১. দেৰদহসুত্তং
১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি দেৰদহং নাম সক্যানং নিগমো. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুরাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৰা, নৰানং কম্মানং অকরণা, আযতিং অনৰস্সৰো; আযতিং অনৰস্সৰা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৰেদনাক্খযো; ৰেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতী’তি. এৰংৰাদিনো, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা.
‘‘এৰংৰাদাহং, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠে উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰদামি – ‘সচ্চং কির তুম্হে, আৰুসো নিগণ্ঠা, এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুরাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৰা, নৰানং কম্মানং অকরণা, আযতিং অনৰস্সৰো; আযতিং অনৰস্সৰা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৰেদনাক্খযো; ৰেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতী’তি? তে চ মে, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা এৰং পুট্ঠা ‘আমা’তি পটিজানন্তি.
‘‘ত্যাহং এৰং ৰদামি – ‘কিং পন তুম্হে, আৰুসো নিগণ্ঠা, জানাথ – অহুৰম্হেৰ মযং পুব্বে, ন নাহুৰম্হা’তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’.
‘‘‘কিং পন তুম্হে, আৰুসো নিগণ্ঠা, জানাথ – অকরম্হেৰ মযং পুব্বে পাপকম্মং, ন নাকরম্হা’তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’.
‘‘‘কিং পন তুম্হে, আৰুসো নিগণ্ঠা, জানাথ – এৰরূপং ৰা এৰরূপং ৰা পাপকম্মং অকরম্হা’তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’.
‘‘‘কিং পন তুম্হে, আৰুসো নিগণ্ঠা, জানাথ – এত্তকং ৰা দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকং ৰা দুক্খং নিজ্জীরেতব্বং, এত্তকম্হি ৰা দুক্খে নিজ্জিণ্ণে সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতী’তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’.
‘‘‘কিং পন তুম্হে, আৰুসো নিগণ্ঠা, জানাথ – দিট্ঠেৰ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানং, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদ’ন্তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’.
২. ‘‘ইতি কির তুম্হে, আৰুসো নিগণ্ঠা, ন জানাথ – অহুৰম্হেৰ মযং পুব্বে, ন নাহুৰম্হাতি, ন জানাথ – অকরম্হেৰ মযং পুব্বে পাপকম্মং, ন নাকরম্হাতি, ন জানাথ – এৰরূপং ৰা এৰরূপং ৰা পাপকম্মং অকরম্হাতি, ন জানাথ – এত্তকং ৰা দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকং ৰা দুক্খং নিজ্জীরেতব্বং, এত্তকম্হি ৰা দুক্খে নিজ্জিণ্ণে সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতীতি, ন জানাথ – দিট্ঠেৰ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানং, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদং; এৰং সন্তে আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং ন কল্লমস্স ৰেয্যাকরণায – যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুরাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৰা, নৰানং কম্মানং অকরণা, আযতিং অনৰস্সৰো; আযতিং অনৰস্সৰা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৰেদনাক্খযো; ৰেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সচে পন তুম্হে, আৰুসো নিগণ্ঠা, জানেয্যাথ – অহুৰম্হেৰ মযং পুব্বে, ন নাহুৰম্হাতি, জানেয্যাথ – অকরম্হেৰ মযং পুব্বে পাপকম্মং, ন নাকরম্হাতি, জানেয্যাথ – এৰরূপং ৰা এৰরূপং ৰা পাপকম্মং অকরম্হাতি, জানেয্যাথ – এত্তকং ৰা দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকং ৰা দুক্খং নিজ্জীরেতব্বং, এত্তকম্হি ৰা দুক্খে নিজ্জিণ্ণে সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতীতি, জানেয্যাথ – দিট্ঠেৰ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানং, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদং; এৰং সন্তে আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং কল্লমস্স ৰেয্যাকরণায – যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুরাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৰা, নৰানং কম্মানং অকরণা, আযতিং অনৰস্সৰো; আযতিং অনৰস্সৰা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৰেদনাক্খযো; ৰেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতী’’তি.
৩. ‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো নিগণ্ঠা, পুরিসো সল্লেন ৰিদ্ধো অস্স সৰিসেন গাল়্হূপলেপনেন [গাল়্হপলেপনেন (ক.)]; সো সল্লস্সপি ৰেধনহেতু [ৰেদনাহেতু (সী. পী. ক.)] দুক্খা তিব্বা [তিপ্পা (সী. স্যা. কং. পী.)] কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেয্য. তস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা ভিসক্কং সল্লকত্তং উপট্ঠাপেয্যুং. তস্স সো ভিসক্কো সল্লকত্তো সত্থেন ৰণমুখং পরিকন্তেয্য; সো সত্থেনপি ৰণমুখস্স পরিকন্তনহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেয্য. তস্স সো ভিসক্কো সল্লকত্তো এসনিযা সল্লং এসেয্য; সো এসনিযাপি সল্লস্স এসনাহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেয্য. তস্স সো ভিসক্কো সল্লকত্তো সল্লং অব্বুহেয্য [অব্বুয্হেয্য (সী.), অব্ভূণ্হেয্য (স্যা. কং.)]; সো সল্লস্সপি অব্বুহনহেতু [অব্বুয্হনহেতু (সী.), অব্ভূণ্হনহেতু (স্যা. কং.)] দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেয্য. তস্স সো ভিসক্কো সল্লকত্তো অগদঙ্গারং ৰণমুখে ওদহেয্য; সো অগদঙ্গারস্সপি ৰণমুখে ওদহনহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেয্য. সো অপরেন সমযেন রূল়্হেন ৰণেন সঞ্ছৰিনা অরোগো অস্স সুখী সেরী সযংৰসী যেন কামঙ্গমো. তস্স এৰমস্স – অহং খো পুব্বে সল্লেন ৰিদ্ধো অহোসিং সৰিসেন গাল়্হূপলেপনেন. সোহং সল্লস্সপি ৰেধনহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযিং. তস্স মে মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা ভিসক্কং সল্লকত্তং উপট্ঠপেসুং. তস্স মে সো ভিসক্কো সল্লকত্তো সত্থেন ৰণমুখং পরিকন্তি; সোহং সত্থেনপি ৰণমুখস্স পরিকন্তনহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযিং. তস্স মে সো ভিসক্কো সল্লকত্তো এসনিযা সল্লং এসি; সো অহং এসনিযাপি সল্লস্স এসনাহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযিং. তস্স মে সো ভিসক্কো সল্লকত্তো সল্লং অব্বুহি [অব্বুয্হি (সী.), অব্ভূণ্হি (স্যা. কং.)]; সোহং সল্লস্সপি অব্বুহনহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযিং. তস্স মে সো ভিসক্কো সল্লকত্তো অগদঙ্গারং ৰণমুখে ওদহি; সোহং অগদঙ্গারস্সপি ৰণমুখে ওদহনহেতু দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযিং. সোম্হি এতরহি রূল়্হেন ৰণেন সঞ্ছৰিনা অরোগো সুখী সেরী সযংৰসী যেন কামঙ্গমো’’তি.
‘‘এৰমেৰ খো, আৰুসো নিগণ্ঠা, সচে তুম্হে জানেয্যাথ – অহুৰম্হেৰ মযং পুব্বে, ন নাহুৰম্হাতি, জানেয্যাথ – অকরম্হেৰ মযং পুব্বে পাপকম্মং, ন নাকরম্হাতি, জানেয্যাথ – এৰরূপং ৰা এৰরূপং ৰা পাপকম্মং অকরম্হাতি, জানেয্যাথ – এত্তকং ৰা দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকং ৰা দুক্খং নিজ্জীরেতব্বং, এত্তকম্হি ৰা দুক্খে নিজ্জিণ্ণে সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতীতি, জানেয্যাথ – দিট্ঠেৰ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানং, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদং; এৰং সন্তে আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং কল্লমস্স ৰেয্যাকরণায – যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুরাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৰা, নৰানং কম্মানং অকরণা, আযতিং অনৰস্সৰো; আযতিং অনৰস্সৰা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৰেদনাক্খযো; ৰেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘যস্মা চ খো তুম্হে, আৰুসো নিগণ্ঠা, ন জানাথ – অহুৰম্হেৰ মযং পুব্বে, ন নাহুৰম্হাতি, ন জানাথ – অকরম্হেৰ মযং পুব্বে পাপকম্মং, ন নাকরম্হাতি, ন জানাথ – এৰরূপং ৰা এৰরূপং ৰা পাপকম্মং অকরম্হাতি, ন জানাথ – এত্তকং ৰা দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকং ৰা দুক্খং নিজ্জীরেতব্বং, এত্তকম্হি ৰা দুক্খে নিজ্জিণ্ণে সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতীতি, ন জানাথ – দিট্ঠেৰ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানং, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদং; তস্মা আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং ন কল্লমস্স ৰেয্যাকরণায – যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুরাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৰা, নৰানং কম্মানং অকরণা, আযতিং অনৰস্সৰো; আযতিং অনৰস্সৰা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৰেদনাক্খযো; ৰেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতী’’তি.
৪. ‘‘এৰং ৰুত্তে, ভিক্খৰে, তে নিগণ্ঠা মং এতদৰোচুং – ‘নিগণ্ঠো, আৰুসো, নাটপুত্তো [নাথপুত্তো (সী.)] সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৰী, অপরিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানাতি. চরতো চ মে তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগরস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিত’ন্তি. সো এৰমাহ – ‘অত্থি খো ৰো, আৰুসো নিগণ্ঠা, পুব্বেৰ পাপকম্মং কতং, তং ইমায কটুকায দুক্করকারিকায নিজ্জীরেথ, যং পনেত্থ এতরহি কাযেন সংৰুতা ৰাচায সংৰুতা মনসা সংৰুতা তং আযতিং পাপকম্মস্স অকরণং. ইতি পুরাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৰা, নৰানং কম্মানং অকরণা, আযতিং অনৰস্সৰো; আযতিং অনৰস্সৰা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৰেদনাক্খযো; ৰেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতী’তি. তঞ্চ পনম্হাকং রুচ্চতি চেৰ খমতি চ, তেন চম্হা অত্তমনা’’তি.
৫. ‘‘এৰং ৰুত্তে অহং, ভিক্খৰে, তে নিগণ্ঠে এতদৰোচং – ‘পঞ্চ খো ইমে, আৰুসো নিগণ্ঠা, ধম্মা দিট্ঠেৰ ধম্মে দ্ৰিধাৰিপাকা. কতমে পঞ্চ? সদ্ধা, রুচি, অনুস্সৰো, আকারপরিৰিতক্কো, দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তি – ইমে খো, আৰুসো নিগণ্ঠা, পঞ্চ ধম্মা দিট্ঠেৰ ধম্মে দ্ৰিধাৰিপাকা. তত্রাযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং কা অতীতংসে সত্থরি সদ্ধা, কা রুচি, কো অনুস্সৰো, কো আকারপরিৰিতক্কো, কা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তী’তি. এৰংৰাদী [এৰংৰাদীসু (ক.)] খো অহং, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠেসু ন কঞ্চি [কিঞ্চি (সী. পী. ক.)] সহধম্মিকং ৰাদপটিহারং সমনুপস্সামি.
‘‘পুন চপরাহং [পুন চ পনাহং (সী. পী. ক.)], ভিক্খৰে, তে নিগণ্ঠে এৰং ৰদামি – ‘তং কিং মঞ্ঞথ, আৰুসো নিগণ্ঠা. যস্মিং ৰো সমযে তিব্বো [তিপ্পো (পী.)] উপক্কমো হোতি তিব্বং পধানং, তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেথ; যস্মিং পন ৰো সমযে ন তিব্বো উপক্কমো হোতি ন তিব্বং পধানং, ন তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেথা’তি? ‘যস্মিং নো, আৰুসো গোতম, সমযে তিব্বো উপক্কমো হোতি তিব্বং পধানং, তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযাম; যস্মিং পন নো সমযে ন তিব্বো উপক্কমো হোতি ন তিব্বং পধানং, ন তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযামা’’’তি.
৬. ‘‘ইতি কির, আৰুসো নিগণ্ঠা, যস্মিং ৰো সমযে তিব্বো উপক্কমো হোতি তিব্বং পধানং, তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেথ; যস্মিং পন ৰো সমযে ন তিব্বো উপক্কমো হোতি ন তিব্বং পধানং, ন তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেথ. এৰং সন্তে আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং ন কল্লমস্স ৰেয্যাকরণায – যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুরাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৰা, নৰানং কম্মানং অকরণা, আযতিং অনৰস্সৰো; আযতিং অনৰস্সৰা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৰেদনাক্খযো; ৰেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতীতি. সচে, আৰুসো নিগণ্ঠা, যস্মিং ৰো সমযে তিব্বো উপক্কমো হোতি তিব্বং পধানং, ন তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেথ; যস্মিং পন ৰো সমযে ন তিব্বো উপক্কমো হোতি ন তিব্বং পধানং, তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেথ [পধানং, তিট্ঠেয্যেৰ তস্মিং সমযে… ৰেদনা (সী. স্যা. কং. পী.)]; এৰং সন্তে আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং কল্লমস্স ৰেয্যাকরণায – যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুরাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৰা, নৰানং কম্মানং অকরণা, আযতিং অনৰস্সৰো; আযতিং অনৰস্সৰা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৰেদনাক্খযো; ৰেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘‘যস্মা চ খো, আৰুসো নিগণ্ঠা, যস্মিং ৰো সমযে তিব্বো উপক্কমো হোতি তিব্বং পধানং, তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেথ; যস্মিং পন ৰো সমযে ন তিব্বো উপক্কমো হোতি ন তিব্বং পধানং, ন তিব্বা তস্মিং সমযে ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযেথ; তে তুম্হে সামংযেৰ ওপক্কমিকা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদযমানা অৰিজ্জা অঞ্ঞাণা সম্মোহা ৰিপচ্চেথ – যং কিঞ্চাযং পুরিসপুগ্গলো পটিসংৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সব্বং তং পুব্বেকতহেতু. ইতি পুরাণানং কম্মানং তপসা ব্যন্তীভাৰা, নৰানং কম্মানং অকরণা, আযতিং অনৰস্সৰো; আযতিং অনৰস্সৰা কম্মক্খযো; কম্মক্খযা দুক্খক্খযো; দুক্খক্খযা ৰেদনাক্খযো; ৰেদনাক্খযা সব্বং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতী’তি. এৰংৰাদীপি [এৰংৰাদীসুপি (ক.)] খো অহং, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠেসু ন কঞ্চি সহধম্মিকং ৰাদপটিহারং সমনুপস্সামি.
৭. ‘‘পুন চপরাহং, ভিক্খৰে, তে নিগণ্ঠে এৰং ৰদামি – ‘তং কিং মঞ্ঞথাৰুসো নিগণ্ঠা, যমিদং কম্মং দিট্ঠধম্মৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা সম্পরাযৰেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’. ‘যং পনিদং কম্মং সম্পরাযৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা দিট্ঠধম্মৰেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’. ‘তং কিং মঞ্ঞথাৰুসো নিগণ্ঠা, যমিদং কম্মং সুখৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা দুক্খৰেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’. ‘যং পনিদং কম্মং দুক্খৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা সুখৰেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’. ‘তং কিং মঞ্ঞথাৰুসো নিগণ্ঠা, যমিদং কম্মং পরিপক্কৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা অপরিপক্কৰেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’. ‘যং পনিদং কম্মং অপরিপক্কৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা পরিপক্কৰেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’. ‘তং কিং মঞ্ঞথাৰুসো নিগণ্ঠা, যমিদং কম্মং বহুৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা অপ্পৰেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’. ‘যং পনিদং কম্মং অপ্পৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা বহুৰেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’. ‘তং কিং মঞ্ঞথাৰুসো নিগণ্ঠা, যমিদং কম্মং সৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা অৰেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’. ‘যং পনিদং কম্মং অৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা সৰেদনীযং হোতূতি লব্ভমেত’ন্তি? ‘নো হিদং, আৰুসো’.
৮. ‘‘ইতি কির, আৰুসো নিগণ্ঠা, যমিদং কম্মং দিট্ঠধম্মৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা সম্পরাযৰেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যং পনিদং কম্মং সম্পরাযৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা দিট্ঠধম্মৰেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং সুখৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা দুক্খৰেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং দুক্খৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা সুখৰেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং পরিপক্কৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা অপরিপক্কৰেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং অপরিপক্কৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা পরিপক্কৰেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং বহুৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা অপ্পৰেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং অপ্পৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা বহুৰেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং সৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা অৰেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং, যমিদং কম্মং অৰেদনীযং তং উপক্কমেন ৰা পধানেন ৰা সৰেদনীযং হোতূতি অলব্ভমেতং; এৰং সন্তে আযস্মন্তানং নিগণ্ঠানং অফলো উপক্কমো হোতি, অফলং পধানং’’.
‘‘এৰংৰাদী, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা. এৰংৰাদীনং, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠানং দস সহধম্মিকা ৰাদানুৰাদা গারয্হং ঠানং আগচ্ছন্তি.
৯. ‘‘সচে, ভিক্খৰে, সত্তা পুব্বেকতহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা পুব্বে দুক্কটকম্মকারিনো যং এতরহি এৰরূপা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযন্তি. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা ইস্সরনিম্মানহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা পাপকেন ইস্সরেন নিম্মিতা যং এতরহি এৰরূপা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযন্তি. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা সঙ্গতিভাৰহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা পাপসঙ্গতিকা যং এতরহি এৰরূপা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযন্তি. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা অভিজাতিহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা পাপাভিজাতিকা যং এতরহি এৰরূপা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযন্তি. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা দিট্ঠধম্মূপক্কমহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা এৰরূপা দিট্ঠধম্মূপক্কমা যং এতরহি এৰরূপা দুক্খা তিব্বা কটুকা ৰেদনা ৰেদিযন্তি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, সত্তা পুব্বেকতহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, গারয্হা নিগণ্ঠা; নো চে সত্তা পুব্বেকতহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, গারয্হা নিগণ্ঠা. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা ইস্সরনিম্মানহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, গারয্হা নিগণ্ঠা; নো চে সত্তা ইস্সরনিম্মানহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, গারয্হা নিগণ্ঠা. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা সঙ্গতিভাৰহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, গারয্হা নিগণ্ঠা; নো চে সত্তা সঙ্গতিভাৰহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, গারয্হা নিগণ্ঠা. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা অভিজাতিহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, গারয্হা নিগণ্ঠা; নো চে সত্তা অভিজাতিহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, গারয্হা নিগণ্ঠা. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা দিট্ঠধম্মূপক্কমহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, গারয্হা নিগণ্ঠা; নো চে সত্তা দিট্ঠধম্মূপক্কমহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, গারয্হা নিগণ্ঠা. এৰংৰাদী, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠা. এৰংৰাদীনং, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠানং ইমে দস সহধম্মিকা ৰাদানুৰাদা গারয্হং ঠানং আগচ্ছন্তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, অফলো উপক্কমো হোতি, অফলং পধানং.
১০. ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন হেৰ অনদ্ধভূতং অত্তানং দুক্খেন অদ্ধভাৰেতি, ধম্মিকঞ্চ সুখং ন পরিচ্চজতি, তস্মিঞ্চ সুখে অনধিমুচ্ছিতো হোতি. সো এৰং পজানাতি – ‘ইমস্স খো মে দুক্খনিদানস্স সঙ্খারং পদহতো সঙ্খারপ্পধানা ৰিরাগো হোতি, ইমস্স পন মে দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৰযতো ৰিরাগো হোতী’তি. সো যস্স হি খ্ৰাস্স [যস্স খো পনস্স (সী.), যস্স খ্ৰাস্স (পী.)] দুক্খনিদানস্স সঙ্খারং পদহতো সঙ্খারপ্পধানা ৰিরাগো হোতি, সঙ্খারং তত্থ পদহতি. যস্স পনস্স দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৰযতো ৰিরাগো হোতি, উপেক্খং তত্থ ভাৰেতি. তস্স তস্স দুক্খনিদানস্স সঙ্খারং পদহতো সঙ্খারপ্পধানা ৰিরাগো হোতি – এৰম্পিস্স তং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং হোতি. তস্স তস্স দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৰযতো ৰিরাগো হোতি – এৰম্পিস্স তং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং হোতি.
১১. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো ইত্থিযা সারত্তো পটিবদ্ধচিত্তো তিব্বচ্ছন্দো তিব্বাপেক্খো. সো তং ইত্থিং পস্সেয্য অঞ্ঞেন পুরিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু তস্স পুরিসস্স অমুং ইত্থিং দিস্ৰা অঞ্ঞেন পুরিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সূপাযাসা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমু হি, ভন্তে, পুরিসো অমুস্সা ইত্থিযা সারত্তো পটিবদ্ধচিত্তো তিব্বচ্ছন্দো তিব্বাপেক্খো. তস্মা তং ইত্থিং দিস্ৰা অঞ্ঞেন পুরিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সূপাযাসা’’তি. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, তস্স পুরিসস্স এৰমস্স – ‘অহং খো অমুস্সা ইত্থিযা সারত্তো পটিবদ্ধচিত্তো তিব্বচ্ছন্দো তিব্বাপেক্খো. তস্স মে অমুং ইত্থিং দিস্ৰা অঞ্ঞেন পুরিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সূপাযাসা. যংনূনাহং যো মে অমুস্সা ইত্থিযা ছন্দরাগো তং পজহেয্য’ন্তি. সো যো অমুস্সা ইত্থিযা ছন্দরাগো তং পজহেয্য. সো তং ইত্থিং পস্সেয্য অপরেন সমযেন অঞ্ঞেন পুরিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু তস্স পুরিসস্স অমুং ইত্থিং দিস্ৰা অঞ্ঞেন পুরিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সূপাযাসা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমু হি, ভন্তে, পুরিসো অমুস্সা ইত্থিযা ৰিরাগো. তস্মা তং ইত্থিং দিস্ৰা অঞ্ঞেন পুরিসেন সদ্ধিং সন্তিট্ঠন্তিং সল্লপন্তিং সঞ্জগ্ঘন্তিং সংহসন্তিং ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সূপাযাসা’’তি.
‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন হেৰ অনদ্ধভূতং অত্তানং দুক্খেন অদ্ধভাৰেতি, ধম্মিকঞ্চ সুখং ন পরিচ্চজতি, তস্মিঞ্চ সুখে অনধিমুচ্ছিতো হোতি. সো এৰং পজানাতি – ‘ইমস্স খো মে দুক্খনিদানস্স সঙ্খারং পদহতো সঙ্খারপ্পধানা ৰিরাগো হোতি, ইমস্স পন মে দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৰযতো ৰিরাগো হোতী’তি. সো যস্স হি খ্ৰাস্স দুক্খনিদানস্স সঙ্খারং পদহতো সঙ্খারপ্পধানা ৰিরাগো হোতি, সঙ্খারং তত্থ পদহতি; যস্স পনস্স দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৰযতো ৰিরাগো হোতি, উপেক্খং তত্থ ভাৰেতি. তস্স তস্স দুক্খনিদানস্স সঙ্খারং পদহতো সঙ্খারপ্পধানা ৰিরাগো হোতি – এৰম্পিস্স তং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং হোতি. তস্স তস্স দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৰযতো ৰিরাগো হোতি – এৰম্পিস্স তং দুক্খং নিজ্জিণ্ণং হোতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.
১২. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথাসুখং খো মে ৰিহরতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি; দুক্খায পন মে অত্তানং পদহতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. যংনূনাহং দুক্খায অত্তানং পদহেয্য’ন্তি. সো দুক্খায অত্তানং পদহতি. তস্স দুক্খায অত্তানং পদহতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. সো ন অপরেন সমযেন দুক্খায অত্তানং পদহতি. তং কিস্স হেতু? যস্স হি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্থায দুক্খায অত্তানং পদহেয্য স্ৰাস্স অত্থো অভিনিপ্ফন্নো হোতি. তস্মা ন অপরেন সমযেন দুক্খায অত্তানং পদহতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উসুকারো তেজনং দ্ৰীসু অলাতেসু আতাপেতি পরিতাপেতি উজুং করোতি কম্মনিযং. যতো খো, ভিক্খৰে, উসুকারস্স তেজনং দ্ৰীসু অলাতেসু আতাপিতং হোতি পরিতাপিতং উজুং কতং [উজুং কতং হোতি (সী.)] কম্মনিযং, ন সো তং অপরেন সমযেন উসুকারো তেজনং দ্ৰীসু অলাতেসু আতাপেতি পরিতাপেতি উজুং করোতি কম্মনিযং. তং কিস্স হেতু? যস্স হি সো, ভিক্খৰে, অত্থায উসুকারো তেজনং দ্ৰীসু অলাতেসু আতাপেয্য পরিতাপেয্য উজুং করেয্য কম্মনিযং স্ৰাস্স অত্থো অভিনিপ্ফন্নো হোতি. তস্মা ন অপরেন সমযেন উসুকারো তেজনং দ্ৰীসু অলাতেসু আতাপেতি পরিতাপেতি উজুং করোতি কম্মনিযং. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথাসুখং খো মে ৰিহরতো অকুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি; দুক্খায পন মে অত্তানং পদহতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. যংনূনাহং দুক্খায অত্তানং পদহেয্য’ন্তি. সো দুক্খায অত্তানং পদহতি. তস্স দুক্খায অত্তানং পদহতো অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৰড্ঢন্তি. সো ন অপরেন সমযেন দুক্খায অত্তানং পদহতি. তং কিস্স হেতু? যস্স হি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অত্থায দুক্খায অত্তানং পদহেয্য স্ৰাস্স অত্থো অভিনিপ্ফন্নো হোতি. তস্মা ন অপরেন সমযেন দুক্খায অত্তানং পদহতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.
১৩. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধ তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা. সো ইমং লোকং সদেৰকং সমারকং সব্রহ্মকং সস্সমণব্রাহ্মণিং পজং সদেৰমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি. তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৰা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা একন্তপরিপুণ্ণং একন্তপরিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো অপরেন সমযেন অপ্পং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায, অপ্পং ৰা ঞাতিপরিৰট্টং পহায মহন্তং ৰা ঞাতিপরিৰট্টং পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি.
১৪. ‘‘সো এৰং পব্বজিতো সমানো ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৰসমাপন্নো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি. অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী, অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৰিহরতি. অব্রহ্মচরিযং পহায ব্রহ্মচারী হোতি আরাচারী ৰিরতো মেথুনা গামধম্মা. মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি সচ্চৰাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৰিসংৰাদকো লোকস্স. পিসুণং ৰাচং পহায পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি; ইতো সুত্ৰা ন অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায – ইতি ভিন্নানং ৰা সন্ধাতা সহিতানং ৰা অনুপ্পদাতা সমগ্গারামো সমগ্গরতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি. ফরুসং ৰাচং পহায ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি; যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি. সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি কালৰাদী ভূতৰাদী অত্থৰাদী ধম্মৰাদী ৰিনযৰাদী, নিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা কালেন সাপদেসং পরিযন্তৰতিং অত্থসংহিতং. সো বীজগামভূতগামসমারম্ভা পটিৰিরতো হোতি. একভত্তিকো হোতি রত্তূপরতো ৰিরতো ৰিকালভোজনা. নচ্চগীতৰাদিতৰিসূকদস্সনা পটিৰিরতো হোতি. মালাগন্ধৰিলেপনধারণমণ্ডনৰিভূসনট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি. উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৰিরতো হোতি. জাতরূপরজতপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি. আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি. আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি. ইত্থিকুমারিকপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি. দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি. অজেল়কপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি. কুক্কুটসূকরপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি. হত্থিগৰস্সৰল়ৰপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি. খেত্তৰত্থুপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি. দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৰিরতো হোতি. কযৰিক্কযা পটিৰিরতো হোতি. তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৰিরতো হোতি. উক্কোটনৰঞ্চননিকতিসাচিযোগা [সাৰিযোগা (স্যা. কং. ক.) এত্থ সাচিসদ্দো কুটিলপরিযাযো] পটিৰিরতো হোতি. ছেদনৰধবন্ধনৰিপরামোসআলোপসহসাকারা পটিৰিরতো হোতি [পস্স ম. নি. ১.২৯৩ চূল়হত্থিপদোপমে].
‘‘সো সন্তুট্ঠো হোতি কাযপরিহারিকেন চীৰরেন, কুচ্ছিপরিহারিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৰ পক্কমতি সমাদাযেৰ পক্কমতি. সেয্যথাপি নাম পক্খী সকুণো যেন যেনেৰ ডেতি সপত্তভারোৰ ডেতি, এৰমেৰ ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপরিহারিকেন চীৰরেন, কুচ্ছিপরিহারিকেন পিণ্ডপাতেন; সো যেন যেনেৰ পক্কমতি সমাদাযেৰ পক্কমতি. সো ইমিনা অরিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৰজ্জসুখং পটিসংৰেদেতি.
১৫. ‘‘সো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা…পে… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং মনিন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি মনিন্দ্রিযং, মনিন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. সো ইমিনা অরিযেন ইন্দ্রিযসংৰরেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৰেদেতি.
‘‘সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকারী হোতি, আলোকিতে ৰিলোকিতে সম্পজানকারী হোতি, সমিঞ্জিতে [সম্মিঞ্জিতে (সী. স্যা. কং. পী.)] পসারিতে সম্পজানকারী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরধারণে সম্পজানকারী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকারী হোতি, উচ্চারপস্সাৰকম্মে সম্পজানকারী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগরিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৰে সম্পজানকারী হোতি.
১৬. ‘‘সো ইমিনা চ অরিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, (ইমায চ অরিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো,) [পস্স ম. নি. ১.২৯৬ চূল়হত্থিপদোপমে] ইমিনা চ অরিযেন ইন্দ্রিযসংৰরেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অরিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা, উজুং কাযং পণিধায, পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৰিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৰিহরতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পরিসোধেতি. ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৰিহরতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পরিসোধেতি. থিনমিদ্ধং পহায ৰিগতথিনমিদ্ধো ৰিহরতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পরিসোধেতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৰিহরতি অজ্ঝত্তং ৰূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পরিসোধেতি. ৰিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিহরতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৰিচিকিচ্ছায চিত্তং পরিসোধেতি.
‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি. যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা, পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা, অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.
১৭. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং [সেয্যথীদং (সী. স্যা. কং. পী.)] – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৰীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৰট্টকপ্পে অনেকেপি ৰিৰট্টকপ্পে অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে – ‘অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.
১৮. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৰত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা ৰচীদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং উপৰাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্না. ইমে ৰা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচরিতেন সমন্নাগতা ৰচীসুচরিতেন সমন্নাগতা মনোসুচরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং অনুপৰাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং.
১৯. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৰানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি; ‘ইমে আসৰা’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৰসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৰনিরোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. এৰম্পি খো, ভিক্খৰে, সফলো উপক্কমো হোতি, সফলং পধানং. এৰংৰাদী, ভিক্খৰে, তথাগতা. এৰংৰাদীনং, ভিক্খৰে, তথাগতানং [তথাগতো, এৰংৰাদিং ভিক্খৰে তথাগতং (সী. স্যা. কং. পী.)] দস সহধম্মিকা পাসংসট্ঠানা আগচ্ছন্তি.
২০. ‘‘সচে, ভিক্খৰে, সত্তা পুব্বেকতহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৰে, তথাগতো পুব্বে সুকতকম্মকারী যং এতরহি এৰরূপা অনাসৰা সুখা ৰেদনা ৰেদেতি. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা ইস্সরনিম্মানহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৰে, তথাগতো ভদ্দকেন ইস্সরেন নিম্মিতো যং এতরহি এৰরূপা অনাসৰা সুখা ৰেদনা ৰেদেতি. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা সঙ্গতিভাৰহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৰে, তথাগতো কল্যাণসঙ্গতিকো যং এতরহি এৰরূপা অনাসৰা সুখা ৰেদনা ৰেদেতি. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা অভিজাতিহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৰে, তথাগতো কল্যাণাভিজাতিকো যং এতরহি এৰরূপা অনাসৰা সুখা ৰেদনা ৰেদেতি. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা দিট্ঠধম্মূপক্কমহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি; অদ্ধা, ভিক্খৰে, তথাগতো কল্যাণদিট্ঠধম্মূপক্কমো যং এতরহি এৰরূপা অনাসৰা সুখা ৰেদনা ৰেদেতি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, সত্তা পুব্বেকতহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো; নো চে সত্তা পুব্বেকতহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা ইস্সরনিম্মানহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো; নো চে সত্তা ইস্সরনিম্মানহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা সঙ্গতিভাৰহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো; নো চে সত্তা সঙ্গতিভাৰহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা অভিজাতিহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো; নো চে সত্তা অভিজাতিহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো. সচে, ভিক্খৰে, সত্তা দিট্ঠধম্মূপক্কমহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো; নো চে সত্তা দিট্ঠধম্মূপক্কমহেতু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, পাসংসো তথাগতো. এৰংৰাদী, ভিক্খৰে, তথাগতা. এৰংৰাদীনং, ভিক্খৰে, তথাগতানং ইমে দস সহধম্মিকা পাসংসট্ঠানা আগচ্ছন্তী’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
দেৰদহসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.