১. অনুপদসুত্তং
৯৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; পুথুপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; হাসপঞ্ঞো [হাসুপঞ্ঞো (সী. পী.)], ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; জৰনপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; তিক্খপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; নিব্বেধিকপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; সারিপুত্তো, ভিক্খৰে, অড্ঢমাসং অনুপদধম্মৰিপস্সনং ৰিপস্সতি. তত্রিদং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তস্স অনুপদধম্মৰিপস্সনায হোতি.
৯৪. ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ পঠমে ঝানে [পঠমজ্ঝানে (ক. সী. পী. ক.)] ধম্মা ৰিতক্কো চ ৰিচারো চ পীতি চ সুখঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো [অপ্পটিবন্ধো (ক.)] ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স [অত্থিতেৰস্স (সী. পী.)] হোতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ দুতিযে ঝানে ধম্মা – অজ্ঝত্তং সম্পসাদো চ পীতি চ সুখঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি. যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ ততিযে ঝানে ধম্মা – সুখঞ্চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি, ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ চতুত্থে ঝানে ধম্মা – উপেক্খা অদুক্খমসুখা ৰেদনা পস্সদ্ধত্তা চেতসো অনাভোগো সতিপারিসুদ্ধি চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ আকাসানঞ্চাযতনে ধম্মা – আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা চ চিত্তেকগ্গতা চ ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ধম্মা – ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে ধম্মা – আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.
৯৫. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তায সমাপত্তিযা সতো ৰুট্ঠহতি. সো তায সমাপত্তিযা সতো ৰুট্ঠহিত্ৰা যে ধম্মা [যে তে ধম্মা (সী.)] অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা তে ধম্মে সমনুপস্সতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.
৯৬. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. সো তায সমাপত্তিযা সতো ৰুট্ঠহতি. সো তায সমাপত্তিযা সতো ৰুট্ঠহিত্ৰা যে ধম্মা অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা তে ধম্মে সমনুপস্সতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘নত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা নত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.
৯৭. ‘‘যং খো তং, ভিক্খৰে, সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযস্মিং সীলস্মিং, ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযস্মিং সমাধিস্মিং, ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযায পঞ্ঞায, ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযায ৰিমুত্তিযা’তি, সারিপুত্তমেৰ তং সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযস্মিং সীলস্মিং, ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযস্মিং সমাধিস্মিং, ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযায পঞ্ঞায, ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযায ৰিমুত্তিযা’তি. যং খো তং, ভিক্খৰে, সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ভগৰতো পুত্তো ওরসো মুখতো জাতো ধম্মজো ধম্মনিম্মিতো ধম্মদাযাদো নো আমিসদাযাদো’তি, সারিপুত্তমেৰ তং সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ভগৰতো পুত্তো ওরসো মুখতো জাতো ধম্মজো ধম্মনিম্মিতো ধম্মদাযাদো নো আমিসদাযাদো’তি. সারিপুত্তো, ভিক্খৰে, তথাগতেন অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং সম্মদেৰ অনুপ্পৰত্তেতী’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
অনুপদসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.