৮. কোসম্বিযসুত্তং

৪৯১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসম্বিযং ৰিহরতি ঘোসিতারামে. তেন খো পন সমযেন কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি. তে ন চেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেন্তি ন চ সঞ্ঞত্তিং উপেন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং নিজ্ঝাপেন্তি, ন চ নিজ্ঝত্তিং উপেন্তি. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি, তে ন চেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেন্তি, ন চ সঞ্ঞত্তিং উপেন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং নিজ্ঝাপেন্তি, ন চ নিজ্ঝত্তিং উপেন্তী’’তি.

অথ খো ভগৰা অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, মম ৰচনেন তে ভিক্খূ আমন্তেহি – ‘সত্থা ৰো আযস্মন্তে আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে, ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরথ, তে ন চেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেথ, ন চ সঞ্ঞত্তিং উপেথ, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং নিজ্ঝাপেথ, ন চ নিজ্ঝত্তিং উপেথা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, যস্মিং তুম্হে সমযে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরথ, অপি নু তুম্হাকং তস্মিং সমযে মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ, মেত্তং ৰচীকম্মং…পে… মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি কির, ভিক্খৰে, যস্মিং তুম্হে সমযে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরথ, নেৰ তুম্হাকং তস্মিং সমযে মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ, ন মেত্তং ৰচীকম্মং…পে… ন মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ. অথ কিঞ্চরহি তুম্হে, মোঘপুরিসা, কিং জানন্তা কিং পস্সন্তা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরথ, তে ন চেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেথ, ন চ সঞ্ঞত্তিং উপেথ, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং নিজ্ঝাপেথ, ন চ নিজ্ঝত্তিং উপেথ? তঞ্হি তুম্হাকং, মোঘপুরিসা, ভৰিস্সতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.

৪৯২. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ছযিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সারণীযা পিযকরণা গরুকরণা সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্তন্তি. কতমে ছ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ. অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মেত্তং ৰচীকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ. অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একিভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ. অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যে তে লাভা ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা অন্তমসো পত্তপরিযাপন্নমত্তম্পি, তথারূপেহি লাভেহি অপ্পটিৰিভত্তভোগী হোতি সীলৰন্তেহি সব্রহ্মচারীহি সাধারণভোগী. অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যানি তানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি ভুজিস্সানি ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থানি অপরামট্ঠানি সমাধিসংৰত্তনিকানি তথারূপেসু সীলেসু সীলসামঞ্ঞগতো ৰিহরতি সব্রহ্মচারীহি আৰি চেৰ রহো চ. অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যাযং দিট্ঠি অরিযা নিয্যানিকা নিয্যাতি তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযায তথারূপায দিট্ঠিযা দিট্ঠিসামঞ্ঞগতো ৰিহরতি সব্রহ্মচারীহি আৰি চেৰ রহো চ. অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘ইমে খো, ভিক্খৰে, ছ সারণীযা ধম্মা পিযকরণা গরুকরণা সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্তন্তি. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, ছন্নং সারণীযানং ধম্মানং এতং অগ্গং এতং সঙ্গাহিকং [সঙ্গাহকং (?)] এতং সঙ্ঘাটনিকং – যদিদং যাযং দিট্ঠি অরিযা নিয্যানিকা নিয্যাতি তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযায. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কূটাগারস্স এতং অগ্গং এতং সঙ্গাহিকং এতং সঙ্ঘাটনিকং যদিদং কূটং; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ইমেসং ছন্নং সারণীযানং ধম্মানং এতং অগ্গং এতং সঙ্গাহিকং এতং সঙ্ঘাটনিকং যদিদং যাযং দিট্ঠি অরিযা নিয্যানিকা নিয্যাতি তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযায.

৪৯৩. ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, যাযং দিট্ঠি অরিযা নিয্যানিকা নিয্যাতি তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযায? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অত্থি নু খো মে তং পরিযুট্ঠানং অজ্ঝত্তং অপ্পহীনং, যেনাহং পরিযুট্ঠানেন পরিযুট্ঠিতচিত্তো যথাভূতং নপ্পজানেয্যং ন পস্সেয্য’ন্তি? সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু কামরাগপরিযুট্ঠিতো হোতি, পরিযুট্ঠিতচিত্তোৰ হোতি. সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ব্যাপাদপরিযুট্ঠিতো হোতি, পরিযুট্ঠিতচিত্তোৰ হোতি. সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু থীনমিদ্ধপরিযুট্ঠিতো হোতি, পরিযুট্ঠিতচিত্তোৰ হোতি. সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপরিযুট্ঠিতো হোতি, পরিযুট্ঠিতচিত্তোৰ হোতি. সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিচিকিচ্ছাপরিযুট্ঠিতো হোতি, পরিযুট্ঠিতচিত্তোৰ হোতি. সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইধলোকচিন্তায পসুতো হোতি, পরিযুট্ঠিতচিত্তোৰ হোতি. সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পরলোকচিন্তায পসুতো হোতি, পরিযুট্ঠিতচিত্তোৰ হোতি. সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ভণ্ডনজাতো কলহজাতো ৰিৰাদাপন্নো অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তো ৰিহরতি, পরিযুট্ঠিতচিত্তোৰ হোতি. সো এৰং পজানাতি – ‘নত্থি খো মে তং পরিযুট্ঠানং অজ্ঝত্তং অপ্পহীনং, যেনাহং পরিযুট্ঠানেন পরিযুট্ঠিতচিত্তো যথাভূতং নপ্পজানেয্যং ন পস্সেয্যং. সুপ্পণিহিতং মে মানসং সচ্চানং বোধাযা’তি. ইদমস্স পঠমং ঞাণং অধিগতং হোতি অরিযং লোকুত্তরং অসাধারণং পুথুজ্জনেহি.

৪৯৪. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ইমং নু খো অহং দিট্ঠিং আসেৰন্তো ভাৰেন্তো বহুলীকরোন্তো লভামি পচ্চত্তং সমথং, লভামি পচ্চত্তং নিব্বুতি’ন্তি? সো এৰং পজানাতি – ‘ইমং খো অহং দিট্ঠিং আসেৰন্তো ভাৰেন্তো বহুলীকরোন্তো লভামি পচ্চত্তং সমথং, লভামি পচ্চত্তং নিব্বুতি’ন্তি. ইদমস্স দুতিযং ঞাণং অধিগতং হোতি অরিযং লোকুত্তরং অসাধারণং পুথুজ্জনেহি.

৪৯৫. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথা রূপাযাহং দিট্ঠিযা সমন্নাগতো, অত্থি নু খো ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা তথারূপায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো’তি? সো এৰং পজানাতি – ‘যথারূপাযাহং দিট্ঠিযা সমন্নাগতো, নত্থি ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা তথারূপায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো’তি. ইদমস্স ততিযং ঞাণং অধিগতং হোতি অরিযং লোকুত্তরং অসাধারণং পুথুজ্জনেহি.

৪৯৬. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথারূপায ধম্মতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথারূপায ধম্মতায সমন্নাগতো’তি. কথংরূপায চ, ভিক্খৰে, ধম্মতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো? ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স – ‘কিঞ্চাপি তথারূপিং আপত্তিং আপজ্জতি, যথারূপায আপত্তিযা ৰুট্ঠানং পঞ্ঞাযতি, অথ খো নং খিপ্পমেৰ সত্থরি ৰা ৰিঞ্ঞূসু ৰা সব্রহ্মচারীসু দেসেতি ৰিৰরতি উত্তানীকরোতি; দেসেত্ৰা ৰিৰরিত্ৰা উত্তানীকত্ৰা আযতিং সংৰরং আপজ্জতি’. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, দহরো কুমারো মন্দো উত্তানসেয্যকো হত্থেন ৰা পাদেন ৰা অঙ্গারং অক্কমিত্ৰা খিপ্পমেৰ পটিসংহরতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ধম্মতা এসা দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স – ‘কিঞ্চাপি তথারূপিং আপত্তিং আপজ্জতি যথারূপায আপত্তিযা ৰুট্ঠানং পঞ্ঞাযতি, অথ খো নং খিপ্পমেৰ সত্থরি ৰা ৰিঞ্ঞূসু ৰা সব্রহ্মচারীসু দেসেতি ৰিৰরতি উত্তানীকরোতি; দেসেত্ৰা ৰিৰরিত্ৰা উত্তানীকত্ৰা আযতিং সংৰরং আপজ্জতি’. সো এৰং পজানাতি – ‘যথারূপায ধম্মতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথারূপায ধম্মতায সমন্নাগতো’তি. ইদমস্স চতুত্থং ঞাণং অধিগতং হোতি অরিযং লোকুত্তরং অসাধারণং পুথুজ্জনেহি.

৪৯৭. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথারূপায ধম্মতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথারূপায ধম্মতায সমন্নাগতো’তি. কথংরূপায চ, ভিক্খৰে, ধম্মতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো? ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স – ‘কিঞ্চাপি যানি তানি সব্রহ্মচারীনং উচ্চাৰচানি কিংকরণীযানি তত্থ উস্সুক্কং আপন্নো হোতি, অথ খ্ৰাস্স তিব্বাপেক্খা হোতি অধিসীলসিক্খায অধিচিত্তসিক্খায অধিপঞ্ঞাসিক্খায’. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, গাৰী তরুণৰচ্ছা থম্বঞ্চ আলুম্পতি ৰচ্ছকঞ্চ অপচিনতি; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ধম্মতা এসা দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স – ‘কিঞ্চাপি যানি তানি সব্রহ্মচারীনং উচ্চাৰচানি কিংকরণীযানি তত্থ উস্সুক্কং আপন্নো হোতি, অথ খ্ৰাস্স তিব্বাপেক্খা হোতি অধিসীলসিক্খায অধিচিত্তসিক্খায অধিপঞ্ঞাসিক্খায’. সো এৰং পজানাতি – ‘যথারূপায ধম্মতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথারূপায ধম্মতায সমন্নাগতো’তি. ইদমস্স পঞ্চমং ঞাণং অধিগতং হোতি অরিযং লোকুত্তরং অসাধারণং পুথুজ্জনেহি.

৪৯৮. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথারূপায বলতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথারূপায বলতায সমন্নাগতো’তি. কথংরূপায চ, ভিক্খৰে, বলতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো? বলতা এসা, ভিক্খৰে, দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স যং তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে দেসিযমানে অট্ঠিংকত্ৰা মনসিকত্ৰা সব্বচেতসা [সব্বচেতসো (সী. স্যা. কং. পী.), সব্বং চেতসা (ক.)] সমন্নাহরিত্ৰা ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি. সো এৰং পজানাতি – ‘যথারূপায বলতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথারূপায বলতায সমন্নাগতো’তি. ইদমস্স ছট্ঠং ঞাণং অধিগতং হোতি অরিযং লোকুত্তরং অসাধারণং পুথুজ্জনেহি.

৪৯৯. ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যথারূপায বলতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথারূপায বলতায সমন্নাগতো’তি. কথংরূপায চ, ভিক্খৰে, বলতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো? বলতা এসা, ভিক্খৰে, দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স যং তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে দেসিযমানে লভতি অত্থৰেদং, লভতি ধম্মৰেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং. সো এৰং পজানাতি – ‘যথারূপায বলতায দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সমন্নাগতো, অহম্পি তথারূপায বলতায সমন্নাগতো’তি. ইদমস্স সত্তমং ঞাণং অধিগতং হোতি অরিযং লোকুত্তরং অসাধারণং পুথুজ্জনেহি.

৫০০. ‘‘এৰং সত্তঙ্গসমন্নাগতস্স খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স ধম্মতা সুসমন্নিট্ঠা হোতি সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায. এৰং সত্তঙ্গসমন্নাগতো খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো সোতাপত্তিফলসমন্নাগতো হোতী’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

কোসম্বিযসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.