১০. ধাতুৰিভঙ্গসুত্তং

৩৪২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা মগধেসু চারিকং চরমানো যেন রাজগহং তদৰসরি; যেন ভগ্গৰো কুম্ভকারো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগ্গৰং কুম্ভকারং এতদৰোচ – ‘‘সচে তে, ভগ্গৰ, অগরু ৰিহরেমু আৰেসনে [ৰিহরামাৰেসনে (সী. পী.), ৰিহরাম নিৰেসনে (স্যা. কং.), ৰিহরেমু নিৰেসনে (ক.)] একরত্ত’’ন্তি. ‘‘ন খো মে, ভন্তে, গরু. অত্থি চেত্থ পব্বজিতো পঠমং ৰাসূপগতো. সচে সো অনুজানাতি, ৰিহরথ [ৰিহর (সী. পী.)], ভন্তে, যথাসুখ’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন পুক্কুসাতি নাম কুলপুত্তো ভগৰন্তং উদ্দিস্স সদ্ধায অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো. সো তস্মিং কুম্ভকারাৰেসনে [কুম্ভকারনিৰেসনে (স্যা. কং. ক.)] পঠমং ৰাসূপগতো হোতি. অথ খো ভগৰা যেনাযস্মা পুক্কুসাতি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং পুক্কুসাতিং এতদৰোচ – ‘‘সচে তে, ভিক্খু, অগরু ৰিহরেমু আৰেসনে একরত্ত’’ন্তি. ‘‘উরুন্দং, আৰুসো [ঊরূন্দং (সী. স্যা. কং. পী.), উরূদ্ধং (ক.) দী. নি. ২ সক্কপঞ্হসুত্তটীকা ওলোকেতব্বা], কুম্ভকারাৰেসনং. ৰিহরতাযস্মা যথাসুখ’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা কুম্ভকারাৰেসনং পৰিসিত্ৰা একমন্তং তিণসন্থারকং [তিণসন্থরিকং (সী.), তিণসন্থরকং (স্যা. কং.)] পঞ্ঞাপেত্ৰা নিসীদি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. অথ খো ভগৰা বহুদেৰ রত্তিং নিসজ্জায ৰীতিনামেসি. আযস্মাপি খো পুক্কুসাতি বহুদেৰ রত্তিং নিসজ্জায ৰীতিনামেসি.

অথ খো ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘পাসাদিকং খো অযং কুলপুত্তো ইরিযতি. যংনূনাহং পুচ্ছেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং পুক্কুসাতিং এতদৰোচ – ‘‘কংসি ত্ৰং, ভিক্খু, উদ্দিস্স পব্বজিতো? কো ৰা তে সত্থা? কস্স ৰা ত্ৰং ধম্মং রোচেসী’’তি? ‘‘অত্থাৰুসো, সমণো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো. তং খো পন ভগৰন্তং গোতমং এৰং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি. তাহং ভগৰন্তং উদ্দিস্স পব্বজিতো. সো চ মে ভগৰা সত্থা. তস্স চাহং ভগৰতো ধম্মং রোচেমী’’তি. ‘‘কহং পন, ভিক্খু, এতরহি সো ভগৰা ৰিহরতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি. ‘‘অত্থাৰুসো, উত্তরেসু জনপদেসু সাৰত্থি নাম নগরং. তত্থ সো ভগৰা এতরহি ৰিহরতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি. ‘‘দিট্ঠপুব্বো পন তে, ভিক্খু, সো ভগৰা; দিস্ৰা চ পন জানেয্যাসী’’তি? ‘‘ন খো মে, আৰুসো, দিট্ঠপুব্বো সো ভগৰা; দিস্ৰা চাহং ন জানেয্য’’ন্তি.

অথ খো ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘মমঞ্চ খ্ৰাযং [মং ত্ৰাযং (সী.), মমং খ্ৰাযং (স্যা. কং.), মং খ্ৰাযং (পী.)] কুলপুত্তো উদ্দিস্স পব্বজিতো. যংনূনস্সাহং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং পুক্কুসাতিং আমন্তেসি – ‘‘ধম্মং তে, ভিক্খু, দেসেস্সামি. তং সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা পুক্কুসাতি ভগৰতো পচ্চস্সোসি. ভগৰা এতদৰোচ –

৩৪৩. ‘‘‘ছধাতুরো [ছদ্ধাতুরো (সী.)] অযং, ভিক্খু, পুরিসো ছফস্সাযতনো অট্ঠারসমনোপৰিচারো চতুরাধিট্ঠানো; যত্থ ঠিতং মঞ্ঞস্সৰা নপ্পৰত্তন্তি, মঞ্ঞস্সৰে খো পন নপ্পৰত্তমানে মুনি সন্তোতি ৰুচ্চতি. পঞ্ঞং নপ্পমজ্জেয্য, সচ্চমনুরক্খেয্য, চাগমনুব্রূহেয্য, সন্তিমেৰ সো সিক্খেয্যা’তি – অযমুদ্দেসো ধাতুৰিভঙ্গস্স [ছধাতুৰিভঙ্গস্স (সী. স্যা. কং. পী.)].

৩৪৪. ‘‘‘ছধাতুরো অযং, ভিক্খু, পুরিসো’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? (ছযিমা, ভিক্খু, ধাতুযো) [( ) নত্থি সী. পী. পোত্থকেসু] – পথৰীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৰাযোধাতু, আকাসধাতু, ৰিঞ্ঞাণধাতু. ‘ছধাতুরো অযং, ভিক্খু, পুরিসো’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৩৪৫. ‘‘‘ছফস্সাযতনো অযং, ভিক্খু, পুরিসো’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? চক্খুসম্ফস্সাযতনং, সোতসম্ফস্সাযতনং, ঘানসম্ফস্সাযতনং, জিৰ্হাসম্ফস্সাযতনং, কাযসম্ফস্সাযতনং, মনোসম্ফস্সাযতনং. ‘ছফস্সাযতনো অযং, ভিক্খু, পুরিসো’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৩৪৬. ‘‘‘অট্ঠারসমনোপৰিচারো অযং, ভিক্খু, পুরিসো’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? চক্খুনা রূপং দিস্ৰা সোমনস্সট্ঠানীযং রূপং উপৰিচরতি, দোমনস্সট্ঠানীযং রূপং উপৰিচরতি, উপেক্খাট্ঠানীযং রূপং উপৰিচরতি; সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায সোমনস্সট্ঠানীযং ধম্মং উপৰিচরতি, দোমনস্সট্ঠানীযং ধম্মং উপৰিচরতি, উপেক্খাট্ঠানীযং ধম্মং উপৰিচরতি – ইতি ছ সোমনস্সুপৰিচারা, ছ দোমনস্সুপৰিচারা, ছ উপেক্খুপৰিচারা. ‘অট্ঠারসমনোপৰিচারো অযং, ভিক্খু, পুরিসো’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৩৪৭. ‘‘‘চতুরাধিট্ঠানো অযং, ভিক্খু, পুরিসো’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? পঞ্ঞাধিট্ঠানো, সচ্চাধিট্ঠানো, চাগাধিট্ঠানো, উপসমাধিট্ঠানো. ‘চতুরাধিট্ঠানো অযং, ভিক্খু, পুরিসো’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৩৪৮. ‘‘‘পঞ্ঞং নপ্পমজ্জেয্য, সচ্চমনুরক্খেয্য, চাগমনুব্রূহেয্য, সন্তিমেৰ সো সিক্খেয্যা’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? কথঞ্চ, ভিক্খু, পঞ্ঞং নপ্পমজ্জতি? ছযিমা, ভিক্খু, ধাতুযো – পথৰীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৰাযোধাতু, আকাসধাতু, ৰিঞ্ঞাণধাতু.

৩৪৯. ‘‘কতমা চ, ভিক্খু, পথৰীধাতু? পথৰীধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা সিযা বাহিরা. কতমা চ, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা পথৰীধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খল়ং খরিগতং উপাদিন্নং [উপাদিণ্ণং (পী. ক.)], সেয্যথিদং – কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং [অট্ঠিমিঞ্জা (সী. পী.)] ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং কক্খল়ং খরিগতং উপাদিন্নং – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা পথৰীধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা পথৰীধাতু যা চ বাহিরা পথৰীধাতু পথৰীধাতুরেৰেসা. ‘তং নেতং মম নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা পথৰীধাতুযা নিব্বিন্দতি, পথৰীধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.

৩৫০. ‘‘কতমা চ, ভিক্খু, আপোধাতু? আপোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা সিযা বাহিরা. কতমা চ, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং সেয্যথিদং – পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্তং, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আপো আপোগতং উপাদিন্নং – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা আপোধাতু যা চ বাহিরা আপোধাতু আপোধাতুরেৰেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা আপোধাতুযা নিব্বিন্দতি, আপোধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.

৩৫১. ‘‘কতমা চ, ভিক্খু, তেজোধাতু? তেজোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা সিযা বাহিরা. কতমা চ, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – যেন চ সন্তপ্পতি, যেন চ জীরীযতি, যেন চ পরিডয্হতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পরিণামং গচ্ছতি, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং তেজো তেজোগতং উপাদিন্নং – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা তেজোধাতু যা চ বাহিরা তেজোধাতু তেজোধাতুরেৰেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা তেজোধাতুযা নিব্বিন্দতি, তেজোধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.

৩৫২. ‘‘কতমা চ, ভিক্খু, ৰাযোধাতু? ৰাযোধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা সিযা বাহিরা. কতমা চ, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা ৰাযোধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৰাযো ৰাযোগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – উদ্ধঙ্গমা ৰাতা অধোগমা ৰাতা কুচ্ছিসযা ৰাতা কোট্ঠাসযা [কোট্ঠসযা (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰাতা অঙ্গমঙ্গানুসারিনো ৰাতা অস্সাসো পস্সাসো ইতি, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং ৰাযো ৰাযোগতং উপাদিন্নং – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা ৰাযোধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা ৰাযোধাতু যা চ বাহিরা ৰাযোধাতু ৰাযোধাতুরেৰেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা ৰাযোধাতুযা নিব্বিন্দতি, ৰাযোধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.

৩৫৩. ‘‘কতমা চ, ভিক্খু, আকাসধাতু? আকাসধাতু সিযা অজ্ঝত্তিকা সিযা বাহিরা. কতমা চ, ভিক্খু, অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু? যং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আকাসং আকাসগতং উপাদিন্নং, সেয্যথিদং – কণ্ণচ্ছিদ্দং নাসচ্ছিদ্দং মুখদ্ৰারং যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং অজ্ঝোহরতি, যত্থ চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সন্তিট্ঠতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং অধোভাগং [অধোভাগা (সী. স্যা. কং. পী.) দেৰদূতসুত্তেন সমেতি] নিক্খমতি, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি কিঞ্চি অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং আকাসং আকাসগতং অঘং অঘগতং ৰিৰরং ৰিৰরগতং অসম্ফুট্ঠং মংসলোহিতেহি উপাদিন্নং – অযং ৰুচ্চতি ভিক্খু অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু. যা চেৰ খো পন অজ্ঝত্তিকা আকাসধাতু যা চ বাহিরা আকাসধাতু আকাসধাতুরেৰেসা. ‘তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা আকাসধাতুযা নিব্বিন্দতি, আকাসধাতুযা চিত্তং ৰিরাজেতি.

৩৫৪. ‘‘অথাপরং ৰিঞ্ঞাণংযেৰ অৰসিস্সতি পরিসুদ্ধং পরিযোদাতং. তেন চ ৰিঞ্ঞাণেন কিং [তেন ৰিঞ্ঞাণেন কিঞ্চ (সী.)] ৰিজানাতি? ‘সুখ’ন্তিপি ৰিজানাতি, ‘দুক্খ’ন্তিপি ৰিজানাতি, ‘অদুক্খমসুখ’ন্তিপি ৰিজানাতি. সুখৰেদনিযং, ভিক্খু, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখা ৰেদনা. সো সুখং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘সুখং ৰেদনং ৰেদযামী’তি পজানাতি. ‘তস্সেৰ সুখৰেদনিযস্স ফস্সস্স নিরোধা যং তজ্জং ৰেদযিতং সুখৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না সুখা ৰেদনা সা নিরুজ্ঝতি, সা ৰূপসম্মতী’তি পজানাতি.

৩৫৫. ‘‘দুক্খৰেদনিযং, ভিক্খু, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দুক্খা ৰেদনা. সো দুক্খং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘দুক্খং ৰেদনং ৰেদযামী’তি পজানাতি. ‘তস্সেৰ দুক্খৰেদনিযস্স ফস্সস্স নিরোধা যং তজ্জং ৰেদযিতং দুক্খৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না দুক্খা ৰেদনা সা নিরুজ্ঝতি, সা ৰূপসম্মতী’তি পজানাতি.

৩৫৬. ‘‘অদুক্খমসুখৰেদনিযং, ভিক্খু, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৰেদনা. সো অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযামী’তি পজানাতি. ‘তস্সেৰ অদুক্খমসুখৰেদনিযস্স ফস্সস্স নিরোধা যং তজ্জং ৰেদযিতং অদুক্খমসুখৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না অদুক্খমসুখা ৰেদনা সা নিরুজ্ঝতি, সা ৰূপসম্মতী’তি পজানাতি.

৩৫৭. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খু, দ্ৰিন্নং কট্ঠানং সঙ্ঘট্টা [সম্ফস্স (সী. পী.), সঙ্ঘটা (স্যা. কং.)] সমোধানা উস্মা জাযতি, তেজো অভিনিব্বত্ততি, তেসংযেৰ দ্ৰিন্নং কট্ঠানং নানাভাৰা ৰিক্খেপা যা তজ্জা উস্মা সা নিরুজ্ঝতি, সা ৰূপসম্মতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খু, সুখৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখা ৰেদনা. সো সুখং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘সুখং ৰেদনং ৰেদযামী’তি পজানাতি. ‘তস্সেৰ সুখৰেদনিযস্স ফস্সস্স নিরোধা যং তজ্জং ৰেদযিতং সুখৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না সুখা ৰেদনা সা নিরুজ্ঝতি, সা ৰূপসম্মতী’তি পজানাতি.

৩৫৮. ‘‘দুক্খৰেদনিযং, ভিক্খু, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি দুক্খা ৰেদনা. সো দুক্খং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘দুক্খং ৰেদনং ৰেদযামী’তি পজানাতি. ‘তস্সেৰ দুক্খৰেদনিযস্স ফস্সস্স নিরোধা যং তজ্জং ৰেদযিতং দুক্খৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না দুক্খা ৰেদনা সা নিরুজ্ঝতি, সা ৰূপসম্মতী’তি পজানাতি.

৩৫৯. ‘‘অদুক্খমসুখৰেদনিযং, ভিক্খু, ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৰেদনা. সো অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযামী’তি পজানাতি. ‘তস্সেৰ অদুক্খমসুখৰেদনিযস্স ফস্সস্স নিরোধা যং তজ্জং ৰেদযিতং অদুক্খমসুখৰেদনিযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পন্না অদুক্খমসুখা ৰেদনা সা নিরুজ্ঝতি, সা ৰূপসম্মতী’তি পজানাতি.

৩৬০. ‘‘অথাপরং উপেক্খাযেৰ অৰসিস্সতি পরিসুদ্ধা পরিযোদাতা মুদু চ কম্মঞ্ঞা চ পভস্সরা চ. সেয্যথাপি, ভিক্খু, দক্খো সুৰণ্ণকারো ৰা সুৰণ্ণকারন্তেৰাসী ৰা উক্কং বন্ধেয্য, উক্কং বন্ধিত্ৰা উক্কামুখং আলিম্পেয্য, উক্কামুখং আলিম্পেত্ৰা সণ্ডাসেন জাতরূপং গহেত্ৰা উক্কামুখে পক্খিপেয্য, তমেনং কালেন কালং অভিধমেয্য, কালেন কালং উদকেন পরিপ্ফোসেয্য, কালেন কালং অজ্ঝুপেক্খেয্য, তং হোতি জাতরূপং [জাতরূপং ধন্তং (সী. পী.)] সুধন্তং নিদ্ধন্তং নীহটং [নিহতং (স্যা. কং. ক.)] নিন্নীতকসাৰং [নিহতকসাৰং (ক.)] মুদু চ কম্মঞ্ঞঞ্চ পভস্সরঞ্চ, যস্সা যস্সা চ পিল়ন্ধনৰিকতিযা আকঙ্খতি – যদি পট্টিকায [পৰট্টিকায (সী. স্যা.)] যদি কুণ্ডলায যদি গীৰেয্যকায যদি সুৰণ্ণমালায তঞ্চস্স অত্থং অনুভোতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খু, অথাপরং উপেক্খাযেৰ অৰসিস্সতি পরিসুদ্ধা পরিযোদাতা মুদু চ কম্মঞ্ঞা চ পভস্সরা চ.

৩৬১. ‘‘সো এৰং পজানাতি – ‘ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৰং পরিসুদ্ধং এৰং পরিযোদাতং আকাসানঞ্চাযতনং উপসংহরেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৰেয্যং. এৰং মে অযং উপেক্খা তংনিস্সিতা তদুপাদানা চিরং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠেয্য. ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৰং পরিসুদ্ধং এৰং পরিযোদাতং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসংহরেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৰেয্যং. এৰং মে অযং উপেক্খা তংনিস্সিতা তদুপাদানা চিরং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠেয্য. ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৰং পরিসুদ্ধং এৰং পরিযোদাতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসংহরেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৰেয্যং. এৰং মে অযং উপেক্খা তংনিস্সিতা তদুপাদানা চিরং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠেয্য. ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৰং পরিসুদ্ধং এৰং পরিযোদাতং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসংহরেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৰেয্যং. এৰং মে অযং উপেক্খা তংনিস্সিতা তদুপাদানা চিরং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠেয্যা’’’তি.

৩৬২. ‘‘সো এৰং পজানাতি – ‘ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৰং পরিসুদ্ধং এৰং পরিযোদাতং আকাসানঞ্চাযতনং উপসংহরেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৰেয্যং; সঙ্খতমেতং. ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৰং পরিসুদ্ধং এৰং পরিযোদাতং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসংহরেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৰেয্যং; সঙ্খতমেতং. ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৰং পরিসুদ্ধং এৰং পরিযোদাতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসংহরেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৰেয্যং; সঙ্খতমেতং. ইমঞ্চে অহং উপেক্খং এৰং পরিসুদ্ধং এৰং পরিযোদাতং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসংহরেয্যং, তদনুধম্মঞ্চ চিত্তং ভাৰেয্যং; সঙ্খতমেত’’’ন্তি.

‘‘সো নেৰ তং অভিসঙ্খরোতি, ন অভিসঞ্চেতযতি ভৰায ৰা ৰিভৰায ৰা. সো অনভিসঙ্খরোন্তো অনভিসঞ্চেতযন্তো ভৰায ৰা ৰিভৰায ৰা ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি, অনুপাদিযং ন পরিতস্সতি, অপরিতস্সং পচ্চত্তংযেৰ পরিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি.

৩৬৩. ‘‘সো সুখঞ্চে ৰেদনং ৰেদেতি, ‘সা অনিচ্চা’তি পজানাতি, ‘অনজ্ঝোসিতা’তি পজানাতি, ‘অনভিনন্দিতা’তি পজানাতি. দুক্খঞ্চে ৰেদনং ৰেদেতি, ‘সা অনিচ্চা’তি পজানাতি, ‘অনজ্ঝোসিতা’তি পজানাতি, ‘অনভিনন্দিতা’তি পজানাতি. অদুক্খমসুখঞ্চে ৰেদনং ৰেদেতি, ‘সা অনিচ্চা’তি পজানাতি, ‘অনজ্ঝোসিতা’তি পজানাতি, ‘অনভিনন্দিতা’তি পজানাতি.

৩৬৪. ‘‘সো সুখঞ্চে ৰেদনং ৰেদেতি, ৰিসংযুত্তো নং ৰেদেতি; দুক্খঞ্চে ৰেদনং ৰেদেতি, ৰিসংযুত্তো নং ৰেদেতি; অদুক্খমসুখঞ্চে ৰেদনং ৰেদেতি, ৰিসংযুত্তো নং ৰেদেতি. সো কাযপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘কাযপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদযামী’তি পজানাতি, জীৰিতপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘জীৰিতপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদযামী’তি পজানাতি, ‘কাযস্স ভেদা পরং মরণা উদ্ধং জীৰিতপরিযাদানা ইধেৰ সব্বৰেদযিতানি অনভিনন্দিতানি সীতীভৰিস্সন্তী’তি পজানাতি.

৩৬৫. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খু, তেলঞ্চ পটিচ্চ ৰট্টিঞ্চ পটিচ্চ তেলপ্পদীপো ঝাযতি; তস্সেৰ তেলস্স চ ৰট্টিযা চ পরিযাদানা অঞ্ঞস্স চ অনুপহারা [অনুপাহারা (সী. পী.), অনুপাদানা (ক.)] অনাহারো নিব্বাযতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খু, কাযপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘কাযপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদযামী’তি পজানাতি, জীৰিতপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘জীৰিতপরিযন্তিকং ৰেদনং ৰেদযামী’তি পজানাতি, ‘কাযস্স ভেদা পরং মরণা উদ্ধং জীৰিতপরিযাদানা ইধেৰ সব্বৰেদযিতানি অনভিনন্দিতানি সীতীভৰিস্সন্তী’তি পজানাতি. তস্মা এৰং সমন্নাগতো ভিক্খু ইমিনা পরমেন পঞ্ঞাধিট্ঠানেন সমন্নাগতো হোতি. এসা হি, ভিক্খু, পরমা অরিযা পঞ্ঞা যদিদং – সব্বদুক্খক্খযে ঞাণং.

৩৬৬. ‘‘তস্স সা ৰিমুত্তি সচ্চে ঠিতা অকুপ্পা হোতি. তঞ্হি, ভিক্খু, মুসা যং মোসধম্মং, তং সচ্চং যং অমোসধম্মং নিব্বানং. তস্মা এৰং সমন্নাগতো ভিক্খু ইমিনা পরমেন সচ্চাধিট্ঠানেন সমন্নাগতো হোতি. এতঞ্হি, ভিক্খু, পরমং অরিযসচ্চং যদিদং – অমোসধম্মং নিব্বানং.

৩৬৭. ‘‘তস্সেৰ খো পন পুব্বে অৰিদ্দসুনো উপধী হোন্তি সমত্তা সমাদিন্না. ত্যাস্স পহীনা হোন্তি উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা এৰং সমন্নাগতো ভিক্খু ইমিনা পরমেন চাগাধিট্ঠানেন সমন্নাগতো হোতি. এসো হি, ভিক্খু, পরমো অরিযো চাগো যদিদং – সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো.

৩৬৮. ‘‘তস্সেৰ খো পন পুব্বে অৰিদ্দসুনো অভিজ্ঝা হোতি ছন্দো সারাগো. স্ৰাস্স পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৰত্থুকতো অনভাৰংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. তস্সেৰ খো পন পুব্বে অৰিদ্দসুনো আঘাতো হোতি ব্যাপাদো সম্পদোসো. স্ৰাস্স পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৰত্থুকতো অনভাৰংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. তস্সেৰ খো পন পুব্বে অৰিদ্দসুনো অৰিজ্জা হোতি সম্মোহো. স্ৰাস্স পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৰত্থুকতো অনভাৰংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. তস্মা এৰং সমন্নাগতো ভিক্খু ইমিনা পরমেন উপসমাধিট্ঠানেন সমন্নাগতো হোতি. এসো হি, ভিক্খু, পরমো অরিযো উপসমো যদিদং – রাগদোসমোহানং উপসমো. ‘পঞ্ঞং নপ্পমজ্জেয্য, সচ্চমনুরক্খেয্য, চাগমনুব্রূহেয্য, সন্তিমেৰ সো সিক্খেয্যা’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৩৬৯. ‘‘‘যত্থ ঠিতং মঞ্ঞস্সৰা নপ্পৰত্তন্তি, মঞ্ঞস্সৰে খো পন নপ্পৰত্তমানে মুনি সন্তোতি ৰুচ্চতী’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ‘অস্মী’তি, ভিক্খু, মঞ্ঞিতমেতং, ‘অযমহমস্মী’তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘ভৰিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘ন ভৰিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘রূপী ভৰিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘অরূপী ভৰিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘সঞ্ঞী ভৰিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘অসঞ্ঞী ভৰিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ‘নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী ভৰিস্স’ন্তি মঞ্ঞিতমেতং. মঞ্ঞিতং, ভিক্খু, রোগো মঞ্ঞিতং গণ্ডো মঞ্ঞিতং সল্লং. সব্বমঞ্ঞিতানং ত্ৰেৰ, ভিক্খু, সমতিক্কমা মুনি সন্তোতি ৰুচ্চতি. মুনি খো পন, ভিক্খু, সন্তো ন জাযতি, ন জীযতি, ন মীযতি, ন কুপ্পতি, ন পিহেতি. তঞ্হিস্স, ভিক্খু, নত্থি যেন জাযেথ, অজাযমানো কিং জীযিস্সতি, অজীযমানো কিং মীযিস্সতি, অমীযমানো কিং কুপ্পিস্সতি, অকুপ্পমানো কিস্স [কিং (ক.)] পিহেস্সতি? ‘যত্থ ঠিতং মঞ্ঞস্সৰা নপ্পৰত্তন্তি, মঞ্ঞস্সৰে খো পন নপ্পৰত্তমানে মুনি সন্তোতি ৰুচ্চতী’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. ইমং খো মে ত্ৰং, ভিক্খু, সংখিত্তেন ছধাতুৰিভঙ্গং ধারেহী’’তি.

৩৭০. অথ খো আযস্মা পুক্কুসাতি – ‘‘সত্থা কির মে অনুপ্পত্তো, সুগতো কির মে অনুপ্পত্তো সম্মাসম্বুদ্ধো কির মে অনুপ্পত্তো’’তি উট্ঠাযাসনা একংসং চীৰরং কত্ৰা ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূল়্হং যথাঅকুসলং, যোহং ভগৰন্তং আৰুসোৰাদেন সমুদাচরিতব্বং অমঞ্ঞিস্সং. তস্স মে, ভন্তে, ভগৰা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৰরাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ ত্ৰং, ভিক্খু, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূল়্হং যথাঅকুসলং, যং মং ত্ৰং আৰুসোৰাদেন সমুদাচরিতব্বং অমঞ্ঞিত্থ. যতো চ খো ত্ৰং, ভিক্খু, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৰুদ্ধিহেসা, ভিক্খু, অরিযস্স ৰিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোতি, আযতিং সংৰরং আপজ্জতী’’তি. ‘‘লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৰতো সন্তিকে উপসম্পদ’’ন্তি. ‘‘পরিপুণ্ণং পন তে, ভিক্খু, পত্তচীৰর’’ন্তি? ‘‘ন খো মে, ভন্তে, পরিপুণ্ণং পত্তচীৰর’’ন্তি. ‘‘ন খো, ভিক্খু, তথাগতা অপরিপুণ্ণপত্তচীৰরং উপসম্পাদেন্তী’’তি.

অথ খো আযস্মা পুক্কুসাতি ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পত্তচীৰরপরিযেসনং পক্কামি. অথ খো আযস্মন্তং পুক্কুসাতিং পত্তচীৰরপরিযেসনং চরন্তং ৰিব্ভন্তা গাৰী [ভন্তগাৰী (সী. পী.), গাৰী (স্যা. কং.)] জীৰিতা ৰোরোপেসি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘যো সো, ভন্তে, পুক্কুসাতি নাম কুলপুত্তো ভগৰতা সংখিত্তেন ওৰাদেন ওৰদিতো সো কালঙ্কতো. তস্স কা গতি, কো অভিসম্পরাযো’’তি? ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, পুক্কুসাতি কুলপুত্তো পচ্চপাদি ধম্মস্সানুধম্মং, ন চ মং ধম্মাধিকরণং ৰিহেসেসি [ৰিহেঠেসি (সী. স্যা. কং.) ৰিহেসেতি (ক.)]. পুক্কুসাতি, ভিক্খৰে, কুলপুত্তো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

ধাতুৰিভঙ্গসুত্তং নিট্ঠিতং দসমং.