১০. অপণ্ণকসুত্তং
৯২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসলেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন সালা নাম কোসলানং ব্রাহ্মণগামো তদৰসরি. অস্সোসুং খো সালেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু ভো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো কোসলেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং সালং অনুপ্পত্তো. তং খো পন ভৰন্তং গোতমং এৰং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি. সো ইমং লোকং সদেৰকং সমারকং সব্রহ্মকং সস্সমণব্রাহ্মণিং পজং সদেৰমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথারূপানং অরহতং দস্সনং হোতী’’তি. অথ খো সালেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা অপ্পেকচ্চে ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু; সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে ভগৰতো সন্তিকে নামগোত্তং সাৰেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু.
৯৩. একমন্তং নিসিন্নে খো সালেয্যকে ব্রাহ্মণগহপতিকে ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘অত্থি পন ৰো, গহপতযো, কোচি মনাপো সত্থা যস্মিং ৰো আকারৰতী সদ্ধা পটিলদ্ধা’’তি? ‘‘নত্থি খো নো, ভন্তে, কোচি মনাপো সত্থা যস্মিং নো আকারৰতী সদ্ধা পটিলদ্ধা’’তি. ‘‘মনাপং ৰো, গহপতযো, সত্থারং অলভন্তেহি অযং অপণ্ণকো ধম্মো সমাদায ৰত্তিতব্বো. অপণ্ণকো হি, গহপতযো, ধম্মো সমত্তো সমাদিন্নো, সো ৰো ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখায. কতমো চ, গহপতযো, অপণ্ণকো ধম্মো’’?
৯৪. ‘‘সন্তি, গহপতযো, একে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং; নত্থি সুকতদুক্কটানং [সুকটদুক্কটানং (সী. স্যা. কং. পী.)] কম্মানং ফলং ৰিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পরো লোকো; নত্থি মাতা, নত্থি পিতা; নত্থি সত্তা ওপপাতিকা; নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা [সমগ্গতা (ক.)] সম্মা পটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. তেসংযেৰ খো, গহপতযো, সমণব্রাহ্মণানং একে সমণব্রাহ্মণা উজুৰিপচ্চনীকৰাদা. তে এৰমাহংসু – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং; অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো; অত্থি অযং লোকো, অত্থি পরো লোকো; অত্থি মাতা, অত্থি পিতা; অত্থি সত্তা ওপপাতিকা; অত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মা পটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, গহপতযো – ‘ননুমে সমণব্রাহ্মণা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স উজুৰিপচ্চনীকৰাদা’’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.
৯৫. ‘‘তত্র, গহপতযো, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি তেসমেতং পাটিকঙ্খং? যমিদং [যদিদং (ক.)] কাযসুচরিতং, ৰচীসুচরিতং, মনোসুচরিতং – ইমে তযো কুসলে ধম্মে অভিনিৰজ্জেত্ৰা [অভিনিব্বজ্জেত্ৰা (স্যা. কং.), অভিনিব্বিজ্জিত্ৰা (ক.)] যমিদং [যদিদং (ক.)] কাযদুচ্চরিতং, ৰচীদুচ্চরিতং, মনোদুচ্চরিতং – ইমে তযো অকুসলে ধম্মে সমাদায ৰত্তিস্সন্তি. তং কিস্স হেতু? ন হি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা পস্সন্তি অকুসলানং ধম্মানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং, কুসলানং ধম্মানং নেক্খম্মে আনিসংসং ৰোদানপক্খং. সন্তংযেৰ পন পরং লোকং ‘নত্থি পরো লোকো’ তিস্স দিট্ঠি হোতি; সাস্স হোতি মিচ্ছাদিট্ঠি. সন্তংযেৰ খো পন পরং লোকং ‘নত্থি পরো লোকো’তি সঙ্কপ্পেতি; স্ৰাস্স হোতি মিচ্ছাসঙ্কপ্পো. সন্তংযেৰ খো পন পরং লোকং ‘নত্থি পরো লোকো’তি ৰাচং ভাসতি; সাস্স হোতি মিচ্ছাৰাচা. সন্তংযেৰ খো পন পরং লোকং ‘নত্থি পরো লোকো’তি আহ; যে তে অরহন্তো পরলোকৰিদুনো তেসমযং পচ্চনীকং করোতি. সন্তংযেৰ খো পন পরং লোকং ‘নত্থি পরো লোকো’তি পরং সঞ্ঞাপেতি [পঞ্ঞাপেতি (ক.)]; সাস্স হোতি অসদ্ধম্মসঞ্ঞত্তি [অস্সদ্ধম্মপঞ্ঞত্তি (ক.)]. তায চ পন অসদ্ধম্মসঞ্ঞত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. ইতি পুব্বেৰ খো পনস্স সুসীল্যং পহীনং হোতি, দুস্সীল্যং পচ্চুপট্ঠিতং – অযঞ্চ মিচ্ছাদিট্ঠি মিচ্ছাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাৰাচা অরিযানং পচ্চনীকতা অসদ্ধম্মসঞ্ঞত্তি অত্তুক্কংসনা পরৰম্ভনা. এৰমস্সিমে [এৰং’সি’মে’ (সী. স্যা. কং. পী.)] অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা.
‘‘তত্র, গহপতযো, ৰিঞ্ঞূ পুরিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সচে খো নত্থি পরো লোকো এৰমযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো কাযস্স ভেদা সোত্থিমত্তানং করিস্সতি; সচে খো অত্থি পরো লোকো এৰমযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জিস্সতি. কামং খো পন মাহু পরো লোকো, হোতু নেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং সচ্চং ৰচনং; অথ চ পনাযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিঞ্ঞূনং গারয্হো – দুস্সীলো পুরিসপুগ্গলো মিচ্ছাদিট্ঠি নত্থিকৰাদো’তি. সচে খো অত্থেৰ পরো লোকো, এৰং ইমস্স ভোতো পুরিসপুগ্গলস্স উভযত্থ কলিগ্গহো – যঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিঞ্ঞূনং গারয্হো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জিস্সতি. এৰমস্সাযং অপণ্ণকো ধম্মো দুস্সমত্তো সমাদিন্নো, একংসং ফরিত্ৰা তিট্ঠতি, রিঞ্চতি কুসলং ঠানং.
৯৬. ‘‘তত্র, গহপতযো, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘অত্থি দিন্নং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি তেসমেতং পাটিকঙ্খং? যমিদং কাযদুচ্চরিতং, ৰচীদুচ্চরিতং, মনোদুচ্চরিতং – ইমে তযো অকুসলে ধম্মে অভিনিৰজ্জেত্ৰা যমিদং কাযসুচরিতং, ৰচীসুচরিতং, মনোসুচরিতং – ইমে তযো কুসলে ধম্মে সমাদায ৰত্তিস্সন্তি. তং কিস্স হেতু? পস্সন্তি হি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অকুসলানং ধম্মানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং, কুসলানং ধম্মানং নেক্খম্মে আনিসংসং ৰোদানপক্খং. সন্তংযেৰ খো পন পরং লোকং ‘অত্থি পরো লোকো’ তিস্স দিট্ঠি হোতি; সাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি. সন্তংযেৰ খো পন পরং লোকং ‘অত্থি পরো লোকো’তি সঙ্কপ্পেতি; স্ৰাস্স হোতি সম্মাসঙ্কপ্পো. সন্তংযেৰ খো পন পরং লোকং ‘অত্থি পরো লোকো’তি ৰাচং ভাসতি; সাস্স হোতি সম্মাৰাচা. সন্তংযেৰ খো পন পরং লোকং ‘অত্থি পরো লোকো’তি আহ; যে তে অরহন্তো পরলোকৰিদুনো তেসমযং ন পচ্চনীকং করোতি. সন্তংযেৰ খো পন পরং লোকং ‘অত্থি পরো লোকো’তি পরং সঞ্ঞাপেতি; সাস্স হোতি সদ্ধম্মসঞ্ঞত্তি. তায চ পন সদ্ধম্মসঞ্ঞত্তিযা নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. ইতি পুব্বেৰ খো পনস্স দুস্সীল্যং পহীনং হোতি, সুসীল্যং পচ্চুপট্ঠিতং – অযঞ্চ সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৰাচা অরিযানং অপচ্চনীকতা সদ্ধম্মসঞ্ঞত্তি অনত্তুক্কংসনা অপরৰম্ভনা. এৰমস্সিমে অনেকে কুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা.
‘‘তত্র, গহপতযো, ৰিঞ্ঞূ পুরিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সচে খো অত্থি পরো লোকো, এৰমযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সতি. কামং খো পন মাহু পরো লোকো, হোতু নেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং সচ্চং ৰচনং; অথ চ পনাযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিঞ্ঞূনং পাসংসো – সীলৰা পুরিসপুগ্গলো সম্মাদিট্ঠি অত্থিকৰাদো’তি. সচে খো অত্থেৰ পরো লোকো, এৰং ইমস্স ভোতো পুরিসপুগ্গলস্স উভযত্থ কটগ্গহো – যঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিঞ্ঞূনং পাসংসো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সতি. এৰমস্সাযং অপণ্ণকো ধম্মো সুসমত্তো সমাদিন্নো, উভযংসং ফরিত্ৰা তিট্ঠতি, রিঞ্চতি অকুসলং ঠানং.
৯৭. ‘‘সন্তি, গহপতযো, একে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘করোতো কারযতো, ছিন্দতো ছেদাপযতো, পচতো পাচাপযতো, সোচযতো সোচাপযতো, কিলমতো কিলমাপযতো, ফন্দতো ফন্দাপযতো, পাণমতিপাতযতো [পাণমতিমাপযতো (সী. পী.), পাণমতিপাতাপযতো (স্যা. কং.), পাণমতিপাপযতো (ক.)], অদিন্নং আদিযতো, সন্ধিং ছিন্দতো, নিল্লোপং হরতো, একাগারিকং করোতো, পরিপন্থে তিট্ঠতো, পরদারং গচ্ছতো, মুসা ভণতো; করোতো ন করীযতি পাপং. খুরপরিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৰিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং করেয্য, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো, ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো, পচন্তো পাচেন্তো; নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. উত্তরঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য দদন্তো দাপেন্তো, যজন্তো যজাপেন্তো; নত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেন [সচ্চৰাচেন (ক.)] নত্থি পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’তি. তেসংযেৰ খো, গহপতযো, সমণব্রাহ্মণানং একে সমণব্রাহ্মণা উজুৰিপচ্চনীকৰাদা তে এৰমাহংসু – ‘করোতো কারযতো, ছিন্দতো ছেদাপযতো, পচতো পাচাপযতো, সোচযতো সোচাপযতো, কিলমতো কিলমাপযতো, ফন্দতো ফন্দাপযতো, পাণমতিপাতযতো, অদিন্নং আদিযতো, সন্ধিং ছিন্দতো, নিল্লোপং হরতো, একাগারিকং করোতো, পরিপন্থে তিট্ঠতো, পরদারং গচ্ছতো, মুসা ভণতো; করোতো করীযতি পাপং. খুরপরিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৰিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং করেয্য, অত্থি ততোনিদানং পাপং, অত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো, ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো, পচন্তো পাচেন্তো; অত্থি ততোনিদানং পাপং, অত্থি পাপস্স আগমো. উত্তরঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য দদন্তো দাপেন্তো, যজন্তো যজাপেন্তো; অত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেন অত্থি পুঞ্ঞং, অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, গহপতযো, ননুমে সমণব্রাহ্মণা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স উজুৰিপচ্চনীকৰাদা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.
৯৮. ‘‘তত্র, গহপতযো, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘করোতো কারযতো, ছিন্দতো ছেদাপযতো, পচতো পাচাপযতো, সোচযতো সোচাপযতো, কিলমতো কিলমাপযতো, ফন্দতো ফন্দাপযতো, পাণমতিপাতযতো, অদিন্নং আদিযতো, সন্ধিং ছিন্দতো, নিল্লোপং হরতো, একাগারিকং করোতো, পরিপন্থে তিট্ঠতো, পরদারং গচ্ছতো, মুসা ভণতো; করোতো ন করীযতি পাপং. খুরপরিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৰিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং করেয্য, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো…পে… দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেন নত্থি পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’তি তেসমেতং পাটিকঙ্খং? যমিদং কাযসুচরিতং, ৰচীসুচরিতং, মনোসুচরিতং – ইমে তযো কুসলে ধম্মে অভিনিৰজ্জেত্ৰা যমিদং কাযদুচ্চরিতং, ৰচীদুচ্চরিতং, মনোদুচ্চরিতং – ইমে তযো অকুসলে ধম্মে সমাদায ৰত্তিস্সন্তি. তং কিস্স হেতু? ন হি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা পস্সন্তি অকুসলানং ধম্মানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং, কুসলানং ধম্মানং নেক্খম্মে আনিসংসং ৰোদানপক্খং. সন্তংযেৰ খো পন কিরিযং ‘নত্থি কিরিযা’ তিস্স দিট্ঠি হোতি; সাস্স হোতি মিচ্ছাদিট্ঠি. সন্তংযেৰ খো পন কিরিযং ‘নত্থি কিরিযা’তি সঙ্কপ্পেতি; স্ৰাস্স হোতি মিচ্ছাসঙ্কপ্পো. সন্তংযেৰ খো পন কিরিযং ‘নত্থি কিরিযা’তি ৰাচং ভাসতি; সাস্স হোতি মিচ্ছাৰাচা. সন্তংযেৰ খো পন কিরিযং ‘নত্থি কিরিযা’তি আহ, যে তে অরহন্তো কিরিযৰাদা তেসমযং পচ্চনীকং করোতি. সন্তংযেৰ খো পন কিরিযং ‘নত্থি কিরিযা’তি পরং সঞ্ঞাপেতি; সাস্স হোতি অসদ্ধম্মসঞ্ঞত্তি. তায চ পন অসদ্ধম্মসঞ্ঞত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. ইতি পুব্বেৰ খো পনস্স সুসীল্যং পহীনং হোতি, দুস্সীল্যং পচ্চুপট্ঠিতং – অযঞ্চ মিচ্ছাদিট্ঠি মিচ্ছাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাৰাচা অরিযানং পচ্চনীকতা অসদ্ধম্মসঞ্ঞত্তি অত্তুক্কংসনা পরৰম্ভনা. এৰমস্সিমে অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা.
‘‘তত্র, গহপতযো, ৰিঞ্ঞূ পুরিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সচে খো নত্থি কিরিযা, এৰমযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো কাযস্স ভেদা সোত্থিমত্তানং করিস্সতি; সচে খো অত্থি কিরিযা এৰমযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জিস্সতি. কামং খো পন মাহু কিরিযা, হোতু নেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং সচ্চং ৰচনং; অথ চ পনাযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিঞ্ঞূনং গারয্হো – দুস্সীলো পুরিসপুগ্গলো মিচ্ছাদিট্ঠি অকিরিযৰাদো’তি. সচে খো অত্থেৰ কিরিযা, এৰং ইমস্স ভোতো পুরিসপুগ্গলস্স উভযত্থ কলিগ্গহো – যঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিঞ্ঞূনং গারয্হো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জিস্সতি. এৰমস্সাযং অপণ্ণকো ধম্মো দুস্সমত্তো সমাদিন্নো, একংসং ফরিত্ৰা তিট্ঠতি, রিঞ্চতি কুসলং ঠানং.
৯৯. ‘‘তত্র, গহপতযো, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘করোতো কারযতো, ছিন্দতো ছেদাপযতো, পচতো পাচাপযতো, সোচযতো সোচাপযতো, কিলমতো কিলমাপযতো, ফন্দতো ফন্দাপযতো, পাণমতিপাতযতো, অদিন্নং আদিযতো, সন্ধিং ছিন্দতো, নিল্লোপং হরতো, একাগারিকং করোতো, পরিপন্থে তিট্ঠতো, পরদারং গচ্ছতো, মুসা ভণতো; করোতো করীযতি পাপং. খুরপরিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৰিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং করেয্য, অত্থি ততোনিদানং পাপং, অত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো, ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো, পচন্তো পাচেন্তো, অত্থি ততোনিদানং পাপং, অত্থি পাপস্স আগমো. উত্তরঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য দদন্তো দাপেন্তো, যজন্তো যজাপেন্তো, অত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেন অত্থি পুঞ্ঞং, অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’তি তেসমেতং পাটিকঙ্খং? যমিদং কাযদুচ্চরিতং, ৰচীদুচ্চরিতং, মনোদুচ্চরিতং – ইমে তযো অকুসলে ধম্মে অভিনিৰজ্জেত্ৰা যমিদং কাযসুচরিতং, ৰচীসুচরিতং, মনোসুচরিতং – ইমে তযো কুসলে ধম্মে সমাদায ৰত্তিস্সন্তি. তং কিস্স হেতু? পস্সন্তি হি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অকুসলানং ধম্মানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং, কুসলানং ধম্মানং নেক্খম্মে আনিসংসং ৰোদানপক্খং. সন্তংযেৰ খো পন কিরিযং ‘অত্থি কিরিযা’ তিস্স দিট্ঠি হোতি; সাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি. সন্তংযেৰ খো পন কিরিযং ‘অত্থি কিরিযা’তি সঙ্কপ্পেতি; স্ৰাস্স হোতি সম্মাসঙ্কপ্পো. সন্তংযেৰ খো পন কিরিযং ‘অত্থি কিরিযা’তি ৰাচং ভাসতি; সাস্স হোতি সম্মাৰাচা. সন্তংযেৰ খো পন কিরিযং ‘অত্থি কিরিযা’তি আহ; যে তে অরহন্তো কিরিযৰাদা তেসমযং ন পচ্চনীকং করোতি. সন্তংযেৰ খো পন কিরিযং ‘অত্থি কিরিযা’তি পরং সঞ্ঞাপেতি; সাস্স হোতি সদ্ধম্মসঞ্ঞত্তি. তায চ পন সদ্ধম্মসঞ্ঞত্তিযা নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. ইতি পুব্বেৰ খো পনস্স দুস্সীল্যং পহীনং হোতি, সুসীল্যং পচ্চুপট্ঠিতং – অযঞ্চ সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৰাচা অরিযানং অপচ্চনীকতা সদ্ধম্মসঞ্ঞত্তি অনত্তুক্কংসনা অপরৰম্ভনা. এৰমস্সিমে অনেকে কুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা.
‘‘তত্র, গহপতযো, ৰিঞ্ঞূ পুরিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সচে খো অত্থি কিরিযা, এৰমযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সতি. কামং খো পন মাহু কিরিযা, হোতু নেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং সচ্চং ৰচনং; অথ চ পনাযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিঞ্ঞূনং পাসংসো – সীলৰা পুরিসপুগ্গলো সম্মাদিট্ঠি কিরিযৰাদো’তি. সচে খো অত্থেৰ কিরিযা, এৰং ইমস্স ভোতো পুরিসপুগ্গলস্স উভযত্থ কটগ্গহো – যঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিঞ্ঞূনং পাসংসো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সতি. এৰমস্সাযং অপণ্ণকো ধম্মো সুসমত্তো সমাদিন্নো, উভযংসং ফরিত্ৰা তিট্ঠতি, রিঞ্চতি অকুসলং ঠানং.
১০০. ‘‘সন্তি, গহপতযো, একে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো সত্তানং সংকিলেসায; অহেতূ অপ্পচ্চযা সত্তা সংকিলিস্সন্তি. নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা; অহেতূ অপ্পচ্চযা সত্তা ৰিসুজ্ঝন্তি. নত্থি বলং, নত্থি ৰীরিযং [ৰিরিযং (সী. স্যা. কং. পী.)], নত্থি পুরিসথামো, নত্থি পুরিসপরক্কমো; সব্বে সত্তা সব্বে পাণা সব্বে ভূতা সব্বে জীৰা অৰসা অবলা অৰীরিযা নিযতিসংগতিভাৰপরিণতা ছস্ৰেৰাভিজাতীসু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তী’তি. তেসংযেৰ খো, গহপতযো, সমণব্রাহ্মণানং একে সমণব্রাহ্মণা উজুৰিপচ্চনীকৰাদা. তে এৰমাহংসু – ‘অত্থি হেতু, অত্থি পচ্চযো সত্তানং সংকিলেসায; সহেতূ সপ্পচ্চযা সত্তা সংকিলিস্সন্তি. অত্থি হেতু, অত্থি পচ্চযো সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা; সহেতূ সপ্পচ্চযা সত্তা ৰিসুজ্ঝন্তি. অত্থি বলং, অত্থি ৰীরিযং, অত্থি পুরিসথামো, অত্থি পুরিসপরক্কমো; ন সব্বে সত্তা সব্বে পাণা সব্বে ভূতা সব্বে জীৰা অৰসা অবলা অৰীরিযা [অত্থি পুরিসপরক্কমো, সব্বে সত্তা… সৰসা সবলা সৰীরিযা (স্যা. কং. ক.)] নিযতিসংগতিভাৰপরিণতা ছস্ৰেৰাভিজাতীসু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, গহপতযো, ননুমে সমণব্রাহ্মণা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স উজুৰিপচ্চনীকৰাদা’তি? ‘এৰং, ভন্তে’.
১০১. ‘‘তত্র, গহপতযো, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো সত্তানং সংকিলেসায; অহেতূ অপ্পচ্চযা সত্তা সংকিলিস্সন্তি. নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা; অহেতূ অপ্পচ্চযা সত্তা ৰিসুজ্ঝন্তি. নত্থি বলং, নত্থি ৰীরিযং, নত্থি পুরিসথামো, নত্থি পুরিসপরক্কমো; সব্বে সত্তা সব্বে পাণা সব্বে ভূতা সব্বে জীৰা অৰসা অবলা অৰীরিযা নিযতিসংগতিভাৰপরিণতা ছস্ৰেৰাভিজাতীসু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তী’তি তেসমেতং পাটিকঙ্খং? যমিদং কাযসুচরিতং, ৰচীসুচরিতং, মনোসুচরিতং – ইমে তযো কুসলে ধম্মে অভিনিৰজ্জেত্ৰা যমিদং কাযদুচ্চরিতং, ৰচীদুচ্চরিতং, মনোদুচ্চরিতং – ইমে তযো অকুসলে ধম্মে সমাদায ৰত্তিস্সন্তি. তং কিস্স হেতু? ন হি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা পস্সন্তি অকুসলানং ধম্মানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং, কুসলানং ধম্মানং নেক্খম্মে আনিসংসং ৰোদানপক্খং. সন্তংযেৰ খো পন হেতুং ‘নত্থি হেতূ’ তিস্স দিট্ঠি হোতি; সাস্স হোতি মিচ্ছাদিট্ঠি. সন্তংযেৰ খো পন হেতুং ‘নত্থি হেতূ’তি সঙ্কপ্পেতি; স্ৰাস্স হোতি মিচ্ছাসঙ্কপ্পো. সন্তংযেৰ খো পন হেতুং ‘নত্থি হেতূ’তি ৰাচং ভাসতি; সাস্স হোতি মিচ্ছাৰাচা. সন্তংযেৰ খো পন হেতুং ‘নত্থি হেতূ’তি আহ; যে তে অরহন্তো হেতুৰাদা তেসমযং পচ্চনীকং করোতি. সন্তংযেৰ খো পন হেতুং ‘নত্থি হেতূ’তি পরং সঞ্ঞাপেতি; সাস্স হোতি অসদ্ধম্মসঞ্ঞত্তি. তায চ পন অসদ্ধম্মসঞ্ঞত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পরং ৰম্ভেতি. ইতি পুব্বেৰ খো পনস্স সুসীল্যং পহীনং হোতি, দুস্সীল্যং পচ্চুপট্ঠিতং – অযঞ্চ মিচ্ছাদিট্ঠি মিচ্ছাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাৰাচা অরিযানং পচ্চনীকতা অসদ্ধম্মসঞ্ঞত্তি অত্তানুক্কংসনা পরৰম্ভনা. এৰমস্সিমে অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা.
‘‘তত্র, গহপতযো, ৰিঞ্ঞূ পুরিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সচে খো নত্থি হেতু, এৰমযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সোত্থিমত্তানং করিস্সতি; সচে খো অত্থি হেতু, এৰমযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জিস্সতি. কামং খো পন মাহু হেতু, হোতু নেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং সচ্চং ৰচনং; অথ চ পনাযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিঞ্ঞূনং গারয্হো – দুস্সীলো পুরিসপুগ্গলো মিচ্ছাদিট্ঠি অহেতুকৰাদো’তি. সচে খো অত্থেৰ হেতু, এৰং ইমস্স ভোতো পুরিসপুগ্গলস্স উভযত্থ কলিগ্গহো – যঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিঞ্ঞূনং গারয্হো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জিস্সতি. এৰমস্সাযং অপণ্ণকো ধম্মো দুস্সমত্তো সমাদিন্নো, একংসং ফরিত্ৰা তিট্ঠতি, রিঞ্চতি কুসলং ঠানং.
১০২. ‘‘তত্র, গহপতযো, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘অত্থি হেতু, অত্থি পচ্চযো সত্তানং সংকিলেসায; সহেতূ সপ্পচ্চযা সত্তা সংকিলিস্সন্তি. অত্থি হেতু, অত্থি পচ্চযো সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা; সহেতূ সপ্পচ্চযা সত্তা ৰিসুজ্ঝন্তি. অত্থি বলং, অত্থি ৰীরিযং, অত্থি পুরিসথামো, অত্থি পুরিসপরক্কমো; ন সব্বে সত্তা সব্বে পাণা সব্বে ভূতা সব্বে জীৰা অৰসা অবলা অৰীরিযা নিযতিসংগতিভাৰপরিণতা ছস্ৰেৰাভিজাতীসু সুখদুক্খং পটিসংৰেদেন্তী’তি তেসমেতং পাটিকঙ্খং? যমিদং কাযদুচ্চরিতং, ৰচীদুচ্চরিতং, মনোদুচ্চরিতং – ইমে তযো অকুসলে ধম্মে অভিনিৰজ্জেত্ৰা যমিদং কাযসুচরিতং, ৰচীসুচরিতং, মনোসুচরিতং – ইমে তযো কুসলে ধম্মে সমাদায ৰত্তিস্সন্তি. তং কিস্স হেতু? পস্সন্তি হি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অকুসলানং ধম্মানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং, কুসলানং ধম্মানং নেক্খম্মে আনিসংসং ৰোদানপক্খং. সন্তংযেৰ খো পন হেতুং ‘অত্থি হেতূ’ তিস্স দিট্ঠি হোতি; সাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি. সন্তংযেৰ খো পন হেতুং ‘অত্থি হেতূ’তি সঙ্কপ্পেতি; স্ৰাস্স হোতি সম্মাসঙ্কপ্পো. সন্তংযেৰ খো পন হেতুং ‘অত্থি হেতূ’তি ৰাচং ভাসতি; সাস্স হোতি সম্মাৰাচা. সন্তংযেৰ খো পন হেতুং ‘অত্থি হেতূ’তি আহ, যে তে অরহন্তো হেতুৰাদা তেসমযং ন পচ্চনীকং করোতি. সন্তংযেৰ খো পন হেতুং ‘অত্থি হেতূ’তি পরং সঞ্ঞাপেতি; সাস্স হোতি সদ্ধম্মসঞ্ঞত্তি. তায চ পন সদ্ধম্মসঞ্ঞত্তিযা নেৰত্তানুক্কংসেতি, ন পরং ৰম্ভেতি. ইতি পুব্বেৰ খো পনস্স দুস্সীল্যং পহীনং হোতি, সুসীল্যং পচ্চুপট্ঠিতং – অযঞ্চ সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৰাচা অরিযানং অপচ্চনীকতা সদ্ধম্মসঞ্ঞত্তি অনত্তুক্কংসনা অপরৰম্ভনা. এৰমস্সিমে অনেকে কুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা.
‘‘তত্র, গহপতযো, ৰিঞ্ঞূ পুরিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সচে খো অত্থি হেতু, এৰমযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সতি. কামং খো পন মাহু হেতু, হোতু নেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং সচ্চং ৰচনং; অথ চ পনাযং ভৰং পুরিসপুগ্গলো দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিঞ্ঞূনং পাসংসো – সীলৰা পুরিসপুগ্গলো সম্মাদিট্ঠি হেতুৰাদো’তি. সচে খো অত্থি হেতু, এৰং ইমস্স ভোতো পুরিসপুগ্গলস্স উভযত্থ কটগ্গহো – যঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিঞ্ঞূনং পাসংসো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সতি. এৰমস্সাযং অপণ্ণকো ধম্মো সুসমত্তো সমাদিন্নো, উভযংসং ফরিত্ৰা তিট্ঠতি, রিঞ্চতি অকুসলং ঠানং.
১০৩. ‘‘সন্তি, গহপতযো, একে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘নত্থি সব্বসো আরুপ্পা’তি. তেসংযেৰ খো, গহপতযো, সমণব্রাহ্মণানং একে সমণব্রাহ্মণা উজুৰিপচ্চনীকৰাদা. তে এৰমাহংসু – ‘অত্থি সব্বসো আরুপ্পা’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, গহপতযো, ননুমে সমণব্রাহ্মণা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স উজুৰিপচ্চনীকৰাদা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘তত্র, গহপতযো, ৰিঞ্ঞূ পুরিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – যে খো তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘নত্থি সব্বসো আরুপ্পা’তি, ইদং মে অদিট্ঠং; যেপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘অত্থি সব্বসো আরুপ্পা’তি, ইদং মে অৰিদিতং. অহঞ্চেৰ [অহঞ্চে (?)] খো পন অজানন্তো অপস্সন্তো একংসেন আদায ৰোহরেয্যং – ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞন্তি, ন মেতং অস্স পতিরূপং. যে খো তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘নত্থি সব্বসো আরুপ্পা’তি, সচে তেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং সচ্চং ৰচনং, ঠানমেতং ৰিজ্জতি – যে তে দেৰা রূপিনো মনোমযা, অপণ্ণকং মে তত্রূপপত্তি ভৰিস্সতি. যে পন তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘অত্থি সব্বসো আরুপ্পা’তি, সচে তেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং সচ্চং ৰচনং, ঠানমেতং ৰিজ্জতি – যে তে দেৰা অরূপিনো সঞ্ঞামযা, অপণ্ণকং মে তত্রূপপত্তি ভৰিস্সতি. দিস্সন্তি খো পন রূপাধিকরণং [রূপকারণা (ক.)] দণ্ডাদান-সত্থাদান-কলহ-ৰিগ্গহ-ৰিৰাদ-তুৰংতুৰং-পেসুঞ্ঞ-মুসাৰাদা. ‘নত্থি খো পনেতং সব্বসো অরূপে’’’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায রূপানংযেৰ নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায পটিপন্নো হোতি.
১০৪. ‘‘সন্তি, গহপতযো, একে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘নত্থি সব্বসো ভৰনিরোধো’তি. তেসংযেৰ খো, গহপতযো, সমণব্রাহ্মণানং একে সমণব্রাহ্মণা উজুৰিপচ্চনীকৰাদা. তে এৰমাহংসু – ‘অত্থি সব্বসো ভৰনিরোধো’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, গহপতযো, ননুমে সমণব্রাহ্মণা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স উজুৰিপচ্চনীকৰাদা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘তত্র, গহপতযো, ৰিঞ্ঞূ পুরিসো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – যে খো তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘নত্থি সব্বসো ভৰনিরোধো’তি, ইদং মে অদিট্ঠং; যেপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘অত্থি সব্বসো ভৰনিরোধো’তি, ইদং মে অৰিদিতং. অহঞ্চেৰ খো পন অজানন্তো অপস্সন্তো একংসেন আদায ৰোহরেয্যং – ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞন্তি, ন মেতং অস্স পতিরূপং. যে খো তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘নত্থি সব্বসো ভৰনিরোধো’তি, সচে তেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং সচ্চং ৰচনং, ঠানমেতং ৰিজ্জতি – যে তে দেৰা অরূপিনো সঞ্ঞামযা অপণ্ণকং মে তত্রূপপত্তি ভৰিস্সতি. যে পন তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘অত্থি সব্বসো ভৰনিরোধো’তি, সচে তেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং সচ্চং ৰচনং, ঠানমেতং ৰিজ্জতি – যং দিট্ঠেৰ ধম্মে পরিনিব্বাযিস্সামি. যে খো তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘নত্থি সব্বসো ভৰনিরোধো’তি, তেসমযং দিট্ঠি সারাগায [সরাগায (স্যা. কং.)] সন্তিকে, সংযোগায সন্তিকে, অভিনন্দনায সন্তিকে, অজ্ঝোসানায সন্তিকে, উপাদানায সন্তিকে. যে পন তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘অত্থি সব্বসো ভৰনিরোধো’তি, তেসমযং দিট্ঠি অসারাগায সন্তিকে, অসংযোগায সন্তিকে, অনভিনন্দনায সন্তিকে, অনজ্ঝোসানায সন্তিকে, অনুপাদানায সন্তিকে’’’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায ভৰানংযেৰ নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায পটিপন্নো হোতি.
১০৫. ‘‘চত্তারোমে, গহপতযো, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তারো? ইধ, গহপতযো, একচ্চো পুগ্গলো অত্তন্তপো হোতি অত্তপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো. ইধ, গহপতযো, একচ্চো পুগ্গলো পরন্তপো হোতি পরপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো. ইধ, গহপতযো, একচ্চো পুগ্গলো অত্তন্তপো চ হোতি অত্তপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো পরন্তপো চ পরপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো. ইধ, গহপতযো, একচ্চো পুগ্গলো নেৰত্তন্তপো হোতি নাত্তপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ন পরন্তপো ন পরপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো; সো অনত্তন্তপো অপরন্তপো দিট্ঠেৰ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো সুখপ্পটিসংৰেদী ব্রহ্মভূতেন অত্তনা ৰিহরতি.
১০৬. ‘‘কতমো চ, গহপতযো, পুগ্গলো অত্তন্তপো অত্তপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? ইধ, গহপতযো, একচ্চো পুগ্গলো অচেলকো হোতি মুত্তাচারো হত্থাপলেখনো…পে… [ৰিত্থারো ম. নি. ২.৬-৭ কন্দরকসুত্তে] ইতি এৰরূপং অনেকৰিহিতং কাযস্স আতাপনপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, গহপতযো, পুগ্গলো অত্তন্তপো অত্তপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো.
‘‘কতমো চ, গহপতযো, পুগ্গলো পরন্তপো পরপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? ইধ, গহপতযো, একচ্চো পুগ্গলো ওরব্ভিকো হোতি সূকরিকো…পে… যে ৰা পনঞ্ঞেপি কেচি কুরূরকম্মন্তা. অযং ৰুচ্চতি, গহপতযো, পুগ্গলো পরন্তপো পরপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো.
‘‘কতমো চ, গহপতযো, পুগ্গলো অত্তন্তপো চ অত্তপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো পরন্তপো চ পরপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? ইধ, গহপতযো, একচ্চো পুগ্গলো রাজা ৰা হোতি খত্তিযো মুদ্ধাৰসিত্তো…পে… তেপি দণ্ডতজ্জিতা ভযতজ্জিতা অস্সুমুখা রুদমানা পরিকম্মানি করোন্তি. অযং ৰুচ্চতি, গহপতযো, পুগ্গলো অত্তন্তপো চ অত্তপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো পরন্তপো চ পরপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো.
‘‘কতমো চ, গহপতযো, পুগ্গলো নেৰত্তন্তপো নাত্তপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ন পরন্তপো ন পরপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো; সো অনত্তন্তপো অপরন্তপো দিট্ঠেৰ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো সুখপ্পটিসংৰেদী ব্রহ্মভূতেন অত্তনা ৰিহরতি? ইধ, গহপতযো, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… সো ইমে পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.
‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি. সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৰানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং ৰুচ্চতি, গহপতযো, পুগ্গলো নেৰত্তন্তপো নাত্তপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ন পরন্তপো ন পরপরিতাপনানুযোগমনুযুত্তো; সো অনত্তন্তপো অপরন্তপো দিট্ঠেৰ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো সুখপ্পটিসংৰেদী ব্রহ্মভূতেন অত্তনা ৰিহরতী’’তি.
এৰং ৰুত্তে, সালেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য ‘চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তী’তি; এৰমেৰং ভোতা গোতমেন অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এতে মযং ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকে নো ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গতে’’তি.
অপণ্ণকসুত্তং নিট্ঠিতং দসমং.
গহপতিৰগ্গো নিট্ঠিতো পঠমো.