৮. উপক্কিলেসসুত্তং
২৩৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসম্বিযং ৰিহরতি ঘোসিতারামে. তেন খো পন সমযেন কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি. সাধু, ভন্তে, ভগৰা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন. অথ খো ভগৰা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৰে, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৰিগ্গহং, মা ৰিৰাদ’’ন্তি.
এৰং ৰুত্তে, অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে! ভগৰা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং অনুযুত্তো ৰিহরতু; মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৰিগ্গহেন ৰিৰাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৰে, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৰিগ্গহং, মা ৰিৰাদ’’ন্তি. দুতিযম্পি খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে! ভগৰা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং অনুযুত্তো ৰিহরতু; মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৰিগ্গহেন ৰিৰাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. ততিযম্পি খো ভগৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৰে, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৰিগ্গহং, মা ৰিৰাদ’’ন্তি. ততিযম্পি খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে, ভগৰা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং অনুযুত্তো ৰিহরতু; মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৰিগ্গহেন ৰিৰাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি.
অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায কোসম্বিং পিণ্ডায পাৰিসি. কোসম্বিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ঠিতকোৰ ইমা গাথা অভাসি –
২৩৭. ‘‘পুথুসদ্দো সমজনো, ন বালো কোচি মঞ্ঞথ;
সঙ্ঘস্মিং ভিজ্জমানস্মিং, নাঞ্ঞং ভিয্যো অমঞ্ঞরুং.
‘‘পরিমুট্ঠা পণ্ডিতাভাসা, ৰাচাগোচরভাণিনো;
যাৰিচ্ছন্তি মুখাযামং, যেন নীতা ন তং ৰিদূ.
‘‘অক্কোচ্ছি মং অৰধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;
যে চ তং উপনয্হন্তি, ৰেরং তেসং ন সম্মতি.
‘‘অক্কোচ্ছি মং অৰধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;
যে চ তং নুপনয্হন্তি, ৰেরং তেসূপসম্মতি.
‘‘ন হি ৰেরেন ৰেরানি, সম্মন্তীধ কুদাচনং;
অৰেরেন চ সম্মন্তি, এস ধম্মো সনন্তনো.
‘‘পরে চ ন ৰিজানন্তি, মযমেত্থ যমামসে;
যে চ তত্থ ৰিজানন্তি, ততো সম্মন্তি মেধগা.
‘‘অট্ঠিচ্ছিন্না পাণহরা, গৰস্সধনহারিনো;
রট্ঠং ৰিলুম্পমানানং, তেসম্পি হোতি সঙ্গতি;
কস্মা তুম্হাকং নো সিযা.
‘‘সচে লভেথ নিপকং সহাযং,
সদ্ধিং চরং সাধুৰিহারি ধীরং;
অভিভুয্য সব্বানি পরিস্সযানি,
চরেয্য তেনত্তমনো সতীমা.
‘‘নো চে লভেথ নিপকং সহাযং,
সদ্ধিং চরং সাধুৰিহারি ধীরং;
রাজাৰ রট্ঠং ৰিজিতং পহায,
একো চরে মাতঙ্গরঞ্ঞেৰ নাগো.
‘‘একস্স চরিতং সেয্যো, নত্থি বালে সহাযতা;
একো চরে ন চ পাপানি কযিরা,
অপ্পোস্সুক্কো মাতঙ্গরঞ্ঞেৰ নাগো’’তি.
২৩৮. অথ খো ভগৰা ঠিতকোৰ ইমা গাথা ভাসিত্ৰা যেন বালকলোণকারগামো [বালকলোণকগামো (ক.), তথা ৰিনযেপি] তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ভগু বালকলোণকারগামে ৰিহরতি. অদ্দসা খো আযস্মা ভগু ভগৰন্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান আসনং পঞ্ঞপেসি উদকঞ্চ পাদানং ধোৰনং [উদকঞ্চ পাদানং (সী. স্যা. কং. পী.)]. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ পাদে পক্খালেসি. আযস্মাপি খো ভগু ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ভগুং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কচ্চি, ভিক্খু, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি পিণ্ডকেন ন কিলমসী’’তি? ‘‘খমনীযং ভগৰা, যাপনীযং ভগৰা, ন চাহং, ভন্তে, পিণ্ডকেন কিলমামী’’তি. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং ভগুং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন পাচীনৰংসদাযো তেনুপসঙ্কমি.
তেন খো পন সমযেন আযস্মা চ অনুরুদ্ধো আযস্মা চ নন্দিযো [ভদ্দিযো (ম. নি. ২.১৬৬ নল়কপানে] আযস্মা চ কিমিলো [কিম্বিলো (সী. স্যা. কং. পী.)] পাচীনৰংসদাযে ৰিহরন্তি. অদ্দসা খো দাযপালো ভগৰন্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘মা, মহাসমণ, এতং দাযং পাৰিসি. সন্তেত্থ তযো কুলপুত্তা অত্তকামরূপা ৰিহরন্তি. মা তেসং অফাসুমকাসী’’তি. অস্সোসি খো আযস্মা অনুরুদ্ধো দাযপালস্স ভগৰতা সদ্ধিং মন্তযমানস্স. সুত্ৰান দাযপালং এতদৰোচ – ‘‘মা, আৰুসো দাযপাল, ভগৰন্তং ৰারেসি. সত্থা নো ভগৰা অনুপ্পত্তো’’তি.
২৩৯. অথ খো আযস্মা অনুরুদ্ধো যেনাযস্মা চ নন্দিযো যেনাযস্মা চ কিমিলো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তঞ্চ নন্দিযং আযস্মন্তঞ্চ কিমিলং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কমথাযস্মন্তো, অভিক্কমথাযস্মন্তো, সত্থা নো ভগৰা অনুপ্পত্তো’’তি. অথ খো আযস্মা চ অনুরুদ্ধো আযস্মা চ নন্দিযো আযস্মা চ কিমিলো ভগৰন্তং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা একো ভগৰতো পত্তচীৰরং পটিগ্গহেসি, একো আসনং পঞ্ঞপেসি, একো পাদোদকং উপট্ঠপেসি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ পাদে পক্খালেসি. তেপি খো আযস্মন্তো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কচ্চি ৰো, অনুরুদ্ধা, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি পিণ্ডকেন ন কিলমথা’’তি? ‘‘খমনীযং ভগৰা, যাপনীযং ভগৰা, ন চ মযং, ভন্তে, পিণ্ডকেন কিলমামা’’তি. ‘‘কচ্চি পন ৰো, অনুরুদ্ধা, সমগ্গা সম্মোদমানা অৰিৰদমানা খীরোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৰিহরথা’’তি? ‘‘তগ্ঘ মযং, ভন্তে, সমগ্গা সম্মোদমানা অৰিৰদমানা খীরোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৰিহরামা’’তি. ‘‘যথা কথং পন তুম্হে, অনুরুদ্ধা, সমগ্গা সম্মোদমানা অৰিৰদমানা খীরোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৰিহরথা’’তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে যোহং এৰরূপেহি সব্রহ্মচারীহি সদ্ধিং ৰিহরামী’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, ইমেসু আযস্মন্তেসু মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৰি চেৰ রহো চ, মেত্তং ৰচীকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৰি চেৰ রহো চ, মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৰি চেৰ রহো চ. তস্স, ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৰা ইমেসংযেৰ আযস্মন্তানং চিত্তস্স ৰসেন ৰত্তেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভন্তে, সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৰা ইমেসংযেৰ আযস্মন্তানং চিত্তস্স ৰসেন ৰত্তামি. নানা হি খো নো, ভন্তে, কাযা, একঞ্চ পন মঞ্ঞে চিত্ত’’ন্তি.
আযস্মাপি খো নন্দিযো…পে… আযস্মাপি খো কিমিলো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ময্হম্পি খো, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে যোহং এৰরূপেহি সব্রহ্মচারীহি সদ্ধিং ৰিহরামী’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, ইমেসু আযস্মন্তেসু মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৰি চেৰ রহো চ, মেত্তং ৰচীকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৰি চেৰ রহো চ, মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৰি চেৰ রহো চ. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৰা ইমেসংযেৰ আযস্মন্তানং চিত্তস্স ৰসেন ৰত্তেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভন্তে, সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৰা ইমেসংযেৰ আযস্মন্তানং চিত্তস্স ৰসেন ৰত্তামি. নানা হি খো নো, ভন্তে, কাযা, একঞ্চ পন মঞ্ঞে চিত্তন্তি. এৰং খো মযং, ভন্তে, সমগ্গা সম্মোদমানা অৰিৰদমানা খীরোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৰিহরামা’’তি.
২৪০. ‘‘সাধু, সাধু, অনুরুদ্ধা! কচ্চি পন ৰো, অনুরুদ্ধা, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৰিহরথা’’তি? ‘‘তগ্ঘ মযং, ভন্তে, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৰিহরামা’’তি. ‘‘যথা কথং পন তুম্হে, অনুরুদ্ধা, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৰিহরথা’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং যো পঠমং গামতো পিণ্ডায পটিক্কমতি, সো আসনানি পঞ্ঞপেতি, পানীযং পরিভোজনীযং উপট্ঠাপেতি, অৰক্কারপাতিং উপট্ঠাপেতি. যো পচ্ছা গামতো পিণ্ডায পটিক্কমতি – সচে হোতি ভুত্তাৰসেসো, সচে আকঙ্খতি, ভুঞ্জতি; নো চে আকঙ্খতি, অপ্পহরিতে ৰা ছড্ডেতি অপাণকে ৰা উদকে ওপিলাপেতি – সো আসনানি পটিসামেতি, পানীযং পরিভোজনীযং পটিসামেতি, অৰক্কারপাতিং ধোৰিত্ৰা পটিসামেতি, ভত্তগ্গং সম্মজ্জতি. যো পস্সতি পানীযঘটং ৰা পরিভোজনীযঘটং ৰা ৰচ্চঘটং ৰা রিত্তং তুচ্ছং সো উপট্ঠাপেতি. সচস্স হোতি অৰিসয্হং, হত্থৰিকারেন দুতিযং আমন্তেত্ৰা হত্থৰিলঙ্ঘকেন উপট্ঠাপেম [উপট্ঠপেতি (সী.)], ন ত্ৰেৰ মযং, ভন্তে, তপ্পচ্চযা ৰাচং ভিন্দাম. পঞ্চাহিকং খো পন মযং, ভন্তে, সব্বরত্তিং ধম্মিযা কথায সন্নিসীদাম. এৰং খো মযং, ভন্তে, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৰিহরামা’’তি.
২৪১. ‘‘সাধু, সাধু, অনুরুদ্ধা! অত্থি পন ৰো, অনুরুদ্ধা, এৰং অপ্পমত্তানং আতাপীনং পহিতত্তানং ৰিহরতং উত্তরিমনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসো অধিগতো ফাসুৰিহারো’’তি? ‘‘ইধ মযং, ভন্তে, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৰিহরন্তা ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানাম দস্সনঞ্চ রূপানং. সো খো পন নো ওভাসো নচিরস্সেৰ অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং; তঞ্চ নিমিত্তং নপ্পটিৰিজ্ঝামা’’তি.
‘‘তং খো পন ৰো, অনুরুদ্ধা, নিমিত্তং পটিৰিজ্ঝিতব্বং. অহম্পি সুদং, অনুরুদ্ধা, পুব্বেৰ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধো বোধিসত্তোৰ সমানো ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানামি দস্সনঞ্চ রূপানং. সো খো পন মে ওভাসো নচিরস্সেৰ অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো যেন মে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপান’ন্তি? তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘ৰিচিকিচ্ছা খো মে উদপাদি, ৰিচিকিচ্ছাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সোহং তথা করিস্সামি যথা মে পুন ন ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতী’’’তি.
‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা, অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানামি দস্সনঞ্চ রূপানং. সো খো পন মে ওভাসো নচিরস্সেৰ অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো যেন মে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপান’ন্তি? তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘অমনসিকারো খো মে উদপাদি, অমনসিকারাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সোহং তথা করিস্সামি যথা মে পুন ন ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি ন অমনসিকারো’’’তি.
‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘থিনমিদ্ধং খো মে উদপাদি, থিনমিদ্ধাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সোহং তথা করিস্সামি যথা মে পুন ন ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি ন অমনসিকারো ন থিনমিদ্ধ’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘ছম্ভিতত্তং খো মে উদপাদি, ছম্ভিতত্তাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সেয্যথাপি, অনুরুদ্ধা, পুরিসো অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো, তস্স উভতোপস্সে ৰট্টকা [ৰধকা (সী. স্যা. কং. পী.)] উপ্পতেয্যুং, তস্স ততোনিদানং ছম্ভিতত্তং উপ্পজ্জেয্য; এৰমেৰ খো মে, অনুরুদ্ধা, ছম্ভিতত্তং উদপাদি, ছম্ভিতত্তাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সোহং তথা করিস্সামি যথা মে পুন ন ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি ন অমনসিকারো ন থিনমিদ্ধং ন ছম্ভিতত্ত’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘উপ্পিলং [উব্বিল্লং (সী. পী.), উব্বিলং (স্যা. কং.)] খো মে উদপাদি, উপ্পিলাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সেয্যথাপি, অনুরুদ্ধা, পুরিসো একং নিধিমুখং গৰেসন্তো সকিদেৰ পঞ্চনিধিমুখানি অধিগচ্ছেয্য, তস্স ততোনিদানং উপ্পিলং উপ্পজ্জেয্য; এৰমেৰ খো মে, অনুরুদ্ধা, উপ্পিলং উদপাদি, উপ্পিলাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সোহং তথা করিস্সামি যথা মে পুন ন ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকারো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিল’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘দুট্ঠুল্লং খো মে উদপাদি, দুট্ঠুল্লাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সোহং তথা করিস্সামি যথা মে পুন ন ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকারো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিলং, ন দুট্ঠুল্ল’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘অচ্চারদ্ধৰীরিযং খো মে উদপাদি, অচ্চারদ্ধৰীরিযাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সেয্যথাপি, অনুরুদ্ধা, পুরিসো উভোহি হত্থেহি ৰট্টকং গাল়্হং গণ্হেয্য, সো তত্থেৰ পতমেয্য [মতমেয্য (বহূসু) প + তং + এয্য = পতমেয্য-ইতি পদৰিভাগো]; এৰমেৰ খো মে, অনুরুদ্ধা, অচ্চারদ্ধৰীরিযং উদপাদি, অচ্চারদ্ধৰীরিযাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সোহং তথা করিস্সামি যথা মে পুন ন ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকারো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিলং, ন দুট্ঠুল্লং, ন অচ্চারদ্ধৰীরিয’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘অতিলীনৰীরিযং খো মে উদপাদি, অতিলীনৰীরিযাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সেয্যথাপি, অনুরুদ্ধা, পুরিসো ৰট্টকং সিথিলং গণ্হেয্য, সো তস্স হত্থতো উপ্পতেয্য; এৰমেৰ খো মে, অনুরুদ্ধা, অতিলীনৰীরিযং উদপাদি, অতিলীনৰীরিযাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সোহং তথা করিস্সামি যথা মে পুন ন ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকারো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিলং, ন দুট্ঠুল্লং, ন অচ্চারদ্ধৰীরিযং, ন অতিলীনৰীরিয’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘অভিজপ্পা খো মে উদপাদি, অভিজপ্পাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সোহং তথা করিস্সামি যথা মে পুন ন ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকারো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিলং, ন দুট্ঠুল্লং, ন অচ্চারদ্ধৰীরিযং, ন অতিলীনৰীরিযং, ন অভিজপ্পা’’’তি.
‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা…পে… তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘নানত্তসঞ্ঞা খো মে উদপাদি, নানত্তসঞ্ঞাধিকরণঞ্চ পন মে সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সোহং তথা করিস্সামি যথা মে পুন ন ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকারো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিলং, ন দুট্ঠুল্লং, ন অচ্চারদ্ধৰীরিযং, ন অতিলীনৰীরিযং, ন অভিজপ্পা, ন নানত্তসঞ্ঞা’’’তি.
‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা, অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানামি দস্সনঞ্চ রূপানং. সো খো পন মে ওভাসো নচিরস্সেৰ অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. তস্স ময্হং অনুরুদ্ধা এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো যেন মে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপান’ন্তি. তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘অতিনিজ্ঝাযিতত্তং খো মে রূপানং উদপাদি, অতিনিজ্ঝাযিতত্তাধিকরণঞ্চ পন মে রূপানং সমাধি চৰি. সমাধিম্হি চুতে ওভাসো অন্তরধাযতি দস্সনঞ্চ রূপানং. সোহং তথা করিস্সামি যথা মে পুন ন ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জিস্সতি, ন অমনসিকারো, ন থিনমিদ্ধং, ন ছম্ভিতত্তং, ন উপ্পিলং, ন দুট্ঠুল্লং, ন অচ্চারদ্ধৰীরিযং, ন অতিলীনৰীরিযং, ন অভিজপ্পা, ন নানত্তসঞ্ঞা, ন অতিনিজ্ঝাযিতত্তং রূপান’’’ন্তি.
২৪২. ‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা, ‘ৰিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা ৰিচিকিচ্ছং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘অমনসিকারো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অমনসিকারং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘উপ্পিলং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা উপ্পিলং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘দুট্ঠুল্লং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা দুট্ঠুল্লং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘অচ্চারদ্ধৰীরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অচ্চারদ্ধৰীরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘অতিলীনৰীরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অতিলীনৰীরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘অভিজপ্পা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অভিজপ্পং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘নানত্তসঞ্ঞা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা নানত্তসঞ্ঞং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং, ‘অতিনিজ্ঝাযিতত্তং রূপানং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অতিনিজ্ঝাযিতত্তং রূপানং চিত্তস্স উপক্কিলেসং পজহিং.
২৪৩. ‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা, অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো ওভাসঞ্হি খো সঞ্জানামি, ন চ রূপানি পস্সামি; রূপানি হি খো পস্সামি, ন চ ওভাসং সঞ্জানামি – ‘কেৰলম্পি রত্তিং, কেৰলম্পি দিৰং [দিৰসং (সী. স্যা. কং. পী.)], কেৰলম্পি রত্তিন্দিৰং’ [রত্তিদিৰং (ক.)]. তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো য্ৰাহং ওভাসঞ্হি খো সঞ্জানামি ন চ রূপানি পস্সামি; রূপানি হি খো [খো তস্মিং সমযে (সী. ক.)] পস্সামি ন চ ওভাসং সঞ্জানামি – কেৰলম্পি রত্তিং, কেৰলম্পি দিৰং, কেৰলম্পি রত্তিন্দিৰ’ন্তি. তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘যস্মিঞ্হি খো অহং সমযে রূপনিমিত্তং অমনসিকরিত্ৰা ওভাসনিমিত্তং মনসি করোমি, ওভাসঞ্হি খো তস্মিং সমযে সঞ্জানামি, ন চ রূপানি পস্সামি. যস্মিং পনাহং সমযে ওভাসনিমিত্তং অমনসিকরিত্ৰা রূপনিমিত্তং মনসি করোমি, রূপানি হি খো তস্মিং সমযে পস্সামি ন চ ওভাসং সঞ্জানামি – কেৰলম্পি রত্তিং, কেৰলম্পি দিৰং, কেৰলম্পি রত্তিন্দিৰ’’’ন্তি.
‘‘সো খো অহং, অনুরুদ্ধা, অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো পরিত্তঞ্চেৰ ওভাসং সঞ্জানামি, পরিত্তানি চ রূপানি পস্সামি; অপ্পমাণঞ্চেৰ ওভাসং সঞ্জানামি, অপ্পমাণানি চ রূপানি পস্সামি – কেৰলম্পি রত্তিং, কেৰলম্পি দিৰং, কেৰলম্পি রত্তিন্দিৰং. তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো য্ৰাহং পরিত্তঞ্চেৰ ওভাসং সঞ্জানামি, পরিত্তানি চ রূপানি পস্সামি; অপ্পমাণঞ্চেৰ ওভাসং সঞ্জানামি, অপ্পমাণানি চ রূপানি পস্সামি – কেৰলম্পি রত্তিং, কেৰলম্পি দিৰং, কেৰলম্পি রত্তিন্দিৰ’ন্তি. তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘যস্মিং খো মে সমযে পরিত্তো সমাধি হোতি, পরিত্তং মে তস্মিং সমযে চক্খু হোতি. সোহং পরিত্তেন চক্খুনা পরিত্তঞ্চেৰ ওভাসং সঞ্জানামি, পরিত্তানি চ রূপানি পস্সামি. যস্মিং পন মে সমযে অপ্পমাণো সমাধি হোতি, অপ্পমাণং মে তস্মিং সমযে চক্খু হোতি. সোহং অপ্পমাণেন চক্খুনা অপ্পমাণঞ্চেৰ ওভাসং সঞ্জানামি, অপ্পমাণানি চ রূপানি পস্সামি – কেৰলম্পি রত্তিং, কেৰলম্পি দিৰং, কেৰলম্পি রত্তিন্দিৰ’’’ন্তি.
২৪৪. যতো খো মে, অনুরুদ্ধা, ‘ৰিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা ৰিচিকিচ্ছা চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘অমনসিকারো চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অমনসিকারো চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা থিনমিদ্ধং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘উপ্পিলং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা উপ্পিলং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘দুট্ঠুল্লং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা দুট্ঠুল্লং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘অচ্চারদ্ধৰীরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অচ্চারদ্ধৰীরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘অতিলীনৰীরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অতিলীনৰীরিযং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘অভিজপ্পা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অভিজপ্পা চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘নানত্তসঞ্ঞা চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা নানত্তসঞ্ঞা চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি, ‘অতিনিজ্ঝাযিতত্তং রূপানং চিত্তস্স উপক্কিলেসো’তি – ইতি ৰিদিত্ৰা অতিনিজ্ঝাযিতত্তং রূপানং চিত্তস্স উপক্কিলেসো পহীনো অহোসি.
২৪৫. ‘‘তস্স ময্হং, অনুরুদ্ধা, এতদহোসি – ‘যে খো মে চিত্তস্স উপক্কিলেসা তে মে পহীনা. হন্দ, দানাহং তিৰিধেন সমাধিং ভাৰেমী’তি [ভাৰেসিন্তি (সী. স্যা. কং.)]. সো খো অহং, অনুরুদ্ধা, সৰিতক্কম্পি সৰিচারং সমাধিং ভাৰেসিং [ভাৰেমি (ক.)], অৰিতক্কম্পি ৰিচারমত্তং সমাধিং ভাৰেসিং, অৰিতক্কম্পি অৰিচারং সমাধিং ভাৰেসিং, সপ্পীতিকম্পি সমাধিং ভাৰেসিং, নিপ্পীতিকম্পি সমাধিং ভাৰেসিং, সাতসহগতম্পি সমাধিং ভাৰেসিং, উপেক্খাসহগতম্পি সমাধিং ভাৰেসিং. যতো খো মে, অনুরুদ্ধা, সৰিতক্কোপি সৰিচারো সমাধি ভাৰিতো অহোসি, অৰিতক্কোপি ৰিচারমত্তো সমাধি ভাৰিতো অহোসি, অৰিতক্কোপি অৰিচারো সমাধি ভাৰিতো অহোসি, সপ্পীতিকোপি সমাধি ভাৰিতো অহোসি, নিপ্পীতিকোপি সমাধি ভাৰিতো অহোসি, সাতসহগতোপি সমাধি ভাৰিতো অহোসি, উপেক্খাসহগতোপি সমাধি ভাৰিতো অহোসি. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি, অকুপ্পা মে চেতোৰিমুত্তি. অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা অনুরুদ্ধো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
উপক্কিলেসসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.