২. মহাসুঞ্ঞতসুত্তং
১৮৫. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায কপিলৰত্থুং পিণ্ডায পাৰিসি. কপিলৰত্থুস্মিং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কাল়খেমকস্স সক্কস্স ৰিহারো তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায. তেন খো পন সমযেন কাল়খেমকস্স সক্কস্স ৰিহারে সম্বহুলানি সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি হোন্তি. অদ্দসা খো ভগৰা কাল়খেমকস্স সক্কস্স ৰিহারে সম্বহুলানি সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. দিস্ৰান ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘সম্বহুলানি খো কাল়খেমকস্স সক্কস্স ৰিহারে সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. সম্বহুলা নু খো ইধ ভিক্খূ ৰিহরন্তী’’তি.
১৮৬. তেন খো পন সমযেন আযস্মা আনন্দো সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং ঘটায সক্কস্স ৰিহারে চীৰরকম্মং করোতি. অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন ঘটায সক্কস্স ৰিহারো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সম্বহুলানি খো, আনন্দ, কাল়খেমকস্স সক্কস্স ৰিহারে সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. সম্বহুলা নু খো এত্থ ভিক্খূ ৰিহরন্তী’’তি? ‘‘সম্বহুলানি, ভন্তে, কাল়খেমকস্স সক্কস্স ৰিহারে সেনাসনানি পঞ্ঞত্তানি. সম্বহুলা ভিক্খূ এত্থ ৰিহরন্তি. চীৰরকারসমযো নো, ভন্তে, ৰত্ততী’’তি.
‘‘ন খো, আনন্দ, ভিক্খু সোভতি সঙ্গণিকারামো সঙ্গণিকরতো সঙ্গণিকারামতং অনুযুত্তো গণারামো গণরতো গণসম্মুদিতো. সো ৰতানন্দ, ভিক্খু সঙ্গণিকারামো সঙ্গণিকরতো সঙ্গণিকারামতং অনুযুত্তো গণারামো গণরতো গণসম্মুদিতো যং তং নেক্খম্মসুখং পৰিৰেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধিসুখং [সম্বোধসুখং (সী. পী.), সম্বোধসুখং চিত্তেকগ্গতাসুখং (ক.) উপরি অরণৰিভঙ্গসুত্তে পন সম্বোধিসুখন্ত্ৰেৰ দিস্সতি] তস্স সুখস্স নিকামলাভী ভৰিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো চ খো সো, আনন্দ, ভিক্খু একো গণস্মা ৰূপকট্ঠো ৰিহরতি তস্সেতং ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং যং তং নেক্খম্মসুখং পৰিৰেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধিসুখং তস্স সুখস্স নিকামলাভী ভৰিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি.
‘‘সো ৰতানন্দ, ভিক্খু সঙ্গণিকারামো সঙ্গণিকরতো সঙ্গণিকারামতং অনুযুত্তো গণারামো গণরতো গণসম্মুদিতো সামাযিকং ৰা কন্তং চেতোৰিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সতি অসামাযিকং ৰা অকুপ্পন্তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. যো চ খো সো, আনন্দ, ভিক্খু একো গণস্মা ৰূপকট্ঠো ৰিহরতি তস্সেতং ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং সামাযিকং ৰা কন্তং চেতোৰিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সতি অসামাযিকং ৰা অকুপ্পন্তি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি.
‘‘নাহং, আনন্দ, একং রূপম্পি [একরূপম্পি (সী.)] সমনুপস্সামি যত্থ রত্তস্স যথাভিরতস্স রূপস্স ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সূপাযাসা.
১৮৭. ‘‘অযং খো পনানন্দ, ৰিহারো তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধো যদিদং – সব্বনিমিত্তানং অমনসিকারা অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৰিহরিতুং [ৰিহরতং (ক. সী.), ৰিহরতি (স্যা. কং. ক.)]. তত্র চে, আনন্দ, তথাগতং ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরন্তং ভৰন্তি [ভগৰন্তং (সী. স্যা. কং. ক.)] উপসঙ্কমিতারো ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো রাজানো রাজমহামত্তা তিত্থিযা তিত্থিযসাৰকা. তত্রানন্দ, তথাগতো ৰিৰেকনিন্নেনেৰ চিত্তেন ৰিৰেকপোণেন ৰিৰেকপব্ভারেন ৰূপকট্ঠেন নেক্খম্মাভিরতেন ব্যন্তীভূতেন সব্বসো আসৰট্ঠানীযেহি ধম্মেহি অঞ্ঞদত্থু উয্যোজনিকপটিসংযুত্তংযেৰ কথং কত্তা হোতি. তস্মাতিহানন্দ, ভিক্খু চেপি আকঙ্খেয্য – ‘অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি, তেনানন্দ, ভিক্খুনা অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেতব্বং সন্নিসাদেতব্বং একোদি কাতব্বং সমাদহাতব্বং.
১৮৮. ‘‘কথঞ্চানন্দ, ভিক্খু অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেতি সন্নিসাদেতি একোদিং করোতি [একোদিকরোতি (সী. স্যা. কং. পী.)] সমাদহতি? ইধানন্দ, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং খো, আনন্দ, ভিক্খু অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেতি সন্নিসাদেতি একোদিং করোতি সমাদহতি. সো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসি করোতি. তস্স অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসিকরোতো সুঞ্ঞতায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি. এৰং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং খো মে মনসিকরোতো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সো বহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি করোতি…পে… সো অজ্ঝত্তবহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি করোতি …পে… সো আনেঞ্জং মনসি করোতি. তস্স আনেঞ্জং মনসিকরোতো আনেঞ্জায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি. এৰং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘আনেঞ্জং খো মে মনসিকরোতো আনেঞ্জায চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.
‘‘তেনানন্দ, ভিক্খুনা তস্মিংযেৰ পুরিমস্মিং সমাধিনিমিত্তে অজ্ঝত্তমেৰ চিত্তং সণ্ঠপেতব্বং সন্নিসাদেতব্বং একোদি কাতব্বং সমাদহাতব্বং. সো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসি করোতি. তস্স অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং মনসিকরোতো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি. এৰং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং খো মে মনসিকরোতো অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সো বহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি করোতি…পে… সো অজ্ঝত্তবহিদ্ধা সুঞ্ঞতং মনসি করোতি…পে… সো আনেঞ্জং মনসি করোতি. তস্স আনেঞ্জং মনসিকরোতো আনেঞ্জায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি. এৰং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘আনেঞ্জং খো মে মনসিকরোতো আনেঞ্জায চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.
১৮৯. ‘‘তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো চঙ্কমায চিত্তং নমতি, সো চঙ্কমতি – ‘এৰং মং চঙ্কমন্তং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো ঠানায চিত্তং নমতি, সো তিট্ঠতি – ‘এৰং মং ঠিতং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো নিসজ্জায চিত্তং নমতি, সো নিসীদতি – ‘এৰং মং নিসিন্নং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো সযনায চিত্তং নমতি, সো সযতি – ‘এৰং মং সযন্তং নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.
‘‘তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো কথায [ভস্সায (সী.), ভাসায (স্যা. কং. পী.)] চিত্তং নমতি, সো – ‘যাযং কথা হীনা গম্মা পোথুজ্জনিকা অনরিযা অনত্থসংহিতা ন নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততি, সেয্যথিদং – রাজকথা চোরকথা মহামত্তকথা সেনাকথা ভযকথা যুদ্ধকথা অন্নকথা পানকথা ৰত্থকথা সযনকথা মালাকথা গন্ধকথা ঞাতিকথা যানকথা গামকথা নিগমকথা নগরকথা জনপদকথা ইত্থিকথা সুরাকথা ৰিসিখাকথা কুম্ভট্ঠানকথা পুব্বপেতকথা নানত্তকথা লোকক্খাযিকা সমুদ্দক্খাযিকা ইতিভৰাভৰকথা ইতি ৰা ইতি – এৰরূপিং কথং ন কথেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. যা চ খো অযং, আনন্দ, কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৰিনীৰরণসপ্পাযা [চেতোৰিচারণসপ্পাযা (সী. স্যা. কং.), চেতোৰিৰরণসপ্পাযা (পী.)] একন্তনিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৰিৰেককথা অসংসগ্গকথা ৰীরিযারম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৰিমুত্তিকথা ৰিমুত্তিঞাণদস্সনকথা ইতি – ‘এৰরূপিং কথং কথেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.
‘‘তস্স চে, আনন্দ, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো ৰিতক্কায চিত্তং নমতি, সো – ‘যে তে ৰিতক্কা হীনা গম্মা পোথুজ্জনিকা অনরিযা অনত্থসংহিতা ন নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্তন্তি, সেয্যথিদং – কামৰিতক্কো ব্যাপাদৰিতক্কো ৰিহিংসাৰিতক্কো ইতি এৰরূপে ৰিতক্কে [এৰরূপেন ৰিতক্কেন (সী. স্যা. কং. ক.)] ন ৰিতক্কেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. যে চ খো ইমে, আনন্দ, ৰিতক্কা অরিযা নিয্যানিকা নিয্যন্তি তক্করস্স সম্মাদুক্খক্খযায, সেয্যথিদং – নেক্খম্মৰিতক্কো অব্যাপাদৰিতক্কো অৰিহিংসাৰিতক্কো ইতি – ‘এৰরূপে ৰিতক্কে [এৰরূপেন ৰিতক্কেন (ক.)] ৰিতক্কেস্সামী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.
১৯০. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, আনন্দ, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা – ইমে খো, আনন্দ, পঞ্চ কামগুণা যত্থ ভিক্খুনা অভিক্খণং সকং চিত্তং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘অত্থি নু খো মে ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অঞ্ঞতরস্মিং ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা আযতনে উপ্পজ্জতি চেতসো সমুদাচারো’তি? সচে, আনন্দ, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং পজানাতি – ‘অত্থি খো মে ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অঞ্ঞতরস্মিং ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা আযতনে উপ্পজ্জতি চেতসো সমুদাচারো’তি, এৰং সন্তমেতং [এৰং সন্তং (অট্ঠ.)], আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘যো খো ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দরাগো সো মে নপ্পহীনো’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পনানন্দ, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং পজানাতি – ‘নত্থি খো মে ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অঞ্ঞতরস্মিং ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা আযতনে উপ্পজ্জতি চেতসো সমুদাচারো’তি, এৰং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘যো খো ইমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দরাগো সো মে পহীনো’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.
১৯১. ‘‘পঞ্চ খো ইমে, আনন্দ, উপাদানক্খন্ধা যত্থ ভিক্খুনা উদযব্বযানুপস্সিনা ৰিহাতব্বং – ‘ইতি রূপং ইতি রূপস্স সমুদযো ইতি রূপস্স অত্থঙ্গমো, ইতি ৰেদনা… ইতি সঞ্ঞা… ইতি সঙ্খারা… ইতি ৰিঞ্ঞাণং ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স সমুদযো ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি. তস্স ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সিনো ৰিহরতো যো পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অস্মিমানো সো পহীযতি. এৰং সন্তমেতং, আনন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘যো খো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অস্মিমানো সো মে পহীনো’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ইমে খো তে, আনন্দ, ধম্মা একন্তকুসলা কুসলাযাতিকা [ধম্মা একন্তকুসলাযতিকা (সব্বত্থ) অট্ঠকথাটীকা ওলোকেতব্বা] অরিযা লোকুত্তরা অনৰক্কন্তা পাপিমতা. তং কিং মঞ্ঞসি, আনন্দ, কং অত্থৰসং সম্পস্সমানো অরহতি সাৰকো সত্থারং অনুবন্ধিতুং অপি পণুজ্জমানো’’তি [অপি পনুজ্জমানোপীতি (ক. সী.), অপি পযুজ্জমানোতি (স্যা. কং. পী.)]? ‘‘ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা ভগৰংপটিসরণা. সাধু ৰত, ভন্তে, ভগৰন্তংযেৰ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি.
১৯২. ‘‘ন খো, আনন্দ, অরহতি সাৰকো সত্থারং অনুবন্ধিতুং, যদিদং সুত্তং গেয্যং ৰেয্যাকরণং তস্স হেতু [ৰেয্যাকরণস্স হেতু (ক.)]. তং কিস্স হেতু? দীঘরত্তস্স [দীঘরত্তং + অস্সাতি পদচ্ছেদো] হি তে, আনন্দ, ধম্মা সুতা ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা. যা চ খো অযং, আনন্দ, কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৰিনীৰরণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমা অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৰিৰেককথা অসংসগ্গকথা ৰীরিযারম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৰিমুত্তিকথা ৰিমুত্তিঞাণদস্সনকথা – এৰরূপিযা খো, আনন্দ, কথায হেতু অরহতি সাৰকো সত্থারং অনুবন্ধিতুং অপি পণুজ্জমানো.
‘‘এৰং সন্তে খো, আনন্দ, আচরিযূপদ্দৰো হোতি, এৰং সন্তে অন্তেৰাসূপদ্দৰো হোতি, এৰং সন্তে ব্রহ্মচারূপদ্দৰো হোতি.
১৯৩. ‘‘কথঞ্চানন্দ, আচরিযূপদ্দৰো হোতি? ইধানন্দ, একচ্চো সত্থা ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৰূপকট্ঠস্স ৰিহরতো অন্ৰাৰত্তন্তি [অন্ৰাৰট্টন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)] ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৰ জানপদা চ. সো অন্ৰাৰত্তন্তেসু ব্রাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৰ জানপদেসু চ মুচ্ছং নিকামযতি [মুচ্ছতি কামযতি (সী. পী.) অট্ঠকথাযং পন ন তথা দিস্সতি], গেধং আপজ্জতি, আৰত্ততি বাহুল্লায. অযং ৰুচ্চতানন্দ, উপদ্দৰো [উপদ্দুতো (সী. পী.)] আচরিযো. আচরিযূপদ্দৰেন অৰধিংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৰিকা [পোনোভৰিকা (সী. পী.)] সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা. এৰং খো, আনন্দ, আচরিযূপদ্দৰো হোতি.
১৯৪. ‘‘কথঞ্চানন্দ, অন্তেৰাসূপদ্দৰো হোতি? তস্সেৰ খো পনানন্দ, সত্থু সাৰকো তস্স সত্থু ৰিৰেকমনুব্রূহযমানো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৰূপকট্ঠস্স ৰিহরতো অন্ৰাৰত্তন্তি ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৰ জানপদা চ. সো অন্ৰাৰত্তন্তেসু ব্রাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৰ জানপদেসু চ মুচ্ছং নিকামযতি, গেধং আপজ্জতি, আৰত্ততি বাহুল্লায. অযং ৰুচ্চতানন্দ, উপদ্দৰো অন্তেৰাসী. অন্তেৰাসূপদ্দৰেন অৰধিংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা. এৰং খো, আনন্দ, অন্তেৰাসূপদ্দৰো হোতি.
১৯৫. ‘‘কথঞ্চানন্দ, ব্রহ্মচারূপদ্দৰো হোতি? ইধানন্দ, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা. সো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৰূপকট্ঠস্স ৰিহরতো অন্ৰাৰত্তন্তি ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৰ জানপদা চ. সো অন্ৰাৰত্তন্তেসু ব্রাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৰ জানপদেসু চ ন মুচ্ছং নিকামযতি, ন গেধং আপজ্জতি, ন আৰত্ততি বাহুল্লায. তস্সেৰ খো পনানন্দ, সত্থু সাৰকো তস্স সত্থু ৰিৰেকমনুব্রূহযমানো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. তস্স তথাৰূপকট্ঠস্স ৰিহরতো অন্ৰাৰত্তন্তি ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৰ জানপদা চ. সো অন্ৰাৰত্তন্তেসু ব্রাহ্মণগহপতিকেসু নেগমেসু চেৰ জানপদেসু চ মুচ্ছং নিকামযতি, গেধং আপজ্জতি, আৰত্ততি বাহুল্লায. অযং ৰুচ্চতানন্দ, উপদ্দৰো ব্রহ্মচারী. ব্রহ্মচারূপদ্দৰেন অৰধিংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা. এৰং খো, আনন্দ, ব্রহ্মচারূপদ্দৰো হোতি.
‘‘তত্রানন্দ, যো চেৰাযং আচরিযূপদ্দৰো, যো চ অন্তেৰাসূপদ্দৰো অযং তেহি ব্রহ্মচারূপদ্দৰো দুক্খৰিপাকতরো চেৰ কটুকৰিপাকতরো চ, অপি চ ৰিনিপাতায সংৰত্ততি.
১৯৬. ‘‘তস্মাতিহ মং, আনন্দ, মিত্তৰতায সমুদাচরথ, মা সপত্তৰতায. তং ৰো ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখায.
‘‘কথঞ্চানন্দ, সত্থারং সাৰকা সপত্তৰতায সমুদাচরন্তি, নো মিত্তৰতায? ইধানন্দ, সত্থা সাৰকানং ধম্মং দেসেতি অনুকম্পকো হিতেসী অনুকম্পং উপাদায – ‘ইদং ৰো হিতায, ইদং ৰো সুখাযা’তি. তস্স সাৰকা ন সুস্সূসন্তি, ন সোতং ওদহন্তি, ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, ৰোক্কম্ম চ সত্থুসাসনা ৰত্তন্তি. এৰং খো, আনন্দ, সত্থারং সাৰকা সপত্তৰতায সমুদাচরন্তি, নো মিত্তৰতায.
‘‘কথঞ্চানন্দ, সত্থারং সাৰকা মিত্তৰতায সমুদাচরন্তি, নো সপত্তৰতায? ইধানন্দ, সত্থা সাৰকানং ধম্মং দেসেতি অনুকম্পকো হিতেসী অনুকম্পং উপাদায – ‘ইদং ৰো হিতায, ইদং ৰো সুখাযা’তি. তস্স সাৰকা সুস্সূসন্তি, সোতং ওদহন্তি, অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, ন চ ৰোক্কম সত্থুসাসনা ৰত্তন্তি. এৰং খো, আনন্দ, সত্থারং সাৰকা মিত্তৰতায সমুদাচরন্তি, নো সপত্তৰতায.
‘‘তস্মাতিহ মং, আনন্দ, মিত্তৰতায সমুদাচরথ, মা সপত্তৰতায. তং ৰো ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখায. ন ৰো অহং, আনন্দ, তথা পরক্কমিস্সামি যথা কুম্ভকারো আমকে আমকমত্তে. নিগ্গয্হ নিগ্গয্হাহং, আনন্দ, ৰক্খামি; পৰয্হ পৰয্হ, আনন্দ, ৰক্খামি [পৰয্হ পৰয্হ (সী. পী.), পগ্গয্হ পগ্গয্হ আনন্দ ৰক্খামি (ক.)]. যো সারো সো ঠস্সতী’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
মহাসুঞ্ঞতসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.