৮. ৰাসেট্ঠসুত্তং

৪৫৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা ইচ্ছানঙ্গলে [ইচ্ছানঙ্কলে (সী. পী.)] ৰিহরতি ইচ্ছানঙ্গলৰনসণ্ডে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা ব্রাহ্মণমহাসালা ইচ্ছানঙ্গলে পটিৰসন্তি, সেয্যথিদং – চঙ্কী ব্রাহ্মণো, তারুক্খো ব্রাহ্মণো, পোক্খরসাতি ব্রাহ্মণো, জাণুস্সোণি [জাণুস্সোণী (পী.), জাণুসোণী (ক.)] ব্রাহ্মণো, তোদেয্যো ব্রাহ্মণো, অঞ্ঞে চ অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা ব্রাহ্মণমহাসালা. অথ খো ৰাসেট্ঠভারদ্ৰাজানং মাণৰানং জঙ্ঘাৰিহারং অনুচঙ্কমন্তানং অনুৰিচরন্তানং [অনুচঙ্কমমানানং অনুৰিচরমানানং (সী. পী.)] অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘‘কথং, ভো, ব্রাহ্মণো হোতী’’তি? ভারদ্ৰাজো মাণৰো এৰমাহ – ‘‘যতো খো, ভো, উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ সংসুদ্ধগহণিকো যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন – এত্তাৰতা খো, ভো, ব্রাহ্মণো হোতী’’তি. ৰাসেট্ঠো মাণৰো এৰমাহ – ‘‘যতো খো, ভো, সীলৰা চ হোতি ৰত্তসম্পন্নো [ৰতসম্পন্নো (পী.)] চ – এত্তাৰতা খো, ভো, ব্রাহ্মণো হোতী’’তি. নেৰ খো অসক্খি ভারদ্ৰাজো মাণৰো ৰাসেট্ঠং মাণৰং সঞ্ঞাপেতুং, ন পন অসক্খি ৰাসেট্ঠো মাণৰো ভারদ্ৰাজং মাণৰং সঞ্ঞাপেতুং. অথ খো ৰাসেট্ঠো মাণৰো ভারদ্ৰাজং মাণৰং আমন্তেসি – ‘‘অযং খো, ভো ভারদ্ৰাজ, সমণো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো ইচ্ছানঙ্গলে ৰিহরতি ইচ্ছানঙ্গলৰনসণ্ডে. তং খো পন ভৰন্তং গোতমং এৰং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি. আযাম, ভো ভারদ্ৰাজ, যেন সমণো গোতমো তেনুপসঙ্কমিস্সাম; উপসঙ্কমিত্ৰা সমণং গোতমং এতমত্থং পুচ্ছিস্সাম. যথা নো সমণো গোতমো ব্যাকরিস্সতি তথা নং ধারেস্সামা’’তি. ‘‘এৰং, ভো’’তি খো ভারদ্ৰাজো মাণৰো ৰাসেট্ঠস্স মাণৰস্স পচ্চস্সোসি.

৪৫৫. অথ খো ৰাসেট্ঠভারদ্ৰাজা মাণৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাসেট্ঠো মাণৰো ভগৰন্তং গাথাহি অজ্ঝভাসি –

‘‘অনুঞ্ঞাতপটিঞ্ঞাতা, তেৰিজ্জা মযমস্মুভো;

অহং পোক্খরসাতিস্স, তারুক্খস্সাযং মাণৰো.

‘‘তেৰিজ্জানং যদক্খাতং, তত্র কেৰলিনোস্মসে;

পদকস্মা ৰেয্যাকরণা [নো ব্যাকরণা (স্যা. কং. ক.)], জপ্পে আচরিযসাদিসা;

তেসং নো জাতিৰাদস্মিং, ৰিৰাদো অত্থি গোতম.

‘‘জাতিযা ব্রাহ্মণো হোতি, ভারদ্ৰাজো ইতি ভাসতি;

অহঞ্চ কম্মুনা [কম্মনা (সী. পী.)] ব্রূমি, এৰং জানাহি চক্খুম.

‘‘তে ন সক্কোম ঞাপেতুং [সঞ্ঞত্তুং (পী.), সঞ্ঞাপেতুং (ক.)], অঞ্ঞমঞ্ঞং মযং উভো;

ভৰন্তং পুট্ঠুমাগমা, সম্বুদ্ধং ইতি ৰিস্সুতং.

‘‘চন্দং যথা খযাতীতং, পেচ্চ পঞ্জলিকা জনা;

ৰন্দমানা নমস্সন্তি, লোকস্মিং গোতমং.

‘‘চক্খুং লোকে সমুপ্পন্নং, মযং পুচ্ছাম গোতমং;

জাতিযা ব্রাহ্মণো হোতি, উদাহু ভৰতি কম্মুনা [কম্মনা (সী. পী.)];

অজানতং নো পব্রূহি, যথা জানেমু ব্রাহ্মণ’’ন্তি.

৪৫৬. ‘‘তেসং ৰো অহং ব্যক্খিস্সং, (ৰাসেট্ঠাতি ভগৰা)

অনুপুব্বং যথাতথং;

জাতিৰিভঙ্গং পাণানং, অঞ্ঞমঞ্ঞাহি জাতিযো.

‘‘তিণরুক্খেপি জানাথ, ন চাপি পটিজানরে;

লিঙ্গং জাতিমযং তেসং, অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো.

‘‘ততো কীটে পটঙ্গে চ, যাৰ কুন্থকিপিল্লিকে;

লিঙ্গং জাতিমযং তেসং, অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো.

‘‘চতুপ্পদেপি জানাথ, খুদ্দকে চ মহল্লকে;

লিঙ্গং জাতিমযং তেসং, অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো.

‘‘পাদুদরেপি জানাথ, উরগে দীঘপিট্ঠিকে;

লিঙ্গং জাতিমযং তেসং, অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো.

‘‘ততো মচ্ছেপি জানাথ, উদকে ৰারিগোচরে;

লিঙ্গং জাতিমযং তেসং, অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো.

‘‘ততো পক্খীপি জানাথ, পত্তযানে ৰিহঙ্গমে;

লিঙ্গং জাতিমযং তেসং, অঞ্ঞমঞ্ঞা হি জাতিযো.

‘‘যথা এতাসু জাতীসু, লিঙ্গং জাতিমযং পুথু;

এৰং নত্থি মনুস্সেসু, লিঙ্গং জাতিমযং পুথু.

‘‘ন কেসেহি ন সীসেহি, ন কণ্ণেহি ন অক্খীহি;

ন মুখেন ন নাসায, ন ওট্ঠেহি ভমূহি ৰা.

‘‘ন গীৰায ন অংসেহি, ন উদরেন ন পিট্ঠিযা;

ন সোণিযা ন উরসা, ন সম্বাধে ন মেথুনে [ন সম্বাধা ন মেথুনা (ক.)].

‘‘ন হত্থেহি ন পাদেহি, নঙ্গুলীহি নখেহি ৰা;

ন জঙ্ঘাহি ন ঊরূহি, ন ৰণ্ণেন সরেন ৰা;

লিঙ্গং জাতিমযং নেৰ, যথা অঞ্ঞাসু জাতিসু.

৪৫৭. ‘‘পচ্চত্তঞ্চ সরীরেসু [পচ্চত্তং সসরীরেসু (সী. পী.)], মনুস্সেস্ৰেতং ন ৰিজ্জতি;

ৰোকারঞ্চ মনুস্সেসু, সমঞ্ঞায পৰুচ্চতি.

‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, গোরক্খং উপজীৰতি;

এৰং ৰাসেট্ঠ জানাহি, কস্সকো সো ন ব্রাহ্মণো.

‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, পুথুসিপ্পেন জীৰতি;

এৰং ৰাসেট্ঠ জানাহি, সিপ্পিকো সো ন ব্রাহ্মণো.

‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, ৰোহারং উপজীৰতি;

এৰং ৰাসেট্ঠ জানাহি, ৰাণিজো সো ন ব্রাহ্মণো.

‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, পরপেস্সেন জীৰতি;

এৰং ৰাসেট্ঠ জানাহি, পেস্সকো [পেস্সিকো (সী. স্যা. কং. পী.)] সো ন ব্রাহ্মণো.

‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, অদিন্নং উপজীৰতি;

এৰং ৰাসেট্ঠ জানাহি, চোরো এসো ন ব্রাহ্মণো.

‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, ইস্সত্থং উপজীৰতি;

এৰং ৰাসেট্ঠ জানাহি, যোধাজীৰো ন ব্রাহ্মণো.

‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, পোরোহিচ্চেন জীৰতি;

এৰং ৰাসেট্ঠ জানাহি, যাজকো সো ন ব্রাহ্মণো.

‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, গামং রট্ঠঞ্চ ভুঞ্জতি;

এৰং ৰাসেট্ঠ জানাহি, রাজা এসো ন ব্রাহ্মণো.

‘‘ন চাহং ব্রাহ্মণং ব্রূমি, যোনিজং মত্তিসম্ভৰং;

ভোৰাদি [ভোৰাদী (স্যা. কং.)] নাম সো হোতি, সচে হোতি সকিঞ্চনো;

অকিঞ্চনং অনাদানং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

৪৫৮. ‘‘সব্বসংযোজনং ছেত্ৰা, যো ৰে ন পরিতস্সতি;

সঙ্গাতিগং ৰিসংযুত্তং [ৰিসঞ্ঞুত্তং (ক.)], তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘ছেত্ৰা নদ্ধিং [নদ্ধিং (সী. পী.)] ৰরত্তঞ্চ, সন্দানং সহনুক্কমং;

উক্খিত্তপলিঘং বুদ্ধং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘অক্কোসং ৰধবন্ধঞ্চ, অদুট্ঠো যো তিতিক্খতি;

খন্তীবলং বলানীকং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘অক্কোধনং ৰতৰন্তং, সীলৰন্তং অনুস্সদং;

দন্তং অন্তিমসারীরং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘ৰারিপোক্খরপত্তেৰ, আরগ্গেরিৰ সাসপো;

যো ন লিম্পতি কামেসু, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘যো দুক্খস্স পজানাতি, ইধেৰ খযমত্তনো;

পন্নভারং ৰিসংযুত্তং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘গম্ভীরপঞ্ঞং মেধাৰিং, মগ্গামগ্গস্স কোৰিদং;

উত্তমত্থমনুপ্পত্তং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘অসংসট্ঠং গহট্ঠেহি, অনাগারেহি চূভযং;

অনোকসারিমপ্পিচ্ছং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘নিধায দণ্ডং ভূতেসু, তসেসু থাৰরেসু চ;

যো ন হন্তি ন ঘাতেতি, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘অৰিরুদ্ধং ৰিরুদ্ধেসু, অত্তদণ্ডেসু নিব্বুতং;

সাদানেসু অনাদানং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘যস্স রাগো চ দোসো চ, মানো মক্খো চ ওহিতো;

সাসপোরিৰ আরগ্গা, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

৪৫৯. ‘‘অকক্কসং ৰিঞ্ঞাপনিং, গিরং সচ্চং উদীরযে;

যায নাভিসজ্জে কিঞ্চি, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘যো চ দীঘং ৰ রস্সং ৰা, অণুং থূলং সুভাসুভং;

লোকে অদিন্নং নাদেতি [নাদিযতি (সী. পী.)], তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘আসা যস্স ন ৰিজ্জন্তি, অস্মিং লোকে পরম্হি চ;

নিরাসাসং [নিরাসযং (সী. পী.)] ৰিসংযুত্তং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘যস্সালযা ন ৰিজ্জন্তি, অঞ্ঞায অকথংকথিং;

অমতোগধং অনুপ্পত্তং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘যোধপুঞ্ঞঞ্চ পাপঞ্চ, উভো সঙ্গং উপচ্চগা;

অসোকং ৰিরজং সুদ্ধং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘চন্দং ৰ ৰিমলং সুদ্ধং, ৰিপ্পসন্নং অনাৰিলং;

নন্দীভৰপরিক্খীণং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘যো ইমং পলিপথং দুগ্গং, সংসারং মোহমচ্চগা;

তিণ্ণো পারঙ্গতো ঝাযী, অনেজো অকথংকথী;

অনুপাদায নিব্বুতো, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘যোধকামে পহন্ত্ৰান [পহত্ৰান (সী.)], অনাগারো পরিব্বজে;

কামভৰপরিক্খীণং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘যোধতণ্হং পহন্ত্ৰান, অনাগারো পরিব্বজে;

তণ্হাভৰপরিক্খীণং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘হিত্ৰা মানুসকং যোগং, দিব্বং যোগং উপচ্চগা;

সব্বযোগৰিসংযুত্তং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘হিত্ৰা রতিঞ্চ অরতিং, সীতীভূতং নিরূপধিং;

সব্বলোকাভিভুং ৰীরং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘চুতিং যো ৰেদি সত্তানং, উপপত্তিঞ্চ সব্বসো;

অসত্তং সুগতং বুদ্ধং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘যস্স গতিং ন জানন্তি, দেৰা গন্ধব্বমানুসা;

খীণাসৰং অরহন্তং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘যস্স পুরে চ পচ্ছা চ, মজ্ঝে চ নত্থি কিঞ্চনং;

অকিঞ্চনং অনাদানং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘উসভং পৰরং ৰীরং, মহেসিং ৰিজিতাৰিনং;

অনেজং ন্হাতকং [নহাতকং (সী. পী.)] বুদ্ধং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

‘‘পুব্বেনিৰাসং যো ৰেদি, সগ্গাপাযঞ্চ পস্সতি;

অথো জাতিক্খযং পত্তো, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.

৪৬০. ‘‘সমঞ্ঞা হেসা লোকস্মিং, নামগোত্তং পকপ্পিতং;

সম্মুচ্চা সমুদাগতং, তত্থ তত্থ পকপ্পিতং.

‘‘দীঘরত্তানুসযিতং, দিট্ঠিগতমজানতং;

অজানন্তা নো [অজানন্তা নোতি অজানন্তা এৰ (টীকা)] পব্রুন্তি [পব্রুৰন্তি (সী. পী.)], জাতিযা হোতি ব্রাহ্মণো.

‘‘ন জচ্চা ব্রাহ্মণো [ৰসলো (স্যা. কং. ক.)] হোতি, ন জচ্চা হোতি অব্রাহ্মণো [ব্রাহ্মণো (স্যা. কং. ক.)];

কম্মুনা ব্রাহ্মণো [ৰসলো (স্যা. কং. ক.)] হোতি, কম্মুনা হোতি অব্রাহ্মণো [ব্রাহ্মণো (স্যা. কং. ক.)].

‘‘কস্সকো কম্মুনা হোতি, সিপ্পিকো হোতি কম্মুনা;

ৰাণিজো কম্মুনা হোতি, পেস্সকো হোতি কম্মুনা.

‘‘চোরোপি কম্মুনা হোতি, যোধাজীৰোপি কম্মুনা;

যাজকো কম্মুনা হোতি, রাজাপি হোতি কম্মুনা.

‘‘এৰমেতং যথাভূতং, কম্মং পস্সন্তি পণ্ডিতা;

পটিচ্চসমুপ্পাদদস্সা, কম্মৰিপাককোৰিদা.

‘‘কম্মুনা ৰত্ততি লোকো, কম্মুনা ৰত্ততি পজা;

কম্মনিবন্ধনা সত্তা, রথস্সাণীৰ যাযতো.

‘‘তপেন ব্রহ্মচরিযেন, সংযমেন দমেন চ;

এতেন ব্রাহ্মণো হোতি, এতং ব্রাহ্মণমুত্তমং.

‘‘তীহি ৰিজ্জাহি সম্পন্নো, সন্তো খীণপুনব্ভৰো;

এৰং ৰাসেট্ঠ জানাহি, ব্রহ্মা সক্কো ৰিজানত’’ন্তি.

৪৬১. এৰং ৰুত্তে, ৰাসেট্ঠভারদ্ৰাজা মাণৰা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য – চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তীতি – এৰমেৰং ভোতা গোতমেন অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এতে মযং ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকে নো ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গতে’’তি.

ৰাসেট্ঠসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.