২. অনুপদৰগ্গো

১. অনুপদসুত্তং

৯৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; পুথুপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; হাসপঞ্ঞো [হাসুপঞ্ঞো (সী. পী.)], ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; জৰনপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; তিক্খপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; নিব্বেধিকপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো; সারিপুত্তো, ভিক্খৰে, অড্ঢমাসং অনুপদধম্মৰিপস্সনং ৰিপস্সতি. তত্রিদং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তস্স অনুপদধম্মৰিপস্সনায হোতি.

৯৪. ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ পঠমে ঝানে [পঠমজ্ঝানে (ক. সী. পী. ক.)] ধম্মা ৰিতক্কো চ ৰিচারো চ পীতি চ সুখঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো [অপ্পটিবন্ধো (ক.)] ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স [অত্থিতেৰস্স (সী. পী.)] হোতি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ দুতিযে ঝানে ধম্মা – অজ্ঝত্তং সম্পসাদো চ পীতি চ সুখঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি. যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ ততিযে ঝানে ধম্মা – সুখঞ্চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি, ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ চতুত্থে ঝানে ধম্মা – উপেক্খা অদুক্খমসুখা ৰেদনা পস্সদ্ধত্তা চেতসো অনাভোগো সতিপারিসুদ্ধি চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ আকাসানঞ্চাযতনে ধম্মা – আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা চ চিত্তেকগ্গতা চ ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ধম্মা – ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যে চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে ধম্মা – আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৰীরিযং সতি উপেক্খা মনসিকারো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৰৰত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৰিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৰিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৰিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৰং পজানাতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.

৯৫. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তায সমাপত্তিযা সতো ৰুট্ঠহতি. সো তায সমাপত্তিযা সতো ৰুট্ঠহিত্ৰা যে ধম্মা [যে তে ধম্মা (সী.)] অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা তে ধম্মে সমনুপস্সতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘অত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা অত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.

৯৬. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. সো তায সমাপত্তিযা সতো ৰুট্ঠহতি. সো তায সমাপত্তিযা সতো ৰুট্ঠহিত্ৰা যে ধম্মা অতীতা নিরুদ্ধা ৰিপরিণতা তে ধম্মে সমনুপস্সতি – ‘এৰং কিরমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরতি. সো ‘নত্থি উত্তরি নিস্সরণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকারা নত্থিত্ৰেৰস্স হোতি.

৯৭. ‘‘যং খো তং, ভিক্খৰে, সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযস্মিং সীলস্মিং, ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযস্মিং সমাধিস্মিং, ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযায পঞ্ঞায, ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযায ৰিমুত্তিযা’তি, সারিপুত্তমেৰ তং সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযস্মিং সীলস্মিং, ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযস্মিং সমাধিস্মিং, ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযায পঞ্ঞায, ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযায ৰিমুত্তিযা’তি. যং খো তং, ভিক্খৰে, সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ভগৰতো পুত্তো ওরসো মুখতো জাতো ধম্মজো ধম্মনিম্মিতো ধম্মদাযাদো নো আমিসদাযাদো’তি, সারিপুত্তমেৰ তং সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ভগৰতো পুত্তো ওরসো মুখতো জাতো ধম্মজো ধম্মনিম্মিতো ধম্মদাযাদো নো আমিসদাযাদো’তি. সারিপুত্তো, ভিক্খৰে, তথাগতেন অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং সম্মদেৰ অনুপ্পৰত্তেতী’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

অনুপদসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.

২. ছব্বিসোধনসুত্তং

৯৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অঞ্ঞং ব্যাকরোতি – ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি. তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ভাসিতং নেৰ অভিনন্দিতব্বং নপ্পটিক্কোসিতব্বং. অনভিনন্দিত্ৰা অপ্পটিক্কোসিত্ৰা পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো – ‘চত্তারোমে, আৰুসো, ৰোহারা তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতা. কতমে চত্তারো? দিট্ঠে দিট্ঠৰাদিতা, সুতে সুতৰাদিতা, মুতে মুতৰাদিতা, ৰিঞ্ঞাতে ৰিঞ্ঞাতৰাদিতা – ইমে খো, আৰুসো, চত্তারো ৰোহারা তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতা. কথং জানতো পনাযস্মতো, কথং পস্সতো ইমেসু চতূসু ৰোহারেসু অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্ত’ন্তি? খীণাসৰস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ৰুসিতৰতো কতকরণীযস্স ওহিতভারস্স অনুপ্পত্তসদত্থস্স পরিক্খীণভৰসংযোজনস্স সম্মদঞ্ঞাৰিমুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি ৰেয্যাকরণায – ‘দিট্ঠে খো অহং, আৰুসো, অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরামি. সুতে খো অহং, আৰুসো…পে… মুতে খো অহং, আৰুসো… ৰিঞ্ঞাতে খো অহং, আৰুসো, অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসংযুত্তো ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরামি. এৰং খো মে, আৰুসো, জানতো এৰং পস্সতো ইমেসু চতূসু ৰোহারেসু অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্ত’ন্তি. তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিতব্বং অনুমোদিতব্বং. ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উত্তরিং পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো.

৯৯. ‘‘‘পঞ্চিমে, আৰুসো, উপাদানক্খন্ধা তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতা. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – রূপুপাদানক্খন্ধো, ৰেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খারুপাদানক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো – ইমে খো, আৰুসো, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতা. কথং জানতো পনাযস্মতো, কথং পস্সতো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্ত’ন্তি? খীণাসৰস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ৰুসিতৰতো কতকরণীযস্স ওহিতভারস্স অনুপ্পত্তসদত্থস্স পরিক্খীণভৰসংযোজনস্স সম্মদঞ্ঞাৰিমুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি ৰেয্যাকরণায – ‘রূপং খো অহং, আৰুসো, অবলং ৰিরাগুনং [ৰিরাগং (সী. পী.), ৰিরাগুতং (টীকা)] অনস্সাসিকন্তি ৰিদিত্ৰা যে রূপে উপাযূপাদানা [উপযূপাদানা (ক.)] চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৰেসানুসযা তেসং খযা ৰিরাগা নিরোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৰিমুত্তং মে চিত্তন্তি পজানামি. ৰেদনং খো অহং, আৰুসো…পে… সঞ্ঞং খো অহং, আৰুসো… সঙ্খারে খো অহং, আৰুসো… ৰিঞ্ঞাণং খো অহং, আৰুসো, অবলং ৰিরাগুনং অনস্সাসিকন্তি ৰিদিত্ৰা যে ৰিঞ্ঞাণে উপাযূপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৰেসানুসযা তেসং খযা ৰিরাগা নিরোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৰিমুত্তং মে চিত্তন্তি পজানামি. এৰং খো মে, আৰুসো, জানতো এৰং পস্সতো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্ত’ন্তি. তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিতব্বং, অনুমোদিতব্বং. ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উত্তরিং পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো.

১০০. ‘‘‘ছযিমা, আৰুসো, ধাতুযো তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতা. কতমা ছ? পথৰীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৰাযোধাতু, আকাসধাতু, ৰিঞ্ঞাণধাতু – ইমা খো, আৰুসো, ছ ধাতুযো তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতা. কথং জানতো পনাযস্মতো, কথং পস্সতো ইমাসু ছসু ধাতূসু অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্ত’ন্তি? খীণাসৰস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ৰুসিতৰতো কতকরণীযস্স ওহিতভারস্স অনুপ্পত্তসদত্থস্স পরিক্খীণভৰসংযোজনস্স সম্মদঞ্ঞাৰিমুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি ৰেয্যাকরণায – ‘পথৰীধাতুং খো অহং, আৰুসো, ন অত্ততো উপগচ্ছিং, ন চ পথৰীধাতুনিস্সিতং অত্তানং. যে চ পথৰীধাতুনিস্সিতা উপাযূপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৰেসানুসযা তেসং খযা ৰিরাগা নিরোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৰিমুত্তং মে চিত্তন্তি পজানামি. আপোধাতুং খো অহং, আৰুসো…পে… তেজোধাতুং খো অহং, আৰুসো… ৰাযোধাতুং খো অহং, আৰুসো… আকাসধাতুং খো অহং, আৰুসো… ৰিঞ্ঞাণধাতুং খো অহং, আৰুসো, ন অত্ততো উপগচ্ছিং, ন চ ৰিঞ্ঞাণধাতুনিস্সিতং অত্তানং. যে চ ৰিঞ্ঞাণধাতুনিস্সিতা উপাযূপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৰেসানুসযা তেসং খযা ৰিরাগা নিরোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৰিমুত্তং মে চিত্তন্তি পজানামি. এৰং খো মে, আৰুসো, জানতো, এৰং পস্সতো ইমাসু ছসু ধাতূসু অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্ত’ন্তি. তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিতব্বং, অনুমোদিতব্বং. ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উত্তরিং পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো.

১০১. ‘‘‘ছ খো পনিমানি, আৰুসো, অজ্ঝত্তিকবাহিরানি [অজ্ঝত্তিকানি বাহিরানি (স্যা. কং. পী.)] আযতনানি তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতানি. কতমানি ছ? চক্খু চেৰ রূপা চ, সোতঞ্চ সদ্দা চ, ঘানঞ্চ গন্ধা চ, জিৰ্হা চ রসা চ, কাযো চ ফোট্ঠব্বা চ, মনো চ ধম্মা চ – ইমানি খো, আৰুসো, ছ অজ্ঝত্তিকবাহিরানি আযতনানি তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতানি. কথং জানতো পনাযস্মতো, কথং পস্সতো ইমেসু ছসু অজ্ঝত্তিকবাহিরেসু আযতনেসু অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্ত’ন্তি? খীণাসৰস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ৰুসিতৰতো কতকরণীযস্স ওহিতভারস্স অনুপ্পত্তসদত্থস্স পরিক্খীণভৰসংযোজনস্স সম্মদঞ্ঞাৰিমুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি ৰেয্যাকরণায – ‘চক্খুস্মিং, আৰুসো, রূপে চক্খুৰিঞ্ঞাণে চক্খুৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু যো ছন্দো যো রাগো যা নন্দী [নন্দি (সী. স্যা. কং. পী.)] যা তণ্হা যে চ উপাযূপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৰেসানুসযা তেসং খযা ৰিরাগা নিরোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৰিমুত্তং মে চিত্তন্তি পজানামি. সোতস্মিং, আৰুসো, সদ্দে সোতৰিঞ্ঞাণে…পে… ঘানস্মিং, আৰুসো, গন্ধে ঘানৰিঞ্ঞাণে… জিৰ্হায, আৰুসো, রসে জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণে… কাযস্মিং, আৰুসো, ফোট্ঠব্বে কাযৰিঞ্ঞাণে… মনস্মিং, আৰুসো, ধম্মে মনোৰিঞ্ঞাণে মনোৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু যো ছন্দো যো রাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে চ উপাযূপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৰেসানুসযা তেসং খযা ৰিরাগা নিরোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৰিমুত্তং মে চিত্তন্তি পজানামি. এৰং খো মে, আৰুসো, জানতো এৰং পস্সতো ইমেসু ছসু অজ্ঝত্তিকবাহিরেসু আযতনেসু অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্ত’ন্তি. তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিতব্বং অনুমোদিতব্বং. ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উত্তরিং পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো.

১০২. ‘‘‘কথং জানতো পনাযস্মতো, কথং পস্সতো ইমস্মিঞ্চ সৰিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহংকারমমংকারমানানুসযা সমূহতা’তি [সুসমূহতাতি (সী. স্যা. কং. পী.)]? খীণাসৰস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ৰুসিতৰতো কতকরণীযস্স ওহিতভারস্স অনুপ্পত্তসদত্থস্স পরিক্খীণভৰসংযোজনস্স সম্মদঞ্ঞাৰিমুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি ৰেয্যাকরণায – ‘পুব্বে খো অহং, আৰুসো, অগারিযভূতো সমানো অৰিদ্দসু অহোসিং. তস্স মে তথাগতো ৰা তথাগতসাৰকো ৰা ধম্মং দেসেসি. তাহং ধম্মং সুত্ৰা তথাগতে সদ্ধং পটিলভিং. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খিং – সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা একন্তপরিপুণ্ণং একন্তপরিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’’’ন্তি.

‘‘সো খো অহং, আৰুসো, অপরেন সমযেন অপ্পং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায, অপ্পং ৰা ঞাতিপরিৰট্টং পহায মহন্তং ৰা ঞাতিপরিৰট্টং পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিং. সো এৰং পব্বজিতো সমানো ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৰসমাপন্নো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো অহোসিং নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহাসিং. অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো অহোসিং দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী, অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৰিহাসিং. অব্রহ্মচরিযং পহায ব্রহ্মচারী অহোসিং আরাচারী ৰিরতো মেথুনা গামধম্মা. মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো অহোসিং সচ্চৰাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৰিসংৰাদকো লোকস্স. পিসুণং ৰাচং পহায পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো অহোসিং, ইতো সুত্ৰা ন অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায; ইতি ভিন্নানং ৰা সন্ধাতা সহিতানং ৰা অনুপ্পদাতা সমগ্গারামো সমগ্গরতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা অহোসিং. ফরুসং ৰাচং পহায ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো অহোসিং; যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা অহোসিং. সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো অহোসিং; কালৰাদী ভূতৰাদী অত্থৰাদী ধম্মৰাদী ৰিনযৰাদী নিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা অহোসিং কালেন সাপদেসং পরিযন্তৰতিং অত্থসংহিতং.

‘‘সো বীজগামভূতগামসমারম্ভা পটিৰিরতো অহোসিং, একভত্তিকো অহোসিং রত্তূপরতো ৰিরতো ৰিকালভোজনা. নচ্চগীতৰাদিতৰিসূকদস্সনা পটিৰিরতো অহোসিং. মালাগন্ধৰিলেপনধারণমণ্ডনৰিভূসনট্ঠানা পটিৰিরতো অহোসিং. উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৰিরতো অহোসিং. জাতরূপরজতপটিগ্গহণা পটিৰিরতো অহোসিং, আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৰিরতো অহোসিং, আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৰিরতো অহোসিং; ইত্থিকুমারিকপটিগ্গহণা পটিৰিরতো অহোসিং, দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৰিরতো অহোসিং, অজেল়কপটিগ্গহণা পটিৰিরতো অহোসিং, কুক্কুটসূকরপটিগ্গহণা পটিৰিরতো অহোসিং, হত্থিগৰস্সৰল়ৰপটিগ্গহণা পটিৰিরতো অহোসিং, খেত্তৰত্থুপটিগ্গহণা পটিৰিরতো অহোসিং. দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৰিরতো অহোসিং, কযৰিক্কযা পটিৰিরতো অহোসিং, তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৰিরতো অহোসিং, উক্কোটনৰঞ্চননিকতিসাচিযোগা পটিৰিরতো অহোসিং, ছেদনৰধবন্ধনৰিপরামোসআলোপসহসাকারা পটিৰিরতো অহোসিং.

‘‘সো সন্তুট্ঠো অহোসিং কাযপরিহারিকেন চীৰরেন, কুচ্ছিপরিহারিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৰ [যেন যেন চ (ক.)] পক্কমিং সমাদাযেৰ পক্কমিং. সেয্যথাপি নাম পক্খী সকুণো যেন যেনেৰ ডেতি সপত্তভারোৰ ডেতি; এৰমেৰ খো অহং, আৰুসো; সন্তুট্ঠো অহোসিং কাযপরিহারিকেন চীৰরেন, কুচ্ছিপরিহারিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৰ পক্কমিং সমাদাযেৰ পক্কমিং. সো ইমিনা অরিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৰজ্জসুখং পটিসংৰেদেসিং.

১০৩. ‘‘সো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী অহোসিং নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জিং; রক্খিং চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জিং. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা…পে… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী অহোসিং নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৰাধিকরণমেনং মনিন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জিং; রক্খিং মনিন্দ্রিযং, মনিন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জিং. সো ইমিনা অরিযেন ইন্দ্রিযসংৰরেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৰেদেসিং.

‘‘সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকারী অহোসিং, আলোকিতে ৰিলোকিতে সম্পজানকারী অহোসিং, সমিঞ্জিতে পসারিতে সম্পজানকারী অহোসিং, সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরধারণে সম্পজানকারী অহোসিং, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকারী অহোসিং, উচ্চারপস্সাৰকম্মে সম্পজানকারী অহোসিং, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগরিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৰে সম্পজানকারী অহোসিং.

‘‘সো ইমিনা চ অরিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, (ইমায চ অরিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো,) [পস্স ম. নি. ১.২৯৬ চূল়হত্থিপদোপমে] ইমিনা চ অরিযেন ইন্দ্রিযসংৰরেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অরিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজিং অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো নিসীদিং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা.

‘‘সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৰিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৰিহাসিং, অভিজ্ঝায চিত্তং পরিসোধেসিং. ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৰিহাসিং সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পরিসোধেসিং. থিনমিদ্ধং পহায ৰিগতথিনমিদ্ধো ৰিহাসিং আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পরিসোধেসিং. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৰিহাসিং অজ্ঝত্তং, ৰূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পরিসোধেসিং. ৰিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিহাসিং অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৰিচিকিচ্ছায চিত্তং পরিসোধেসিং.

১০৪. ‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহাসিং. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহাসিং.

‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৰানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অযং দুক্খসমুদযোতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অযং দুক্খনিরোধোতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং; ইমে আসৰাতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অযং আসৰসমুদযোতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অযং আসৰনিরোধোতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. তস্স মে এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চিত্থ, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চিত্থ, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চিত্থः ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং অহোসি. খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযাতি অব্ভঞ্ঞাসিং. এৰং খো মে, আৰুসো, জানতো এৰং পস্সতো ইমস্মিঞ্চ সৰিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহংকারমমংকারমানানুসযা সমূহতা’’তি. ‘‘তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিতব্বং অনুমোদিতব্বং. ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো – ‘লাভা নো, আৰুসো, সুলদ্ধং নো, আৰুসো, যে মযং আযস্মন্তং তাদিসং সব্রহ্মচারিং সমনুপস্সামা’’’তি [পস্সামাতি (সী.)].

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

ছব্বিসোধনসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.

৩. সপ্পুরিসসুত্তং

১০৫. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সপ্পুরিসধম্মঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি অসপ্পুরিসধম্মঞ্চ. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো? ইধ, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো উচ্চাকুলা পব্বজিতো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি উচ্চাকুলা পব্বজিতো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন উচ্চাকুলা পব্বজিতা’তি. সো তায উচ্চাকুলীনতায অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযং [অযম্পি (সী. পী.)], ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো উচ্চাকুলীনতায লোভধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি উচ্চাকুলা পব্বজিতো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৰ অন্তরং করিত্ৰা তায উচ্চাকুলীনতায নেৰত্তানুক্কংসেতি ন পরং ৰম্ভেতি. অযং, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো মহাকুলা পব্বজিতো হোতি…পে… [যথা উচ্চাকুলৰারে তথা ৰিত্থারেতব্বং] মহাভোগকুলা পব্বজিতো হোতি…পে… উল়ারভোগকুলা পব্বজিতো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি উল়ারভোগকুলা পব্বজিতো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন উল়ারভোগকুলা পব্বজিতা’তি. সো তায উল়ারভোগতায অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো উল়ারভোগতায লোভধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি উল়ারভোগকুলা পব্বজিতো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৰ অন্তরং করিত্ৰা তায উল়ারভোগতায নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

১০৬. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো ঞাতো হোতি যসস্সী. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি ঞাতো যসস্সী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ অপ্পঞ্ঞাতা অপ্পেসক্খা’তি. সো তেন ঞত্তেন [ঞাতেন (সী. ক.), ঞাতত্তেন (স্যা. কং. পী.)] অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো ঞত্তেন লোভধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি ঞাতো হোতি যসস্সী; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৰ অন্তরং করিত্ৰা তেন ঞত্তেন নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো লাভী হোতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন লাভিনো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারান’ন্তি. সো তেন লাভেন অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো লাভেন লোভধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি লাভী হোতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৰ অন্তরং করিত্ৰা তেন লাভেন নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো বহুস্সুতো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি বহুস্সুতো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন বহুস্সুতা’তি. সো তেন বাহুসচ্চেন অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো বাহুসচ্চেন লোভধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি বহুস্সুতো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৰ অন্তরং করিত্ৰা তেন বাহুসচ্চেন নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো ৰিনযধরো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি ৰিনযধরো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন ৰিনযধরা’তি. সো তেন ৰিনযধরত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো ৰিনযধরত্তেন লোভধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি ৰিনযধরো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৰ অন্তরং করিত্ৰা তেন ৰিনযধরত্তেন নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো ধম্মকথিকো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি ধম্মকথিকো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন ধম্মকথিকা’তি. সো তেন ধম্মকথিকত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো ধম্মকথিকত্তেন লোভধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি ধম্মকথিকো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৰ অন্তরং করিত্ৰা তেন ধম্মকথিকত্তেন নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

১০৭. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো আরঞ্ঞিকো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি আরঞ্ঞিকো ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন আরঞ্ঞিকা’তি. সো তেন আরঞ্ঞিকত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো আরঞ্ঞিকত্তেন লোভধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি আরঞ্ঞিকো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৰ অন্তরং করিত্ৰা তেন আরঞ্ঞিকত্তেন নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো পংসুকূলিকো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি পংসুকূলিকো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন পংসুকূলিকা’তি. সো তেন পংসুকূলিকত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো পংসুকূলিকত্তেন লোভধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি পংসুকূলিকো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৰ অন্তরং করিত্ৰা তেন পংসুকূলিকত্তেন নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো পিণ্ডপাতিকো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি পিণ্ডপাতিকো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন পিণ্ডপাতিকা’তি. সো তেন পিণ্ডপাতিকত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো পিণ্ডপাতিকত্তেন লোভধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি পিণ্ডপাতিকো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৰ অন্তরং করিত্ৰা তেন পিণ্ডপাতিকত্তেন নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো রুক্খমূলিকো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি রুক্খমূলিকো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন রুক্খমূলিকা’তি. সো তেন রুক্খমূলিকত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো রুক্খমূলিকত্তেন লোভধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি রুক্খমূলিকো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৰ অন্তরং করিত্ৰা তেন রুক্খমূলিকত্তেন নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো সোসানিকো হোতি…পে… অব্ভোকাসিকো হোতি… নেসজ্জিকো হোতি… যথাসন্থতিকো হোতি… একাসনিকো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি একাসনিকো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন একাসনিকা’তি. সো তেন একাসনিকত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো একাসনিকত্তেন লোভধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি একাসনিকো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৰ অন্তরং করিত্ৰা তেন একাসনিকত্তেন নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

১০৮. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি পঠমজ্ঝানসমাপত্তিযা লাভী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ পঠমজ্ঝানসমাপত্তিযা ন লাভিনো’তি. সো তায পঠমজ্ঝানসমাপত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘পঠমজ্ঝানসমাপত্তিযাপি খো অতম্মযতা ৰুত্তা ভগৰতা. যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি ততো তং হোতি অঞ্ঞথা’তি. সো অতম্মযতঞ্ঞেৰ অন্তরং করিত্ৰা তায পঠমজ্ঝানসমাপত্তিযা নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিযা লাভী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিযা ন লাভিনো’তি. সো তায চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিযাপি খো অতম্মযতা ৰুত্তা ভগৰতা. যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি ততো তং হোতি অঞ্ঞথা’তি. সো অতম্মযতঞ্ঞেৰ অন্তরং করিত্ৰা তায চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিযা নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ন লাভিনো’তি. সো তায আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযাপি খো অতম্মযতা ৰুত্তা ভগৰতা. যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি ততো তং হোতি অঞ্ঞথা’তি. সো অতম্মযতঞ্ঞেৰ অন্তরং করিত্ৰা তায আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ন লাভিনো’তি. সো তায ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযাপি খো অতম্মযতা ৰুত্তা ভগৰতা. যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি ততো তং হোতি অঞ্ঞথা’তি. সো অতম্মযতঞ্ঞেৰ অন্তরং করিত্ৰা তায ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ন লাভিনো’তি. সো তায আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযাপি খো অতম্মযতা ৰুত্তা ভগৰতা. যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি ততো তং হোতি অঞ্ঞথা’তি. সো অতম্মযতঞ্ঞেৰ অন্তরং করিত্ৰা তায আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ন লাভিনো’তি. সো তায নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসধম্মো. সপ্পুরিসো চ খো, ভিক্খৰে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযাপি খো অতম্মযতা ৰুত্তা ভগৰতা. যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি ততো তং হোতি অঞ্ঞথা’তি. সো অতম্মযতঞ্ঞেৰ অন্তরং করিত্ৰা তায নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসধম্মো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা [একচ্চে আসৰা (ক.)] পরিক্খীণা হোন্তি. অযং [অযং খো (স্যা. কং.)], ভিক্খৰে, ভিক্খু ন কিঞ্চি মঞ্ঞতি, ন কুহিঞ্চি মঞ্ঞতি, ন কেনচি মঞ্ঞতী’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

সপ্পুরিসসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.

৪. সেৰিতব্বাসেৰিতব্বসুত্তং

১০৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সেৰিতব্বাসেৰিতব্বং ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মপরিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘কাযসমাচারংপাহং [পহং (সব্বত্থ)], ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং কাযসমাচারং. ৰচীসমাচারংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰচীসমাচারং. মনোসমাচারংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং মনোসমাচারং. চিত্তুপ্পাদংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং চিত্তুপ্পাদং. সঞ্ঞাপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপটিলাভং. দিট্ঠিপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠিপটিলাভং. অত্তভাৰপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্তভাৰপটিলাভ’’ন্তি.

এৰং ৰুত্তে আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স, এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি.

১১০. ‘‘‘কাযসমাচারংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং কাযসমাচার’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, ভন্তে, কাযসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, এৰরূপো কাযসমাচারো ন সেৰিতব্বো; যথারূপঞ্চ খো, ভন্তে, কাযসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, এৰরূপো কাযসমাচারো সেৰিতব্বো.

১১১. ‘‘কথংরূপং, ভন্তে, কাযসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপ্পহতে নিৰিট্ঠো অদযাপন্নো পাণভূতেসু; অদিন্নাদাযী খো পন হোতি, যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং গামগতং ৰা অরঞ্ঞগতং ৰা তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি; কামেসুমিচ্ছাচারী খো পন হোতি, যা তা মাতুরক্খিতা পিতুরক্খিতা মাতাপিতুরক্খিতা ভাতুরক্খিতা ভগিনিরক্খিতা ঞাতিরক্খিতা গোত্তরক্খিতা ধম্মরক্খিতা সস্সামিকা সপরিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুল়পরিক্খিত্তাপি তথারূপাসু চারিত্তং আপজ্জিতা হোতি – এৰরূপং, ভন্তে, কাযসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি.

‘‘কথংরূপং, ভন্তে, কাযসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি; অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং গামগতং ৰা অরঞ্ঞগতং ৰা তং নাদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি; কামেসুমিচ্ছাচারং পহায কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, যা তা মাতুরক্খিতা পিতুরক্খিতা মাতাপিতুরক্খিতা ভাতুরক্খিতা ভগিনিরক্খিতা ঞাতিরক্খিতা গোত্তরক্খিতা ধম্মরক্খিতা সস্সামিকা সপরিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুল়পরিক্খিত্তাপি তথারূপাসু ন চারিত্তং আপজ্জিতা হোতি – এৰরূপং, ভন্তে, কাযসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. ‘কাযসমাচারংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং কাযসমাচার’ন্তি – ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘ৰচীসমাচারংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰচীসমাচার’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, ভন্তে, ৰচীসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, এৰরূপো ৰচীসমাচারো ন সেৰিতব্বো; যথারূপঞ্চ খো, ভন্তে, ৰচীসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি এৰরূপো ৰচীসমাচারো সেৰিতব্বো.

১১২. ‘‘কথংরূপং, ভন্তে, ৰচীসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো মুসাৰাদী হোতি, সভাগতো [সভগ্গতো (বহূসু)] ৰা পরিসাগতো [পরিসগ্গতো (বহূসু)] ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’তি সো অজানং ৰা আহ – ‘জানামী’তি, জানং ৰা আহ – ‘ন জানামী’তি; অপস্সং ৰা আহ – ‘পস্সামী’তি, পস্সং ৰা আহ – ‘ন পস্সামী’তি – ইতি [পস্স ম. নি. ১.৪৪০ সালেয্যকসুত্তে] অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু [কিঞ্চক্খহেতু (সী.)] ৰা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি; পিসুণৰাচো খো পন হোতি, ইতো সুত্ৰা অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায – ইতি সমগ্গানং ৰা ভেত্তা, ভিন্নানং ৰা অনুপ্পদাতা, ৰগ্গারামো, ৰগ্গরতো, ৰগ্গনন্দী, ৰগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি; ফরুসৰাচো খো পন হোতি, যা সা ৰাচা কণ্ডকা কক্কসা ফরুসা পরকটুকা পরাভিসজ্জনী কোধসামন্তা অসমাধিসংৰত্তনিকা, তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি; সম্ফপ্পলাপী খো পন হোতি অকালৰাদী অভূতৰাদী অনত্থৰাদী অধম্মৰাদী অৰিনযৰাদী, অনিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা হোতি অকালেন অনপদেসং অপরিযন্তৰতিং অনত্থসংহিতং – এৰরূপং, ভন্তে, ৰচীসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি.

‘‘কথংরূপং, ভন্তে, ৰচীসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি সভাগতো ৰা পরিসাগতো ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’তি সো অজানং ৰা আহ – ‘ন জানামী’তি, জানং ৰা আহ – ‘জানামী’তি, অপস্সং ৰা আহ – ‘ন পস্সামী’তি, পস্সং ৰা আহ – ‘পস্সামী’তি – ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি; পিসুণং ৰাচং পহায পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, ইতো সুত্ৰা ন অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায – ইতি ভিন্নানং ৰা সন্ধাতা সহিতানং ৰা অনুপ্পদাতা সমগ্গারামো সমগ্গরতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি; ফরুসং ৰাচং পহায ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি; সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি কালৰাদী ভূতৰাদী অত্থৰাদী ধম্মৰাদী ৰিনযৰাদী, নিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পরিযন্তৰতিং অত্থসংহিতং – এৰরূপং, ভন্তে, ৰচীসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. ‘ৰচীসমাচারংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰচীসমাচার’ন্তি – ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘মনোসমাচারংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং মনোসমাচার’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, ভন্তে, মনোসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপো মনোসমাচারো ন সেৰিতব্বো; যথারূপঞ্চ খো, ভন্তে, মনোসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি এৰরূপো মনোসমাচারো সেৰিতব্বো.

১১৩. ‘‘কথংরূপং, ভন্তে, মনোসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি, যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং তং অভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৰত যং পরস্স তং মমস্সা’তি; ব্যাপন্নচিত্তো খো পন হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৰা ৰজ্ঝন্তু ৰা উচ্ছিজ্জন্তু ৰা ৰিনস্সন্তু ৰা মা ৰা অহেসু’ন্তি – এৰরূপং, ভন্তে, মনোসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি.

‘‘কথংরূপং, ভন্তে, মনোসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি, যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং তং নাভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৰত যং পরস্স তং মমস্সা’তি; অব্যাপন্নচিত্তো খো পন হোতি অপ্পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা অৰেরা অব্যাবজ্ঝা [অব্যাপজ্ঝা (সী. স্যা. কং. পী. ক.)] অনীঘা সুখী অত্তানং পরিহরন্তূ’তি – এৰরূপং, ভন্তে, মনোসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. ‘মনোসমাচারংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং মনোসমাচার’ন্তি – ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

১১৪. ‘‘‘চিত্তুপ্পাদংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং চিত্তুপ্পাদ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, ভন্তে, চিত্তুপ্পাদং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপো চিত্তুপ্পাদো ন সেৰিতব্বো; যথারূপঞ্চ খো, ভন্তে, চিত্তুপ্পাদং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি এৰরূপো চিত্তুপ্পাদো সেৰিতব্বো.

‘‘কথংরূপং, ভন্তে, চিত্তুপ্পাদং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি, অভিজ্ঝাসহগতেন চেতসা ৰিহরতি; ব্যাপাদৰা হোতি, ব্যাপাদসহগতেন চেতসা ৰিহরতি; ৰিহেসৰা হোতি, ৰিহেসাসহগতেন চেতসা ৰিহরতি – এৰরূপং, ভন্তে, চিত্তুপ্পাদং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি.

‘‘কথংরূপং, ভন্তে, চিত্তুপ্পাদং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি, অনভিজ্ঝাসহগতেন চেতসা ৰিহরতি; অব্যাপাদৰা হোতি, অব্যাপাদসহগতেন চেতসা ৰিহরতি; অৰিহেসৰা হোতি, অৰিহেসাসহগতেন চেতসা ৰিহরতি – এৰরূপং, ভন্তে, চিত্তুপ্পাদং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. ‘চিত্তুপ্পাদংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং চিত্তুপ্পাদ’ন্তি – ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

১১৫. ‘‘‘সঞ্ঞাপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপটিলাভ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, ভন্তে, সঞ্ঞাপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপো সঞ্ঞাপটিলাভো ন সেৰিতব্বো; যথারূপঞ্চ খো, ভন্তে, সঞ্ঞাপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি এৰরূপো সঞ্ঞাপটিলাভো সেৰিতব্বো.

‘‘কথংরূপং, ভন্তে, সঞ্ঞাপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি, অভিজ্ঝাসহগতায সঞ্ঞায ৰিহরতি; ব্যাপাদৰা হোতি, ব্যাপাদসহগতায সঞ্ঞায ৰিহরতি; ৰিহেসৰা হোতি, ৰিহেসাসহগতায সঞ্ঞায ৰিহরতি – এৰরূপং, ভন্তে, সঞ্ঞাপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি.

‘‘কথংরূপং, ভন্তে, সঞ্ঞাপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি, অনভিজ্ঝাসহগতায সঞ্ঞায ৰিহরতি; অব্যাপাদৰা হোতি, অব্যাপাদসহগতায সঞ্ঞায ৰিহরতি; অৰিহেসৰা হোতি, অৰিহেসাসহগতায সঞ্ঞায ৰিহরতি – এৰরূপং, ভন্তে, সঞ্ঞাপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. ‘সঞ্ঞাপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপটিলাভ’ন্তি – ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

১১৬. ‘‘‘দিট্ঠিপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠিপটিলাভ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, ভন্তে, দিট্ঠিপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপো দিট্ঠিপটিলাভো ন সেৰিতব্বো; যথারূপঞ্চ খো, ভন্তে, দিট্ঠিপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি – এৰরূপো দিট্ঠিপটিলাভো সেৰিতব্বো.

‘‘কথংরূপং, ভন্তে, দিট্ঠিপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো এৰংদিট্ঠিকো হোতি – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পরো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি – এৰরূপং, ভন্তে, দিট্ঠিপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি.

‘‘কথংরূপং, ভন্তে, দিট্ঠিপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো এৰংদিট্ঠিকো হোতি – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, অত্থি অযং লোকো, অত্থি পরো লোকো, অত্থি মাতা, অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি – এৰরূপং, ভন্তে, দিট্ঠিপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. ‘দিট্ঠিপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠিপটিলাভ’ন্তি – ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

১১৭. ‘‘‘অত্তভাৰপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্তভাৰপটিলাভ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, ভন্তে, অত্তভাৰপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি – এৰরূপো অত্তভাৰপটিলাভো ন সেৰিতব্বো; যথারূপঞ্চ খো, ভন্তে, অত্তভাৰপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি – এৰরূপো অত্তভাৰপটিলাভো সেৰিতব্বো.

‘‘কথংরূপং, ভন্তে, অত্তভাৰপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি? সব্যাবজ্ঝং [সব্যাপজ্ঝং (সী. স্যা. কং. পী. ক.)], ভন্তে, অত্তভাৰপটিলাভং অভিনিব্বত্তযতো অপরিনিট্ঠিতভাৰায অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি; অব্যাবজ্ঝং, ভন্তে, অত্তভাৰপটিলাভং অভিনিব্বত্তযতো পরিনিট্ঠিতভাৰায অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. ‘অত্তভাৰপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্তভাৰপটিলাভ’ন্তি – ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স, এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

১১৮. ‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্ত! সাধু খো ত্ৰং, সারিপুত্ত, ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স, এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি.

‘‘‘কাযসমাচারংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং কাযসমাচার’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং মযা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, সারিপুত্ত, কাযসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপো কাযসমাচারো ন সেৰিতব্বো; যথারূপঞ্চ খো, সারিপুত্ত, কাযসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি – এৰরূপো কাযসমাচারো সেৰিতব্বো.

‘‘কথংরূপং, সারিপুত্ত, কাযসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি? ইধ, সারিপুত্ত, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপ্পহতে নিৰিট্ঠো অদযাপন্নো পাণভূতেসু; অদিন্নাদাযী খো পন হোতি, যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং গামগতং ৰা অরঞ্ঞগতং ৰা তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি; কামেসুমিচ্ছাচারী খো পন হোতি, যা তা মাতুরক্খিতা পিতুরক্খিতা মাতাপিতুরক্খিতা ভাতুরক্খিতা ভগিনিরক্খিতা ঞাতিরক্খিতা গোত্তরক্খিতা ধম্মরক্খিতা সস্সামিকা সপরিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুল়পরিক্খিত্তাপি তথারূপাসু চারিত্তং আপজ্জিতা হোতি – এৰরূপং, সারিপুত্ত, কাযসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি.

‘‘কথংরূপং, সারিপুত্ত, কাযসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি? ইধ, সারিপুত্ত, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি; অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং গামগতং ৰা অরঞ্ঞগতং ৰা তং নাদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি; কামেসুমিচ্ছাচারং পহায কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, যা তা মাতুরক্খিতা পিতুরক্খিতা মাতাপিতুরক্খিতা ভাতুরক্খিতা ভগিনিরক্খিতা ঞাতিরক্খিতা গোত্তরক্খিতা ধম্মরক্খিতা সস্সামিকা সপরিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুল়পরিক্খিত্তাপি তথারূপাসু ন চারিত্তং আপজ্জিতা হোতি – এৰরূপং, সারিপুত্ত, কাযসমাচারং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. ‘কাযসমাচারংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং কাযসমাচার’ন্তি – ইতি যং তং ৰুত্তং মযা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘ৰচীসমাচারংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি …পে… মনোসমাচারংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি…পে… চিত্তুপ্পাদংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি…পে… সঞ্ঞাপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি…পে… দিট্ঠিপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি…পে….

‘‘‘অত্তভাৰপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্তভাৰপটিলাভ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং মযা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, সারিপুত্ত, অত্তভাৰপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপো অত্তভাৰপটিলাভো ন সেৰিতব্বো; যথারূপঞ্চ খো, সারিপুত্ত, অত্তভাৰপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি – এৰরূপো অত্তভাৰপটিলাভো সেৰিতব্বো.

‘‘কথংরূপং, সারিপুত্ত, অত্তভাৰপটিলাভং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি? সব্যাবজ্ঝং, সারিপুত্ত, অত্তভাৰপটিলাভং অভিনিব্বত্তযতো অপরিনিট্ঠিতভাৰায অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি; অব্যাবজ্ঝং, সারিপুত্ত, অত্তভাৰপটিলাভং অভিনিব্বত্তযতো পরিনিট্ঠিতভাৰায অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. ‘অত্তভাৰপটিলাভংপাহং, ভিক্খৰে, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্তভাৰপটিলাভ’ন্তি – ইতি যং তং ৰুত্তং মযা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. ইমস্স খো, সারিপুত্ত, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো.

১১৯. ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; সোতৰিঞ্ঞেয্যং সদ্দংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি অসেৰিতব্বম্পি; ঘানৰিঞ্ঞেয্যং গন্ধংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যং রসংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; কাযৰিঞ্ঞেয্যং ফোট্ঠব্বংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি; মনোৰিঞ্ঞেয্যং ধম্মংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’’তি.

এৰং ৰুত্তে, আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স, এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. ‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, ভন্তে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপং চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপং ন সেৰিতব্বং; যথারূপঞ্চ খো, ভন্তে, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি এৰরূপং চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপং সেৰিতব্বং. ‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘সোতৰিঞ্ঞেয্যং সদ্দংপাহং, সারিপুত্ত…পে… এৰরূপো সোতৰিঞ্ঞেয্যো সদ্দো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো সোতৰিঞ্ঞেয্যো সদ্দো সেৰিতব্বো… এৰরূপো ঘানৰিঞ্ঞেয্যো গন্ধো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো ঘানৰিঞ্ঞেয্যো গন্ধো সেৰিতব্বো… এৰরূপো জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যো রসো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যো রসো সেৰিতব্বো… কাযৰিঞ্ঞেয্যং ফোট্ঠব্বংপাহং, সারিপুত্ত … এৰরূপো কাযৰিঞ্ঞেয্যো ফোট্ঠব্বো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো কাযৰিঞ্ঞেয্যো ফোট্ঠব্বো সেৰিতব্বো.

‘‘‘মনোৰিঞ্ঞেয্যং ধম্মংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, ভন্তে, মনোৰিঞ্ঞেয্যং ধম্মং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপো মনোৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো ন সেৰিতব্বো; যথারূপঞ্চ খো, ভন্তে, মনোৰিঞ্ঞেয্যং ধম্মং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি এৰরূপো মনোৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো সেৰিতব্বো. ‘মনোৰিঞ্ঞেয্যং ধম্মংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স, এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

১২০. ‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্ত! সাধু খো ত্ৰং, সারিপুত্ত, ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স, এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. ‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং মযা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, সারিপুত্ত, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপং চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপং ন সেৰিতব্বং; যথারূপঞ্চ খো, সারিপুত্ত, চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি এৰরূপং চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপং সেৰিতব্বং. ‘চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং মযা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘সোতৰিঞ্ঞেয্যং সদ্দংপাহং, সারিপুত্ত…পে… এৰরূপো সোতৰিঞ্ঞেয্যো সদ্দো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো সোতৰিঞ্ঞেয্যো সদ্দো সেৰিতব্বো… এৰরূপো ঘানৰিঞ্ঞেয্যো গন্ধো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো ঘানৰিঞ্ঞেয্যো গন্ধো সেৰিতব্বো… এৰরূপো জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যো রসো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যো রসো সেৰিতব্বো… এৰরূপো কাযৰিঞ্ঞেয্যো ফোট্ঠব্বো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো কাযৰিঞ্ঞেয্যো ফোট্ঠব্বো সেৰিতব্বো.

‘‘মনোৰিঞ্ঞেয্যং ধম্মংপাহং, সারিপুত্ত…পে… এৰরূপো মনোৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো মনোৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো সেৰিতব্বো. ‘মনোৰিঞ্ঞেয্যং ধম্মংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং মযা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. ইমস্স খো, সারিপুত্ত, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো.

১২১. ‘‘চীৰরংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পি…পে… পিণ্ডপাতংপাহং, সারিপুত্ত… সেনাসনংপাহং, সারিপুত্ত… গামংপাহং, সারিপুত্ত… নিগমংপাহং, সারিপুত্ত… নগরংপাহং, সারিপুত্ত… জনপদংপাহং, সারিপুত্ত… পুগ্গলংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’’তি.

এৰং ৰুত্তে, আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স, এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. ‘চীৰরংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, ভন্তে, চীৰরং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপং চীৰরং ন সেৰিতব্বং; যথারূপঞ্চ খো, ভন্তে, চীৰরং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি এৰরূপং চীৰরং সেৰিতব্বং. ‘চীৰরংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘পিণ্ডপাতংপাহং, সারিপুত্ত…পে… এৰরূপো পিণ্ডপাতো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো পিণ্ডপাতো সেৰিতব্বো… সেনাসনংপাহং, সারিপুত্ত…পে… এৰরূপং সেনাসনং ন সেৰিতব্বং… এৰরূপং সেনাসনং সেৰিতব্বং… গামংপাহং, সারিপুত্ত …পে… এৰরূপো গামো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো গামো সেৰিতব্বো… এৰরূপো নিগমো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো নিগমো সেৰিতব্বো… এৰরূপং নগরং ন সেৰিতব্বং… এৰরূপং নগরং সেৰিতব্বং… এৰরূপো জনপদো ন সেৰিতব্বো… এৰরূপো জনপদো সেৰিতব্বো.

‘‘‘পুগ্গলংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং ভগৰতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, ভন্তে, পুগ্গলং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপো পুগ্গলো ন সেৰিতব্বো; যথারূপঞ্চ খো, ভন্তে, পুগ্গলং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি এৰরূপো পুগ্গলো সেৰিতব্বো. ‘পুগ্গলংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং ভগৰতা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তন্তি. ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামী’’তি.

১২২. ‘‘সাধু সাধু, সারিপুত্ত! সাধু খো ত্ৰং, সারিপুত্ত, ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানাসি. ‘চীৰরংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং মযা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, সারিপুত্ত, চীৰরং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপং চীৰরং ন সেৰিতব্বং; যথারূপঞ্চ খো, সারিপুত্ত, চীৰরং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি এৰরূপং চীৰরং সেৰিতব্বং. ‘চীৰরংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং মযা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. (যথা পঠমং তথা ৰিত্থারেতব্বং) এৰরূপো পিণ্ডপাতো… এৰরূপং সেনাসনং… এৰরূপো গামো… এৰরূপো নিগমো… এৰরূপং নগরং… এৰরূপো জনপদো.

‘‘‘পুগ্গলংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৰুত্তং মযা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? যথারূপং, সারিপুত্ত, পুগ্গলং সেৰতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি এৰরূপো পুগ্গলো ন সেৰিতব্বো; যথারূপঞ্চ খো, সারিপুত্ত, পুগ্গলং সেৰতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি এৰরূপো পুগ্গলো সেৰিতব্বো. ‘পুগ্গলংপাহং, সারিপুত্ত, দুৰিধেন ৰদামি – সেৰিতব্বম্পি, অসেৰিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৰুত্তং মযা ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং. ইমস্স খো, সারিপুত্ত, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থো দট্ঠব্বো.

১২৩. ‘‘সব্বেপি চে, সারিপুত্ত, খত্তিযা ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানেয্যুং, সব্বেসানম্পিস্স খত্তিযানং দীঘরত্তং হিতায সুখায. সব্বেপি চে, সারিপুত্ত, ব্রাহ্মণা…পে… সব্বেপি চে, সারিপুত্ত, ৰেস্সা… সব্বেপি চে, সারিপুত্ত, সুদ্দা ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানেয্যুং, সব্বেসানম্পিস্স সুদ্দানং দীঘরত্তং হিতায সুখায. সদেৰকোপি চে, সারিপুত্ত, লোকো সমারকো সব্রহ্মকো সস্সমণব্রাহ্মণী পজা সদেৰমনুস্সা ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানেয্য, সদেৰকস্সপিস্স লোকস্স সমারকস্স সব্রহ্মকস্স সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

সেৰিতব্বাসেৰিতব্বসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.

৫. বহুধাতুকসুত্তং

১২৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘যানি কানিচি, ভিক্খৰে, ভযানি উপ্পজ্জন্তি সব্বানি তানি বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো; যে কেচি উপদ্দৰা উপ্পজ্জন্তি সব্বে তে বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো; যে কেচি উপসগ্গা উপ্পজ্জন্তি সব্বে তে বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, নল়াগারা ৰা তিণাগারা ৰা অগ্গি মুত্তো [অগ্গিমুক্কো (সী. পী.)] কূটাগারানিপি দহতি উল্লিত্তাৰলিত্তানি নিৰাতানি ফুসিতগ্গল়ানি পিহিতৰাতপানানি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যানি কানিচি ভযানি উপ্পজ্জন্তি সব্বানি তানি বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো; যে কেচি উপদ্দৰা উপ্পজ্জন্তি সব্বে তে বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো; যে কেচি উপসগ্গা উপ্পজ্জন্তি সব্বে তে বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো. ইতি খো, ভিক্খৰে, সপ্পটিভযো বালো, অপ্পটিভযো পণ্ডিতো; সউপদ্দৰো বালো, অনুপদ্দৰো পণ্ডিতো; সউপসগ্গো বালো, অনুপসগ্গো পণ্ডিতো. নত্থি, ভিক্খৰে, পণ্ডিততো ভযং, নত্থি পণ্ডিততো উপদ্দৰো, নত্থি পণ্ডিততো উপসগ্গো. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘পণ্ডিতা ভৰিস্সাম ৰীমংসকা’তি – এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

এৰং ৰুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, পণ্ডিতো ভিক্খু ‘ৰীমংসকো’তি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘যতো খো, আনন্দ, ভিক্খু ধাতুকুসলো চ হোতি, আযতনকুসলো চ হোতি, পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো চ হোতি, ঠানাঠানকুসলো চ হোতি – এত্তাৰতা খো, আনন্দ, পণ্ডিতো ভিক্খু ‘ৰীমংসকো’তি অলং ৰচনাযা’’তি.

১২৫. ‘‘কিত্তাৰতা পন, ভন্তে, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘অট্ঠারস খো ইমা, আনন্দ, ধাতুযো – চক্খুধাতু, রূপধাতু, চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতু; সোতধাতু, সদ্দধাতু, সোতৰিঞ্ঞাণধাতু; ঘানধাতু, গন্ধধাতু, ঘানৰিঞ্ঞাণধাতু; জিৰ্হাধাতু, রসধাতু, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণধাতু; কাযধাতু, ফোট্ঠব্বধাতু, কাযৰিঞ্ঞাণধাতু; মনোধাতু, ধম্মধাতু, মনোৰিঞ্ঞাণধাতু. ইমা খো, আনন্দ, অট্ঠারস ধাতুযো যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৰতাপি খো, আনন্দ, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি.

‘‘সিযা পন, ভন্তে, অঞ্ঞোপি পরিযাযো, যথা ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ. ছযিমা, আনন্দ, ধাতুযো – পথৰীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৰাযোধাতু, আকাসধাতু, ৰিঞ্ঞাণধাতু. ইমা খো, আনন্দ, ছ ধাতুযো যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৰতাপি খো, আনন্দ, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি.

‘‘সিযা পন, ভন্তে, অঞ্ঞোপি পরিযাযো, যথা ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ. ছযিমা, আনন্দ, ধাতুযো – সুখধাতু, দুক্খধাতু, সোমনস্সধাতু, দোমনস্সধাতু, উপেক্খাধাতু, অৰিজ্জাধাতু. ইমা খো, আনন্দ, ছ ধাতুযো যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৰতাপি খো, আনন্দ, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি.

‘‘সিযা পন, ভন্তে, অঞ্ঞোপি পরিযাযো, যথা ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ. ছযিমা, আনন্দ, ধাতুযো – কামধাতু, নেক্খম্মধাতু, ব্যাপাদধাতু, অব্যাপাদধাতু, ৰিহিংসাধাতু, অৰিহিংসাধাতু. ইমা খো, আনন্দ, ছ ধাতুযো যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৰতাপি খো, আনন্দ, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি.

‘‘সিযা পন, ভন্তে, অঞ্ঞোপি পরিযাযো, যথা ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ. তিস্সো ইমা, আনন্দ, ধাতুযো – কামধাতু, রূপধাতু, অরূপধাতু. ইমা খো, আনন্দ, তিস্সো ধাতুযো যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৰতাপি খো, আনন্দ, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি.

‘‘সিযা পন, ভন্তে, অঞ্ঞোপি পরিযাযো, যথা ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ. দ্ৰে ইমা, আনন্দ, ধাতুযো – সঙ্খতাধাতু, অসঙ্খতাধাতু. ইমা খো, আনন্দ, দ্ৰে ধাতুযো যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৰতাপি খো, আনন্দ, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি.

১২৬. ‘‘কিত্তাৰতা পন, ভন্তে, ‘আযতনকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘ছ খো পনিমানি, আনন্দ, অজ্ঝত্তিকবাহিরানি আযতনানি – চক্খুচেৰ রূপা চ সোতঞ্চ সদ্দা চ ঘানঞ্চ গন্ধা চ জিৰ্হা চ রসা চ কাযো চ ফোট্ঠব্বা চ মনো চ ধম্মা চ. ইমানি খো, আনন্দ, ছ অজ্ঝত্তিকবাহিরানি আযতনানি যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৰতা খো, আনন্দ, ‘আযতনকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি.

‘‘কিত্তাৰতা পন, ভন্তে, ‘পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু এৰং পজানাতি – ‘ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি, ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিরোধা ইদং নিরুজ্ঝতি, যদিদং – অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সূপাযাসা সম্ভৰন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. অৰিজ্জাযত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা সঙ্খারনিরোধো, সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো, ৰিঞ্ঞাণনিরোধা নামরূপনিরোধো, নামরূপনিরোধা সল়াযতননিরোধো, সল়াযতননিরোধা ফস্সনিরোধো, ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধো, ৰেদনানিরোধা তণ্হানিরোধো, তণ্হানিরোধা উপাদাননিরোধো, উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো, ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো, জাতিনিরোধা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সূপাযাসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি’. এত্তাৰতা খো, আনন্দ, ‘পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি.

১২৭. ‘‘কিত্তাৰতা পন, ভন্তে, ‘ঠানাঠানকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি [কিঞ্চি (স্যা. কং. ক.)] সঙ্খারং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং পুথুজ্জনো কঞ্চি সঙ্খারং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি সঙ্খারং সুখতো উপগচ্ছেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং পুথুজ্জনো কঞ্চি সঙ্খারং সুখতো উপগচ্ছেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি ধম্মং অত্ততো উপগচ্ছেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি, ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং পুথুজ্জনো কঞ্চি ধম্মং অত্ততো উপগচ্ছেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি.

১২৮. ‘‘‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো মাতরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং পুথুজ্জনো মাতরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো পিতরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য…পে… অরহন্তং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো দুট্ঠচিত্তো তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং পুথুজ্জনো দুট্ঠচিত্তো তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সঙ্ঘং ভিন্দেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং পুথুজ্জনো সঙ্ঘং ভিন্দেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো অঞ্ঞং সত্থারং উদ্দিসেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং পুথুজ্জনো অঞ্ঞং সত্থারং উদ্দিসেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি.

১২৯. ‘‘‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৰে অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা অপুব্বং অচরিমং উপ্পজ্জেয্যুং, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং একিস্সা লোকধাতুযা একো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো উপ্পজ্জেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৰে রাজানো চক্কৰত্তিনো অপুব্বং অচরিমং উপ্পজ্জেয্যুং, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং একিস্সা লোকধাতুযা একো রাজা চক্কৰত্তী উপ্পজ্জেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি.

১৩০. ‘‘‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং ইত্থী অরহং অস্স সম্মাসম্বুদ্ধো, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং পুরিসো অরহং অস্স সম্মাসম্বুদ্ধো, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং ইত্থী রাজা অস্স চক্কৰত্তী, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং পুরিসো রাজা অস্স চক্কৰত্তী, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং ইত্থী সক্কত্তং করেয্য … মারত্তং করেয্য… ব্রহ্মত্তং করেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং পুরিসো সক্কত্তং করেয্য… মারত্তং করেয্য… ব্রহ্মত্তং করেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি.

১৩১. ‘‘‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং কাযদুচ্চরিতস্স ইট্ঠো কন্তো মনাপো ৰিপাকো নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং কাযদুচ্চরিতস্স অনিট্ঠো অকন্তো অমনাপো ৰিপাকো নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং ৰচীদুচ্চরিতস্স…পে… যং মনোদুচ্চরিতস্স ইট্ঠো কন্তো মনাপো ৰিপাকো নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং ৰচীদুচ্চরিতস্স…পে… যং মনোদুচ্চরিতস্স অনিট্ঠো অকন্তো অমনাপো ৰিপাকো নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতীতি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং কাযসুচরিতস্স অনিট্ঠো অকন্তো অমনাপো ৰিপাকো নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং কাযসুচরিতস্স ইট্ঠো কন্তো মনাপো ৰিপাকো নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং ৰচীসুচরিতস্স…পে… যং মনোসুচরিতস্স অনিট্ঠো অকন্তো অমনাপো ৰিপাকো নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং ৰচীসুচরিতস্স…পে… যং মনোসুচরিতস্স ইট্ঠো কন্তো মনাপো ৰিপাকো নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি.

‘‘‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং কাযদুচ্চরিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং কাযদুচ্চরিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং ৰচীদুচ্চরিতসমঙ্গী…পে… যং মনোদুচ্চরিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং ৰচীদুচ্চরিতসমঙ্গী…পে… যং মনোদুচ্চরিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং কাযসুচরিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং কাযসুচরিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যং ৰচীসুচরিতসমঙ্গী…পে… যং মনোসুচরিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং ৰচীসুচরিতসমঙ্গী…পে… যং মনোসুচরিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’তি পজানাতি. এত্তাৰতা খো, আনন্দ, ‘ঠানাঠানকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি.

১৩২. এৰং ৰুত্তে আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! কোনামো অযং, ভন্তে, ধম্মপরিযাযো’’তি? ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, আনন্দ, ইমং ধম্মপরিযাযং ‘বহুধাতুকো’তিপি নং ধারেহি, ‘চতুপরিৰট্টো’তিপি নং ধারেহি, ‘ধম্মাদাসো’তিপি নং ধারেহি, ‘অমতদুন্দুভী’তিপি [দুদ্রভীতিপি (ক.)] নং ধারেহি, ‘অনুত্তরো সঙ্গামৰিজযো’তিপি নং ধারেহী’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

বহুধাতুকসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.

৬. ইসিগিলিসুত্তং

১৩৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ইসিগিলিস্মিং পব্বতে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, এতং ৰেভারং পব্বত’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এতস্সপি খো, ভিক্খৰে, ৰেভারস্স পব্বতস্স অঞ্ঞাৰ সমঞ্ঞা অহোসি অঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি’’.

‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, এতং পণ্ডৰং পব্বত’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এতস্সপি খো, ভিক্খৰে, পণ্ডৰস্স পব্বতস্স অঞ্ঞাৰ সমঞ্ঞা অহোসি অঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি’’.

‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, এতং ৰেপুল্লং পব্বত’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এতস্সপি খো, ভিক্খৰে, ৰেপুল্লস্স পব্বতস্স অঞ্ঞাৰ সমঞ্ঞা অহোসি অঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি’’.

‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, এতং গিজ্ঝকূটং পব্বত’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এতস্সপি খো, ভিক্খৰে, গিজ্ঝকূটস্স পব্বতস্স অঞ্ঞাৰ সমঞ্ঞা অহোসি অঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি’’.

‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, ইমং ইসিগিলিং পব্বত’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘ইমস্স খো পন, ভিক্খৰে, ইসিগিলিস্স পব্বতস্স এসাৰ সমঞ্ঞা অহোসি এসা পঞ্ঞত্তি’’.

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, পঞ্চ পচ্চেকবুদ্ধসতানি ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসিনো অহেসুং. তে ইমং পব্বতং পৰিসন্তা দিস্সন্তি, পৰিট্ঠা ন দিস্সন্তি. তমেনং মনুস্সা দিস্ৰা এৰমাহংসু – ‘অযং পব্বতো ইমে ইসী [ইসযো (ক.)] গিলতী’তি; ‘ইসিগিলি ইসিগিলি’ ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদি. আচিক্খিস্সামি [অচিক্খিস্সামি ৰো (ক.)], ভিক্খৰে, পচ্চেকবুদ্ধানং নামানি; কিত্তযিস্সামি, ভিক্খৰে, পচ্চেকবুদ্ধানং নামানি; দেসেস্সামি, ভিক্খৰে, পচ্চেকবুদ্ধানং নামানি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

১৩৪. ‘‘অরিট্ঠো নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো [পচ্চেকবুদ্ধো (ক. সী. পী.)] ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি; উপরিট্ঠো নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি; তগরসিখী [তগ্গরসিখী (ক.)] নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি; যসস্সী নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি; সুদস্সনো নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি; পিযদস্সী নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি; গন্ধারো নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি; পিণ্ডোলো নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি; উপাসভো নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি; নীতো নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি; তথো নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি, সুতৰা নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি; ভাৰিতত্তো নাম, ভিক্খৰে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিরনিৰাসী অহোসি.

১৩৫. ‘‘যে সত্তসারা অনীঘা নিরাসা,

পচ্চেকমেৰজ্ঝগমংসু বোধিং [পচ্চেকমেৰজ্ঝগমুং সুবোধিং (সী. স্যা. কং. পী.)];

তেসং ৰিসল্লান নরুত্তমানং,

নামানি মে কিত্তযতো সুণাথ.

‘‘অরিট্ঠো উপরিট্ঠো তগরসিখী যসস্সী,

সুদস্সনো পিযদস্সী চ সুসম্বুদ্ধো [বুদ্ধো (সী. স্যা. কং. পী.)];

গন্ধারো পিণ্ডোলো উপাসভো চ,

নীতো তথো সুতৰা ভাৰিতত্তো.

‘‘সুম্ভো সুভো মতুলো [মেথুলো (সী. স্যা. কং. পী.)] অট্ঠমো চ,

অথস্সুমেঘো [অট্ঠসুমেধো (ক.)] অনীঘো সুদাঠো;

পচ্চেকবুদ্ধা ভৰনেত্তিখীণা,

হিঙ্গূ চ হিঙ্গো চ মহানুভাৰা.

‘‘দ্ৰে জালিনো মুনিনো অট্ঠকো চ,

অথ কোসল্লো বুদ্ধো অথো সুবাহু;

উপনেমিসো নেমিসো সন্তচিত্তো,