৬. উপালিসুত্তং

৫৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা নাল়ন্দাযং ৰিহরতি পাৰারিকম্বৰনে. তেন খো পন সমযেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো [নাথপুত্তো (সী.), নাতপুত্তো (পী.)] নাল়ন্দাযং পটিৰসতি মহতিযা নিগণ্ঠপরিসায সদ্ধিং. অথ খো দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো নাল়ন্দাযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন পাৰারিকম্বৰনং যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো দীঘতপস্সিং নিগণ্ঠং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সংৰিজ্জন্তি খো, তপস্সি [দীঘতপস্সি (স্যা. কং. ক.)], আসনানি; সচে আকঙ্খসি নিসীদা’’তি. এৰং ৰুত্তে, দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো অঞ্ঞতরং নীচং আসনং গহেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো দীঘতপস্সিং নিগণ্ঠং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কতি পন, তপস্সি, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো কম্মানি পঞ্ঞপেতি পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা’’তি?

‘‘ন খো, আৰুসো গোতম, আচিণ্ণং নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ‘কম্মং, কম্ম’ন্তি পঞ্ঞপেতুং; ‘দণ্ডং, দণ্ড’ন্তি খো, আৰুসো গোতম, আচিণ্ণং নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স পঞ্ঞপেতু’’ন্তি.

‘‘কতি পন, তপস্সি, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো দণ্ডানি পঞ্ঞপেতি পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা’’তি?

‘‘তীণি খো, আৰুসো গোতম, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো দণ্ডানি পঞ্ঞপেতি পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযাতি, সেয্যথিদং – কাযদণ্ডং, ৰচীদণ্ডং, মনোদণ্ড’’ন্তি.

‘‘কিং পন, তপস্সি, অঞ্ঞদেৰ কাযদণ্ডং, অঞ্ঞং ৰচীদণ্ডং, অঞ্ঞং মনোদণ্ড’’ন্তি?

‘‘অঞ্ঞদেৰ, আৰুসো গোতম, কাযদণ্ডং, অঞ্ঞং ৰচীদণ্ডং, অঞ্ঞং মনোদণ্ড’’ন্তি.

‘‘ইমেসং পন, তপস্সি, তিণ্ণং দণ্ডানং এৰং পটিৰিভত্তানং এৰং পটিৰিসিট্ঠানং কতমং দণ্ডং নিগণ্ঠো নাটপুত্তো মহাসাৰজ্জতরং পঞ্ঞপেতি পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা, যদি ৰা কাযদণ্ডং, যদি ৰা ৰচীদণ্ডং, যদি ৰা মনোদণ্ড’’ন্তি?

‘‘ইমেসং খো, আৰুসো গোতম, তিণ্ণং দণ্ডানং এৰং পটিৰিভত্তানং এৰং পটিৰিসিট্ঠানং কাযদণ্ডং নিগণ্ঠো নাটপুত্তো মহাসাৰজ্জতরং পঞ্ঞপেতি পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা, নো তথা ৰচীদণ্ডং, নো তথা মনোদণ্ড’’ন্তি.

‘‘কাযদণ্ডন্তি, তপস্সি, ৰদেসি’’?

‘‘কাযদণ্ডন্তি, আৰুসো গোতম, ৰদামি’’.

‘‘কাযদণ্ডন্তি, তপস্সি, ৰদেসি’’?

‘‘কাযদণ্ডন্তি, আৰুসো গোতম, ৰদামি’’.

‘‘কাযদণ্ডন্তি, তপস্সি, ৰদেসি’’?

‘‘কাযদণ্ডন্তি, আৰুসো গোতম, ৰদামী’’তি.

ইতিহ ভগৰা দীঘতপস্সিং নিগণ্ঠং ইমস্মিং কথাৰত্থুস্মিং যাৰততিযকং পতিট্ঠাপেসি.

৫৭. এৰং ৰুত্তে, দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ত্ৰং পনাৰুসো গোতম, কতি দণ্ডানি পঞ্ঞপেসি পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা’’তি?

‘‘ন খো, তপস্সি, আচিণ্ণং তথাগতস্স ‘দণ্ডং, দণ্ড’ন্তি পঞ্ঞপেতুং; ‘কম্মং, কম্ম’ন্তি খো, তপস্সি, আচিণ্ণং তথাগতস্স পঞ্ঞপেতু’’ন্তি?

‘‘ত্ৰং পনাৰুসো গোতম, কতি কম্মানি পঞ্ঞপেসি পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা’’তি?

‘‘তীণি খো অহং, তপস্সি, কম্মানি পঞ্ঞপেমি পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা, সেয্যথিদং – কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, মনোকম্ম’’ন্তি.

‘‘কিং পনাৰুসো গোতম, অঞ্ঞদেৰ কাযকম্মং, অঞ্ঞং ৰচীকম্মং, অঞ্ঞং মনোকম্ম’’ন্তি?

‘‘অঞ্ঞদেৰ, তপস্সি, কাযকম্মং, অঞ্ঞং ৰচীকম্মং, অঞ্ঞং মনোকম্ম’’ন্তি.

‘‘ইমেসং পনাৰুসো গোতম, তিণ্ণং কম্মানং এৰং পটিৰিভত্তানং এৰং পটিৰিসিট্ঠানং কতমং কম্মং মহাসাৰজ্জতরং পঞ্ঞপেসি পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা, যদি ৰা কাযকম্মং, যদি ৰা ৰচীকম্মং, যদি ৰা মনোকম্ম’’ন্তি?

‘‘ইমেসং খো অহং, তপস্সি, তিণ্ণং কম্মানং এৰং পটিৰিভত্তানং এৰং পটিৰিসিট্ঠানং মনোকম্মং মহাসাৰজ্জতরং পঞ্ঞপেমি পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা, নো তথা কাযকম্মং, নো তথা ৰচীকম্ম’’ন্তি.

‘‘মনোকম্মন্তি, আৰুসো গোতম, ৰদেসি’’?

‘‘মনোকম্মন্তি, তপস্সি, ৰদামি’’.

‘‘মনোকম্মন্তি, আৰুসো গোতম, ৰদেসি’’?

‘‘মনোকম্মন্তি, তপস্সি, ৰদামি’’.

‘‘মনোকম্মন্তি, আৰুসো গোতম, ৰদেসি’’?

‘‘মনোকম্মন্তি, তপস্সি, ৰদামী’’তি.

ইতিহ দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো ভগৰন্তং ইমস্মিং কথাৰত্থুস্মিং যাৰততিযকং পতিট্ঠাপেত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমি.

৫৮. তেন খো পন সমযেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো মহতিযা গিহিপরিসায সদ্ধিং নিসিন্নো হোতি বালকিনিযা পরিসায উপালিপমুখায. অদ্দসা খো নিগণ্ঠো নাটপুত্তো দীঘতপস্সিং নিগণ্ঠং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং; দিস্ৰান দীঘতপস্সিং নিগণ্ঠং এতদৰোচ – ‘‘হন্দ, কুতো নু ত্ৰং, তপস্সি, আগচ্ছসি দিৰা দিৰস্সা’’তি? ‘‘ইতো হি খো অহং, ভন্তে, আগচ্ছামি সমণস্স গোতমস্স সন্তিকা’’তি. ‘‘অহু পন তে, তপস্সি, সমণেন গোতমেন সদ্ধিং কোচিদেৰ কথাসল্লাপো’’তি? ‘‘অহু খো মে, ভন্তে, সমণেন গোতমেন সদ্ধিং কোচিদেৰ কথাসল্লাপো’’তি. ‘‘যথা কথং পন তে, তপস্সি, অহু সমণেন গোতমেন সদ্ধিং কোচিদেৰ কথাসল্লাপো’’তি? অথ খো দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো যাৰতকো অহোসি ভগৰতা সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স আরোচেসি. এৰং ৰুত্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো দীঘতপস্সিং নিগণ্ঠং এতদৰোচ – ‘‘সাধু সাধু, তপস্সি! যথা তং সুতৰতা সাৰকেন সম্মদেৰ সত্থুসাসনং আজানন্তেন এৰমেৰ দীঘতপস্সিনা নিগণ্ঠেন সমণস্স গোতমস্স ব্যাকতং. কিঞ্হি সোভতি ছৰো মনোদণ্ডো ইমস্স এৰং ওল়ারিকস্স কাযদণ্ডস্স উপনিধায! অথ খো কাযদণ্ডোৰ মহাসাৰজ্জতরো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা, নো তথা ৰচীদণ্ডো, নো তথা মনোদণ্ডো’’তি.

৫৯. এৰং ৰুত্তে, উপালি গহপতি নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু সাধু, ভন্তে দীঘতপস্সী [তপস্সী (সী. পী.)]! যথা তং সুতৰতা সাৰকেন সম্মদেৰ সত্থুসাসনং আজানন্তেন এৰমেৰং ভদন্তেন তপস্সিনা সমণস্স গোতমস্স ব্যাকতং. কিঞ্হি সোভতি ছৰো মনোদণ্ডো ইমস্স এৰং ওল়ারিকস্স কাযদণ্ডস্স উপনিধায! অথ খো কাযদণ্ডোৰ মহাসাৰজ্জতরো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা, নো তথা ৰচীদণ্ডো, নো তথা মনোদণ্ডো. হন্দ চাহং, ভন্তে, গচ্ছামি সমণস্স গোতমস্স ইমস্মিং কথাৰত্থুস্মিং ৰাদং আরোপেস্সামি. সচে মে সমণো গোতমো তথা পতিট্ঠহিস্সতি যথা ভদন্তেন তপস্সিনা পতিট্ঠাপিতং; সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো দীঘলোমিকং এল়কং লোমেসু গহেত্ৰা আকড্ঢেয্য পরিকড্ঢেয্য সম্পরিকড্ঢেয্য, এৰমেৰাহং সমণং গোতমং ৰাদেন ৰাদং আকড্ঢিস্সামি পরিকড্ঢিস্সামি সম্পরিকড্ঢিস্সামি. সেয্যথাপি নাম বলৰা সোণ্ডিকাকম্মকারো মহন্তং সোণ্ডিকাকিলঞ্জং গম্ভীরে উদকরহদে পক্খিপিত্ৰা কণ্ণে গহেত্ৰা আকড্ঢেয্য পরিকড্ঢেয্য সম্পরিকড্ঢেয্য, এৰমেৰাহং সমণং গোতমং ৰাদেন ৰাদং আকড্ঢিস্সামি পরিকড্ঢিস্সামি সম্পরিকড্ঢিস্সামি. সেয্যথাপি নাম বলৰা সোণ্ডিকাধুত্তো ৰালং [থালং (ক.)] কণ্ণে গহেত্ৰা ওধুনেয্য নিদ্ধুনেয্য নিপ্ফোটেয্য [নিচ্ছাদেয্য (সী. পী. ক.), নিচ্চোটেয্য (ক.), নিপ্পোঠেয্য (স্যা. কং.)], এৰমেৰাহং সমণং গোতমং ৰাদেন ৰাদং ওধুনিস্সামি নিদ্ধুনিস্সামি নিপ্ফোটেস্সামি. সেয্যথাপি নাম কুঞ্জরো সট্ঠিহাযনো গম্ভীরং পোক্খরণিং ওগাহেত্ৰা সাণধোৰিকং নাম কীল়িতজাতং কীল়তি, এৰমেৰাহং সমণং গোতমং সাণধোৰিকং মঞ্ঞে কীল়িতজাতং কীল়িস্সামি. হন্দ চাহং, ভন্তে, গচ্ছামি সমণস্স গোতমস্স ইমস্মিং কথাৰত্থুস্মিং ৰাদং আরোপেস্সামী’’তি. ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, গহপতি, সমণস্স গোতমস্স ইমস্মিং কথাৰত্থুস্মিং ৰাদং আরোপেহি. অহং ৰা হি, গহপতি, সমণস্স গোতমস্স ৰাদং আরোপেয্যং, দীঘতপস্সী ৰা নিগণ্ঠো, ত্ৰং ৰা’’তি.

৬০. এৰং ৰুত্তে, দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘ন খো মেতং, ভন্তে, রুচ্চতি যং উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স ৰাদং আরোপেয্য. সমণো হি, ভন্তে, গোতমো মাযাৰী আৰট্টনিং মাযং জানাতি যায অঞ্ঞতিত্থিযানং সাৰকে আৰট্টেতী’’তি. ‘‘অট্ঠানং খো এতং, তপস্সি, অনৰকাসো যং উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগচ্ছেয্য. ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং সমণো গোতমো উপালিস্স গহপতিস্স সাৰকত্তং উপগচ্ছেয্য. গচ্ছ, ত্ৰং, গহপতি, সমণস্স গোতমস্স ইমস্মিং কথাৰত্থুস্মিং ৰাদং আরোপেহি. অহং ৰা হি, গহপতি, সমণস্স গোতমস্স ৰাদং আরোপেয্যং, দীঘতপস্সী ৰা নিগণ্ঠো, ত্ৰং ৰা’’তি. দুতিযম্পি খো দীঘতপস্সী…পে… ততিযম্পি খো দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘ন খো মেতং, ভন্তে, রুচ্চতি যং উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স ৰাদং আরোপেয্য. সমণো হি, ভন্তে, গোতমো মাযাৰী আৰট্টনিং মাযং জানাতি যায অঞ্ঞতিত্থিযানং সাৰকে আৰট্টেতী’’তি. ‘‘অট্ঠানং খো এতং, তপস্সি, অনৰকাসো যং উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগচ্ছেয্য. ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং সমণো গোতমো উপালিস্স গহপতিস্স সাৰকত্তং উপগচ্ছেয্য. গচ্ছ ত্ৰং, গহপতি, সমণস্স গোতমস্স ইমস্মিং কথাৰত্থুস্মিং ৰাদং আরোপেহি. অহং ৰা হি, গহপতি, সমণস্স গোতমস্স ৰাদং আরোপেয্যং, দীঘতপস্সী ৰা নিগণ্ঠো, ত্ৰং ৰা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো উপালি গহপতি নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেন পাৰারিকম্বৰনং যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উপালি গহপতি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আগমা নু খ্ৰিধ, ভন্তে, দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো’’তি?

‘‘আগমা খ্ৰিধ, গহপতি, দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো’’তি.

‘‘অহু খো পন তে, ভন্তে, দীঘতপস্সিনা নিগণ্ঠেন সদ্ধিং কোচিদেৰ কথাসল্লাপো’’তি?

‘‘অহু খো মে, গহপতি, দীঘতপস্সিনা নিগণ্ঠেন সদ্ধিং কোচিদেৰ কথাসল্লাপো’’তি.

‘‘যথা কথং পন তে, ভন্তে, অহু দীঘতপস্সিনা নিগণ্ঠেন সদ্ধিং কোচিদেৰ কথাসল্লাপো’’তি?

অথ খো ভগৰা যাৰতকো অহোসি দীঘতপস্সিনা নিগণ্ঠেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং উপালিস্স গহপতিস্স আরোচেসি.

৬১. এৰং ৰুত্তে, উপালি গহপতি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু সাধু, ভন্তে তপস্সী! যথা তং সুতৰতা সাৰকেন সম্মদেৰ সত্থুসাসনং আজানন্তেন এৰমেৰং দীঘতপস্সিনা নিগণ্ঠেন ভগৰতো ব্যাকতং. কিঞ্হি সোভতি ছৰো মনোদণ্ডো ইমস্স এৰং ওল়ারিকস্স কাযদণ্ডস্স উপনিধায? অথ খো কাযদণ্ডোৰ মহাসাৰজ্জতরো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা, নো তথা ৰচীদণ্ডো, নো তথা মনোদণ্ডো’’তি. ‘‘সচে খো ত্ৰং, গহপতি, সচ্চে পতিট্ঠায মন্তেয্যাসি সিযা নো এত্থ কথাসল্লাপো’’তি. ‘‘সচ্চে অহং, ভন্তে, পতিট্ঠায মন্তেস্সামি; হোতু নো এত্থ কথাসল্লাপো’’তি.

৬২. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, ইধস্স নিগণ্ঠো আবাধিকো দুক্খিতো বাল়্হগিলানো সীতোদকপটিক্খিত্তো উণ্হোদকপটিসেৰী. সো সীতোদকং অলভমানো কালঙ্করেয্য. ইমস্স পন, গহপতি, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো কত্থূপপত্তিং পঞ্ঞপেতী’’তি?

‘‘অত্থি, ভন্তে, মনোসত্তা নাম দেৰা তত্থ সো উপপজ্জতি’’.

‘‘তং কিস্স হেতু’’?

‘‘অসু হি, ভন্তে, মনোপটিবদ্ধো কালঙ্করোতী’’তি.

‘‘মনসি করোহি, গহপতি [গহপতি গহপতি মনসি করোহি (সী. স্যা. কং.), গহপতি মনসি করোহি (ক.), গহপতি গহপতি (পী.)], মনসি করিত্ৰা খো, গহপতি, ব্যাকরোহি. ন খো তে সন্ধিযতি পুরিমেন ৰা পচ্ছিমং, পচ্ছিমেন ৰা পুরিমং. ভাসিতা খো পন তে, গহপতি, এসা ৰাচা – ‘সচ্চে অহং, ভন্তে, পতিট্ঠায মন্তেস্সামি, হোতু নো এত্থ কথাসল্লাপো’’’তি. ‘‘কিঞ্চাপি, ভন্তে, ভগৰা এৰমাহ, অথ খো কাযদণ্ডোৰ মহাসাৰজ্জতরো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা, নো তথা ৰচীদণ্ডো, নো তথা মনোদণ্ডো’’তি.

৬৩. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, ইধস্স নিগণ্ঠো নাটপুত্তো চাতুযামসংৰরসংৰুতো সব্বৰারিৰারিতো সব্বৰারিযুত্তো সব্বৰারিধুতো সব্বৰারিফুটো. সো অভিক্কমন্তো পটিক্কমন্তো বহূ খুদ্দকে পাণে সঙ্ঘাতং আপাদেতি. ইমস্স পন, গহপতি, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো কং ৰিপাকং পঞ্ঞপেতী’’তি?

‘‘অসঞ্চেতনিকং, ভন্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো নো মহাসাৰজ্জং পঞ্ঞপেতী’’তি.

‘‘সচে পন, গহপতি, চেতেতী’’তি?

‘‘মহাসাৰজ্জং, ভন্তে, হোতী’’তি.

‘‘চেতনং পন, গহপতি, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো কিস্মিং পঞ্ঞপেতী’’তি?

‘‘মনোদণ্ডস্মিং, ভন্তে’’তি.

‘‘মনসি করোহি, গহপতি, মনসি করিত্ৰা খো, গহপতি, ব্যাকরোহি. ন খো তে সন্ধিযতি পুরিমেন ৰা পচ্ছিমং, পচ্ছিমেন ৰা পুরিমং. ভাসিতা খো পন তে, গহপতি, এসা ৰাচা – ‘সচ্চে অহং, ভন্তে, পতিট্ঠায মন্তেস্সামি; হোতু নো এত্থ কথাসল্লাপো’’’তি. ‘‘কিঞ্চাপি, ভন্তে, ভগৰা এৰমাহ, অথ খো কাযদণ্ডোৰ মহাসাৰজ্জতরো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা, নো তথা ৰচীদণ্ডো, নো তথা মনোদণ্ডো’’তি.

৬৪. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, অযং নাল়ন্দা ইদ্ধা চেৰ ফীতা চ বহুজনা আকিণ্ণমনুস্সা’’তি?

‘‘এৰং, ভন্তে, অযং নাল়ন্দা ইদ্ধা চেৰ ফীতা চ বহুজনা আকিণ্ণমনুস্সা’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, ইধ পুরিসো আগচ্ছেয্য উক্খিত্তাসিকো. সো এৰং ৰদেয্য – ‘অহং যাৰতিকা ইমিস্সা নাল়ন্দায পাণা তে একেন খণেন একেন মুহুত্তেন একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং করিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, পহোতি নু খো সো পুরিসো যাৰতিকা ইমিস্সা নাল়ন্দায পাণা তে একেন খণেন একেন মুহুত্তেন একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং কাতু’’ন্তি?

‘‘দসপি, ভন্তে, পুরিসা, ৰীসম্পি, ভন্তে, পুরিসা, তিংসম্পি, ভন্তে, পুরিসা, চত্তারীসম্পি, ভন্তে, পুরিসা, পঞ্ঞাসম্পি, ভন্তে, পুরিসা নপ্পহোন্তি যাৰতিকা ইমিস্সা নাল়ন্দায পাণা তে একেন খণেন একেন মুহুত্তেন একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং কাতুং. কিঞ্হি সোভতি একো ছৰো পুরিসো’’তি!

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, ইধ আগচ্ছেয্য সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো. সো এৰং ৰদেয্য – ‘অহং ইমং নাল়ন্দং একেন মনোপদোসেন ভস্মং করিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, পহোতি নু খো সো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো ইমং নাল়ন্দং একেন মনোপদোসেন ভস্মং কাতু’’ন্তি?

‘‘দসপি, ভন্তে, নাল়ন্দা, ৰীসম্পি নাল়ন্দা, তিংসম্পি নাল়ন্দা, চত্তারীসম্পি নাল়ন্দা, পঞ্ঞাসম্পি নাল়ন্দা পহোতি সো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো একেন মনোপদোসেন ভস্মং কাতুং. কিঞ্হি সোভতি একা ছৰা নাল়ন্দা’’তি!

‘‘মনসি করোহি, গহপতি, মনসি করিত্ৰা খো, গহপতি, ব্যাকরোহি. ন খো তে সন্ধিযতি পুরিমেন ৰা পচ্ছিমং, পচ্ছিমেন ৰা পুরিমং. ভাসিতা খো পন তে, গহপতি, এসা ৰাচা – ‘সচ্চে অহং, ভন্তে, পতিট্ঠায মন্তেস্সামি; হোতু নো এত্থ কথাসল্লাপো’’’তি.

‘‘কিঞ্চাপি, ভন্তে, ভগৰা এৰমাহ, অথ খো কাযদণ্ডোৰ মহাসাৰজ্জতরো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা, নো তথা ৰচীদণ্ডো, নো তথা মনোদণ্ডো’’তি.

৬৫. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, সুতং তে দণ্ডকীরঞ্ঞং [দণ্ডকারঞ্ঞং (সী. পী.)] কালিঙ্গারঞ্ঞং মজ্ঝারঞ্ঞং [মেজ্ঝারঞ্ঞং (সী. স্যা. কং. পী.)] মাতঙ্গারঞ্ঞং অরঞ্ঞং অরঞ্ঞভূত’’ন্তি?

‘‘এৰং, ভন্তে, সুতং মে দণ্ডকীরঞ্ঞং কালিঙ্গারঞ্ঞং মজ্ঝারঞ্ঞং মাতঙ্গারঞ্ঞং অরঞ্ঞং অরঞ্ঞভূত’’ন্তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, কিন্তি তে সুতং কেন তং দণ্ডকীরঞ্ঞং কালিঙ্গারঞ্ঞং মজ্ঝারঞ্ঞং মাতঙ্গারঞ্ঞং অরঞ্ঞং অরঞ্ঞভূত’’ন্তি?

‘‘সুতং মেতং, ভন্তে, ইসীনং মনোপদোসেন তং দণ্ডকীরঞ্ঞং কালিঙ্গারঞ্ঞং মজ্ঝারঞ্ঞং মাতঙ্গারঞ্ঞং অরঞ্ঞং অরঞ্ঞভূত’’ন্তি.

‘‘মনসি করোহি, গহপতি, মনসি করিত্ৰা খো, গহপতি, ব্যাকরোহি. ন খো তে সন্ধিযতি পুরিমেন ৰা পচ্ছিমং, পচ্ছিমেন ৰা পুরিমং. ভাসিতা খো পন তে, গহপতি, এসা ৰাচা – ‘সচ্চে অহং, ভন্তে, পতিট্ঠায মন্তেস্সামি; হোতু নো এত্থ কথাসল্লাপো’’’তি.

৬৬. ‘‘পুরিমেনেৰাহং, ভন্তে, ওপম্মেন ভগৰতো অত্তমনো অভিরদ্ধো. অপি চাহং ইমানি ভগৰতো ৰিচিত্রানি পঞ্হপটিভানানি সোতুকামো, এৰাহং ভগৰন্তং পচ্চনীকং কাতব্বং অমঞ্ঞিস্সং. অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে! সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য – চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তীতি; এৰমেৰং ভগৰতা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি.

৬৭. ‘‘অনুৰিচ্চকারং খো, গহপতি, করোহি, অনুৰিচ্চকারো তুম্হাদিসানং ঞাতমনুস্সানং সাধু হোতী’’তি. ‘‘ইমিনাপাহং, ভন্তে, ভগৰতো ভিয্যোসোমত্তায অত্তমনো অভিরদ্ধো যং মং ভগৰা এৰমাহ – ‘অনুৰিচ্চকারং খো, গহপতি, করোহি, অনুৰিচ্চকারো তুম্হাদিসানং ঞাতমনুস্সানং সাধু হোতী’তি. মঞ্হি, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযা সাৰকং লভিত্ৰা কেৰলকপ্পং নাল়ন্দং পটাকং পরিহরেয্যুং – ‘উপালি অম্হাকং গহপতি সাৰকত্তং উপগতো’তি. অথ চ পন মং ভগৰা এৰমাহ – ‘অনুৰিচ্চকারং খো, গহপতি, করোহি, অনুৰিচ্চকারো তুম্হাদিসানং ঞাতমনুস্সানং সাধু হোতী’তি. এসাহং, ভন্তে, দুতিযম্পি ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি.

৬৮. ‘‘দীঘরত্তং খো তে, গহপতি, নিগণ্ঠানং ওপানভূতং কুলং যেন নেসং উপগতানং পিণ্ডকং দাতব্বং মঞ্ঞেয্যাসী’’তি. ‘‘ইমিনাপাহং, ভন্তে, ভগৰতো ভিয্যোসোমত্তায অত্তমনো অভিরদ্ধো যং মং ভগৰা এৰমাহ – ‘দীঘরত্তং খো তে, গহপতি, নিগণ্ঠানং ওপানভূতং কুলং যেন নেসং উপগতানং পিণ্ডকং দাতব্বং মঞ্ঞেয্যাসী’তি. সুতং মেতং, ভন্তে, সমণো গোতমো এৰমাহ – ‘ময্হমেৰ দানং দাতব্বং, নাঞ্ঞেসং দানং দাতব্বং; ময্হমেৰ সাৰকানং দানং দাতব্বং, নাঞ্ঞেসং সাৰকানং দানং দাতব্বং; ময্হমেৰ দিন্নং মহপ্ফলং, নাঞ্ঞেসং দিন্নং মহপ্ফলং; ময্হমেৰ সাৰকানং দিন্নং মহপ্ফলং, নাঞ্ঞেসং সাৰকানং দিন্নং মহপ্ফল’ন্তি. অথ চ পন মং ভগৰা নিগণ্ঠেসুপি দানে সমাদপেতি. অপি চ, ভন্তে, মযমেত্থ কালং জানিস্সাম. এসাহং, ভন্তে, ততিযম্পি ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি.

৬৯. অথ খো ভগৰা উপালিস্স গহপতিস্স অনুপুব্বিং কথং [আনুপুব্বীকথং (সী.), আনুপুব্বিকথং (পী.), অনুপুব্বিকথং (স্যা. কং. ক.)] কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং, কামানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং, নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা ভগৰা অঞ্ঞাসি উপালিং গহপতিং কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৰিনীৰরণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা তং পকাসেসি – দুক্খং, সমুদযং, নিরোধং, মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৰত্থং অপগতকাল়কং সম্মদেৰ রজনং পটিগ্গণ্হেয্য, এৰমেৰ উপালিস্স গহপতিস্স তস্মিংযেৰ আসনে ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’ন্তি. অথ খো উপালি গহপতি দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৰিদিতধম্মো পরিযোগাল়্হধম্মো তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিগতকথংকথো ৰেসারজ্জপ্পত্তো অপরপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘হন্দ চ দানি মযং, ভন্তে, গচ্ছাম, বহুকিচ্চা মযং বহুকরণীযা’’তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৰং, গহপতি, কালং মঞ্ঞসী’’তি.

৭০. অথ খো উপালি গহপতি ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেন সকং নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা দোৰারিকং আমন্তেসি – ‘‘অজ্জতগ্গে, সম্ম দোৰারিক, আৰরামি দ্ৰারং নিগণ্ঠানং নিগণ্ঠীনং, অনাৰটং দ্ৰারং ভগৰতো ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং. সচে কোচি নিগণ্ঠো আগচ্ছতি তমেনং ত্ৰং এৰং ৰদেয্যাসি – ‘তিট্ঠ, ভন্তে, মা পাৰিসি. অজ্জতগ্গে উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগতো. আৰটং দ্ৰারং নিগণ্ঠানং নিগণ্ঠীনং, অনাৰটং দ্ৰারং ভগৰতো ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং. সচে তে, ভন্তে, পিণ্ডকেন অত্থো, এত্থেৰ তিট্ঠ, এত্থেৰ তে আহরিস্সন্তী’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো দোৰারিকো উপালিস্স গহপতিস্স পচ্চস্সোসি.

৭১. অস্সোসি খো দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো – ‘‘উপালি কির গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগতো’’তি. অথ খো দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে, উপালি কির গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগতো’’তি. ‘‘অট্ঠানং খো এতং, তপস্সি, অনৰকাসো যং উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগচ্ছেয্য. ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং সমণো গোতমো উপালিস্স গহপতিস্স সাৰকত্তং উপগচ্ছেয্যা’’তি. দুতিযম্পি খো দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো…পে… ততিযম্পি খো দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে …পে… উপালিস্স গহপতিস্স সাৰকত্তং উপগচ্ছেয্যা’’তি. ‘‘হন্দাহং, ভন্তে, গচ্ছামি যাৰ জানামি যদি ৰা উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগতো যদি ৰা নো’’তি. ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, তপস্সি, জানাহি যদি ৰা উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগতো যদি ৰা নো’’তি.

৭২. অথ খো দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো যেন উপালিস্স গহপতিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো দোৰারিকো দীঘতপস্সিং নিগণ্ঠং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান দীঘতপস্সিং নিগণ্ঠং এতদৰোচ – ‘‘তিট্ঠ, ভন্তে, মা পাৰিসি. অজ্জতগ্গে উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগতো. আৰটং দ্ৰারং নিগণ্ঠানং নিগণ্ঠীনং, অনাৰটং দ্ৰারং ভগৰতো ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং. সচে তে, ভন্তে, পিণ্ডকেন অত্থো, এত্থেৰ তিট্ঠ, এত্থেৰ তে আহরিস্সন্তী’’তি. ‘‘ন মে, আৰুসো, পিণ্ডকেন অত্থো’’তি ৰত্ৰা ততো পটিনিৰত্তিত্ৰা যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘সচ্চংযেৰ খো, ভন্তে, যং উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগতো. এতং খো তে অহং, ভন্তে, নালত্থং ন খো মে, ভন্তে, রুচ্চতি যং উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স ৰাদং আরোপেয্য. সমণো হি, ভন্তে, গোতমো মাযাৰী আৰট্টনিং মাযং জানাতি যায অঞ্ঞতিত্থিযানং সাৰকে আৰট্টেতীতি. আৰট্টো খো তে, ভন্তে, উপালি গহপতি সমণেন গোতমেন আৰট্টনিযা মাযাযা’’তি. ‘‘অট্ঠানং খো এতং, তপস্সি, অনৰকাসো যং উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগচ্ছেয্য. ঠানঞ্চ খো এতং ৰিজ্জতি যং সমণো গোতমো উপালিস্স গহপতিস্স সাৰকত্তং উপগচ্ছেয্যা’’তি. দুতিযম্পি খো দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘সচ্চংযেৰ, ভন্তে…পে… উপালিস্স গহপতিস্স সাৰকত্তং উপগচ্ছেয্যা’’তি. ততিযম্পি খো দীঘতপস্সী নিগণ্ঠো নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘সচ্চংযেৰ খো, ভন্তে…পে… উপালিস্স গহপতিস্স সাৰকত্তং উপগচ্ছেয্যা’’তি. ‘‘হন্দ চাহং, তপস্সি, গচ্ছামি যাৰ চাহং সামংযেৰ জানামি যদি ৰা উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগতো যদি ৰা নো’’তি.

অথ খো নিগণ্ঠো নাটপুত্তো মহতিযা নিগণ্ঠপরিসায সদ্ধিং যেন উপালিস্স গহপতিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো দোৰারিকো নিগণ্ঠং নাটপুত্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘তিট্ঠ, ভন্তে, মা পাৰিসি. অজ্জতগ্গে উপালি গহপতি সমণস্স গোতমস্স সাৰকত্তং উপগতো. আৰটং দ্ৰারং নিগণ্ঠানং নিগণ্ঠীনং, অনাৰটং দ্ৰারং ভগৰতো ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং. সচে তে, ভন্তে, পিণ্ডকেন অত্থো, এত্থেৰ তিট্ঠ, এত্থেৰ তে আহরিস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, সম্ম দোৰারিক, যেন উপালি গহপতি তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা উপালিং গহপতিং এৰং ৰদেহি – ‘নিগণ্ঠো, ভন্তে, নাটপুত্তো মহতিযা নিগণ্ঠপরিসায সদ্ধিং বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতো; সো তে দস্সনকামো’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো দোৰারিকো নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স পটিস্সুত্ৰা যেন উপালি গহপতি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা উপালিং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘নিগণ্ঠো, ভন্তে, নাটপুত্তো মহতিযা নিগণ্ঠপরিসায সদ্ধিং বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতো; সো তে দস্সনকামো’’তি. ‘‘তেন হি, সম্ম দোৰারিক, মজ্ঝিমায দ্ৰারসালায আসনানি পঞ্ঞপেহী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো দোৰারিকো উপালিস্স গহপতিস্স পটিস্সুত্ৰা মজ্ঝিমায দ্ৰারসালায আসনানি পঞ্ঞপেত্ৰা যেন উপালি গহপতি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা উপালিং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘পঞ্ঞত্তানি খো, ভন্তে, মজ্ঝিমায দ্ৰারসালায আসনানি. যস্সদানি কালং মঞ্ঞসী’’তি.

৭৩. অথ খো উপালি গহপতি যেন মজ্ঝিমা দ্ৰারসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা যং তত্থ আসনং অগ্গঞ্চ সেট্ঠঞ্চ উত্তমঞ্চ পণীতঞ্চ তত্থ সামং নিসীদিত্ৰা দোৰারিকং আমন্তেসি – ‘‘তেন হি, সম্ম দোৰারিক, যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এৰং ৰদেহি – ‘উপালি, ভন্তে, গহপতি এৰমাহ – পৰিস কির, ভন্তে, সচে আকঙ্খসী’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো দোৰারিকো উপালিস্স গহপতিস্স পটিস্সুত্ৰা যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘উপালি, ভন্তে, গহপতি এৰমাহ – ‘পৰিস কির, ভন্তে, সচে আকঙ্খসী’’’তি. অথ খো নিগণ্ঠো নাটপুত্তো মহতিযা নিগণ্ঠপরিসায সদ্ধিং যেন মজ্ঝিমা দ্ৰারসালা তেনুপসঙ্কমি. অথ খো উপালি গহপতি – যং সুদং পুব্বে যতো পস্সতি নিগণ্ঠং নাটপুত্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং দিস্ৰান ততো পচ্চুগ্গন্ত্ৰা যং তত্থ আসনং অগ্গঞ্চ সেট্ঠঞ্চ উত্তমঞ্চ পণীতঞ্চ তং উত্তরাসঙ্গেন সম্মজ্জিত্ৰা [পমজ্জিত্ৰা (সী. পী.)] পরিগ্গহেত্ৰা নিসীদাপেতি সো – দানি যং তত্থ আসনং অগ্গঞ্চ সেট্ঠঞ্চ উত্তমঞ্চ পণীতঞ্চ তত্থ সামং নিসীদিত্ৰা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘সংৰিজ্জন্তি খো, ভন্তে, আসনানি; সচে আকঙ্খসি, নিসীদা’’তি. এৰং ৰুত্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো উপালিং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘উম্মত্তোসি ত্ৰং, গহপতি, দত্তোসি ত্ৰং, গহপতি! ‘গচ্ছামহং, ভন্তে, সমণস্স গোতমস্স ৰাদং আরোপেস্সামী’তি গন্ত্ৰা মহতাসি ৰাদসঙ্ঘাটেন পটিমুক্কো আগতো. সেয্যথাপি, গহপতি, পুরিসো অণ্ডহারকো গন্ত্ৰা উব্ভতেহি অণ্ডেহি আগচ্ছেয্য, সেয্যথা ৰা পন গহপতি পুরিসো অক্খিকহারকো গন্ত্ৰা উব্ভতেহি অক্খীহি আগচ্ছেয্য; এৰমেৰ খো ত্ৰং, গহপতি, ‘গচ্ছামহং, ভন্তে, সমণস্স গোতমস্স ৰাদং আরোপেস্সামী’তি গন্ত্ৰা মহতাসি ৰাদসঙ্ঘাটেন পটিমুক্কো আগতো. আৰট্টোসি খো ত্ৰং, গহপতি, সমণেন গোতমেন আৰট্টনিযা মাযাযা’’তি.

৭৪. ‘‘ভদ্দিকা, ভন্তে, আৰট্টনী মাযা; কল্যাণী, ভন্তে, আৰট্টনী মাযা; পিযা মে, ভন্তে, ঞাতিসালোহিতা ইমায আৰট্টনিযা আৰট্টেয্যুং; পিযানম্পি মে অস্স ঞাতিসালোহিতানং দীঘরত্তং হিতায সুখায; সব্বে চেপি, ভন্তে, খত্তিযা ইমায আৰট্টনিযা আৰট্টেয্যুং; সব্বেসানম্পিস্স খত্তিযানং দীঘরত্তং হিতায সুখায; সব্বে চেপি, ভন্তে, ব্রাহ্মণা…পে… ৰেস্সা…পে… সুদ্দা ইমায আৰট্টনিযা আৰট্টেয্যুং; সব্বেসানম্পিস্স সুদ্দানং দীঘরত্তং হিতায সুখায; সদেৰকো চেপি, ভন্তে, লোকো সমারকো সব্রহ্মকো সস্সমণব্রাহ্মণী পজা সদেৰমনুস্সা ইমায আৰট্টনিযা আৰট্টেয্যুং; সদেৰকস্সপিস্স লোকস্স সমারকস্স সব্রহ্মকস্স সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায দীঘরত্তং হিতায সুখাযাতি. তেন হি, ভন্তে, উপমং তে করিস্সামি. উপমায পিধেকচ্চে ৰিঞ্ঞূ পুরিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি.

৭৫. ‘‘ভূতপুব্বং, ভন্তে, অঞ্ঞতরস্স ব্রাহ্মণস্স জিণ্ণস্স ৰুড্ঢস্স মহল্লকস্স দহরা মাণৰিকা পজাপতী অহোসি গব্ভিনী উপৰিজঞ্ঞা. অথ খো, ভন্তে, সা মাণৰিকা তং ব্রাহ্মণং এতদৰোচ – ‘গচ্ছ ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, আপণা মক্কটচ্ছাপকং কিণিত্ৰা আনেহি, যো মে কুমারকস্স কীল়াপনকো ভৰিস্সতী’তি. এৰং ৰুত্তে, সো ব্রাহ্মণো তং মাণৰিকং এতদৰোচ – ‘আগমেহি তাৰ, ভোতি, যাৰ ৰিজাযতি. সচে ত্ৰং, ভোতি, কুমারকং ৰিজাযিস্সসি, তস্সা তে অহং আপণা মক্কটচ্ছাপকং কিণিত্ৰা আনেস্সামি, যো তে কুমারকস্স কীল়াপনকো ভৰিস্সতি. সচে পন ত্ৰং, ভোতি, কুমারিকং ৰিজাযিস্সসি, তস্সা তে অহং আপণা মক্কটচ্ছাপিকং কিণিত্ৰা আনেস্সামি, যা তে কুমারিকায কীল়াপনিকা ভৰিস্সতী’তি. দুতিযম্পি খো, ভন্তে, সা মাণৰিকা…পে… ততিযম্পি খো, ভন্তে, সা মাণৰিকা তং ব্রাহ্মণং এতদৰোচ – ‘গচ্ছ ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, আপণা মক্কটচ্ছাপকং কিণিত্ৰা আনেহি, যো মে কুমারকস্স কীল়াপনকো ভৰিস্সতী’তি. অথ খো, ভন্তে, সো ব্রাহ্মণো তস্সা মাণৰিকায সারত্তো পটিবদ্ধচিত্তো আপণা মক্কটচ্ছাপকং কিণিত্ৰা আনেত্ৰা তং মাণৰিকং এতদৰোচ – ‘অযং তে, ভোতি, আপণা মক্কটচ্ছাপকো কিণিত্ৰা আনীতো, যো তে কুমারকস্স কীল়াপনকো ভৰিস্সতী’তি. এৰং ৰুত্তে, ভন্তে, সা মাণৰিকা তং ব্রাহ্মণং এতদৰোচ – ‘গচ্ছ ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, ইমং মক্কটচ্ছাপকং আদায যেন রত্তপাণি রজতপুত্তো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা রত্তপাণিং রজকপুত্তং এৰং ৰদেহি – ইচ্ছামহং, সম্ম রত্তপাণি, ইমং মক্কটচ্ছাপকং পীতাৰলেপনং নাম রঙ্গজাতং রজিতং আকোটিতপচ্চাকোটিতং উভতোভাগৰিমট্ঠ’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভন্তে, সো ব্রাহ্মণো তস্সা মাণৰিকায সারত্তো পটিবদ্ধচিত্তো তং মক্কটচ্ছাপকং আদায যেন রত্তপাণি রজকপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা রত্তপাণিং রজকপুত্তং এতদৰোচ – ‘ইচ্ছামহং, সম্ম রত্তপাণি, ইমং মক্কটচ্ছাপকং পীতাৰলেপনং নাম রঙ্গজাতং রজিতং আকোটিতপচ্চাকোটিতং উভতোভাগৰিমট্ঠ’ন্তি. এৰং ৰুত্তে, ভন্তে, রত্তপাণি রজকপুত্তো তং ব্রাহ্মণং এতদৰোচ – ‘অযং খো তে, মক্কটচ্ছাপকো রঙ্গক্খমো হি খো, নো আকোটনক্খমো, নো ৰিমজ্জনক্খমো’তি. এৰমেৰ খো, ভন্তে, বালানং নিগণ্ঠানং ৰাদো রঙ্গক্খমো হি খো বালানং নো পণ্ডিতানং, নো অনুযোগক্খমো, নো ৰিমজ্জনক্খমো. অথ খো, ভন্তে, সো ব্রাহ্মণো অপরেন সমযেন নৰং দুস্সযুগং আদায যেন রত্তপাণি রজকপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা রত্তপাণিং রজকপুত্তং এতদৰোচ – ‘ইচ্ছামহং, সম্ম রত্তপাণি, ইমং নৰং দুস্সযুগং পীতাৰলেপনং নাম রঙ্গজাতং রজিতং আকোটিতপচ্চাকোটিতং উভতোভাগৰিমট্ঠ’ন্তি. এৰং ৰুত্তে, ভন্তে, রত্তপাণি রজকপুত্তো তং ব্রাহ্মণং এতদৰোচ – ‘ইদং খো তে, ভন্তে, নৰং দুস্সযুগং রঙ্গক্খমঞ্চেৰ আকোটনক্খমঞ্চ ৰিমজ্জনক্খমঞ্চা’তি. এৰমেৰ খো, ভন্তে, তস্স ভগৰতো ৰাদো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স রঙ্গক্খমো চেৰ পণ্ডিতানং নো বালানং, অনুযোগক্খমো চ ৰিমজ্জনক্খমো চা’’তি.

‘‘সরাজিকা খো, গহপতি, পরিসা এৰং জানাতি – ‘উপালি গহপতি নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স সাৰকো’তি. কস্স তং, গহপতি, সাৰকং ধারেমা’’তি? এৰং ৰুত্তে, উপালি গহপতি উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘তেন হি, ভন্তে, সুণোহি যস্সাহং সাৰকো’’তি –

৭৬. ‘‘ধীরস্স ৰিগতমোহস্স, পভিন্নখীলস্স ৰিজিতৰিজযস্স;

অনীঘস্স সুসমচিত্তস্স, ৰুদ্ধসীলস্স সাধুপঞ্ঞস্স;

ৰেসমন্তরস্স [ৰেস্সন্তরস্স (সী. পী.)] ৰিমলস্স, ভগৰতো তস্স সাৰকোহমস্মি.

‘‘অকথংকথিস্স তুসিতস্স, ৰন্তলোকামিসস্স মুদিতস্স;

কতসমণস্স মনুজস্স, অন্তিমসারীরস্স নরস্স;

অনোপমস্স ৰিরজস্স, ভগৰতো তস্স সাৰকোহমস্মি.

‘‘অসংসযস্স কুসলস্স, ৰেনযিকস্স সারথিৰরস্স;

অনুত্তরস্স রুচিরধম্মস্স, নিক্কঙ্খস্স পভাসকস্স [পভাসকরস্স (সী. স্যা. পী.)];

মানচ্ছিদস্স ৰীরস্স, ভগৰতো তস্স সাৰকোহমস্মি.

‘‘নিসভস্স অপ্পমেয্যস্স, গম্ভীরস্স মোনপত্তস্স;

খেমঙ্করস্স ৰেদস্স, ধম্মট্ঠস্স সংৰুতত্তস্স;

সঙ্গাতিগস্স মুত্তস্স, ভগৰতো তস্স সাৰকোহমস্মি.

‘‘নাগস্স পন্তসেনস্স, খীণসংযোজনস্স মুত্তস্স;

পটিমন্তকস্স [পটিমন্তস্স (ক.)] ধোনস্স, পন্নধজস্স ৰীতরাগস্স;

দন্তস্স নিপ্পপঞ্চস্স, ভগৰতো তস্স সাৰকোহমস্মি.

‘‘ইসিসত্তমস্স অকুহস্স, তেৰিজ্জস্স ব্রহ্মপত্তস্স;

ন্হাতকস্স [নহাতকস্স (সী. স্যা. পী.)] পদকস্স, পস্সদ্ধস্স ৰিদিতৰেদস্স;

পুরিন্দদস্স সক্কস্স, ভগৰতো তস্স সাৰকোহমস্মি.

‘‘অরিযস্স ভাৰিতত্তস্স, পত্তিপত্তস্স ৰেয্যাকরণস্স;

সতিমতো ৰিপস্সিস্স, অনভিনতস্স নো অপনতস্স;

অনেজস্স ৰসিপ্পত্তস্স, ভগৰতো তস্স সাৰকোহমস্মি.

‘‘সমুগ্গতস্স [সম্মগ্গতস্স (সী. স্যা. পী.)] ঝাযিস্স, অননুগতন্তরস্স সুদ্ধস্স;

অসিতস্স হিতস্স [অপ্পহীনস্স (সী. পী.), অপ্পভীতস্স (স্যা.)], পৰিৰিত্তস্স অগ্গপ্পত্তস্স;

তিণ্ণস্স তারযন্তস্স, ভগৰতো তস্স সাৰকোহমস্মি.

‘‘সন্তস্স ভূরিপঞ্ঞস্স, মহাপঞ্ঞস্স ৰীতলোভস্স;

তথাগতস্স সুগতস্স, অপ্পটিপুগ্গলস্স অসমস্স;

ৰিসারদস্স নিপুণস্স, ভগৰতো তস্স সাৰকোহমস্মি.

‘‘তণ্হচ্ছিদস্স বুদ্ধস্স, ৰীতধূমস্স অনুপলিত্তস্স;

আহুনেয্যস্স যক্খস্স, উত্তমপুগ্গলস্স অতুলস্স;

মহতো যসগ্গপত্তস্স, ভগৰতো তস্স সাৰকোহমস্মী’’তি.

৭৭. ‘‘কদা সঞ্ঞূল়্হা পন তে, গহপতি, ইমে সমণস্স গোতমস্স ৰণ্ণা’’তি? ‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, নানাপুপ্ফানং মহাপুপ্ফরাসি, তমেনং দক্খো মালাকারো ৰা মালাকারন্তেৰাসী ৰা ৰিচিত্তং মালং গন্থেয্য; এৰমেৰ খো, ভন্তে, সো ভগৰা অনেকৰণ্ণো অনেকসতৰণ্ণো. কো হি, ভন্তে, ৰণ্ণারহস্স ৰণ্ণং ন করিস্সতী’’তি? অথ খো নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ভগৰতো সক্কারং অসহমানস্স তত্থেৰ উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গচ্ছীতি [উগ্গঞ্ছি (সী. স্যা. পী.)].

উপালিসুত্তং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.