২. পঞ্চত্তযসুত্তং [পঞ্চাযতনসুত্ত (ক.)]

২১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা অপরন্তকপ্পিকা অপরন্তানুদিট্ঠিনো অপরন্তং আরব্ভ অনেকৰিহিতানি অধিৰুত্তিপদানি [অধিমুত্তিপদানি (স্যা. কং. ক.)] অভিৰদন্তি. ‘সঞ্ঞী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি; ‘অসঞ্ঞী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি; ‘নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি; সতো ৰা পন সত্তস্স উচ্ছেদং ৰিনাসং ৰিভৰং পঞ্ঞপেন্তি [পঞ্ঞাপেন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)], দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৰা পনেকে অভিৰদন্তি. ইতি সন্তং ৰা অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং [পরং মরণা. ইতি ইমানি (ক.)] পরং মরণা, সতো ৰা পন সত্তস্স উচ্ছেদং ৰিনাসং ৰিভৰং পঞ্ঞপেন্তি, দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৰা পনেকে অভিৰদন্তি. ইতি ইমানি পঞ্চ [পরং মরণা. ইতি ইমানি (ক.)] হুত্ৰা তীণি হোন্তি, তীণি হুত্ৰা পঞ্চ হোন্তি – অযমুদ্দেসো পঞ্চত্তযস্স.

২২. ‘‘তত্র, ভিক্খৰে, যে তে সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, রূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, অরূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, রূপিঞ্চ অরূপিঞ্চ ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, নেৰরূপিং নারূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, একত্তসঞ্ঞিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, নানত্তসঞ্ঞিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, পরিত্তসঞ্ঞিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, অপ্পমাণসঞ্ঞিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, এতং [এৰং (ক.)] ৰা পনেকেসং [পনেতেসং (স্যা. কং.)] উপাতিৰত্ততং ৰিঞ্ঞাণকসিণমেকে অভিৰদন্তি অপ্পমাণং আনেঞ্জং. তযিদং, ভিক্খৰে, তথাগতো অভিজানাতি [পজানাতি (সী. স্যা. কং. পী.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা]. যে খো তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, রূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, অরূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, রূপিঞ্চ অরূপিঞ্চ ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, নেৰরূপিং নারূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, একত্তসঞ্ঞিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, নানত্তসঞ্ঞিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, পরিত্তসঞ্ঞিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, অপ্পমাণসঞ্ঞিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা [মরণাতি (ক.)], যা ৰা পনেতাসং সঞ্ঞানং পরিসুদ্ধা পরমা অগ্গা অনুত্তরিযা অক্খাযতি – যদি রূপসঞ্ঞানং যদি অরূপসঞ্ঞানং যদি একত্তসঞ্ঞানং যদি নানত্তসঞ্ঞানং. ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনমেকে অভিৰদন্তি অপ্পমাণং আনেঞ্জং. ‘তযিদং সঙ্খতং ওল়ারিকং অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা তস্স নিস্সরণদস্সাৰী তথাগতো তদুপাতিৰত্তো.

২৩. ‘‘তত্র, ভিক্খৰে, যে তে সমণব্রাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, রূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, অরূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, রূপিঞ্চ অরূপিঞ্চ ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, নেৰরূপিং নারূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা. তত্র, ভিক্খৰে, যে তে সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা তেসমেতে পটিক্কোসন্তি. তং কিস্স হেতু? সঞ্ঞা রোগো সঞ্ঞা গণ্ডো সঞ্ঞা সল্লং, এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং – ‘অসঞ্ঞ’ন্তি. তযিদং, ভিক্খৰে, তথাগতো অভিজানাতি যে খো তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, রূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, অরূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, রূপিঞ্চ অরূপিঞ্চ ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, নেৰরূপিং নারূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা. যো হি কোচি, ভিক্খৰে, সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰং ৰদেয্য – ‘অহমঞ্ঞত্র রূপা, অঞ্ঞত্র ৰেদনায, অঞ্ঞত্র সঞ্ঞায, অঞ্ঞত্র সঙ্খারেহি, ৰিঞ্ঞাণস্স [অঞ্ঞত্র ৰিঞ্ঞাণা (স্যা. কং.), অঞ্ঞত্র ৰিঞ্ঞাণেন (ক.)] আগতিং ৰা গতিং ৰা চুতিং ৰা উপপত্তিং ৰা ৰুদ্ধিং ৰা ৰিরূল়্হিং ৰা ৰেপুল্লং ৰা পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওল়ারিকং অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা তস্স নিস্সরণদস্সাৰী তথাগতো তদুপাতিৰত্তো.

২৪. ‘‘তত্র, ভিক্খৰে, যে তে সমণব্রাহ্মণা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, রূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, অরূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, রূপিঞ্চ অরূপিঞ্চ ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, নেৰরূপিং নারূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা. তত্র, ভিক্খৰে, যে তে সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা তেসমেতে পটিক্কোসন্তি, যেপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা তেসমেতে পটিক্কোসন্তি. তং কিস্স হেতু? সঞ্ঞা রোগো সঞ্ঞা গণ্ডো সঞ্ঞা সল্লং, অসঞ্ঞা সম্মোহো, এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং – ‘নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞ’ন্তি. [নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাতি (স্যা. কং. পী. ক.) এতন্তিপদং মনসিকাতব্বং] তযিদং, ভিক্খৰে, তথাগতো অভিজানাতি. যে খো তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, রূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, অরূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, রূপিঞ্চ অরূপিঞ্চ ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা, নেৰরূপিং নারূপিং ৰা তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা [সমণব্রাহ্মণা (সী. পী.)] দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বসঙ্খারমত্তেন এতস্স আযতনস্স উপসম্পদং পঞ্ঞপেন্তি, ব্যসনঞ্হেতং, ভিক্খৰে, অক্খাযতি [আযতনমক্খাযতি (ক.)] এতস্স আযতনস্স উপসম্পদায. ন হেতং, ভিক্খৰে, আযতনং সঙ্খারসমাপত্তিপত্তব্বমক্খাযতি; সঙ্খারাৰসেসসমাপত্তিপত্তব্বমেতং, ভিক্খৰে, আযতনমক্খাযতি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওল়ারিকং অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা তস্স নিস্সরণদস্সাৰী তথাগতো তদুপাতিৰত্তো.

২৫. ‘‘তত্র, ভিক্খৰে, যে তে সমণব্রাহ্মণা সতো সত্তস্স উচ্ছেদং ৰিনাসং ৰিভৰং পঞ্ঞপেন্তি, তত্র, ভিক্খৰে, যে তে সমণব্রাহ্মণা সঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা তেসমেতে পটিক্কোসন্তি, যেপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা তেসমেতে পটিক্কোসন্তি, যেপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞিং অত্তানং পঞ্ঞপেন্তি অরোগং পরং মরণা তেসমেতে পটিক্কোসন্তি. তং কিস্স হেতু? সব্বেপিমে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা উদ্ধং সরং [উদ্ধংসরা (সী. পী.), উদ্ধং পরামসন্তি (স্যা. কং.)] আসত্তিংযেৰ অভিৰদন্তি – ‘ইতি পেচ্চ ভৰিস্সাম, ইতি পেচ্চ ভৰিস্সামা’তি. সেয্যথাপি নাম ৰাণিজস্স ৰাণিজ্জায গচ্ছতো এৰং হোতি – ‘ইতো মে ইদং ভৰিস্সতি, ইমিনা ইদং লচ্ছামী’তি, এৰমেৰিমে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা ৰাণিজূপমা মঞ্ঞে পটিভন্তি – ‘ইতি পেচ্চ ভৰিস্সাম, ইতি পেচ্চ ভৰিস্সামা’তি. তযিদং, ভিক্খৰে, তথাগতো অভিজানাতি. যে খো তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সতো সত্তস্স উচ্ছেদং ৰিনাসং ৰিভৰং পঞ্ঞপেন্তি তে সক্কাযভযা সক্কাযপরিজেগুচ্ছা সক্কাযঞ্ঞেৰ অনুপরিধাৰন্তি অনুপরিৰত্তন্তি. সেয্যথাপি নাম সা গদ্দুলবদ্ধো দল়্হে থম্ভে ৰা খিলে [খীলে (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰা উপনিবদ্ধো, তমেৰ থম্ভং ৰা খিলং ৰা অনুপরিধাৰতি অনুপরিৰত্ততি; এৰমেৰিমে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সক্কাযভযা সক্কাযপরিজেগুচ্ছা সক্কাযঞ্ঞেৰ অনুপরিধাৰন্তি অনুপরিৰত্তন্তি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওল়ারিকং অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা তস্স নিস্সরণদস্সাৰী তথাগতো তদুপাতিৰত্তো.

২৬. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা অপরন্তকপ্পিকা অপরন্তানুদিট্ঠিনো অপরন্তং আরব্ভ অনেকৰিহিতানি অধিৰুত্তিপদানি অভিৰদন্তি, সব্বে তে ইমানেৰ পঞ্চাযতনানি অভিৰদন্তি এতেসং ৰা অঞ্ঞতরং.

২৭. ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা পুব্বন্তকপ্পিকা পুব্বন্তানুদিট্ঠিনো পুব্বন্তং আরব্ভ অনেকৰিহিতানি অধিৰুত্তিপদানি অভিৰদন্তি. ‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘অসস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘সস্সতো চ অসস্সতো চ অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘নেৰসস্সতো নাসস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘অন্তৰা অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘অনন্তৰা অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘অন্তৰা চ অনন্তৰা চ অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘নেৰন্তৰা নানন্তৰা অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘একত্তসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘নানত্তসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘পরিত্তসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘অপ্পমাণসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘একন্তসুখী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘একন্তদুক্খী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘সুখদুক্খী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘অদুক্খমসুখী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – ইত্থেকে অভিৰদন্তি.

২৮. ‘‘তত্র, ভিক্খৰে, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি, তেসং ৰত অঞ্ঞত্রেৰ সদ্ধায অঞ্ঞত্র রুচিযা অঞ্ঞত্র অনুস্সৰা অঞ্ঞত্র আকারপরিৰিতক্কা অঞ্ঞত্র দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা পচ্চত্তংযেৰ ঞাণং ভৰিস্সতি পরিসুদ্ধং পরিযোদাতন্তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. পচ্চত্তং খো পন, ভিক্খৰে, ঞাণে অসতি পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে যদপি [যদিপি (ক.)] তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা তত্থ ঞাণভাগমত্তমেৰ পরিযোদপেন্তি তদপি তেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং উপাদানমক্খাযতি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওল়ারিকং অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা তস্স নিস্সরণদস্সাৰী তথাগতো তদুপাতিৰত্তো.

২৯. ‘‘তত্র, ভিক্খৰে, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘অসস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি…পে… [যথা সস্সতৰারে, তথা ৰিত্থারেতব্বং] সস্সতো চ অসস্সতো চ অত্তা চ লোকো চ… নেৰসস্সতো নাসস্সতো অত্তা চ লোকো চ… অন্তৰা অত্তা চ লোকো চ… অনন্তৰা অত্তা চ লোকো চ… অন্তৰা চ অনন্তৰা চ অত্তা চ লোকো চ… নেৰন্তৰা নানন্তৰা অত্তা চ লোকো চ… একত্তসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ… নানত্তসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ… পরিত্তসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ… অপ্পমাণসঞ্ঞী অত্তা চ লোকো চ… একন্তসুখী অত্তা চ লোকো চ… একন্তদুক্খী অত্তা চ লোকো চ… সুখদুক্খী অত্তা চ লোকো চ… অদুক্খমসুখী অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি, তেসং ৰত অঞ্ঞত্রেৰ সদ্ধায অঞ্ঞত্র রুচিযা অঞ্ঞত্র অনুস্সৰা অঞ্ঞত্র আকারপরিৰিতক্কা অঞ্ঞত্র দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা পচ্চত্তংযেৰ ঞাণং ভৰিস্সতি পরিসুদ্ধং পরিযোদাতন্তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. পচ্চত্তং খো পন, ভিক্খৰে, ঞাণে অসতি পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে যদপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা তত্থ ঞাণভাগমত্তমেৰ পরিযোদপেন্তি তদপি তেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং উপাদানমক্খাযতি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওল়ারিকং অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা তস্স নিস্সরণদস্সাৰী তথাগতো তদুপাতিৰত্তো.

৩০. ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপরন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৰিৰেকং পীতিং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং পৰিৰেকং পীতিং উপসম্পজ্জ ৰিহরামী’তি. তস্স সা পৰিৰেকা পীতি নিরুজ্ঝতি. পৰিৰেকায পীতিযা নিরোধা উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, দোমনস্সস্স নিরোধা উপ্পজ্জতি পৰিৰেকা পীতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যং ছাযা জহতি তং আতপো ফরতি, যং আতপো জহতি তং ছাযা ফরতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, পৰিৰেকায পীতিযা নিরোধা উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, দোমনস্সস্স নিরোধা উপ্পজ্জতি পৰিৰেকা পীতি. তযিদং, ভিক্খৰে, তথাগতো অভিজানাতি. অযং খো ভৰং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপরন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৰিৰেকং পীতিং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং পৰিৰেকং পীতিং উপসম্পজ্জ ৰিহরামী’তি. তস্স সা পৰিৰেকা পীতি নিরুজ্ঝতি. পৰিৰেকায পীতিযা নিরোধা উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, দোমনস্সস্স নিরোধা উপ্পজ্জতি পৰিৰেকা পীতি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওল়ারিকং অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা তস্স নিস্সরণদস্সাৰী তথাগতো তদুপাতিৰত্তো.

৩১. ‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপরন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৰিৰেকায পীতিযা সমতিক্কমা নিরামিসং সুখং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং নিরামিসং সুখং উপসম্পজ্জ ৰিহরামী’তি. তস্স তং নিরামিসং সুখং নিরুজ্ঝতি. নিরামিসস্স সুখস্স নিরোধা উপ্পজ্জতি পৰিৰেকা পীতি, পৰিৰেকায পীতিযা নিরোধা উপ্পজ্জতি নিরামিসং সুখং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যং ছাযা জহতি তং আতপো ফরতি, যং আতপো জহতি তং ছাযা ফরতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, নিরামিসস্স সুখস্স নিরোধা উপ্পজ্জতি পৰিৰেকা পীতি, পৰিৰেকায পীতিযা নিরোধা উপ্পজ্জতি নিরামিসং সুখং. তযিদং, ভিক্খৰে, তথাগতো অভিজানাতি. অযং খো ভৰং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপরন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৰিৰেকায পীতিযা সমতিক্কমা, নিরামিসং সুখং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং নিরামিসং সুখং উপসম্পজ্জ ৰিহরামী’তি. তস্স তং নিরামিসং সুখং নিরুজ্ঝতি. নিরামিসস্স সুখস্স নিরোধা উপ্পজ্জতি পৰিৰেকা পীতি, পৰিৰেকায পীতিযা নিরোধা উপ্পজ্জতি নিরামিসং সুখং. ‘তযিদং সঙ্খতং ওল়ারিকং অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা তস্স নিস্সরণদস্সাৰী তথাগতো তদুপাতিৰত্তো.

৩২. ‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপরন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৰিৰেকায পীতিযা সমতিক্কমা, নিরামিসস্স সুখস্স সমতিক্কমা, অদুক্খমসুখং ৰেদনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং অদুক্খমসুখং ৰেদনং উপসম্পজ্জ ৰিহরামী’তি. তস্স সা অদুক্খমসুখা ৰেদনা নিরুজ্ঝতি. অদুক্খমসুখায ৰেদনায নিরোধা উপ্পজ্জতি নিরামিসং সুখং, নিরামিসস্স সুখস্স নিরোধা উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৰেদনা. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যং ছাযা জহতি তং আতপো ফরতি, যং আতপো জহতি তং ছাযা ফরতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অদুক্খমসুখায ৰেদনায নিরোধা উপ্পজ্জতি নিরামিসং সুখং, নিরামিসস্স সুখস্স নিরোধা উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৰেদনা. তযিদং, ভিক্খৰে, তথাগতো অভিজানাতি. অযং খো ভৰং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপরন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৰিৰেকায পীতিযা সমতিক্কমা, নিরামিসস্স সুখস্স সমতিক্কমা, অদুক্খমসুখং ৰেদনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং অদুক্খমসুখং ৰেদনং উপসম্পজ্জ ৰিহরামী’তি. তস্স সা অদুক্খমসুখা ৰেদনা নিরুজ্ঝতি. অদুক্খমসুখায ৰেদনায নিরোধা উপ্পজ্জতি নিরামিসং সুখং, নিরামিসস্স সুখস্স নিরোধা উপ্পজ্জতি অদুক্খমসুখা ৰেদনা. ‘তযিদং সঙ্খতং ওল়ারিকং অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা তস্স নিস্সরণদস্সাৰী তথাগতো তদুপাতিৰত্তো.

৩৩. ‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপরন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৰিৰেকায পীতিযা সমতিক্কমা, নিরামিসস্স সুখস্স সমতিক্কমা, অদুক্খমসুখায ৰেদনায সমতিক্কমা – ‘সন্তোহমস্মি, নিব্বুতোহমস্মি, অনুপাদানোহমস্মী’তি সমনুপস্সতি. তযিদং, ভিক্খৰে, তথাগতো অভিজানাতি. অযং খো ভৰং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা পুব্বন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, অপরন্তানুদিট্ঠীনঞ্চ পটিনিস্সগ্গা, সব্বসো কামসংযোজনানং অনধিট্ঠানা, পৰিৰেকায পীতিযা সমতিক্কমা, নিরামিসস্স সুখস্স সমতিক্কমা, অদুক্খমসুখায ৰেদনায সমতিক্কমা – ‘সন্তোহমস্মি, নিব্বুতোহমস্মি, অনুপাদানোহমস্মী’তি সমনুপস্সতি; অদ্ধা অযমাযস্মা নিব্বানসপ্পাযংযেৰ পটিপদং অভিৰদতি. অথ চ পনাযং ভৰং সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা পুব্বন্তানুদিট্ঠিং ৰা উপাদিযমানো উপাদিযতি, অপরন্তানুদিট্ঠিং ৰা উপাদিযমানো উপাদিযতি, কামসংযোজনং ৰা উপাদিযমানো উপাদিযতি, পৰিৰেকং ৰা পীতিং উপাদিযমানো উপাদিযতি, নিরামিসং ৰা সুখং উপাদিযমানো উপাদিযতি, অদুক্খমসুখং ৰা ৰেদনং উপাদিযমানো উপাদিযতি. যঞ্চ খো অযমাযস্মা – ‘সন্তোহমস্মি, নিব্বুতোহমস্মি, অনুপাদানোহমস্মী’তি সমনুপস্সতি তদপি ইমস্স ভোতো সমণস্স ব্রাহ্মণস্স উপাদানমক্খাযতি. ‘তযিদং সঙ্খতং ওল়ারিকং অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধো অত্থেত’ন্তি – ইতি ৰিদিত্ৰা তস্স নিস্সরণদস্সাৰী তথাগতো তদুপাতিৰত্তো.

‘‘ইদং খো পন, ভিক্খৰে, তথাগতেন অনুত্তরং সন্তিৰরপদং অভিসম্বুদ্ধং যদিদং – ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা [অনুপাদাৰিমোক্খো. তযিদং ভিক্খৰে তথাগতেন অনুত্তরং সন্তিৰরপদং অভিসম্বুদ্ধং, যদিদং ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা অনুপাদাৰিমোক্খোতি (সী. স্যা. কং. পী.)] অনুপাদাৰিমোক্খো’’তি [অনুপাদাৰিমোক্খো. তযিদং ভিক্খৰে তথাগতেন অনুত্তরং সন্তিৰরপদং অভিসম্বুদ্ধং, যদিদং ছন্নং ফস্সাযতনং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ অদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা অনুপাদাৰিমোক্খোতি (সী. স্যা. কং. পী.)].

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

পঞ্চত্তযসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.