ্ঘগতা দক্খিণা. ভিক্খুসঙ্ঘে দানং দেতি – অযং ততিযা সঙ্ঘগতা দক্খিণা. ভিক্খুনিসঙ্ঘে দানং দেতি – অযং চতুত্থী সঙ্ঘগতা দক্খিণা. ‘এত্তকা মে ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ সঙ্ঘতো উদ্দিস্সথা’তি দানং দেতি – অযং পঞ্চমী সঙ্ঘগতা দক্খিণা. ‘এত্তকা মে ভিক্খূ সঙ্ঘতো উদ্দিস্সথা’তি দানং দেতি – অযং ছট্ঠী সঙ্ঘগতা দক্খিণা. ‘এত্তকা মে ভিক্খুনিযো সঙ্ঘতো উদ্দিস্সথা’তি দানং দেতি – অযং সত্তমী সঙ্ঘগতা দক্খিণা.
‘‘ভৰিস্সন্তি খো পনানন্দ, অনাগতমদ্ধানং গোত্রভুনো কাসাৰকণ্ঠা দুস্সীলা পাপধম্মা. তেসু দুস্সীলেসু সঙ্ঘং উদ্দিস্স দানং দস্সন্তি. তদাপাহং, আনন্দ, সঙ্ঘগতং দক্খিণং অসঙ্খেয্যং অপ্পমেয্যং ৰদামি. ন ত্ৰেৰাহং, আনন্দ, কেনচি পরিযাযেন সঙ্ঘগতায দক্খিণায পাটিপুগ্গলিকং দানং মহপ্ফলতরং ৰদামি.
৩৮১. ‘‘চতস্সো খো ইমা, আনন্দ, দক্খিণা ৰিসুদ্ধিযো. কতমা চতস্সো? অত্থানন্দ, দক্খিণা দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি নো পটিগ্গাহকতো. অত্থানন্দ, দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৰিসুজ্ঝতি নো দাযকতো. অত্থানন্দ, দক্খিণা নেৰ দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি নো পটিগ্গাহকতো. অত্থানন্দ, দক্খিণা দাযকতো চেৰ ৰিসুজ্ঝতি পটিগ্গাহকতো চ.
‘‘কথঞ্চানন্দ, দক্খিণা দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি নো পটিগ্গাহকতো? ইধানন্দ, দাযকো হোতি সীলৰা কল্যাণধম্মো, পটিগ্গাহকা হোন্তি দুস্সীলা পাপধম্মা – এৰং খো, আনন্দ, দক্খিণা দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি নো পটিগ্গাহকতো.
‘‘কথঞ্চানন্দ, দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৰিসুজ্ঝতি নো দাযকতো? ইধানন্দ, দাযকো হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো, পটিগ্গাহকা হোন্তি সীলৰন্তো [সীলৰন্তা (সী.)] কল্যাণধম্মা – এৰং খো, আনন্দ, দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৰিসুজ্ঝতি নো দাযকতো.
‘‘কথঞ্চানন্দ, দক্খিণা নেৰ দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি নো পটিগ্গাহকতো? ইধানন্দ, দাযকো চ হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো, পটিগ্গাহকা চ হোন্তি দুস্সীলা পাপধম্মা – এৰং খো, আনন্দ, দক্খিণা নেৰ দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি নো পটিগ্গাহকতো.
‘‘কথঞ্চানন্দ, দক্খিণা দাযকতো চেৰ ৰিসুজ্ঝতি পটিগ্গাহকতো চ? ইধানন্দ, দাযকো চ হোতি সীলৰা কল্যাণধম্মো, পটিগ্গাহকা চ হোন্তি সীলৰন্তো কল্যাণধম্মা – এৰং খো, আনন্দ, দক্খিণা দাযকতো চেৰ ৰিসুজ্ঝতি পটিগ্গাহকতো চ. ইমা খো, আনন্দ, চতস্সো দক্খিণা ৰিসুদ্ধিযো’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
৩৮২. ‘‘যো সীলৰা দুস্সীলেসু দদাতি দানং,
ধম্মেন লদ্ধং [লদ্ধা (সী. পী.)] সুপসন্নচিত্তো;
অভিসদ্দহং কম্মফলং উল়ারং,
সা দক্খিণা দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি.
‘‘যো দুস্সীলো সীলৰন্তেসু দদাতি দানং,
অধম্মেন লদ্ধং অপ্পসন্নচিত্তো;
অনভিসদ্দহং কম্মফলং উল়ারং,
সা দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৰিসুজ্ঝতি.
‘‘যো দুস্সীলো দুস্সীলেসু দদাতি দানং,
অধম্মেন লদ্ধং অপ্পসন্নচিত্তো;
অনভিসদ্দহং কম্মফলং উল়ারং,
ন তং দানং ৰিপুলপ্ফলন্তি ব্রূমি.
‘‘যো সীলৰা সীলৰন্তেসু দদাতি দানং,
ধম্মেন লদ্ধং সুপসন্নচিত্তো;
অভিসদ্দহং কম্মফলং উল়ারং,
তং ৰে দানং ৰিপুলপ্ফলন্তি ব্রূমি [সা দক্খিণা নেৰুভতো ৰিসুজ্ঝতি (সী. পী.)].
‘‘যো ৰীতরাগো ৰীতরাগেসু দদাতি দানং,
ধম্মেন লদ্ধং সুপসন্নচিত্তো;
অভিসদ্দহং কম্মফলং উল়ারং,
তং ৰে দানং আমিসদানানমগ্গ’’ [তং ৰে দানং ৰিপুলন্তি ব্রূমি (সী.)] ন্তি.
দক্খিণাৰিভঙ্গসুত্তং নিট্ঠিতং দ্ৰাদসমং.
ৰিভঙ্গৰগ্গো নিট্ঠিতো চতুত্থো.