৩. সুঞ্ঞতৰগ্গো

১. চূল়সুঞ্ঞতসুত্তং

১৭৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি পুব্বারামে মিগারমাতুপাসাদে. অথ খো আযস্মা আনন্দো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘একমিদং, ভন্তে, সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি নগরকং নাম সক্যানং নিগমো. তত্থ মে, ভন্তে, ভগৰতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সুঞ্ঞতাৰিহারেনাহং, আনন্দ, এতরহি বহুলং ৰিহরামী’তি. কচ্চি মেতং, ভন্তে, সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধারিত’’ন্তি? ‘‘তগ্ঘ তে এতং, আনন্দ, সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধারিতং. পুব্বেপাহং [পুব্বেচাহং (সী. স্যা. কং. পী.)], আনন্দ, এতরহিপি [এতরহি চ (সব্বত্থ)] সুঞ্ঞতাৰিহারেন বহুলং ৰিহরামি. সেয্যথাপি, আনন্দ, অযং মিগারমাতুপাসাদো সুঞ্ঞো হত্থিগৰস্সৰল়ৰেন, সুঞ্ঞো জাতরূপরজতেন, সুঞ্ঞো ইত্থিপুরিসসন্নিপাতেন অত্থি চেৰিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – ভিক্খুসঙ্ঘং পটিচ্চ একত্তং; এৰমেৰ খো, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকরিত্ৰা গামসঞ্ঞং, অমনসিকরিত্ৰা মনুস্সসঞ্ঞং, অরঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি করোতি একত্তং. তস্স অরঞ্ঞসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৰং পজানাতি – ‘যে অস্সু দরথা গামসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দরথা মনুস্সসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৰাযং দরথমত্তা যদিদং – অরঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং গামসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং মনুস্সসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৰিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – অরঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৰসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’’’তি পজানাতি. এৰম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৰিপল্লত্থা পরিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৰক্কন্তি ভৰতি.

১৭৭. ‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকরিত্ৰা মনুস্সসঞ্ঞং, অমনসিকরিত্ৰা অরঞ্ঞসঞ্ঞং, পথৰীসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি করোতি একত্তং. তস্স পথৰীসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সেয্যথাপি, আনন্দ, আসভচম্মং সঙ্কুসতেন সুৰিহতং ৰিগতৰলিকং; এৰমেৰ খো, আনন্দ, ভিক্খু যং ইমিস্সা পথৰিযা উক্কূলৰিক্কূলং নদীৰিদুগ্গং খাণুকণ্টকট্ঠানং পব্বতৰিসমং তং সব্বং [সব্বং (ক.)] অমনসিকরিত্ৰা পথৰীসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি করোতি একত্তং. তস্স পথৰীসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৰং পজানাতি – ‘যে অস্সু দরথা মনুস্সসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দরথা অরঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৰাযং দরথমত্তা যদিদং – পথৰীসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং মনুস্সসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং অরঞ্ঞসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৰিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – পথৰীসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৰসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৰম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৰিপল্লত্থা পরিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৰক্কন্তি ভৰতি.

১৭৮. ‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকরিত্ৰা অরঞ্ঞসঞ্ঞং, অমনসিকরিত্ৰা পথৰীসঞ্ঞং, আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি করোতি একত্তং. তস্স আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৰং পজানাতি – ‘যে অস্সু দরথা অরঞ্ঞসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দরথা পথৰীসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৰাযং দরথমত্তা যদিদং – আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং অরঞ্ঞসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং পথৰীসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৰিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৰসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৰম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৰিপল্লত্থা পরিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৰক্কন্তি ভৰতি.

১৭৯. ‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকরিত্ৰা পথৰীসঞ্ঞং, অমনসিকরিত্ৰা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি করোতি একত্তং. তস্স ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৰং পজানাতি – ‘যে অস্সু দরথা পথৰীসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দরথা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৰাযং দরথমত্তা যদিদং – ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং পথৰীসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৰিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৰসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৰম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৰিপল্লত্থা পরিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৰক্কন্তি ভৰতি.

১৮০. ‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকরিত্ৰা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং, অমনসিকরিত্ৰা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি করোতি একত্তং. তস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৰং পজানাতি – ‘যে অস্সু দরথা আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দরথা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৰাযং দরথমত্তা যদিদং – আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৰিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৰসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৰম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৰিপল্লত্থা পরিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৰক্কন্তি ভৰতি.

১৮১. ‘‘পুন চপরং, আনন্দ ভিক্খু অমনসিকরিত্ৰা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং, অমনসিকরিত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ মনসি করোতি একত্তং. তস্স নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৰং পজানাতি – ‘যে অস্সু দরথা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দরথা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৰাযং দরথমত্তা যদিদং – নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৰিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ একত্ত’ন্তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৰসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৰম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৰিপল্লত্থা পরিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৰক্কন্তি ভৰতি.

১৮২. ‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকরিত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, অমনসিকরিত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, অনিমিত্তং চেতোসমাধিং পটিচ্চ মনসি করোতি একত্তং. তস্স অনিমিত্তে চেতোসমাধিম্হি চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৰং পজানাতি – ‘যে অস্সু দরথা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দরথা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৰাযং দরথমত্তা যদিদং – ইমমেৰ কাযং পটিচ্চ সল়াযতনিকং জীৰিতপচ্চযা’তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাযা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৰিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – ইমমেৰ কাযং পটিচ্চ সল়াযতনিকং জীৰিতপচ্চযা’তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৰসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৰম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৰিপল্লত্থা পরিসুদ্ধা সুঞ্ঞতাৰক্কন্তি ভৰতি.

১৮৩. ‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খু অমনসিকরিত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, অমনসিকরিত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং, অনিমিত্তং চেতোসমাধিং পটিচ্চ মনসি করোতি একত্তং. তস্স অনিমিত্তে চেতোসমাধিম্হি চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতি. সো এৰং পজানাতি – ‘অযম্পি খো অনিমিত্তো চেতোসমাধি অভিসঙ্খতো অভিসঞ্চেতযিতো’. ‘যং খো পন কিঞ্চি অভিসঙ্খতং অভিসঞ্চেতযিতং তদনিচ্চং নিরোধধম্ম’ন্তি পজানাতি. তস্স এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. সো এৰং পজানাতি – ‘যে অস্সু দরথা কামাসৰং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দরথা ভৰাসৰং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, যে অস্সু দরথা অৰিজ্জাসৰং পটিচ্চ তেধ ন সন্তি, অত্থি চেৰাযং দরথমত্তা যদিদং – ইমমেৰ কাযং পটিচ্চ সল়াযতনিকং জীৰিতপচ্চযা’তি. সো ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং কামাসৰেনা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং ভৰাসৰেনা’তি পজানাতি, ‘সুঞ্ঞমিদং সঞ্ঞাগতং অৰিজ্জাসৰেনা’তি পজানাতি, ‘অত্থি চেৰিদং অসুঞ্ঞতং যদিদং – ইমমেৰ কাযং পটিচ্চ সল়াযতনিকং জীৰিতপচ্চযা’তি. ইতি যঞ্হি খো তত্থ ন হোতি তেন তং সুঞ্ঞং সমনুপস্সতি, যং পন তত্থ অৰসিট্ঠং হোতি তং ‘সন্তমিদং অত্থী’তি পজানাতি. এৰম্পিস্স এসা, আনন্দ, যথাভুচ্চা অৰিপল্লত্থা পরিসুদ্ধা পরমানুত্তরা সুঞ্ঞতাৰক্কন্তি ভৰতি.

১৮৪. ‘‘যেপি হি কেচি, আনন্দ, অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা পরিসুদ্ধং পরমানুত্তরং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৰিহরিংসু, সব্বে তে ইমংযেৰ পরিসুদ্ধং পরমানুত্তরং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৰিহরিংসু. যেপি [যে (সী. পী.)] হি কেচি, আনন্দ, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা পরিসুদ্ধং পরমানুত্তরং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সন্তি, সব্বে তে ইমংযেৰ পরিসুদ্ধং পরমানুত্তরং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সন্তি. যেপি [যে (সী. পী.)] হি কেচি, আনন্দ, এতরহি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা পরিসুদ্ধং পরমানুত্তরং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তি, সব্বে তে ইমংযেৰ পরিসুদ্ধং পরমানুত্তরং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তি. তস্মাতিহ, আনন্দ, ‘পরিসুদ্ধং পরমানুত্তরং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামা’তি [ৰিহরিস্সামীতি (পী. ক.)] – এৰঞ্হি ৰো [তে (ক.)], আনন্দ, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

চূল়সুঞ্ঞতসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.

২. মহাসুঞ্ঞতসুত্তং

১৮৫. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায কপিলৰত্থুং পিণ্ডায পাৰিসি. কপিলৰত্থুস্মিং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কাল়খেমকস্স সক্কস্স ৰিহারো তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায. তেন খো পন সমযেন কাল়খেমকস্স সক্কস্স ৰিহারে সম্বহুলানি সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি হোন্তি. অদ্দসা খো ভগৰা কাল়খেমকস্স সক্কস্স ৰিহারে সম্বহুলানি সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. দিস্ৰান ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘সম্বহুলানি খো কাল়খেমকস্স সক্কস্স ৰিহারে সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. সম্বহুলা নু খো ইধ ভিক্খূ ৰিহরন্তী’’তি.

১৮৬. তেন খো পন সমযেন আযস্মা আনন্দো সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং ঘটায সক্কস্স ৰিহারে চীৰরকম্মং করোতি. অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন ঘটায সক্কস্স ৰিহারো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সম্বহুলানি খো, আনন্দ, কাল়খেমকস্স সক্কস্স ৰিহারে সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. সম্বহুলা নু খো এত্থ ভিক্খূ ৰিহরন্তী’’তি? ‘‘সম্বহুলানি, ভন্তে, কাল়খেমকস্স সক্কস্স ৰিহারে সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. সম্বহুলা ভিক্খূ এত্থ ৰিহরন্তি. চীৰরকারসমযো নো, ভন্তে, ৰত্ততী’’তি.

‘‘ন খো, আনন্দ, ভিক্খু সোভতি সঙ্গণিকারামো সঙ্গণিকরতো সঙ্গণিকারামতং অনুযুত্তো গণারামো গণরতো গণসম্মুদিতো. সো ৰতানন্দ, ভিক্খু সঙ্গণিকারামো সঙ্গণিকরতো সঙ্গণিকারামতং অনুযুত্তো গণারামো গণরতো গণসম্মুদিতো যং তং নেক্খম্মসুখং পৰিৰেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধিসুখং [সম্বোধসুখং (সী. পী.), সম্বোধসুখং চিত্তেকগ্গতাসুখং (ক.) উপরি অরণৰিভঙ্গসুত্তে পন সম্বোধিসুখন্ত্ৰেৰ দিস্সতি] তস্স সুখস্স নিকামলাভী ভৰিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো চ খো সো, আনন্দ, ভিক্খু একো গণস্মা ৰূপকট্ঠো ৰিহরতি তস্সেতং ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং যং তং নেক্খম্মসুখং পৰিৰেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধিসুখং তস্স সুখস্স নিকামলাভী ভৰিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি.

‘‘সো ৰতানন্দ, ভিক্খু সঙ্গণিকারামো সঙ্গণিকরতো সঙ্গণিকারামতং অনুযুত্তো গণারামো গণরতো গণসম্মুদিতো সামাযিকং ৰা কন্তং চেতোৰিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সতি অসামাযিকং ৰা অকুপ্পন্তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো চ খো সো, আনন্দ, ভিক্খু একো গণস্মা ৰূপকট্ঠো ৰিহরতি তস্সেতং ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং সামাযিকং ৰা কন্তং চেতোৰিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সতি অসামাযিকং ৰা অকুপ্পন্তি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি.

‘‘নাহং, আনন্দ, একং রূপম্পি [একরূপম্পি (সী.)] সমনুপস্সামি যত্থ রত্তস্স যথাভিরতস্স রূপস্স ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সূপাযাসা.

১৮৭. ‘‘অযং খো পনানন্দ, ৰিহারো তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধো যদিদং – সব্বনিমিত্তানং অমনসিকারা অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৰিহরিতুং [ৰিহরতং (ক. সী.), ৰিহরতি (স্যা. কং. ক.)]. তত্র চে, আনন্দ, তথাগতং ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরন্তং ভৰন্তি [ভগৰন্তং (সী. স্যা. কং. ক.)] উপসঙ্কমিতারো ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো রাজানো রাজমহামত্তা তিত্থিযা তিত্থিযসাৰকা. তত্রানন্দ, তথাগতো ৰিৰেকনিন্নেনেৰ চিত্তেন ৰিৰেকপোণেন ৰিৰেকপব্ভারেন ৰূপকট্ঠেন নেক্খম্মাভিরতেন ব্যন্তীভূতেন সব্বসো আসৰট্ঠানীযেহি ধম্মেহি অঞ্ঞদত্থু উয্যোজনিকপটিসংযুত্তংযেৰ কথং কত্তা হোতি. তস্মাতিহানন্দ, ভিক্খু চেপি আকঙ্খেয্য – ‘অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি, তেনানন্দ, ভিক্খুনা অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেতব্বং সন্নিসাদেতব্বং একোদি কাতব্বং সমাদহাতব্বং.

১৮৮. ‘‘কথঞ্চানন্দ, ভিক্খু অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেতি সন্নিসাদেতি একোদিং করোতি [একোদিকরোতি (সী. স্যা. কং. পী.)] সমাদহতি? ইধানন্দ, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং খো, আনন্দ, ভিক্খু অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেতি সন্নিসাদেতি একোদিং করোতি সমাদহতি. সো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসি করোতি. তস্স অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসিকরোতো সুঞ্ঞতায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি. এৰং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং খো মে মনসিকরোতো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সো বহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি করোতি…পে… সো অজ্ঝত্তবহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি করোতি …পে… সো আনেঞ্জং মনসি করোতি. তস্স আনেঞ্জং মনসিকরোতো আনেঞ্জায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি. এৰং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘আনেঞ্জং খো মে মনসিকরোতো আনেঞ্জায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘তেনানন্দ, ভিক্খুনা তস্মিংযেৰ পুরিমস্মিং সমাধিনিমিত্তে অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেতব্বং সন্নিসাদেতব্বং একোদি কাতব্বং সমাদহাতব্বং. সো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসি করোতি. তস্স অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসিকরোতো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি. এৰং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং খো মে মনসিকরোতো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সো বহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি করোতি…পে… সো অজ্ঝত্তবহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি করোতি…পে… সো আনেঞ্জং মনসি করোতি. তস্স আনেঞ্জং মনসিকরোতো আনেঞ্জায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি. এৰং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘আনেঞ্জং খো মে মনসিকরোতো আনেঞ্জায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

১৮৯. ‘‘তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো চঙ্কমায চিত্তং নমতি, সো চঙ্কমতি – ‘এৰং মং চঙ্কমন্তং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো ঠানায চিত্তং নমতি, সো তিট্ঠতি – ‘এৰং মং ঠিতং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো নিসজ্জায চিত্তং নমতি, সো নিসীদতি – ‘এৰং মং নিসিন্নং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো সযনায চিত্তং নমতি, সো সযতি – ‘এৰং মং সযন্তং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো কথায [ভস্সায (সী.), ভাসায (স্যা. কং. পী.)] চিত্তং নমতি, সো – ‘যাযং কথা হীনা গম্মা পোথুজ্জনিকা অনরিযা অনত্থসংহিতা ন নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততি, সেয্যথিদং – রাজকথা চোরকথা মহামত্তকথা সেনাকথা ভযকথা যুদ্ধকথা অন্নকথা পানকথা ৰত্থকথা সযনকথা মালাকথা গন্ধকথা ঞাতিকথা যানকথা গামকথা নিগমকথা নগরকথা জনপদকথা ইত্থিকথা সুরাকথা ৰিসিখাকথা কুম্ভট্ঠানকথা পুব্বপেতকথা নানত্তকথা লোকক্খাযিকা সমুদ্দক্খাযিকা ইতিভৰাভৰকথা ইতি ৰা ইতি – এৰরূপিং কথং ন কথেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. যা চ খো অযং, আনন্দ, কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৰিনীৰরণসপ্পাযা [চেতোৰিচারণসপ্পাযা (সী. স্যা. কং.), চেতোৰিৰরণসপ্পাযা (পী.)] একন্তনিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৰিৰেককথা অসংসগ্গকথা ৰীরিযারম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৰিমুত্তিকথা ৰিমুত্তিঞাণদস্সনকথা ইতি – ‘এৰরূপিং কথং কথেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো ৰিতক্কায চিত্তং নমতি, সো – ‘যে তে ৰিতক্কা হীনা গম্মা পোথুজ্জনিকা অনরিযা অনত্থসংহিতা ন নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্তন্তি, সেয্যথিদং – কামৰিতক্কো ব্যাপাদৰিতক্কো ৰিহিংসাৰিতক্কো ইতি এৰরূপে ৰিতক্কে [এৰরূপেন ৰিতক্কেন (সী. স্যা. কং. ক.)] ন ৰিতক্কেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. যে চ খো ইমে, আনন্দ, ৰিতক্কা অরিযা নিয্যানিকা নিয্যন্তি তক্করস্স সম্মাদুক্খক্খযায, সেয্যথিদং – নেক্খম্মৰিতক্কো অব্যাপাদৰিতক্কো অৰিহিংসাৰিতক্কো ইতি – ‘এৰরূপে ৰিতক্কে [এৰরূপেন ৰিতক্কেন (ক.)] ৰিতক্কেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

১৯০. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, আনন্দ, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা – ইমে খো, আনন্দ, পঞ্চ কামগুণা যত্থ ভিক্খুনা অভিক্খণং সকং চিত্তং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘অত্থি নু খো মে ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অঞ্ঞতরস্মিং ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা আযতনে উপ্পজ্জতি চেতসো সমুদাচারো’তি? সচে, আনন্দ, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং পজানাতি – ‘অত্থি খো মে ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অঞ্ঞতরস্মিং ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা আযতনে উপ্পজ্জতি চেতসো সমুদাচারো’তি, এৰং সন্তমেতং [এৰং সন্তং (অট্ঠ.)], আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘যো খো ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দরাগো সো মে নপ্পহীনো’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পনানন্দ, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং পজানাতি – ‘নত্থি খো মে ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অঞ্ঞতরস্মিং ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা আযতনে উপ্পজ্জতি চেতসো সমুদাচারো’তি, এৰং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘যো খো ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দরাগো সো মে পহীনো’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

১৯১. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, আনন্দ, উপাদানক্খন্ধা যত্থ ভিক্খুনা উদযব্বযানুপস্সিনা ৰিহাতব্বং – ‘ইতি রূপং ইতি রূপস্স সমুদযো ইতি রূপস্স অত্থঙ্গমো, ইতি ৰেদনা… ইতি সঞ্ঞা… ইতি সঙ্খারা… ইতি ৰিঞ্ঞাণং ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স সমুদযো ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি. তস্স ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সিনো ৰিহরতো যো পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অস্মিমানো সো পহীযতি. এৰং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘যো খো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অস্মিমানো সো মে পহীনো’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ইমে খো তে, আনন্দ, ধম্মা একন্তকুসলা কুসলাযাতিকা [ধম্মা একন্তকুসলাযতিকা (সব্বত্থ) অট্ঠকথাটীকা ওলোকেতব্বা] অরিযা লোকুত্তরা অনৰক্কন্তা পাপিমতা. তং কিং মঞ্ঞসি, আনন্দ, কং অত্থৰসং সম্পস্সমানো অরহতি সাৰকো সত্থারং অনুবন্ধিতুং অপি পণুজ্জমানো’’তি [অপি পনুজ্জমানোপীতি (ক. সী.), অপি পযুজ্জমানোতি (স্যা. কং. পী.)]? ‘‘ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা ভগৰংপটিসরণা. সাধু ৰত, ভন্তে, ভগৰন্তংযেৰ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি.

১৯২. ‘‘ন খো, আনন্দ, অরহতি সাৰকো সত্থারং অনুবন্ধিতুং, যদিদং সুত্তং গেয্যং ৰেয্যাকরণং তস্স হেতু [ৰেয্যাকরণস্স হেতু (ক.)]. তং কিস্স হেতু? দীঘরত্তস্স [দীঘরত্তং + অস্সাতি পদচ্ছেদো] হি তে, আনন্দ, ধম্মা সুতা ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা. যা চ খো অযং, আনন্দ, কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৰিনীৰরণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমা অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৰিৰেককথা অসংসগ্গকথা ৰীরিযারম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৰিমুত্তিকথা ৰিমুত্তিঞাণদস্সনকথা – এৰরূপিযা খো, আনন্দ, কথায হেতু অরহতি সাৰকো সত্থারং অনুবন্ধিতুং অপি পণুজ্জমানো.

‘‘এৰং সন্তে খো, আনন্দ, আচরিযূপদ্দৰো হোতি, এৰং সন্তে অন্তেৰাসূপদ্দৰো হোতি, এৰং সন্তে ব্রহ্মচারূপদ্দৰো হোতি.

১৯৩. ‘‘কথঞ্চানন্দ, আচরিযূপদ্দৰো হোতি? ইধানন্দ, একচ্চো সত্থা ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৰূপকট্ঠস্স ৰিহরতো অন্ৰাৰত্তন্তি [অন্ৰাৰট্টন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)] ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৰ জানপদা চ. সো অন্ৰাৰত্তন্তেসু ব্রাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৰ জানপদেসু চ মুচ্ছং নিকামযতি [মুচ্ছতি কামযতি (সী. পী.) অট্ঠকথাযং পন ন তথা দিস্সতি], গেধং আপজ্জতি, আৰত্ততি বাহুল্লায. অযং ৰুচ্চতানন্দ, উপদ্দৰো [উপদ্দুতো (সী. পী.)] আচরিযো. আচরিযূপদ্দৰেন অৰধিংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৰিকা [পোনোভৰিকা (সী. পী.)] সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা. এৰং খো, আনন্দ, আচরিযূপদ্দৰো হোতি.

১৯৪. ‘‘কথঞ্চানন্দ, অন্তেৰাসূপদ্দৰো হোতি? তস্সেৰ খো পনানন্দ, সত্থু সাৰকো তস্স সত্থু ৰিৰেকমনুব্রূহযমানো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৰূপকট্ঠস্স ৰিহরতো অন্ৰাৰত্তন্তি ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৰ জানপদা চ. সো অন্ৰাৰত্তন্তেসু ব্রাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৰ জানপদেসু চ মুচ্ছং নিকামযতি, গেধং আপজ্জতি, আৰত্ততি বাহুল্লায. অযং ৰুচ্চতানন্দ, উপদ্দৰো অন্তেৰাসী. অন্তেৰাসূপদ্দৰেন অৰধিংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা. এৰং খো, আনন্দ, অন্তেৰাসূপদ্দৰো হোতি.

১৯৫. ‘‘কথঞ্চানন্দ, ব্রহ্মচারূপদ্দৰো হোতি? ইধানন্দ, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা. সো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৰূপকট্ঠস্স ৰিহরতো অন্ৰাৰত্তন্তি ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৰ জানপদা চ. সো অন্ৰাৰত্তন্তেসু ব্রাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৰ জানপদেসু চ ন মুচ্ছং নিকামযতি, ন গেধং আপজ্জতি, ন আৰত্ততি বাহুল্লায. তস্সেৰ খো পনানন্দ, সত্থু সাৰকো তস্স সত্থু ৰিৰেকমনুব্রূহযমানো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৰূপকট্ঠস্স ৰিহরতো অন্ৰাৰত্তন্তি ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৰ জানপদা চ. সো অন্ৰাৰত্তন্তেসু ব্রাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৰ জানপদেসু চ মুচ্ছং নিকামযতি, গেধং আপজ্জতি, আৰত্ততি বাহুল্লায. অযং ৰুচ্চতানন্দ, উপদ্দৰো ব্রহ্মচারী. ব্রহ্মচারূপদ্দৰেন অৰধিংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা. এৰং খো, আনন্দ, ব্রহ্মচারূপদ্দৰো হোতি.

‘‘তত্রানন্দ, যো চেৰাযং আচরিযূপদ্দৰো, যো চ অন্তেৰাসূপদ্দৰো অযং তেহি ব্রহ্মচারূপদ্দৰো দুক্খৰিপাকতরো চেৰ কটুকৰিপাকতরো চ, অপি চ ৰিনিপাতায সংৰত্ততি.

১৯৬. ‘‘তস্মাতিহ মং, আনন্দ, মিত্তৰতায সমুদাচরথ, মা সপত্তৰতায. তং ৰো ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখায.

‘‘কথঞ্চানন্দ, সত্থারং সাৰকা সপত্তৰতায সমুদাচরন্তি, নো মিত্তৰতায? ইধানন্দ, সত্থা সাৰকানং ধম্মং দেসেতি অনুকম্পকো হিতেসী অনুকম্পং উপাদায – ‘ইদং ৰো হিতায, ইদং ৰো সুখাযা’তি. তস্স সাৰকা ন সুস্সূসন্তি, ন সোতং ওদহন্তি, ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, ৰোক্কম্ম চ সত্থুসাসনা ৰত্তন্তি. এৰং খো, আনন্দ, সত্থারং সাৰকা সপত্তৰতায সমুদাচরন্তি, নো মিত্তৰতায.

‘‘কথঞ্চানন্দ, সত্থারং সাৰকা মিত্তৰতায সমুদাচরন্তি, নো সপত্তৰতায? ইধানন্দ, সত্থা সাৰকানং ধম্মং দেসেতি অনুকম্পকো হিতেসী অনুকম্পং উপাদায – ‘ইদং ৰো হিতায, ইদং ৰো সুখাযা’তি. তস্স সাৰকা সুস্সূসন্তি, সোতং ওদহন্তি, অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, ন চ ৰোক্কম সত্থুসাসনা ৰত্তন্তি. এৰং খো, আনন্দ, সত্থারং সাৰকা মিত্তৰতায সমুদাচরন্তি, নো সপত্তৰতায.

‘‘তস্মাতিহ মং, আনন্দ, মিত্তৰতায সমুদাচরথ, মা সপত্তৰতায. তং ৰো ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখায. ন ৰো অহং, আনন্দ, তথা পরক্কমিস্সামি যথা কুম্ভকারো আমকে আমকমত্তে. নিগ্গয্হ নিগ্গয্হাহং, আনন্দ, ৰক্খামি; পৰয্হ পৰয্হ, আনন্দ, ৰক্খামি [পৰয্হ পৰয্হ (সী. পী.), পগ্গয্হ পগ্গয্হ আনন্দ ৰক্খামি (ক.)]. যো সারো সো ঠস্সতী’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

মহাসুঞ্ঞতসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.

৩. অচ্ছরিযঅব্ভুতসুত্তং

১৯৭. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো সম্বহুলানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘‘অচ্ছরিযং, আৰুসো, অব্ভুতং, আৰুসো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৰতা, যত্র হি নাম তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে জানিস্সতি [অনুস্সরিস্সতি জানিস্সতি (ক.)] – ‘এৰংজচ্চা তে ভগৰন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৰংনামা তে ভগৰন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৰংগোত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৰংসীলা তে ভগৰন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৰংধম্মা তে ভগৰন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৰংপঞ্ঞা তে ভগৰন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৰংৰিহারী তে ভগৰন্তো অহেসুং’ ইতিপি, ‘এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং’ ইতিপী’’তি! এৰং ৰুত্তে, আযস্মা আনন্দো তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযা চেৰ, আৰুসো, তথাগতা অচ্ছরিযধম্মসমন্নাগতা চ; অব্ভুতা চেৰ, আৰুসো, তথাগতা অব্ভুতধম্মসমন্নাগতা চা’’তি. অযঞ্চ হিদং তেসং ভিক্খূনং অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা হোতি.

১৯৮. অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘অচ্ছরিযং, আৰুসো, অব্ভুতং, আৰুসো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৰতা, যত্র হি নাম তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে জানিস্সতি – এৰংজচ্চা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি, এৰংনামা… এৰংগোত্তা… এৰংসীলা… এৰংধম্মা.. এৰংপঞ্ঞা… এৰংৰিহারী… এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপী’তি! এৰং ৰুত্তে, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো অম্হে এতদৰোচ – ‘অচ্ছরিযা চেৰ, আৰুসো, তথাগতা অচ্ছরিযধম্মসমন্নাগতা চ, অব্ভুতা চেৰ, আৰুসো, তথাগতা অব্ভুতধম্মসমন্নাগতা চা’তি. অযং খো নো, ভন্তে, অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা; অথ ভগৰা অনুপ্পত্তো’’তি.

১৯৯. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘তস্মাতিহ তং, আনন্দ, ভিয্যোসোমত্তায পটিভন্তু তথাগতস্স অচ্ছরিযা অব্ভুতধম্মা’’তি [অব্ভুতা ধম্মাতি (?)].

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সতো সম্পজানো, আনন্দ, বোধিসত্তো তুসিতং কাযং উপপজ্জী’তি. যম্পি, ভন্তে, সতো সম্পজানো বোধিসত্তো তুসিতং কাযং উপপজ্জি ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সতো সম্পজানো, আনন্দ, বোধিসত্তো তুসিতে কাযে অট্ঠাসী’তি. যম্পি, ভন্তে, সতো সম্পজানো বোধিসত্তো তুসিতে কাযে অট্ঠাসি ইদংপাহং [ইদংপহং (সী. স্যা. কং. পী.)], ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

২০০. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যাৰতাযুকং, আনন্দ, বোধিসত্তো তুসিতে কাযে অট্ঠাসী’তি. যম্পি, ভন্তে, যাৰতাযুকং বোধিসত্তো তুসিতে কাযে অট্ঠাসি ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সতো সম্পজানো, আনন্দ, বোধিসত্তো তুসিতা, কাযা চৰিত্ৰা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমী’তি. যম্পি, ভন্তে, সতো সম্পজানো বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৰিত্ৰা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমি ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

২০১. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৰিত্ৰা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, অথ সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো লোকে পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং. যাপি তা লোকন্তরিকা অঘা অসংৰুতা অন্ধকারা অন্ধকারতিমিসা, যত্থপিমে চন্দিমসূরিযা এৰংমহিদ্ধিকা এৰংমহানুভাৰা আভায নানুভোন্তি তত্থপি অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো লোকে পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – অঞ্ঞেপি কির, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্নাতি. অযঞ্চ দসসহস্সী লোকধাতু সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতি অপ্পমাণো চ উল়ারো ওভাসো লোকে পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰ’ন্তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

২০২. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, চত্তারো দেৰপুত্তা চতুদ্দিসং আরক্খায উপগচ্ছন্তি – মা নং বোধিসত্তং ৰা বোধিসত্তমাতরং ৰা মনুস্সো ৰা অমনুস্সো ৰা কোচি ৰা ৰিহেঠেসী’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

২০৩. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, পকতিযা সীলৰতী বোধিসত্তমাতা হোতি ৰিরতা পাণাতিপাতা ৰিরতা অদিন্নাদানা ৰিরতা কামেসুমিচ্ছাচারা ৰিরতা মুসাৰাদা ৰিরতা সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, ন বোধিসত্তমাতু পুরিসেসু মানসং উপ্পজ্জতি কামগুণূপসংহিতং, অনতিক্কমনীযা চ বোধিসত্তমাতা হোতি কেনচি পুরিসেন রত্তচিত্তেনা’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, লাভিনী বোধিসত্তমাতা হোতি পঞ্চন্নং কামগুণানং. সা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পরিচারেতী’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

২০৪. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, ন বোধিসত্তমাতু কোচিদেৰ আবাধো উপ্পজ্জতি; সুখিনী বোধিসত্তমাতা হোতি অকিলন্তকাযা; বোধিসত্তঞ্চ বোধিসত্তমাতা তিরোকুচ্ছিগতং পস্সতি সব্বঙ্গপচ্চঙ্গং অহীনিন্দ্রিযং. সেয্যথাপি, আনন্দ, মণি ৰেল়ুরিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপরিকম্মকতো. তত্রাস্স সুত্তং আৰুতং নীলং ৰা পীতং ৰা লোহিতং ৰা ওদাতং ৰা পণ্ডুসুত্তং ৰা. তমেনং চক্খুমা পুরিসো হত্থে করিত্ৰা পচ্চৰেক্খেয্য – অযং খো মণি ৰেল়ুরিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপরিকম্মকতো, তত্রিদং সুত্তং আৰুতং নীলং ৰা পীতং ৰা লোহিতং ৰা ওদাতং ৰা পণ্ডুসুত্তং ৰাতি. এৰমেৰ খো, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, ন বোধিসত্তমাতু কোচিদেৰ আবাধো উপ্পজ্জতি; সুখিনী বোধিসত্তমাতা হোতি অকিলন্তকাযা; বোধিসত্তঞ্চ বোধিসত্তমাতা তিরোকুচ্ছিগতং পস্সতি সব্বঙ্গপচ্চঙ্গং অহীনিন্দ্রিয’ন্তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

২০৫. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সত্তাহজাতে, আনন্দ, বোধিসত্তে বোধিসত্তমাতা কালং করোতি, তুসিতং কাযং উপপজ্জতী’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যথা খো পনানন্দ, অঞ্ঞা ইত্থিকা নৰ ৰা দস ৰা মাসে গব্ভং কুচ্ছিনা পরিহরিত্ৰা ৰিজাযন্তি, ন হেৰং বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা ৰিজাযতি. দসেৰ মাসানি বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা কুচ্ছিনা পরিহরিত্ৰা ৰিজাযতী’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যথা খো পনানন্দ, অঞ্ঞা ইত্থিকা নিসিন্না ৰা নিপন্না ৰা ৰিজাযন্তি, ন হেৰং বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা ৰিজাযতি. ঠিতাৰ বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা ৰিজাযতী’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, দেৰা নং পঠমং পটিগ্গণ্হন্তি পচ্ছা মনুস্সা’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

২০৬. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অপ্পত্তোৰ বোধিসত্তো পথৰিং হোতি, চত্তারো নং দেৰপুত্তা পটিগ্গহেত্ৰা মাতু পুরতো ঠপেন্তি – অত্তমনা, দেৰি, হোহি; মহেসক্খো তে পুত্তো উপ্পন্নো’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, ৰিসদোৰ নিক্খমতি অমক্খিতো উদেন [উদ্দেন (সী. স্যা. কং. পী.)] অমক্খিতো সেম্হেন অমক্খিতো রুহিরেন অমক্খিতো কেনচি অসুচিনা সুদ্ধো ৰিসদো [ৰিসুদ্ধো (স্যা.)]. সেয্যথাপি, আনন্দ, মণিরতনং কাসিকে ৰত্থে নিক্খিত্তং নেৰ মণিরতনং কাসিকং ৰত্থং মক্খেতি নাপি কাসিকং ৰত্থং মণিরতনং মক্খেতি. তং কিস্স হেতু? উভিন্নং সুদ্ধত্তা. এৰমেৰ খো, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, ৰিসদোৰ নিক্খমতি অমক্খিতো উদেন অমক্খিতো সেম্হেন অমক্খিতো রুহিরেন অমক্খিতো কেনচি অসুচিনা সুদ্ধো ৰিসদো’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, দ্ৰে উদকস্স ধারা অন্তলিক্খা পাতুভৰন্তি – একা সীতস্স, একা উণ্হস্স; যেন বোধিসত্তস্স উদককিচ্চং করোন্তি মাতু চা’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

২০৭. ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘সম্পতিজাতো, আনন্দ, বোধিসত্তো সমেহি পাদেহি পথৰিযং পতিট্ঠহিত্ৰা উত্তরাভিমুখো সত্তপদৰীতিহারেন গচ্ছতি, সেতম্হি ছত্তে অনুধারিযমানে, সব্বা চ দিসা ৰিলোকেতি, আসভিঞ্চ ৰাচং ভাসতি – অগ্গোহমস্মি লোকস্স, জেট্ঠোহমস্মি লোকস্স, সেট্ঠোহমস্মি লোকস্স. অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমি.

‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যদা, আনন্দ, বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অথ সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো লোকে পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং. যাপি তা লোকন্তরিকা অঘা অসংৰুতা অন্ধকারা অন্ধকারতিমিসা যত্থপিমে চন্দিমসূরিযা এৰংমহিদ্ধিকা এৰংমহানুভাৰা আভায নানুভোন্তি তত্থপি অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো লোকে পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – অঞ্ঞেপি কির, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্নাতি. অযঞ্চ দসসহস্সী লোকধাতু সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতি, অপ্পমাণো চ উল়ারো ওভাসো লোকে পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰ’ন্তি. যম্পি, ভন্তে…পে… ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমী’’তি.

২০৮. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, আনন্দ, ইদম্পি তথাগতস্স অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেহি. ইধানন্দ, তথাগতস্স ৰিদিতা ৰেদনা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি; ৰিদিতা সঞ্ঞা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি; ৰিদিতা ৰিতক্কা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. ইদম্পি খো, ত্ৰং, আনন্দ, তথাগতস্স অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেহী’’তি. ‘‘যম্পি, ভন্তে, ভগৰতো ৰিদিতা ৰেদনা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি; ৰিদিতা সঞ্ঞা… ৰিদিতা ৰিতক্কা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. ইদংপাহং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমী’’তি.

ইদমৰোচ আযস্মা আনন্দো. সমনুঞ্ঞো সত্থা অহোসি; অত্তমনা চ তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

অচ্ছরিযঅব্ভুতসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.

৪. বাকুলসুত্তং

২০৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা বাকুলো [বক্কুলো (সী. স্যা. কং. পী.)] রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. অথ খো অচেলকস্সপো আযস্মতো বাকুলস্স পুরাণগিহিসহাযো যেনাযস্মা বাকুলো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা বাকুলেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অচেলকস্সপো আযস্মন্তং বাকুলং এতদৰোচ –

‘‘কীৰচিরং পব্বজিতোসি, আৰুসো বাকুলা’’তি? ‘‘অসীতি মে, আৰুসো, ৰস্সানি পব্বজিতস্সা’’তি. ‘‘ইমেহি পন তে, আৰুসো বাকুল, অসীতিযা ৰস্সেহি কতিক্খত্তুং মেথুনো ধম্মো পটিসেৰিতো’’তি? ‘‘ন খো মং, আৰুসো কস্সপ, এৰং পুচ্ছিতব্বং – ‘ইমেহি পন তে, আৰুসো বাকুল, অসীতিযা ৰস্সেহি কতিক্খত্তুং মেথুনো ধম্মো পটিসেৰিতো’তি. এৰঞ্চ খো মং, আৰুসো কস্সপ, পুচ্ছিতব্বং – ‘ইমেহি পন তে, আৰুসো বাকুল, অসীতিযা ৰস্সেহি কতিক্খত্তুং কামসঞ্ঞা উপ্পন্নপুব্বা’’’তি? ( ) [(ইমেহি পন তে আৰুসো বক্কুল অসীতিযো ৰস্সেহি কতিক্খত্তুং কামসঞ্ঞা উপ্পন্নপুব্বাতি.) (সী. পী.)]

২১০. ‘‘অসীতি মে, আৰুসো, ৰস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি কামসঞ্ঞং উপ্পন্নপুব্বং. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৰস্সেহি নাভিজানাতি কামসঞ্ঞং উপ্পন্নপুব্বং ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেম.

‘‘অসীতি মে, আৰুসো, ৰস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি ব্যাপাদসঞ্ঞং…পে… ৰিহিংসাসঞ্ঞং উপ্পন্নপুব্বং. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৰস্সেহি নাভিজানাতি ৰিহিংসাসঞ্ঞং উপ্পন্নপুব্বং, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেম.

‘‘অসীতি মে, আৰুসো, ৰস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি কামৰিতক্কং উপ্পন্নপুব্বং. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৰস্সেহি নাভিজানাতি কামৰিতক্কং উপ্পন্নপুব্বং, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেম.

‘‘অসীতি মে, আৰুসো, ৰস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি ব্যাপাদৰিতক্কং…পে… ৰিহিংসাৰিতক্কং উপ্পন্নপুব্বং. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৰস্সেহি নাভিজানাতি ৰিহিংসাৰিতক্কং উপ্পন্নপুব্বং, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেম.

২১১. ‘‘অসীতি মে, আৰুসো, ৰস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি গহপতিচীৰরং সাদিতা. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৰস্সেহি নাভিজানাতি গহপতিচীৰরং সাদিতা, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেম.

‘‘অসীতি মে, আৰুসো, ৰস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি সত্থেন চীৰরং ছিন্দিতা. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৰস্সেহি নাভিজানাতি সত্থেন চীৰরং ছিন্দিতা…পে… ধারেম.

‘‘অসীতি মে, আৰুসো, ৰস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি সূচিযা চীৰরং সিব্বিতা…পে… নাভিজানামি রজনেন চীৰরং রজিতা… নাভিজানামি কথিনে [কঠিনে (সী. স্যা. কং. পী.)] চীৰরং সিব্বিতা… নাভিজানামি সব্রহ্মচারীনং চীৰরকম্মে ৰিচারিতা [সব্রহ্মচারী চীৰরকম্মে ব্যাপারিতা (সী. পী.)] … নাভিজানামি নিমন্তনং সাদিতা… নাভিজানামি এৰরূপং চিত্তং উপ্পন্নপুব্বং – ‘অহো ৰত মং কোচি নিমন্তেয্যা’তি… নাভিজানামি অন্তরঘরে নিসীদিতা… নাভিজানামি অন্তরঘরে ভুঞ্জিতা… নাভিজানামি মাতুগামস্স অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তং গহেতা… নাভিজানামি মাতুগামস্স ধম্মং দেসিতা অন্তমসো চতুপ্পদম্পি গাথং… নাভিজানামি ভিক্খুনুপস্সযং উপসঙ্কমিতা… নাভিজানামি ভিক্খুনিযা ধম্মং দেসিতা… নাভিজানামি সিক্খমানায ধম্মং দেসিতা… নাভিজানামি সামণেরিযা ধম্মং দেসিতা… নাভিজানামি পব্বাজেতা… নাভিজানামি উপসম্পাদেতা… নাভিজানামি নিস্সযং দাতা… নাভিজানামি সামণেরং উপট্ঠাপেতা… নাভিজানামি জন্তাঘরে ন্হাযিতা… নাভিজানামি চুণ্ণেন ন্হাযিতা… নাভিজানামি সব্রহ্মচারীগত্তপরিকম্মে ৰিচারিতা [ব্যাপারিতা (সী. পী.)] … নাভিজানামি আবাধং উপ্পন্নপুব্বং, অন্তমসো গদ্দূহনমত্তম্পি… নাভিজানামি ভেসজ্জং উপহরিতা, অন্তমসো হরিতকিখণ্ডম্পি… নাভিজানামি অপস্সেনকং অপস্সযিতা… নাভিজানামি সেয্যং কপ্পেতা. যংপাযস্মা…পে… ধারেম.

‘‘অসীতি মে, আৰুসো, ৰস্সানি পব্বজিতস্স নাভিজানামি গামন্তসেনাসনে ৰস্সং উপগন্তা. যংপাযস্মা বাকুলো অসীতিযা ৰস্সেহি নাভিজানাতি গামন্তসেনাসনে ৰস্সং উপগন্তা, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেম.

‘‘সত্তাহমেৰ খো অহং, আৰুসো, সরণো রট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জিং; অথ অট্ঠমিযং অঞ্ঞা উদপাদি. যংপাযস্মা বাকুলো সত্তাহমেৰ সরণো রট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জি; অথ অট্ঠমিযং অঞ্ঞা উদপাদি ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেম.

২১২. ‘‘লভেয্যাহং, আৰুসো বাকুল, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি. অলত্থ খো অচেলকস্সপো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অচিরূপসম্পন্নো পনাযস্মা কস্সপো একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো খো পনাযস্মা কস্সপো অরহতং অহোসি.

অথ খো আযস্মা বাকুলো অপরেন সমযেন অৰাপুরণং [অপাপুরণং (সী. স্যা. কং. পী.)] আদায ৰিহারেন ৰিহারং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহ – ‘‘অভিক্কমথাযস্মন্তো, অভিক্কমথাযস্মন্তো. অজ্জ মে পরিনিব্বানং ভৰিস্সতী’’তি. ‘‘যংপাযস্মা বাকুলো অৰাপুরণং আদায ৰিহারেন ৰিহারং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহ – ‘অভিক্কমথাযস্মন্তো, অভিক্কমথাযস্মন্তো; অজ্জ মে পরিনিব্বানং ভৰিস্সতী’তি, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেম’’.

আযস্মা বাকুলো মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নকোৰ পরিনিব্বাযি. ‘‘যংপাযস্মা বাকুলো মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নকোৰ পরিনিব্বাযি, ইদম্পি মযং আযস্মতো বাকুলস্স অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং ধারেমা’’তি.

বাকুলসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.

৫. দন্তভূমিসুত্তং

২১৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন অচিরৰতো সমণুদ্দেসো অরঞ্ঞকুটিকাযং ৰিহরতি. অথ খো জযসেনো রাজকুমারো জঙ্ঘাৰিহারং অনুচঙ্কমমানো অনুৰিচরমানো যেন অচিরৰতো সমণুদ্দেসো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা অচিরৰতেন সমণুদ্দেসেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জযসেনো রাজকুমারো অচিরৰতং সমণুদ্দেসং এতদৰোচ –

‘‘সুতং মেতং, ভো অগ্গিৰেস্সন – ‘ইধ ভিক্খু অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো ফুসেয্য চিত্তস্স একগ্গত’ন্তি. ‘এৰমেতং, রাজকুমার, এৰমেতং, রাজকুমার. ইধ ভিক্খু অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো ফুসেয্য চিত্তস্স একগ্গত’ন্তি. ‘সাধু মে ভৰং অগ্গিৰেস্সনো যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং দেসেতূ’তি. ‘ন খো তে অহং, রাজকুমার, সক্কোমি যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং দেসেতুং. অহঞ্চ হি তে, রাজকুমার, যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং দেসেয্যং, ত্ৰঞ্চ মে ভাসিতস্স অত্থং ন আজানেয্যাসি; সো মমস্স কিলমথো, সা মমস্স ৰিহেসা’তি. ‘দেসেতু মে ভৰং অগ্গিৰেস্সনো যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং. অপ্পেৰনামাহং ভোতো অগ্গিৰেস্সনস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্য’ন্তি. ‘দেসেয্যং খো তে অহং, রাজকুমার, যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং. সচে মে ত্ৰং ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্যাসি, ইচ্চেতং কুসলং; নো চে মে ত্ৰং ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্যাসি, যথাসকে তিট্ঠেয্যাসি, ন মং তত্থ উত্তরিং পটিপুচ্ছেয্যাসী’তি. ‘দেসেতু মে ভৰং অগ্গিৰেস্সনো যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং. সচে অহং ভোতো অগ্গিৰেস্সনস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামি [আজানেয্যামি (ক.)], ইচ্চেতং কুসলং; নো চে অহং ভোতো অগ্গিৰেস্সনস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামি, যথাসকে তিট্ঠিস্সামি [তিট্ঠেয্যামি (ক.)], নাহং তত্থ ভৰন্তং অগ্গিৰেস্সনং উত্তরিং পটিপুচ্ছিস্সামী’’’তি.

২১৪. অথ খো অচিরৰতো সমণুদ্দেসো জযসেনস্স রাজকুমারস্স যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং দেসেসি. এৰং ৰুত্তে, জযসেনো রাজকুমারো অচিরৰতং সমণুদ্দেসং এতদৰোচ – ‘‘অট্ঠানমেতং, ভো অগ্গিৰেস্সন, অনৰকাসো যং ভিক্খু অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো ফুসেয্য চিত্তস্স একগ্গত’’ন্তি. অথ খো জযসেনো রাজকুমারো অচিরৰতস্স সমণুদ্দেসস্স অট্ঠানতঞ্চ অনৰকাসতঞ্চ পৰেদেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

অথ খো অচিরৰতো সমণুদ্দেসো অচিরপক্কন্তে জযসেনে রাজকুমারে যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অচিরৰতো সমণুদ্দেসো যাৰতকো অহোসি জযসেনেন রাজকুমারেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৰতো আরোচেসি.

এৰং ৰুত্তে, ভগৰা অচিরৰতং সমণুদ্দেসং এতদৰোচ – ‘‘তং কুতেত্থ, অগ্গিৰেস্সন, লব্ভা. যং তং নেক্খম্মেন ঞাতব্বং নেক্খম্মেন দট্ঠব্বং নেক্খম্মেন পত্তব্বং নেক্খম্মেন সচ্ছিকাতব্বং তং ৰত জযসেনো রাজকুমারো কামমজ্ঝে ৰসন্তো কামে পরিভুঞ্জন্তো কামৰিতক্কেহি খজ্জমানো কামপরিল়াহেন পরিডয্হমানো কামপরিযেসনায উস্সুকো [উস্সুক্কো (সব্বত্থ)] ঞস্সতি ৰা দক্খতি ৰা সচ্ছি ৰা করিস্সতী’’তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.

২১৫. ‘‘সেয্যথাপিস্সু, অগ্গিৰেস্সন, দ্ৰে হত্থিদম্মা ৰা অস্সদম্মা ৰা গোদম্মা ৰা সুদন্তা সুৰিনীতা, দ্ৰে হত্থিদম্মা ৰা অস্সদম্মা ৰা গোদম্মা ৰা অদন্তা অৰিনীতা. তং কিং মঞ্ঞসি, অগ্গিৰেস্সন, যে তে দ্ৰে হত্থিদম্মা ৰা অস্সদম্মা ৰা গোদম্মা ৰা সুদন্তা সুৰিনীতা, অপি নু তে দন্তাৰ দন্তকারণং গচ্ছেয্যুং, দন্তাৰ দন্তভূমিং সম্পাপুণেয্যু’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘যে পন তে দ্ৰে হত্থিদম্মা ৰা অস্সদম্মা ৰা গোদম্মা ৰা অদন্তা অৰিনীতা, অপি নু তে অদন্তাৰ দন্তকারণং গচ্ছেয্যুং, অদন্তাৰ দন্তভূমিং সম্পাপুণেয্যুং, সেয্যথাপি তে দ্ৰে হত্থিদম্মা ৰা অস্সদম্মা ৰা গোদম্মা ৰা সুদন্তা সুৰিনীতা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৰমেৰ খো, অগ্গিৰেস্সন, যং তং নেক্খম্মেন ঞাতব্বং নেক্খম্মেন দট্ঠব্বং নেক্খম্মেন পত্তব্বং নেক্খম্মেন সচ্ছিকাতব্বং তং ৰত জযসেনো রাজকুমারো কামমজ্ঝে ৰসন্তো কামে পরিভুঞ্জন্তো কামৰিতক্কেহি খজ্জমানো কামপরিল়াহেন পরিডয্হমানো কামপরিযেসনায উস্সুকো ঞস্সতি ৰা দক্খতি ৰা সচ্ছি ৰা করিস্সতী’’তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.

২১৬. ‘‘সেয্যথাপি, অগ্গিৰেস্সন, গামস্স ৰা নিগমস্স ৰা অৰিদূরে মহাপব্বতো. তমেনং দ্ৰে সহাযকা তম্হা গামা ৰা নিগমা ৰা নিক্খমিত্ৰা হত্থৰিলঙ্ঘকেন যেন সো পব্বতো তেনুপসঙ্কমেয্যুং; উপসঙ্কমিত্ৰা একো সহাযকো হেট্ঠা পব্বতপাদে তিট্ঠেয্য, একো সহাযকো উপরিপব্বতং আরোহেয্য. তমেনং হেট্ঠা পব্বতপাদে ঠিতো সহাযকো উপরিপব্বতে ঠিতং সহাযকং এৰং ৰেদয্য – ‘যং, সম্ম, কিং ত্ৰং পস্সসি উপরিপব্বতে ঠিতো’তি? সো এৰং ৰদেয্য – ‘পস্সামি খো অহং, সম্ম, উপরিপব্বতে ঠিতো আরামরামণেয্যকং ৰনরামণেয্যকং ভূমিরামণেয্যকং পোক্খরণীরামণেয্যক’’’ন্তি.

‘‘সো এৰং ৰদেয্য – ‘অট্ঠানং খো এতং, সম্ম, অনৰকাসো যং ত্ৰং উপরিপব্বতে ঠিতো পস্সেয্যাসি আরামরামণেয্যকং ৰনরামণেয্যকং ভূমিরামণেয্যকং পোক্খরণীরামণেয্যক’ন্তি. তমেনং উপরিপব্বতে ঠিতো সহাযকো হেট্ঠিমপব্বতপাদং ওরোহিত্ৰা তং সহাযকং বাহাযং গহেত্ৰা উপরিপব্বতং আরোপেত্ৰা মুহুত্তং অস্সাসেত্ৰা এৰং ৰদেয্য – ‘যং, সম্ম, কিং ত্ৰং পস্সসি উপরিপব্বতে ঠিতো’তি? সো এৰং ৰদেয্য – ‘পস্সামি খো অহং, সম্ম, উপরিপব্বতে ঠিতো আরামরামণেয্যকং ৰনরামণেয্যকং ভূমিরামণেয্যকং পোক্খরণীরামণেয্যক’’’ন্তি.

‘‘সো এৰং ৰদেয্য – ‘ইদানেৰ খো তে, সম্ম, ভাসিতং – মযং এৰং আজানাম – অট্ঠানং খো এতং সম্ম, অনৰকাসো যং ত্ৰং উপরিপব্বতে ঠিতো পস্সেয্যাসি আরামরামণেয্যকং ৰনরামণেয্যকং ভূমিরামণেয্যকং পোক্খরণীরামণেয্যক’ন্তি. ইদানেৰ চ পন তে ভাসিতং মযং এৰং আজানাম – ‘পস্সামি খো অহং, সম্ম, উপরিপব্বতে ঠিতো আরামরামণেয্যকং ৰনরামণেয্যকং ভূমিরামণেয্যকং পোক্খরণীরামণেয্যক’ন্তি. সো এৰং ৰদেয্য – ‘তথা হি পনাহং, সম্ম, ইমিনা মহতা পব্বতেন আৰুতো [আৰটো (সী. অট্ঠ. পী.), আৰুটো (স্যা. কং. ক.)] দট্ঠেয্যং নাদ্দস’’’ন্তি.

‘‘অতো মহন্ততরেন, অগ্গিৰেস্সন, অৰিজ্জাখন্ধেন জযসেনো রাজকুমারো আৰুতো নিৰুতো [নিৰুটো (স্যা. কং. পী. ক.)] ওফুটো [ওৰুতো (সী.), ওৰুটো (স্যা. কং. পী.)] পরিযোনদ্ধো. সো ৰত যং তং নেক্খম্মেন ঞাতব্বং নেক্খম্মেন দট্ঠব্বং নেক্খম্মেন পত্তব্বং নেক্খম্মেন সচ্ছিকাতব্বং তং ৰত জযসেনো রাজকুমারো কামমজ্ঝে ৰসন্তো কামে পরিভুঞ্জন্তো কামৰিতক্কেহি খজ্জমানো কামপরিল়াহেন পরিডয্হমানো কামপরিযেসনায উস্সুকো ঞস্সতি ৰা দক্খতি ৰা সচ্ছি ৰা করিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. সচে খো তং, অগ্গিৰেস্সন, জযসেনস্স রাজকুমারস্স ইমা দ্ৰে উপমা পটিভাযেয্যুং [পটিভাসেয্যুং (সী. স্যা. কং. পী.)], অনচ্ছরিযং তে জযসেনো রাজকুমারো পসীদেয্য, পসন্নো চ তে পসন্নাকারং করেয্যা’’তি. ‘‘কুতো পন মং, ভন্তে, জযসেনস্স রাজকুমারস্স ইমা দ্ৰে উপমা পটিভাযিস্সন্তি [পটিভাসিস্সন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)] অনচ্ছরিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা, সেয্যথাপি ভগৰন্ত’’ন্তি?

২১৭. ‘‘সেয্যথাপি, অগ্গিৰেস্সন, রাজা খত্তিযো মুদ্ধাৰসিত্তো নাগৰনিকং আমন্তেতি – ‘এহি ত্ৰং, সম্ম নাগৰনিক, রঞ্ঞো নাগং অভিরুহিত্ৰা নাগৰনং পৰিসিত্ৰা আরঞ্ঞকং নাগং অতিপস্সিত্ৰা রঞ্ঞো নাগস্স গীৰাযং উপনিবন্ধাহী’তি. ‘এৰং, দেৰা’তি খো, অগ্গিৰেস্সন, নাগৰনিকো রঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৰসিত্তস্স পটিস্সুত্ৰা রঞ্ঞো নাগং অভিরুহিত্ৰা নাগৰনং পৰিসিত্ৰা আরঞ্ঞকং নাগং অতিপস্সিত্ৰা রঞ্ঞো নাগস্স গীৰাযং উপনিবন্ধতি. তমেনং রঞ্ঞো নাগো অব্ভোকাসং নীহরতি. এত্তাৰতা খো, অগ্গিৰেস্সন, আরঞ্ঞকো নাগো অব্ভোকাসং গতো হোতি. এত্থগেধা [এতগেধা (সী. পী.)] হি, অগ্গিৰেস্সন, আরঞ্ঞকা নাগা যদিদং – নাগৰনং. তমেনং নাগৰনিকো রঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৰসিত্তস্স আরোচেসি – ‘অব্ভোকাসগতো খো [খো তে (স্যা. কং. ক.)], দেৰ, আরঞ্ঞকো নাগো’তি. অথ খো অগ্গিৰেস্সন, তমেনং রাজা খত্তিযো মুদ্ধাৰসিত্তো হত্থিদমকং আমন্তেসি – ‘এহি ত্ৰং, সম্ম হত্থিদমক, আরঞ্ঞকং নাগং দমযাহি আরঞ্ঞকানঞ্চেৰ সীলানং অভিনিম্মদনায আরঞ্ঞকানঞ্চেৰ সরসঙ্কপ্পানং অভিনিম্মদনায আরঞ্ঞকানঞ্চেৰ দরথকিলমথপরিল়াহানং অভিনিম্মদনায গামন্তে অভিরমাপনায মনুস্সকন্তেসু সীলেসু সমাদপনাযা’’’তি [সমাদাপনাযাতি (?)].

‘‘‘এৰং, দেৰা’তি খো, অগ্গিৰেস্সন, হত্থিদমকো রঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৰসিত্তস্স পটিস্সুত্ৰা মহন্তং থম্ভং পথৰিযং নিখণিত্ৰা আরঞ্ঞকস্স নাগস্স গীৰাযং উপনিবন্ধতি আরঞ্ঞকানঞ্চেৰ সীলানং অভিনিম্মদনায আরঞ্ঞকানঞ্চেৰ সরসঙ্কপ্পানং অভিনিম্মদনায আরঞ্ঞকানঞ্চেৰ দরথকিলমথপরিল়াহানং অভিনিম্মদনায গামন্তে অভিরমাপনায মনুস্সকন্তেসু সীলেসু সমাদপনায. তমেনং হত্থিদমকো যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথারূপাহি ৰাচাহি সমুদাচরতি. যতো খো, অগ্গিৰেস্সন, আরঞ্ঞকো নাগো হত্থিদমকস্স যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথারূপাহি ৰাচাহি সমুদাচরিযমানো সুস্সূসতি, সোতং ওদহতি, অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠাপেতি; তমেনং হত্থিদমকো উত্তরি তিণঘাসোদকং অনুপ্পৰেচ্ছতি.

‘‘যতো খো, অগ্গিৰেস্সন, আরঞ্ঞকো নাগো হত্থিদমকস্স তিণঘাসোদকং পটিগ্গণ্হাতি, তত্র হত্থিদমকস্স এৰং হোতি – ‘জীৰিস্সতি খো [নু খো (সী. ক.)] দানি আরঞ্ঞকো [রঞ্ঞো (সী. পী.)] নাগো’তি. তমেনং হত্থিদমকো উত্তরি কারণং কারেতি – ‘আদিয, ভো, নিক্খিপ, ভো’তি. যতো খো, অগ্গিৰেস্সন, আরঞ্ঞকো নাগো হত্থিদমকস্স আদাননিক্খেপে ৰচনকরো হোতি ওৰাদপ্পটিকরো, তমেনং হত্থিদমকো উত্তরি কারণং কারেতি – ‘অভিক্কম, ভো, পটিক্কম, ভো’তি. যতো খো, অগ্গিৰেস্সন, আরঞ্ঞকো নাগো হত্থিদমকস্স অভিক্কমপটিক্কমৰচনকরো হোতি ওৰাদপ্পটিকরো, তমেনং হত্থিদমকো উত্তরি কারণং কারেতি – ‘উট্ঠহ, ভো, নিসীদ, ভো’তি. যতো খো, অগ্গিৰেস্সন, আরঞ্ঞকো নাগো হত্থিদমকস্স উট্ঠাননিসজ্জায ৰচনকরো হোতি ওৰাদপ্পটিকরো, তমেনং হত্থিদমকো উত্তরি আনেঞ্জং নাম কারণং কারেতি, মহন্তস্স ফলকং সোণ্ডায উপনিবন্ধতি, তোমরহত্থো চ পুরিসো উপরিগীৰায নিসিন্নো হোতি, সমন্ততো চ তোমরহত্থা পুরিসা পরিৰারেত্ৰা ঠিতা হোন্তি, হত্থিদমকো চ দীঘতোমরযট্ঠিং গহেত্ৰা পুরতো ঠিতো হোতি. সো আনেঞ্জং কারণং কারিযমানো নেৰ পুরিমে পাদে চোপেতি ন পচ্ছিমে পাদে চোপেতি, ন পুরিমকাযং চোপেতি ন পচ্ছিমকাযং চোপেতি, ন সীসং চোপেতি, ন কণ্ণে চোপেতি, ন দন্তে চোপেতি, ন নঙ্গুট্ঠং চোপেতি, ন সোণ্ডং চোপেতি. সো হোতি আরঞ্ঞকো নাগো খমো সত্তিপ্পহারানং অসিপ্পহারানং উসুপ্পহারানং সরপত্তপ্পহারানং [পরসত্থপ্পহারানং (সী.), পরসত্তুপ্পহারানং (স্যা. কং. পী.)] ভেরিপণৰৰংসসঙ্খডিণ্ডিমনিন্নাদসদ্দানং [ভেরিপণৰসঙ্খতিণৰনিন্নাদসদ্দানং (পী.)] সব্বৰঙ্কদোসনিহিতনিন্নীতকসাৰো রাজারহো রাজভোগ্গো রঞ্ঞো অঙ্গন্তেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

২১৮. ‘‘এৰমেৰ খো, অগ্গিৰেস্সন, ইধ তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা. সো ইমং লোকং সদেৰকং সমারকং সব্রহ্মকং সস্সমণব্রাহ্মণিং পজং সদেৰমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি. তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৰা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা একন্তপরিপুণ্ণং একন্তপরিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’ন্তি.

‘‘সো অপরেন সমযেন অপ্পং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায অপ্পং ৰা ঞাতিপরিৰট্টং পহায মহন্তং ৰা ঞাতিপরিৰট্টং পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি. এত্তাৰতা খো, অগ্গিৰেস্সন, অরিযসাৰকো অব্ভোকাসগতো হোতি. এত্থগেধা হি, অগ্গিৰেস্সন, দেৰমনুস্সা যদিদং – পঞ্চ কামগুণা. তমেনং তথাগতো উত্তরিং ৰিনেতি – ‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, সীলৰা হোহি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরাহি আচারগোচরসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খস্সু সিক্খাপদেসূ’’’তি.

‘‘যতো খো, অগ্গিৰেস্সন, অরিযসাৰকো সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, তমেনং তথাগতো উত্তরিং ৰিনেতি – ‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারো হোহি, চক্খুনা রূপং দিস্ৰা মা নিমিত্তগ্গাহী…পে… (যথা গণকমোগ্গল্লানসুত্তন্তে, এৰং ৰিত্থারেতব্বানি.)

২১৯. ‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ৰেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. সেয্যথাপি, অগ্গিৰেস্সন, হত্থিদমকো মহন্তং থম্ভং পথৰিযং নিখণিত্ৰা আরঞ্ঞকস্স নাগস্স গীৰাযং উপনিবন্ধতি আরঞ্ঞকানঞ্চেৰ সীলানং অভিনিম্মদনায আরঞ্ঞকানঞ্চেৰ সরসঙ্কপ্পানং অভিনিম্মদনায আরঞ্ঞকানঞ্চেৰ দরথকিলমথপরিল়াহানং অভিনিম্মদনায গামন্তে অভিরমাপনায মনুস্সকন্তেসু সীলেসু সমাদপনায; এৰমেৰ খো, অগ্গিৰেস্সন, অরিযসাৰকস্স ইমে চত্তারো সতিপট্ঠানা চেতসো উপনিবন্ধনা হোন্তি গেহসিতানঞ্চেৰ সীলানং অভিনিম্মদনায গেহসিতানঞ্চেৰ সরসঙ্কপ্পানং অভিনিম্মদনায গেহসিতানঞ্চেৰ দরথকিলমথপরিল়াহানং অভিনিম্মদনায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযায.

২২০. ‘‘তমেনং তথাগতো উত্তরিং ৰিনেতি – ‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরাহি, মা চ কামূপসংহিতং ৰিতক্কং ৰিতক্কেসি. ৰেদনাসু… চিত্তে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরাহি, মা চ কামূপসংহিতং ৰিতক্কং ৰিতক্কেসী’’’তি.

‘‘সো ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি.

২২১. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.

‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৰানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি; ‘ইমে আসৰা’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৰসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৰনিরোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি.

‘‘সো হোতি ভিক্খু খমো সীতস্স উণ্হস্স জিঘচ্ছায পিপাসায ডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সানং দুরুত্তানং দুরাগতানং ৰচনপথানং, উপ্পন্নানং সারীরিকানং ৰেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খরানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহরানং অধিৰাসকজাতিকো হোতি সব্বরাগদোসমোহনিহিতনিন্নীতকসাৰো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.

২২২. ‘‘মহল্লকো চেপি, অগ্গিৰেস্সন, রঞ্ঞো নাগো অদন্তো অৰিনীতো কালঙ্করোতি, ‘অদন্তমরণং [অদন্তং মরণং (ক.)] মহল্লকো রঞ্ঞো নাগো কালঙ্কতো’ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি; মজ্ঝিমো চেপি, অগ্গিৰেস্সন, রঞ্ঞো নাগো. দহরো চেপি, অগ্গিৰেস্সন, রঞ্ঞো নাগো অদন্তো অৰিনীতো কালঙ্করোতি, ‘অদন্তমরণং দহরো রঞ্ঞো নাগো কালঙ্কতো’ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি; এৰমেৰ খো, অগ্গিৰেস্সন, থেরো চেপি ভিক্খু অখীণাসৰো কালঙ্করোতি, ‘অদন্তমরণং থেরো ভিক্খু কালঙ্কতো’ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি; মজ্ঝিমো চেপি, অগ্গিৰেস্সন, ভিক্খু. নৰো চেপি, অগ্গিৰেস্সন, ভিক্খু অখীণাসৰো কালঙ্করোতি, ‘অদন্তমরণং নৰো ভিক্খু কালঙ্কতো’ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘মহল্লকো চেপি, অগ্গিৰেস্সন, রঞ্ঞো নাগো সুদন্তো সুৰিনীতো কালঙ্করোতি, ‘দন্তমরণং মহল্লকো রঞ্ঞো নাগো কালঙ্কতো’ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি; মজ্ঝিমো চেপি, অগ্গিৰেস্সন, রঞ্ঞো নাগো… দহরো চেপি, অগ্গিৰেস্সন, রঞ্ঞো নাগো সুদন্তো সুৰিনীতো কালঙ্করোতি, ‘দন্তমরণং দহরো রঞ্ঞো নাগো কালঙ্কতো’ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি; এৰমেৰ খো, অগ্গিৰেস্সন, থেরো চেপি ভিক্খু খীণাসৰো কালঙ্করোতি, ‘দন্তমরণং থেরো ভিক্খু কালঙ্কতো’ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি; মজ্ঝিমো চেপি, অগ্গিৰেস্সন, ভিক্খু. নৰো চেপি, অগ্গিৰেস্সন, ভিক্খু খীণাসৰো কালঙ্করোতি, ‘দন্তমরণং নৰো ভিক্খু কালঙ্কতো’ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতী’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো অচিরৰতো সমণুদ্দেসো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

দন্তভূমিসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.

৬. ভূমিজসুত্তং

২২৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. অথ খো আযস্মা ভূমিজো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন জযসেনস্স রাজকুমারস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো জযসেনো রাজকুমারো যেনাযস্মা ভূমিজো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা ভূমিজেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জযসেনো রাজকুমারো আযস্মন্তং ভূমিজং এতদৰোচ – ‘‘সন্তি, ভো ভূমিজ, একে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘আসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা [চরতি, অভব্বো (সী. পী.) এৰমুপরিপি একৰচনেনেৰ দিস্সতি] ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি [আসঞ্চ অনাসঞ্চ চেপি (অট্ঠ.)] করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমাযা’তি. ইধ ভোতো ভূমিজস্স সত্থা কিংৰাদী [কিংৰাদী কিংদিট্ঠী (স্যা. কং. ক.)] কিমক্খাযী’’তি? ‘‘ন খো মেতং, রাজকুমার, ভগৰতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং. ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং ভগৰা এৰং ব্যাকরেয্য – ‘আসঞ্চেপি করিত্ৰা অযোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা অযোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা অযোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা অযোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. আসঞ্চেপি করিত্ৰা যোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা যোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা যোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা যোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমাযা’তি. ন খো মে তং, রাজকুমার, ভগৰতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং. ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং ভগৰা এৰং ব্যাকরেয্যা’’তি. ‘‘সচে খো ভোতো ভূমিজস্স সত্থা এৰংৰাদী [এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠী (স্যা. কং. ক.)] এৰমক্খাযী, অদ্ধা ভোতো ভূমিজস্স সত্থা সব্বেসংযেৰ পুথুসমণব্রাহ্মণানং মুদ্ধানং [বুদ্ধানং (ক.) মুদ্ধানন্তিমুদ্ধং, মত্থকন্তি অত্থো] মঞ্ঞে আহচ্চ তিট্ঠতী’’তি. অথ খো জযসেনো রাজকুমারো আযস্মন্তং ভূমিজং সকেনেৰ থালিপাকেন পরিৰিসি.

২২৪. অথ খো আযস্মা ভূমিজো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ভূমিজো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন জযসেনস্স রাজকুমারস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিং. অথ খো, ভন্তে, জযসেনো রাজকুমারো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মযা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো, ভন্তে, জযসেনো রাজকুমারো মং এতদৰোচ – ‘সন্তি, ভো ভূমিজ, একে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – আসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমাযা’তি. ‘ইধ ভোতো ভূমিজস্স সত্থা কিংৰাদী কিমক্খাযী’তি? এৰং ৰুত্তে অহং, ভন্তে, জযসেনং রাজকুমারং এতদৰোচং – ‘ন খো মে তং, রাজকুমার, ভগৰতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং. ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং ভগৰা এৰং ব্যাকরেয্য – আসঞ্চেপি করিত্ৰা অযোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা অযোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা অযোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা অযোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. আসঞ্চেপি করিত্ৰা যোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা যোনিসো ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমাযাতি. ন খো মে তং, রাজকুমার, ভগৰতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং. ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং ভগৰা এৰং ব্যাকরেয্যা’তি. ‘সচে ভোতো ভূমিজস্স সত্থা এৰংৰাদী এৰমক্খাযী, অদ্ধা ভোতো ভূমিজস্স সত্থা সব্বেসংযেৰ পুথুসমণব্রাহ্মণানং মুদ্ধানং মঞ্ঞে আহচ্চ তিট্ঠতী’তি. ‘কচ্চাহং, ভন্তে, এৰং পুট্ঠো এৰং ব্যাকরমানো ৰুত্তৰাদী চেৰ ভগৰতো হোমি, ন চ ভগৰন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খামি, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকরোমি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৰাদানুৰাদো গারয্হং ঠানং আগচ্ছতী’’’তি?

‘‘তগ্ঘ ত্ৰং, ভূমিজ, এৰং পুট্ঠো এৰং ব্যাকরমানো ৰুত্তৰাদী চেৰ মে হোসি, ন চ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খসি, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকরোসি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৰাদানুৰাদো গারয্হং ঠানং আগচ্ছতি. যে হি কেচি, ভূমিজ, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিনো মিচ্ছাসঙ্কপ্পা মিচ্ছাৰাচা মিচ্ছাকম্মন্তা মিচ্ছাআজীৰা মিচ্ছাৰাযামা মিচ্ছাসতী মিচ্ছাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

২২৫. ‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুরিসো তেলত্থিকো তেলগৰেসী তেলপরিযেসনং চরমানো ৰালিকং দোণিযা আকিরিত্ৰা উদকেন পরিপ্ফোসকং পরিপ্ফোসকং পীল়েয্য. আসঞ্চেপি করিত্ৰা ৰালিকং দোণিযা আকিরিত্ৰা উদকেন পরিপ্ফোসকং পরিপ্ফোসকং পীল়েয্য, অভব্বো তেলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা ৰালিকং দোণিযা আকিরিত্ৰা উদকেন পরিপ্ফোসকং পরিপ্ফোসকং পীল়েয্য, অভব্বো তেলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা ৰালিকং দোণিযা আকিরিত্ৰা উদকেন পরিপ্ফোসকং পরিপ্ফোসকং পীল়েয্য, অভব্বো তেলস্স অধিগমায; নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ৰালিকং দোণিযা আকিরিত্ৰা উদকেন পরিপ্ফোসকং পরিপ্ফোসকং পীল়েয্য, অভব্বো তেলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, তেলস্স অধিগমায. এৰমেৰ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিনো মিচ্ছাসঙ্কপ্পা মিচ্ছাৰাচা মিচ্ছাকম্মন্তা মিচ্ছাআজীৰা মিচ্ছাৰাযামা মিচ্ছাসতী মিচ্ছাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুরিসো খীরত্থিকো খীরগৰেসী খীরপরিযেসনং চরমানো গাৰিং তরুণৰচ্ছং ৰিসাণতো আৰিঞ্ছেয্য [আৰিঞ্জেয্য (সী. স্যা. কং. পী.)]. আসঞ্চেপি করিত্ৰা গাৰিং তরুণৰচ্ছং ৰিসাণতো আৰিঞ্ছেয্য, অভব্বো খীরস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা গাৰিং তরুণৰচ্ছং ৰিসাণতো আৰিঞ্ছেয্য, অভব্বো খীরস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, খীরস্স অধিগমায. এৰমেৰ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিনো…পে… মিচ্ছাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

২২৬. ‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুরিসো নৰনীতত্থিকো নৰনীতগৰেসী নৰনীতপরিযেসনং চরমানো উদকং কলসে আসিঞ্চিত্ৰা মত্থেন [মন্থেন (সী.), মত্তেন (ক.)] আৰিঞ্ছেয্য. আসঞ্চেপি করিত্ৰা উদকং কলসে আসিঞ্চিত্ৰা মত্থেন আৰিঞ্ছেয্য, অভব্বো নৰনীতস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা উদকং কলসে আসিঞ্চিত্ৰা মত্থেন আৰিঞ্ছেয্য, অভব্বো নৰনীতস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, নৰনীতস্স অধিগমায. এৰমেৰ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিনো…পে… মিচ্ছাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুরিসো অগ্গিত্থিকো [অগ্গত্থিকো (সী.)] অগ্গিগৰেসী অগ্গিপরিযেসনং চরমানো অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উত্তরারণিং আদায অভিমন্থেয্য [অভিমত্থেয্য (স্যা. কং. পী. ক.)]. আসঞ্চেপি করিত্ৰা অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উত্তরারণিং আদায অভিমন্থেয্য, অভব্বো অগ্গিস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা অল্লং কট্ঠং সস্নেহং উত্তরারণিং আদায অভিমন্থেয্য, অভব্বো অগ্গিস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, অগ্গিস্স অধিগমায. এৰমেৰ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিনো…পে… মিচ্ছাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে…আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? অযোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায. যে হি কেচি, ভূমিজ, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সম্মাদিট্ঠিনো সম্মাসঙ্কপ্পা সম্মাৰাচা সম্মাকম্মন্তা সম্মাআজীৰা সম্মাৰাযামা সম্মাসতী সম্মাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

২২৭. ‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুরিসো তেলত্থিকো তেলগৰেসী তেলপরিযেসনং চরমানো তিলপিট্ঠং দোণিযা আকিরিত্ৰা উদকেন পরিপ্ফোসকং পরিপ্ফোসকং পীল়েয্য. আসঞ্চেপি করিত্ৰা তিলপিট্ঠং দোণিযা আকিরিত্ৰা উদকেন পরিপ্ফোসকং পরিপ্ফোসকং পীল়েয্য, ভব্বো তেলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা তিলপিট্ঠং দোণিযা আকিরিত্ৰা উদকেন পরিপ্ফোসকং পরিপ্ফোসকং পীল়েয্য, ভব্বো তেলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, তেলস্স অধিগমায. এৰমেৰ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সম্মাদিট্ঠিনো…পে… সম্মাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুরিসো খীরত্থিকো খীরগৰেসী খীরপরিযেসনং চরমানো গাৰিং তরুণৰচ্ছং থনতো আৰিঞ্ছেয্য. আসঞ্চেপি করিত্ৰা গাৰিং তরুণৰচ্ছং থনতো আৰিঞ্ছেয্য, ভব্বো খীরস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা গাৰিং তরুণৰচ্ছং থনতো আৰিঞ্ছেয্য, ভব্বো খীরস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, খীরস্স অধিগমায. এৰমেৰ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সম্মাদিট্ঠিনো…পে… সম্মাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা…পে… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

২২৮. ‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুরিসো নৰনীতত্থিকো নৰনীতগৰেসী নৰনীতপরিযেসনং চরমানো দধিং কলসে আসিঞ্চিত্ৰা মত্থেন আৰিঞ্ছেয্য. আসঞ্চেপি করিত্ৰা দধিং কলসে আসিঞ্চিত্ৰা মত্থেন আৰিঞ্ছেয্য, ভব্বো নৰনীতস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা দধিং কলসে আসিঞ্চিত্ৰা মত্থেন আৰিঞ্ছেয্য, ভব্বো নৰনীতস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, নৰনীতস্স অধিগমায. এৰমেৰ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সম্মাদিট্ঠিনো…পে… সম্মাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা… আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা … নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

‘‘সেয্যথাপি, ভূমিজ, পুরিসো অগ্গিত্থিকো অগ্গিগৰেসী অগ্গিপরিযেসনং চরমানো সুক্খং কট্ঠং কোল়াপং উত্তরারণিং আদায অভিমন্থেয্য; ( ) [(ভব্বো অগ্গিস্স অধিগমায) (সব্বত্থ)] আসঞ্চেপি করিত্ৰা… অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা.. আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা… নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা সুক্খ কট্ঠং কোল়াপং উত্তরারণিং আদায অভিমন্থেয্য, ভব্বো অগ্গিস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, অগ্গিস্স অধিগমায. এৰমেৰ খো, ভূমিজ, যে হি কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সম্মাদিট্ঠিনো…পে… সম্মাসমাধিনো তে আসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; আসঞ্চ অনাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায; নেৰাসং নানাসঞ্চেপি করিত্ৰা ব্রহ্মচরিযং চরন্তি, ভব্বা ফলস্স অধিগমায. তং কিস্স হেতু? যোনি হেসা, ভূমিজ, ফলস্স অধিগমায.

‘‘সচে খো তং, ভূমিজ, জযসেনস্স রাজকুমারস্স ইমা চতস্সো উপমা পটিভাযেয্যুং অনচ্ছরিযং তে জযসেনো রাজকুমারো পসীদেয্য, পসন্নো চ তে পসন্নাকারং করেয্যা’’তি. ‘‘কুতো পন মং, ভন্তে, জযসেনস্স রাজকুমারস্স ইমা চতস্সো উপমা পটিভাযিস্সন্তি অনচ্ছরিযা পুব্বে অস্সুতপুব্বা, সেয্যথাপি ভগৰন্ত’’ন্তি?

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা ভূমিজো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

ভূমিজসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.

৭. অনুরুদ্ধসুত্তং

২২৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো পঞ্চকঙ্গো থপতি অঞ্ঞতরং পুরিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, যেনাযস্মা অনুরুদ্ধো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা মম ৰচনেন আযস্মতো অনুরুদ্ধস্স পাদে সিরসা ৰন্দাহি [ৰন্দাহি, এৰঞ্চ ৰদেহি (সী. পী.)] – ‘পঞ্চকঙ্গো, ভন্তে, থপতি আযস্মতো অনুরুদ্ধস্স পাদে সিরসা ৰন্দতী’তি; এৰঞ্চ ৰদেহি [এৰঞ্চ ৰদেতি (সী. পী.)] – ‘অধিৰাসেতু কির, ভন্তে, আযস্মা অনুরুদ্ধো পঞ্চকঙ্গস্স থপতিস্স স্ৰাতনায অত্তচতুত্থো ভত্তং; যেন চ কির, ভন্তে, আযস্মা অনুরুদ্ধো পগেৰতরং আগচ্ছেয্য; পঞ্চকঙ্গো, ভন্তে, থপতি [পঞ্চকঙ্গো থপতি (সী. পী.)] বহুকিচ্চো বহুকরণীযো রাজকরণীযেনা’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো পুরিসো পঞ্চকঙ্গস্স থপতিস্স পটিস্সুত্ৰা যেনাযস্মা অনুরুদ্ধো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো পুরিসো আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং এতদৰোচ – ‘‘পঞ্চকঙ্গো, ভন্তে, থপতি আযস্মতো অনুরুদ্ধস্স পাদে সিরসা ৰন্দতি, এৰঞ্চ ৰদেতি – ‘অধিৰাসেতু কির, ভন্তে, আযস্মা অনুরুদ্ধো পঞ্চকঙ্গস্স থপতিস্স স্ৰাতনায অত্তচতুত্থো ভত্তং; যেন চ কির, ভন্তে, আযস্মা অনুরুদ্ধো পগেৰতরং আগচ্ছেয্য; পঞ্চকঙ্গো, ভন্তে, থপতি বহুকিচ্চো বহুকরণীযো রাজকরণীযেনা’’’তি. অধিৰাসেসি খো আযস্মা অনুরুদ্ধো তুণ্হীভাৰেন.

২৩০. অথ খো আযস্মা অনুরুদ্ধো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন পঞ্চকঙ্গস্স থপতিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো পঞ্চকঙ্গো থপতি আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৰারেসি. অথ খো পঞ্চকঙ্গো থপতি আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতরং নীচং আসনং গহেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো পঞ্চকঙ্গো থপতি আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং এতদৰোচ –

‘‘ইধ মং, ভন্তে, থেরা ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহংসু – ‘অপ্পমাণং, গহপতি, চেতোৰিমুত্তিং ভাৰেহী’তি [অপ্পমাণা গহপতি চেতোৰিমুত্তি ভাৰেতব্বাতি (ক.)]. একচ্চে থেরা এৰমাহংসু – ‘মহগ্গতং, গহপতি, চেতোৰিমুত্তিং ভাৰেহী’তি. যা চাযং, ভন্তে, অপ্পমাণা চেতোৰিমুত্তি যা চ মহগ্গতা চেতোৰিমুত্তি – ইমে ধম্মা নানত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চ, উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি? ‘‘তেন হি, গহপতি, তং যেৰেত্থ পটিভাতু. অপণ্ণকন্তে ইতো ভৰিস্সতী’’তি. ‘‘ময্হং খো, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘যা চাযং অপ্পমাণা চেতোৰিমুত্তি যা চ মহগ্গতা চেতোৰিমুত্তি ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নান’’’ন্তি. ‘‘যা চাযং, গহপতি, অপ্পমাণা চেতোৰিমুত্তি যা চ মহগ্গতা চেতোৰিমুত্তি ইমে ধম্মা নানত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চ. তদমিনাপেতং, গহপতি, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা ইমে ধম্মা নানত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চ’’.

‘‘কতমা চ, গহপতি, অপ্পমাণা চেতোৰিমুত্তি? ইধ, গহপতি, ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাবজ্ঝেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. করুণাসহগতেন চেতসা… মুদিতাসহগতেন চেতসা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং; ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাবজ্ঝেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, গহপতি, অপ্পমাণা চেতোৰিমুত্তি.

২৩১. ‘‘কতমা চ, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৰিমুত্তি? ইধ, গহপতি, ভিক্খু যাৰতা একং রুক্খমূলং মহগ্গতন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৰিমুত্তি. ইধ পন, গহপতি, ভিক্খু যাৰতা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা রুক্খমূলানি মহগ্গতন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি. অযম্পি [অযং (স্যা. কং. ক.)] ৰুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৰিমুত্তি. ইধ পন, গহপতি, ভিক্খু যাৰতা একং গামক্খেত্তং মহগ্গতন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি. অযম্পি ৰুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৰিমুত্তি. ইধ পন, গহপতি, ভিক্খু যাৰতা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা গামক্খেত্তানি মহগ্গতন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি. অযম্পি ৰুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৰিমুত্তি. ইধ পন, গহপতি, ভিক্খু যাৰতা একং মহারজ্জং মহগ্গতন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি. অযম্পি ৰুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৰিমুত্তি. ইধ পন, গহপতি, ভিক্খু যাৰতা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা মহারজ্জানি মহগ্গতন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি. অযম্পি ৰুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৰিমুত্তি. ইধ পন, গহপতি, ভিক্খু যাৰতা সমুদ্দপরিযন্তং পথৰিং মহগ্গতন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি. অযম্পি ৰুচ্চতি, গহপতি, মহগ্গতা চেতোৰিমুত্তি. ইমিনা খো এতং, গহপতি, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা ইমে ধম্মা নানত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চ.

২৩২. ‘‘চতস্সো খো ইমা গহপতি, ভৰূপপত্তিযো. কতমা চতস্সো? ইধ, গহপতি, একচ্চো ‘পরিত্তাভা’তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা পরিত্তাভানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ইধ পন, গহপতি, একচ্চো ‘অপ্পমাণাভা’তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপ্পমাণাভানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ইধ পন, গহপতি, একচ্চো ‘সংকিলিট্ঠাভা’তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সংকিলিট্ঠাভানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ইধ পন, গহপতি, একচ্চো ‘পরিসুদ্ধাভা’তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা পরিসুদ্ধাভানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ইমা খো, গহপতি, চতস্সো ভৰূপপত্তিযো.

‘‘হোতি খো সো, গহপতি, সমযো, যা তা দেৰতা একজ্ঝং সন্নিপতন্তি, তাসং একজ্ঝং সন্নিপতিতানং ৰণ্ণনানত্তঞ্হি খো পঞ্ঞাযতি নো চ আভানানত্তং. সেয্যথাপি, গহপতি, পুরিসো সম্বহুলানি তেলপ্পদীপানি একং ঘরং পৰেসেয্য. তেসং একং ঘরং পৰেসিতানং অচ্চিনানত্তঞ্হি খো পঞ্ঞাযেথ, নো চ আভানানত্তং; এৰমেৰ খো, গহপতি, হোতি খো সো সমযো, যা তা দেৰতা একজ্ঝং সন্নিপতন্তি তাসং একজ্ঝং সন্নিপতিতানং ৰণ্ণনানত্তঞ্হি খো পঞ্ঞাযতি, নো চ আভানানত্তং.

‘‘হোতি খো সো, গহপতি, সমযো, যা তা দেৰতা ততো ৰিপক্কমন্তি, তাসং ততো ৰিপক্কমন্তীনং ৰণ্ণনানত্তঞ্চেৰ পঞ্ঞাযতি আভানানত্তঞ্চ. সেয্যথাপি, গহপতি, পুরিসো তানি সম্বহুলানি তেলপ্পদীপানি তম্হা ঘরা নীহরেয্য. তেসং ততো নীহতানং [নীহরন্তানং (সী. স্যা. কং. পী.)] অচ্চিনানত্তঞ্চেৰ পঞ্ঞাযেথ আভানানত্তঞ্চ; এৰমেৰ খো, গহপতি, হোতি খো সো সমযো, যা তা দেৰতা ততো ৰিপক্কমন্তি, তাসং ততো ৰিপক্কমন্তীনং ৰণ্ণনানত্তঞ্চেৰ পঞ্ঞাযতি আভানানত্তঞ্চ.

‘‘ন খো, গহপতি, তাসং দেৰতানং এৰং হোতি – ‘ইদং অম্হাকং নিচ্চন্তি ৰা ধুৰন্তি ৰা সস্সত’ন্তি ৰা, অপি চ যত্থ যত্থেৰ তা [যা (ক.)] দেৰতা অভিনিৰিসন্তি তত্থ তত্থেৰ তা দেৰতা অভিরমন্তি. সেয্যথাপি, গহপতি, মক্খিকানং কাজেন ৰা পিটকেন ৰা হরীযমানানং ন এৰং হোতি – ‘ইদং অম্হাকং নিচ্চন্তি ৰা ধুৰন্তি ৰা সস্সত’ন্তি ৰা, অপি চ যত্থ যত্থেৰ তা [যা (ক.)] মক্খিকা অভিনিৰিসন্তি তত্থ তত্থেৰ তা মক্খিকা অভিরমন্তি; এৰমেৰ খো, গহপতি, তাসং দেৰতানং ন এৰং হোতি – ‘ইদং অম্হাকং নিচ্চন্তি ৰা ধুৰন্তি ৰা সস্সত’ন্তি ৰা, অপি চ যত্থ যত্থেৰ তা দেৰতা অভিনিৰিসন্তি তত্থ তত্থেৰ তা দেৰতা অভিরমন্তী’’তি.

২৩৩. এৰং ৰুত্তে, আযস্মা সভিযো কচ্চানো [কচ্চাযনো (সী.)] আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং এতদৰোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে অনুরুদ্ধ! অত্থি চ মে এত্থ উত্তরিং পটিপুচ্ছিতব্বং. যা তা, ভন্তে, দেৰতা আভা সব্বা তা পরিত্তাভা উদাহু সন্তেত্থ একচ্চা দেৰতা অপ্পমাণাভা’’তি? ‘‘তদঙ্গেন খো, আৰুসো কচ্চান, সন্তেত্থ একচ্চা দেৰতা পরিত্তাভা, সন্তি পনেত্থ একচ্চা দেৰতা অপ্পমাণাভা’’তি. ‘‘কো নু খো, ভন্তে অনুরুদ্ধ, হেতু কো পচ্চযো যেন তাসং দেৰতানং একং দেৰনিকাযং উপপন্নানং সন্তেত্থ একচ্চা দেৰতা পরিত্তাভা, সন্তি পনেত্থ একচ্চা দেৰতা অপ্পমাণাভা’’তি?

‘‘তেন হাৰুসো কচ্চান, তংযেৰেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি. যথা তে খমেয্য তথা নং ব্যাকরেয্যাসি. তং কিং মঞ্ঞসি, আৰুসো কচ্চান, য্ৰাযং ভিক্খু যাৰতা একং রুক্খমূলং ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি, যোচাযং [যোপাযং (ক.)] ভিক্খু যাৰতা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা রুক্খমূলানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি – ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৰনানং কতমা চিত্তভাৰনা মহগ্গততরা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, ভিক্খু যাৰতা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা রুক্খমূলানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি – অযং ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৰনানং মহগ্গততরা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৰুসো কচ্চান, য্ৰাযং ভিক্খু যাৰতা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা রুক্খমূলানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি, যোচাযং ভিক্খু যাৰতা একং গামক্খেত্তং ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি – ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৰনানং কতমা চিত্তভাৰনা মহগ্গততরা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, ভিক্খু যাৰতা একং গামক্খেত্তং ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি – অযং ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৰনানং মহগ্গততরা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৰুসো কচ্চান, য্ৰাযং ভিক্খু যাৰতা একং গামক্খেত্তং ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি, যোচাযং ভিক্খু যাৰতা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা গামক্খেত্তানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি – ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৰনানং কতমা চিত্তভাৰনা মহগ্গততরা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, ভিক্খু যাৰতা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা গামক্খেত্তানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি – অযং ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৰনানং মহগ্গততরা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৰুসো কচ্চান, য্ৰাযং ভিক্খু যাৰতা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা গামক্খেত্তানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি, যোচাযং ভিক্খু যাৰতা একং মহারজ্জং ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি – ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৰনানং কতমা চিত্তভাৰনা মহগ্গততরা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, ভিক্খু যাৰতা একং মহারজ্জং ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি – অযং ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৰনানং মহগ্গততরা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৰুসো কচ্চান, য্ৰাযং ভিক্খু যাৰতা একং মহারজ্জং ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি, যোচাযং ভিক্খু যাৰতা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা মহারজ্জানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি – ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৰনানং কতমা চিত্তভাৰনা মহগ্গততরা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, ভিক্খু যাৰতা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা মহারজ্জানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি – অযং ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৰনানং মহগ্গততরা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৰুসো কচ্চান, য্ৰাযং ভিক্খু যাৰতা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা মহারজ্জানি ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি, যোচাযং ভিক্খু যাৰতা সমুদ্দপরিযন্তং পথৰিং ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি – ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৰনানং কতমা চিত্তভাৰনা মহগ্গততরা’’তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, ভিক্খু যাৰতা সমুদ্দপরিযন্তং পথৰিং ‘মহগ্গত’ন্তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি – অযং ইমাসং উভিন্নং চিত্তভাৰনানং মহগ্গততরা’’তি? ‘‘অযং খো, আৰুসো কচ্চান, হেতু অযং পচ্চযো, যেন তাসং দেৰতানং একং দেৰনিকাযং উপপন্নানং সন্তেত্থ একচ্চা দেৰতা পরিত্তাভা, সন্তি পনেত্থ একচ্চা দেৰতা অপ্পমাণাভা’’তি.

২৩৪. ‘‘সাধু, ভন্তে অনুরুদ্ধ! অত্থি চ মে এত্থ উত্তরিং পটিপুচ্ছিতব্বং. যাৰতা [যা তা (ক.)], ভন্তে, দেৰতা আভা সব্বা তা সংকিলিট্ঠাভা উদাহু সন্তেত্থ একচ্চা দেৰতা পরিসুদ্ধাভা’’তি? ‘‘তদঙ্গেন খো, আৰুসো কচ্চান, সন্তেত্থ একচ্চা দেৰতা সংকিলিট্ঠাভা, সন্তি পনেত্থ একচ্চা দেৰতা পরিসুদ্ধাভা’’তি. ‘‘কো নু খো, ভন্তে, অনুরুদ্ধ, হেতু কো পচ্চযো, যেন তাসং দেৰতানং একং দেৰনিকাযং উপপন্নানং সন্তেত্থ একচ্চা দেৰতা সংকিলিট্ঠাভা, সন্তি পনেত্থ একচ্চা দেৰতা পরিসুদ্ধাভা’’তি?

‘‘তেন, হাৰুসো কচ্চান, উপমং তে করিস্সামি. উপমাযপিধেকচ্চে [উপমাযমিধেকচ্চে (ক.)] ৰিঞ্ঞূ পুরিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. সেয্যথাপি, আৰুসো কচ্চান, তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো তেলম্পি অপরিসুদ্ধং ৰট্টিপি অপরিসুদ্ধা. সো তেলস্সপি অপরিসুদ্ধত্তা ৰট্টিযাপি অপরিসুদ্ধত্তা অন্ধন্ধং ৰিয ঝাযতি; এৰমেৰ খো, আৰুসো কচ্চান, ইধেকচ্চো ভিক্খু ‘সংকিলিট্ঠাভা’তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি, তস্স কাযদুট্ঠুল্লম্পি ন সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধং হোতি, থিনমিদ্ধম্পি ন সুসমূহতং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চম্পি ন সুপ্পটিৰিনীতং হোতি. সো কাযদুট্ঠুল্লস্সপি ন সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধত্তা থিনমিদ্ধস্সপি ন সুসমূহতত্তা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্সপি ন সুপ্পটিৰিনীতত্তা অন্ধন্ধং ৰিয ঝাযতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সংকিলিট্ঠাভানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. সেয্যথাপি, আৰুসো কচ্চান, তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো তেলম্পি পরিসুদ্ধং ৰট্টিপি পরিসুদ্ধা. সো তেলস্সপি পরিসুদ্ধত্তা ৰট্টিযাপি পরিসুদ্ধত্তা ন অন্ধন্ধং ৰিয ঝাযতি; এৰমেৰ খো, আৰুসো কচ্চান, ইধেকচ্চো ভিক্খু ‘পরিসুদ্ধাভা’তি ফরিত্ৰা অধিমুচ্চিত্ৰা ৰিহরতি. তস্স কাযদুট্ঠুল্লম্পি সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধং হোতি, থিনমিদ্ধম্পি সুসমূহতং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চম্পি সুপ্পটিৰিনীতং হোতি. সো কাযদুট্ঠুল্লস্সপি সুপ্পটিপ্পস্সদ্ধত্তা থিনমিদ্ধস্সপি সুসমূহতত্তা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্সপি সুপ্পটিৰিনীতত্তা ন অন্ধন্ধং ৰিয ঝাযতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা পরিসুদ্ধাভানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. অযং খো, আৰুসো কচ্চান, হেতু অযং পচ্চযো যেন তাসং দেৰতানং একং দেৰনিকাযং উপপন্নানং সন্তেত্থ একচ্চা দেৰতা সংকিলিট্ঠাভা, সন্তি পনেত্থ একচ্চা দেৰতা পরিসুদ্ধাভা’’তি.

২৩৫. এৰং ৰুত্তে, আযস্মা সভিযো কচ্চানো আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং এতদৰোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে অনুরুদ্ধ! ন, ভন্তে, আযস্মা অনুরুদ্ধো এৰমাহ – ‘এৰং মে সুত’ন্তি ৰা ‘এৰং অরহতি ভৰিতু’ন্তি ৰা; অথ চ পন, ভন্তে, আযস্মা অনুরুদ্ধো ‘এৰম্পি তা দেৰতা, ইতিপি তা দেৰতা’ত্ৰেৰ ভাসতি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘অদ্ধা আযস্মতা অনুরুদ্ধেন তাহি দেৰতাহি সদ্ধিং সন্নিৰুত্থপুব্বঞ্চেৰ সল্লপিতপুব্বঞ্চ সাকচ্ছা চ সমাপজ্জিতপুব্বা’’’তি. ‘‘অদ্ধা খো অযং, আৰুসো কচ্চান, আসজ্জ উপনীয ৰাচা ভাসিতা, অপি চ তে অহং ব্যাকরিস্সামি – ‘দীঘরত্তং খো মে, আৰুসো কচ্চান, তাহি দেৰতাহি সদ্ধিং সন্নিৰুত্থপুব্বঞ্চেৰ সল্লপিতপুব্বঞ্চ সাকচ্ছা চ সমাপজ্জিতপুব্বা’’’তি.

এৰং ৰুত্তে, আযস্মা সভিযো কচ্চানো পঞ্চকঙ্গং থপতিং এতদৰোচ – ‘‘লাভা তে, গহপতি, সুলদ্ধং তে, গহপতি, যং ত্ৰঞ্চেৰ তং কঙ্খাধম্মং পহাসি [পজহসি (ক.)], মযঞ্চিমং [যম্পিমং (সী. স্যা. কং. পী.)] ধম্মপরিযাযং অলত্থম্হা সৰনাযা’’তি.

অনুরুদ্ধসুত্তং নিট্ঠিতং সত্তমং.

৮. উপক্কিলেসসুত্তং

২৩৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসম্বিযং ৰিহরতি ঘোসিতারামে. তেন খো পন সমযেন কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি. সাধু, ভন্তে, ভগৰা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন. অথ খো ভগৰা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৰে, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৰিগ্গহং, মা ৰিৰাদ’’ন্তি.

এৰং ৰুত্তে, অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে! ভগৰা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং অনুযুত্তো ৰিহরতু; মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৰিগ্গহেন ৰিৰাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৰে, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৰিগ্গহং, মা ৰিৰাদ’’ন্তি. দুতিযম্পি খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে! ভগৰা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং অনুযুত্তো ৰিহরতু; মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৰিগ্গহেন ৰিৰাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. ততিযম্পি খো ভগৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৰে, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৰিগ্গহং, মা ৰিৰাদ’’ন্তি. ততিযম্পি খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে, ভগৰা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং অনুযুত্তো ৰিহরতু; মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৰিগ্গহেন ৰিৰাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি.

অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায কোসম্বিং পিণ্ডায পাৰিসি. কোসম্বিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ঠিতকোৰ ইমা গাথা অভাসি –

২৩৭. ‘‘পুথুসদ্দো সমজনো, ন বালো কোচি মঞ্ঞথ;