৪. পোতলিযসুত্তং

৩১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা অঙ্গুত্তরাপেসু ৰিহরতি আপণং নাম অঙ্গুত্তরাপানং নিগমো. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায আপণং পিণ্ডায পাৰিসি. আপণে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেনঞ্ঞতরো ৰনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায. তং ৰনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৰা [অজ্ঝোগহেত্ৰা (সী. স্যা. কং.), অজ্ঝোগাহিত্ৰা (পী. ক.)] অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. পোতলিযোপি খো গহপতি সম্পন্ননিৰাসনপাৰুরণো [পাপুরণো (সী. স্যা. কং.)] ছত্তুপাহনাহি [ছত্তুপাহনো (ক.)] জঙ্ঘাৰিহারং অনুচঙ্কমমানো অনুৰিচরমানো যেন সো ৰনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং ৰনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো পোতলিযং গহপতিং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সংৰিজ্জন্তি খো, গহপতি, আসনানি; সচে আকঙ্খসি নিসীদা’’তি. এৰং ৰুত্তে, পোতলিযো গহপতি ‘‘গহপতিৰাদেন মং সমণো গোতমো সমুদাচরতী’’তি কুপিতো অনত্তমনো তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো ভগৰা…পে… ততিযম্পি খো ভগৰা পোতলিযং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘সংৰিজ্জন্তি খো, গহপতি, আসনানি; সচে আকঙ্খসি নিসীদা’’তি. ‘‘এৰং ৰুত্তে, পোতলিযো গহপতি গহপতিৰাদেন মং সমণো গোতমো সমুদাচরতী’’তি কুপিতো অনত্তমনো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘তযিদং, ভো গোতম, নচ্ছন্নং, তযিদং নপ্পতিরূপং, যং মং ত্ৰং গহপতিৰাদেন সমুদাচরসী’’তি. ‘‘তে হি তে, গহপতি, আকারা, তে লিঙ্গা, তে নিমিত্তা যথা তং গহপতিস্সা’’তি. ‘‘তথা হি পন মে, ভো গোতম, সব্বে কম্মন্তা পটিক্খিত্তা, সব্বে ৰোহারা সমুচ্ছিন্না’’তি. ‘‘যথা কথং পন তে, গহপতি, সব্বে কম্মন্তা পটিক্খিত্তা, সব্বে ৰোহারা সমুচ্ছিন্না’’তি? ‘‘ইধ মে, ভো গোতম, যং অহোসি ধনং ৰা ধঞ্ঞং ৰা রজতং ৰা জাতরূপং ৰা সব্বং তং পুত্তানং দাযজ্জং নিয্যাতং, তত্থাহং অনোৰাদী অনুপৰাদী ঘাসচ্ছাদনপরমো ৰিহরামি. এৰং খো মে [এৰঞ্চ মে (স্যা.), এৰং মে (ক.)], ভো গোতম, সব্বে কম্মন্তা পটিক্খিত্তা, সব্বে ৰোহারা সমুচ্ছিন্না’’তি. ‘‘অঞ্ঞথা খো ত্ৰং, গহপতি, ৰোহারসমুচ্ছেদং ৰদসি, অঞ্ঞথা চ পন অরিযস্স ৰিনযে ৰোহারসমুচ্ছেদো হোতী’’তি. ‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, অরিযস্স ৰিনযে ৰোহারসমুচ্ছেদো হোতি? সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা তথা ধম্মং দেসেতু যথা অরিযস্স ৰিনযে ৰোহারসমুচ্ছেদো হোতী’’তি. ‘‘তেন হি, গহপতি, সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো পোতলিযো গহপতি ভগৰতো পচ্চস্সোসি.

৩২. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘অট্ঠ খো ইমে, গহপতি, ধম্মা অরিযস্স ৰিনযে ৰোহারসমুচ্ছেদায সংৰত্তন্তি. কতমে অট্ঠ? অপাণাতিপাতং নিস্সায পাণাতিপাতো পহাতব্বো; দিন্নাদানং নিস্সায অদিন্নাদানং পহাতব্বং; সচ্চৰাচং [সচ্চং ৰাচং (স্যা.)] নিস্সায মুসাৰাদো পহাতব্বো; অপিসুণং ৰাচং নিস্সায পিসুণা ৰাচা পহাতব্বা; অগিদ্ধিলোভং নিস্সায গিদ্ধিলোভো পহাতব্বো; অনিন্দারোসং নিস্সায নিন্দারোসো পহাতব্বো; অক্কোধূপাযাসং নিস্সায কোধূপাযাসো পহাতব্বো; অনতিমানং নিস্সায অতিমানো পহাতব্বো. ইমে খো, গহপতি, অট্ঠ ধম্মা সংখিত্তেন ৰুত্তা, ৰিত্থারেন অৰিভত্তা, অরিযস্স ৰিনযে ৰোহারসমুচ্ছেদায সংৰত্তন্তী’’তি. ‘‘যে মে [যে মে পন (স্যা. ক.)], ভন্তে, ভগৰতা অট্ঠ ধম্মা সংখিত্তেন ৰুত্তা, ৰিত্থারেন অৰিভত্তা, অরিযস্স ৰিনযে ৰোহারসমুচ্ছেদায সংৰত্তন্তি, সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা ইমে অট্ঠ ধম্মে ৰিত্থারেন [ৰিত্থারেত্ৰা (ক.)] ৰিভজতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. ‘‘তেন হি, গহপতি, সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো পোতলিযো গহপতি ভগৰতো পচ্চস্সোসি. ভগৰা এতদৰোচ –

৩৩. ‘‘‘অপাণাতিপাতং নিস্সায পাণাতিপাতো পহাতব্বো’তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যেসং খো অহং সংযোজনানং হেতু পাণাতিপাতী অস্সং, তেসাহং সংযোজনানং পহানায সমুচ্ছেদায পটিপন্নো. অহঞ্চেৰ [অহঞ্চে (?)] খো পন পাণাতিপাতী অস্সং, অত্তাপি মং উপৰদেয্য পাণাতিপাতপচ্চযা, অনুৰিচ্চাপি মং ৰিঞ্ঞূ [অনুৰিচ্চ ৰিঞ্ঞূ (সী. স্যা. পী.)] গরহেয্যুং পাণাতিপাতপচ্চযা, কাযস্স ভেদা পরং মরণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা পাণাতিপাতপচ্চযা. এতদেৰ খো পন সংযোজনং এতং নীৰরণং যদিদং পাণাতিপাতো. যে চ পাণাতিপাতপচ্চযা উপ্পজ্জেয্যুং আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা, পাণাতিপাতা পটিৰিরতস্স এৰংস তে আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা ন হোন্তি’. ‘অপাণাতিপাতং নিস্সায পাণাতিপাতো পহাতব্বো’তি – ইতি যন্তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৩৪. ‘‘‘দিন্নাদানং নিস্সায অদিন্নাদানং পহাতব্ব’ন্তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যেসং খো অহং সংযোজনানং হেতু অদিন্নাদাযী অস্সং, তেসাহং সংযোজনানং পহানায সমুচ্ছেদায পটিপন্নো. অহঞ্চেৰ খো পন অদিন্নাদাযী অস্সং, অত্তাপি মং উপৰদেয্য অদিন্নাদানপচ্চযা, অনুৰিচ্চাপি মং ৰিঞ্ঞূ গরহেয্যুং অদিন্নাদানপচ্চযা, কাযস্স ভেদা পরং মরণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা অদিন্নাদানপচ্চযা. এতদেৰ খো পন সংযোজনং এতং নীৰরণং যদিদং অদিন্নাদানং. যে চ অদিন্নাদানপচ্চযা উপ্পজ্জেয্যুং আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা অদিন্নাদানা পটিৰিরতস্স এৰংস তে আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা ন হোন্তি’. ‘দিন্নাদানং নিস্সায অদিন্নাদানং পহাতব্ব’ন্তি – ইতি যন্তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৩৫. ‘‘‘সচ্চৰাচং নিস্সায মুসাৰাদো পহাতব্বো’তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যেসং খো অহং সংযোজনানং হেতু মুসাৰাদী অস্সং, তেসাহং সংযোজনানং পহানায সমুচ্ছেদায পটিপন্নো. অহঞ্চেৰ খো পন মুসাৰাদী অস্সং, অত্তাপি মং উপৰদেয্য মুসাৰাদপচ্চযা, অনুৰিচ্চাপি মং ৰিঞ্ঞূ গরহেয্যুং মুসাৰাদপচ্চযা, কাযস্স ভেদা পরং মরণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা মুসাৰাদপচ্চযা. এতদেৰ খো পন সংযোজনং এতং নীৰরণং যদিদং মুসাৰাদো. যে চ মুসাৰাদপচ্চযা উপ্পজ্জেয্যুং আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা, মুসাৰাদা পটিৰিরতস্স এৰংস তে আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা ন হোন্তি’. ‘সচ্চৰাচং নিস্সায মুসাৰাদো পহাতব্বো’তি – ইতি যন্তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৩৬. ‘‘‘অপিসুণং ৰাচং নিস্সায পিসুণা ৰাচা পহাতব্বা’তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যেসং খো অহং সংযোজনানং হেতু পিসুণৰাচো অস্সং, তেসাহং সংযোজনানং পহানায সমুচ্ছেদায পটিপন্নো. অহঞ্চেৰ খো পন পিসুণৰাচো অস্সং, অত্তাপি মং উপৰদেয্য পিসুণৰাচাপচ্চযা, অনুৰিচ্চাপি মং ৰিঞ্ঞূ গরহেয্যুং পিসুণৰাচাপচ্চযা, কাযস্স ভেদা পরং মরণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা পিসুণৰাচাপচ্চযা. এতদেৰ খো পন সংযোজনং এতং নীৰরণং যদিদং পিসুণা ৰাচা. যে চ পিসুণৰাচাপচ্চযা উপ্পজ্জেয্যুং আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা, পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতস্স এৰংস তে আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা ন হোন্তি’. ‘অপিসুণং ৰাচং নিস্সায পিসুণা ৰাচা পহাতব্বা’তি – ইতি যন্তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৩৭. ‘‘‘অগিদ্ধিলোভং নিস্সায গিদ্ধিলোভো পহাতব্বো’তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যেসং খো অহং সংযোজনানং হেতু গিদ্ধিলোভী অস্সং, তেসাহং সংযোজনানং পহানায সমুচ্ছেদায পটিপন্নো. অহঞ্চেৰ খো পন গিদ্ধিলোভী অস্সং, অত্তাপি মং উপৰদেয্য গিদ্ধিলোভপচ্চযা, অনুৰিচ্চাপি মং ৰিঞ্ঞূ গরহেয্যুং গিদ্ধিলোভপচ্চযা, কাযস্স ভেদা পরং মরণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা গিদ্ধিলোভপচ্চযা. এতদেৰ খো পন সংযোজনং এতং নীৰরণং যদিদং গিদ্ধিলোভো. যে চ গিদ্ধিলোভপচ্চযা উপ্পজ্জেয্যুং আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা, গিদ্ধিলোভা পটিৰিরতস্স এৰংস তে আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা ন হোন্তি’. ‘অগিদ্ধিলোভং নিস্সায গিদ্ধিলোভো পহাতব্বো’তি – ইতি যন্তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৩৮. ‘‘‘অনিন্দারোসং নিস্সায নিন্দারোসো পহাতব্বো’তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যেসং খো অহং সংযোজনানং হেতু নিন্দারোসী অস্সং, তেসাহং সংযোজনানং পহানায সমুচ্ছেদায পটিপন্নো. অহঞ্চেৰ খো পন নিন্দারোসী অস্সং, অত্তাপি মং উপৰদেয্য নিন্দারোসপচ্চযা, অনুৰিচ্চাপি মং ৰিঞ্ঞূ গরহেয্যুং নিন্দারোসপচ্চযা, কাযস্স ভেদা পরং মরণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা নিন্দারোসপচ্চযা. এতদেৰ খো পন সংযোজনং এতং নীৰরণং যদিদং নিন্দারোসো. যে চ নিন্দারোসপচ্চযা উপ্পজ্জেয্যুং আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা, অনিন্দারোসিস্স এৰংস তে আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা ন হোন্তি’. ‘অনিন্দারোসং নিস্সায নিন্দারোসো পহাতব্বো’তি – ইতি যন্তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৩৯. ‘‘‘অক্কোধূপাযাসং নিস্সায কোধূপাযাসো পহাতব্বো’তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যেসং খো অহং সংযোজনানং হেতু কোধূপাযাসী অস্সং, তেসাহং সংযোজনানং পহানায সমুচ্ছেদায পটিপন্নো. অহঞ্চেৰ খো পন কোধূপাযাসী অস্সং, অত্তাপি মং উপৰদেয্য কোধূপাযাসপচ্চযা, অনুৰিচ্চাপি মং ৰিঞ্ঞূ গরহেয্যুং কোধূপাযাসপচ্চযা, কাযস্স ভেদা পরং মরণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা কোধূপাযাসপচ্চযা. এতদেৰ খো পন সংযোজনং এতং নীৰরণং যদিদং কোধূপাযাসো. যে চ কোধূপাযাসপচ্চযা উপ্পজ্জেয্যুং আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা, অক্কোধূপাযাসিস্স এৰংস তে আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা ন হোন্তি’. ‘অক্কোধূপাযাসং নিস্সায কোধূপাযাসো পহাতব্বো’তি – ইতি যন্তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৪০. ‘‘‘অনতিমানং নিস্সায অতিমানো পহাতব্বো’তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যেসং খো অহং সংযোজনানং হেতু অতিমানী অস্সং, তেসাহং সংযোজনানং পহানায সমুচ্ছেদায পটিপন্নো. অহঞ্চেৰ খো পন অতিমানী অস্সং, অত্তাপি মং উপৰদেয্য অতিমানপচ্চযা, অনুৰিচ্চাপি মং ৰিঞ্ঞূ গরহেয্যুং অতিমানপচ্চযা, কাযস্স ভেদা পরং মরণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা অতিমানপচ্চযা. এতদেৰ খো পন সংযোজনং এতং নীৰরণং যদিদং অতিমানো. যে চ অতিমানপচ্চযা উপ্পজ্জেয্যুং আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা, অনতিমানিস্স এৰংস তে আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহা ন হোন্তি’. ‘অনতিমানং নিস্সায অতিমানো পহাতব্বো’তি – ইতি যন্তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

৪১. ‘‘ইমে খো, গহপতি, অট্ঠ ধম্মা সংখিত্তেন ৰুত্তা, ৰিত্থারেন ৰিভত্তা [অৰিভত্তা (স্যা. ক.)], যে অরিযস্স ৰিনযে ৰোহারসমুচ্ছেদায সংৰত্তন্তি; ন ত্ৰেৰ তাৰ অরিযস্স ৰিনযে সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং ৰোহারসমুচ্ছেদো হোতী’’তি.

‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, অরিযস্স ৰিনযে সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং ৰোহারসমুচ্ছেদো হোতি? সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা তথা ধম্মং দেসেতু যথা অরিযস্স ৰিনযে সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং ৰোহারসমুচ্ছেদো হোতী’’তি. ‘‘তেন হি, গহপতি, সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো পোতলিযো গহপতি ভগৰতো পচ্চস্সোসি. ভগৰা এতদৰোচ –

কামাদীনৰকথা

৪২. ‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, কুক্কুরো জিঘচ্ছাদুব্বল্যপরেতো গোঘাতকসূনং পচ্চুপট্ঠিতো অস্স. তমেনং দক্খো গোঘাতকো ৰা গোঘাতকন্তেৰাসী ৰা অট্ঠিকঙ্কলং সুনিক্কন্তং নিক্কন্তং নিম্মংসং লোহিতমক্খিতং উপসুম্ভেয্য [উপচ্ছুভেয্য (সী. পী.), উপচ্ছূভেয্য (স্যা. কং.), উপচ্চুম্ভেয্য (ক.)]. তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, অপি নু খো সো কুক্কুরো অমুং অট্ঠিকঙ্কলং সুনিক্কন্তং নিক্কন্তং নিম্মংসং লোহিতমক্খিতং পলেহন্তো জিঘচ্ছাদুব্বল্যং পটিৰিনেয্যা’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিস্স হেতু’’?

‘‘অদুঞ্হি, ভন্তে, অট্ঠিকঙ্কলং সুনিক্কন্তং নিক্কন্তং নিম্মংসং লোহিতমক্খিতং. যাৰদেৰ পন সো কুক্কুরো কিলমথস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্সাতি. এৰমেৰ খো, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা [বহূপাযাসা (সী. স্যা. কং. পী.)], আদীনৰো এত্থ ভিয্যো’তি. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা যাযং উপেক্খা নানত্তা নানত্তসিতা তং অভিনিৰজ্জেত্ৰা, যাযং উপেক্খা একত্তা একত্তসিতা যত্থ সব্বসো লোকামিসূপাদানা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি তমেৰূপেক্খং ভাৰেতি.

৪৩. ‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, গিজ্ঝো ৰা কঙ্কো ৰা কুললো ৰা মংসপেসিং আদায উড্ডীযেয্য [উড্ডযেয্য (স্যা. পী.)]. তমেনং গিজ্ঝাপি কঙ্কাপি কুললাপি অনুপতিত্ৰা অনুপতিত্ৰা ৰিতচ্ছেয্যুং ৰিস্সজ্জেয্যুং [ৰিরাজেয্যুং (সী. স্যা. কং. পী.)]. তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, সচে সো গিজ্ঝো ৰা কঙ্কো ৰা কুললো ৰা তং মংসপেসিং ন খিপ্পমেৰ পটিনিস্সজ্জেয্য, সো ততোনিদানং মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খ’’ন্তি?

‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘এৰমেৰ খো, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘মংসপেসূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো’তি. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা যাযং উপেক্খা নানত্তা নানত্তসিতা তং অভিনিৰজ্জেত্ৰা যাযং উপেক্খা একত্তা একত্তসিতা যত্থ সব্বসো লোকামিসূপাদানা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি তমেৰূপেক্খং ভাৰেতি.

৪৪. ‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, পুরিসো আদিত্তং তিণুক্কং আদায পটিৰাতং গচ্ছেয্য. তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, সচে সো পুরিসো তং আদিত্তং তিণুক্কং ন খিপ্পমেৰ পটিনিস্সজ্জেয্য তস্স সা আদিত্তা তিণুক্কা হত্থং ৰা দহেয্য বাহুং ৰা দহেয্য অঞ্ঞতরং ৰা অঞ্ঞতরং ৰা অঙ্গপচ্চঙ্গং [দহেয্য. অঞ্ঞতরং ৰা অঙ্গপচ্চঙ্গ (সী. পী.)] দহেয্য, সো ততোনিদানং মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খ’’ন্তি?

‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘এৰমেৰ খো, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘তিণুক্কূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো’তি. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা…পে… তমেৰূপেক্খং ভাৰেতি.

৪৫. ‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, অঙ্গারকাসু সাধিকপোরিসা, পূরা অঙ্গারানং ৰীতচ্চিকানং ৰীতধূমানং. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য জীৰিতুকামো অমরিতুকামো সুখকামো দুক্খপ্পটিক্কূলো. তমেনং দ্ৰে বলৰন্তো পুরিসা নানাবাহাসু গহেত্ৰা অঙ্গারকাসুং উপকড্ঢেয্যুং. তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, অপি নু সো পুরিসো ইতিচিতিচেৰ কাযং সন্নামেয্যা’’তি?

‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিস্স হেতু’’?

‘‘ৰিদিতঞ্হি, ভন্তে, তস্স পুরিসস্স ইমঞ্চাহং অঙ্গারকাসুং পপতিস্সামি, ততোনিদানং মরণং ৰা নিগচ্ছিস্সামি মরণমত্তং ৰা দুক্খ’’ন্তি. ‘‘এৰমেৰ খো, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অঙ্গারকাসূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো’তি. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা…পে… তমেৰূপেক্খং ভাৰেতি.

৪৬. ‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, পুরিসো সুপিনকং পস্সেয্য আরামরামণেয্যকং ৰনরামণেয্যকং ভূমিরামণেয্যকং পোক্খরণিরামণেয্যকং. সো পটিবুদ্ধো ন কিঞ্চি পটিপস্সেয্য [পস্সেয্য (সী. স্যা. কং. পী.)]. এৰমেৰ খো, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সুপিনকূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো’তি…পে… তমেৰূপেক্খং ভাৰেতি.

৪৭. ‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, পুরিসো যাচিতকং ভোগং যাচিত্ৰা যানং ৰা [যানং (স্যা. কং. পী.)] পোরিসেয্যং [পোরোসেয্যং (সী. পী. ক.), ওরোপেয্য (স্যা. কং.)] পৰরমণিকুণ্ডলং. সো তেহি যাচিতকেহি ভোগেহি পুরক্খতো পরিৰুতো অন্তরাপণং পটিপজ্জেয্য. তমেনং জনো দিস্ৰা এৰং ৰদেয্য – ‘ভোগী ৰত, ভো, পুরিসো, এৰং কির ভোগিনো ভোগানি ভুঞ্জন্তী’তি. তমেনং সামিকা যত্থ যত্থেৰ পস্সেয্যুং তত্থ তত্থেৰ সানি হরেয্যুং. তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, অলং নু খো তস্স পুরিসস্স অঞ্ঞথত্তাযা’’তি?

‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিস্স হেতু’’?

‘‘সামিনো হি, ভন্তে, সানি হরন্তী’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যাচিতকূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো’তি…পে… তমেৰূপেক্খং ভাৰেতি.

৪৮. ‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, গামস্স ৰা নিগমস্স ৰা অৰিদূরে তিব্বো ৰনসণ্ডো. তত্রস্স রুক্খো সম্পন্নফলো চ উপপন্নফলো [উপ্পন্নফলো (স্যা.)] চ, ন চস্সু কানিচি ফলানি ভূমিযং পতিতানি. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য ফলত্থিকো ফলগৰেসী ফলপরিযেসনং চরমানো. সো তং ৰনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৰা তং রুক্খং পস্সেয্য সম্পন্নফলঞ্চ উপপন্নফলঞ্চ. তস্স এৰমস্স – ‘অযং খো রুক্খো সম্পন্নফলো চ উপপন্নফলো চ, নত্থি চ কানিচি ফলানি ভূমিযং পতিতানি. জানামি খো পনাহং রুক্খং আরোহিতুং [আরুহিতুং (সী.)]. যংনূনাহং ইমং রুক্খং আরোহিত্ৰা যাৰদত্থঞ্চ খাদেয্যং উচ্ছঙ্গঞ্চ পূরেয্য’ন্তি. সো তং রুক্খং আরোহিত্ৰা যাৰদত্থঞ্চ খাদেয্য উচ্ছঙ্গঞ্চ পূরেয্য. অথ দুতিযো পুরিসো আগচ্ছেয্য ফলত্থিকো ফলগৰেসী ফলপরিযেসনং চরমানো তিণ্হং কুঠারিং [কুধারিং (স্যা. কং. ক.)] আদায. সো তং ৰনসণ্ডং অজ্ঝোগাহেত্ৰা তং রুক্খং পস্সেয্য সম্পন্নফলঞ্চ উপপন্নফলঞ্চ. তস্স এৰমস্স – ‘অযং খো রুক্খো সম্পন্নফলো চ উপপন্নফলো চ, নত্থি চ কানিচি ফলানি ভূমিযং পতিতানি. ন খো পনাহং জানামি রুক্খং আরোহিতুং. যংনূনাহং ইমং রুক্খং মূলতো ছেত্ৰা যাৰদত্থঞ্চ খাদেয্যং উচ্ছঙ্গঞ্চ পূরেয্য’ন্তি. সো তং রুক্খং মূলতোৰ ছিন্দেয্য. তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, অমুকো [অসু (সী. পী.)] যো সো পুরিসো পঠমং রুক্খং আরূল়্হো সচে সো ন খিপ্পমেৰ ওরোহেয্য তস্স সো রুক্খো পপতন্তো হত্থং ৰা ভঞ্জেয্য পাদং ৰা ভঞ্জেয্য অঞ্ঞতরং ৰা অঞ্ঞতরং ৰা অঙ্গপচ্চঙ্গং ভঞ্জেয্য, সো ততোনিদানং মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খ’’ন্তি?

‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘এৰমেৰ খো, গহপতি, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘রুক্খফলূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো’তি. এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা যাযং উপেক্খা নানত্তা নানত্তসিতা তং অভিনিৰজ্জেত্ৰা যাযং উপেক্খা একত্তা একত্তসিতা যত্থ সব্বসো লোকামিসূপাদানা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি তমেৰূপেক্খং ভাৰেতি.

৪৯. ‘‘স খো সো, গহপতি, অরিযসাৰকো ইমংযেৰ অনুত্তরং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং আগম্ম অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি.

‘‘স খো সো, গহপতি, অরিযসাৰকো ইমংযেৰ অনুত্তরং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং আগম্ম দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.

‘‘স খো সো, গহপতি, অরিযসাৰকো ইমংযেৰ অনুত্তরং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং আগম্ম আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতা খো, গহপতি, অরিযস্স ৰিনযে সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং ৰোহারসমুচ্ছেদো হোতি.

৫০. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, যথা অরিযস্স ৰিনযে সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং ৰোহারসমুচ্ছেদো হোতি, অপি নু ত্ৰং এৰরূপং ৰোহারসমুচ্ছেদং অত্তনি সমনুপস্সসী’’তি? ‘‘কো চাহং, ভন্তে, কো চ অরিযস্স ৰিনযে সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং ৰোহারসমুচ্ছেদো! আরকা অহং, ভন্তে, অরিযস্স ৰিনযে সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং ৰোহারসমুচ্ছেদা. মযঞ্হি, ভন্তে, পুব্বে অঞ্ঞতিত্থিযে পরিব্বাজকে অনাজানীযেৰ সমানে আজানীযাতি অমঞ্ঞিম্হ, অনাজানীযেৰ সমানে আজানীযভোজনং ভোজিম্হ, অনাজানীযেৰ সমানে আজানীযঠানে ঠপিম্হ; ভিক্খূ পন মযং, ভন্তে, আজানীযেৰ সমানে অনাজানীযাতি অমঞ্ঞিম্হ, আজানীযেৰ সমানে অনাজানীযভোজনং ভোজিম্হ, আজানীযেৰ সমানে অনাজানীযঠানে ঠপিম্হ; ইদানি পন মযং, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযে পরিব্বাজকে অনাজানীযেৰ সমানে অনাজানীযাতি জানিস্সাম, অনাজানীযেৰ সমানে অনাজানীযভোজনং ভোজেস্সাম, অনাজানীযেৰ সমানে অনাজানীযঠানে ঠপেস্সাম. ভিক্খূ পন মযং, ভন্তে, আজানীযেৰ সমানে আজানীযাতি জানিস্সাম আজানীযেৰ সমানে আজানীযভোজনং ভোজেস্সাম, আজানীযেৰ সমানে আজানীযঠানে ঠপেস্সাম. অজনেসি ৰত মে, ভন্তে, ভগৰা সমণেসু সমণপ্পেমং, সমণেসু সমণপ্পসাদং, সমণেসু সমণগারৰং. অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে! সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য, চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তীতি; এৰমেৰং খো, ভন্তে, ভগৰতা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি.

পোতলিযসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.