৩. মহাৰেদল্লসুত্তং

৪৪৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা সারিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ –

‘‘‘দুপ্পঞ্ঞো দুপ্পঞ্ঞো’তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, দুপ্পঞ্ঞোতি ৰুচ্চতী’’তি?

‘‘‘নপ্পজানাতি নপ্পজানাতী’তি খো, আৰুসো, তস্মা দুপ্পঞ্ঞোতি ৰুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ নপ্পজানাতি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি নপ্পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি নপ্পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি নপ্পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি নপ্পজানাতি. ‘নপ্পজানাতি নপ্পজানাতী’তি খো, আৰুসো, তস্মা দুপ্পঞ্ঞোতি ৰুচ্চতী’’তি.

‘‘‘সাধাৰুসো’তি খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মতো সারিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং উত্তরিং পঞ্হং অপুচ্ছি –

‘‘‘পঞ্ঞৰা পঞ্ঞৰা’তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, পঞ্ঞৰাতি ৰুচ্চতী’’তি?

‘‘‘পজানাতি পজানাতী’তি খো, আৰুসো, তস্মা পঞ্ঞৰাতি ৰুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ পজানাতি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি পজানাতি. ‘পজানাতি পজানাতী’তি খো, আৰুসো, তস্মা পঞ্ঞৰাতি ৰুচ্চতী’’তি.

‘‘‘ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰুচ্চতী’’তি?

‘‘‘ৰিজানাতি ৰিজানাতী’তি খো, আৰুসো, তস্মা ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ ৰিজানাতি? সুখন্তিপি ৰিজানাতি, দুক্খন্তিপি ৰিজানাতি, অদুক্খমসুখন্তিপি ৰিজানাতি. ‘ৰিজানাতি ৰিজানাতী’তি খো, আৰুসো, তস্মা ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰুচ্চতী’’তি.

‘‘যা চাৰুসো, পঞ্ঞা যঞ্চ ৰিঞ্ঞাণং – ইমে ধম্মা সংসট্ঠা উদাহু ৰিসংসট্ঠা? লব্ভা চ পনিমেসং ধম্মানং ৰিনিব্ভুজিত্ৰা [ৰিনিব্ভুজ্জিত্ৰা ৰিনিব্ভুজ্জিত্ৰা (ক.)] ৰিনিব্ভুজিত্ৰা নানাকরণং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি? ‘‘যা চাৰুসো, পঞ্ঞা যঞ্চ ৰিঞ্ঞাণং – ইমে ধম্মা সংসট্ঠা, নো ৰিসংসট্ঠা. ন চ লব্ভা ইমেসং ধম্মানং ৰিনিব্ভুজিত্ৰা ৰিনিব্ভুজিত্ৰা নানাকরণং পঞ্ঞাপেতুং. যং হাৰুসো [যঞ্চাৰুসো (স্যা. কং. ক.)], পজানাতি তং ৰিজানাতি, যং ৰিজানাতি তং পজানাতি. তস্মা ইমে ধম্মা সংসট্ঠা, নো ৰিসংসট্ঠা. ন চ লব্ভা ইমেসং ধম্মানং ৰিনিব্ভুজিত্ৰা ৰিনিব্ভুজিত্ৰা নানাকরণং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি.

‘‘যা চাৰুসো, পঞ্ঞা যঞ্চ ৰিঞ্ঞাণং – ইমেসং ধম্মানং সংসট্ঠানং নো ৰিসংসট্ঠানং কিং নানাকরণ’’ন্তি? ‘‘যা চাৰুসো, পঞ্ঞা যঞ্চ ৰিঞ্ঞাণং – ইমেসং ধম্মানং সংসট্ঠানং নো ৰিসংসট্ঠানং পঞ্ঞা ভাৰেতব্বা, ৰিঞ্ঞাণং পরিঞ্ঞেয্যং. ইদং নেসং নানাকরণ’’ন্তি.

৪৫০. ‘‘‘ৰেদনা ৰেদনা’তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, ৰেদনাতি ৰুচ্চতী’’তি?

‘‘‘ৰেদেতি ৰেদেতী’তি খো, আৰুসো, তস্মা ৰেদনাতি ৰুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ ৰেদেতি? সুখম্পি ৰেদেতি, দুক্খম্পি ৰেদেতি, অদুক্খমসুখম্পি ৰেদেতি. ‘ৰেদেতি ৰেদেতী’তি খো, আৰুসো, তস্মা ৰেদনাতি ৰুচ্চতী’’তি.

‘‘‘সঞ্ঞা সঞ্ঞা’তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, সঞ্ঞাতি ৰুচ্চতী’’তি?

‘‘‘সঞ্জানাতি সঞ্জানাতী’তি খো, আৰুসো, তস্মা সঞ্ঞাতি ৰুচ্চতি.

‘‘কিঞ্চ সঞ্জানাতি? নীলকম্পি সঞ্জানাতি, পীতকম্পি সঞ্জানাতি, লোহিতকম্পি সঞ্জানাতি, ওদাতম্পি সঞ্জানাতি. ‘সঞ্জানাতি সঞ্জানাতী’তি খো, আৰুসো, তস্মা সঞ্ঞাতি ৰুচ্চতী’’তি.

‘‘যা চাৰুসো, ৰেদনা যা চ সঞ্ঞা যঞ্চ ৰিঞ্ঞাণং – ইমে ধম্মা সংসট্ঠা উদাহু ৰিসংসট্ঠা? লব্ভা চ পনিমেসং ধম্মানং ৰিনিব্ভুজিত্ৰা ৰিনিব্ভুজিত্ৰা নানাকরণং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি? ‘‘যা চাৰুসো, ৰেদনা যা চ সঞ্ঞা যঞ্চ ৰিঞ্ঞাণং – ইমে ধম্মা সংসট্ঠা, নো ৰিসংসট্ঠা. ন চ লব্ভা ইমেসং ধম্মানং ৰিনিব্ভুজিত্ৰা ৰিনিব্ভুজিত্ৰা নানাকরণং পঞ্ঞাপেতুং. যং হাৰুসো [যঞ্চাৰুসো (স্যা. কং. ক.)], ৰেদেতি তং সঞ্জানাতি, যং সঞ্জানাতি তং ৰিজানাতি. তস্মা ইমে ধম্মা সংসট্ঠা নো ৰিসংসট্ঠা. ন চ লব্ভা ইমেসং ধম্মানং ৰিনিব্ভুজিত্ৰা ৰিনিব্ভুজিত্ৰা নানাকরণং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি.

৪৫১. ‘‘নিস্সট্ঠেন হাৰুসো [নিস্সট্ঠেন পনাৰুসো (?)], পঞ্চহি ইন্দ্রিযেহি পরিসুদ্ধেন মনোৰিঞ্ঞাণেন কিং নেয্য’’ন্তি?

‘‘নিস্সট্ঠেন আৰুসো, পঞ্চহি ইন্দ্রিযেহি পরিসুদ্ধেন মনোৰিঞ্ঞাণেন ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং নেয্যং, ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং নেয্যং, ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং নেয্য’’ন্তি.

‘‘নেয্যং পনাৰুসো, ধম্মং কেন পজানাতী’’তি?

‘‘নেয্যং খো, আৰুসো, ধম্মং পঞ্ঞাচক্খুনা পজানাতী’’তি.

‘‘পঞ্ঞা পনাৰুসো, কিমত্থিযা’’তি?

‘‘পঞ্ঞা খো, আৰুসো, অভিঞ্ঞত্থা পরিঞ্ঞত্থা পহানত্থা’’তি.

৪৫২. ‘‘কতি পনাৰুসো, পচ্চযা সম্মাদিট্ঠিযা উপ্পাদাযা’’তি?

‘‘দ্ৰে খো, আৰুসো, পচ্চযা সম্মাদিট্ঠিযা উপ্পাদায – পরতো চ ঘোসো, যোনিসো চ মনসিকারো. ইমে খো, আৰুসো, দ্ৰে পচ্চযা সম্মাদিট্ঠিযা উপ্পাদাযা’’তি.

‘‘কতিহি পনাৰুসো, অঙ্গেহি অনুগ্গহিতা সম্মাদিট্ঠি চেতোৰিমুত্তিফলা চ হোতি চেতোৰিমুত্তিফলানিসংসা চ, পঞ্ঞাৰিমুত্তিফলা চ হোতি পঞ্ঞাৰিমুত্তিফলানিসংসা চা’’তি?

‘‘পঞ্চহি খো, আৰুসো, অঙ্গেহি অনুগ্গহিতা সম্মাদিট্ঠি চেতোৰিমুত্তিফলা চ হোতি চেতোৰিমুত্তিফলানিসংসা চ, পঞ্ঞাৰিমুত্তিফলা চ হোতি পঞ্ঞাৰিমুত্তিফলানিসংসা চ. ইধাৰুসো, সম্মাদিট্ঠি সীলানুগ্গহিতা চ হোতি, সুতানুগ্গহিতা চ হোতি, সাকচ্ছানুগ্গহিতা চ হোতি, সমথানুগ্গহিতা চ হোতি, ৰিপস্সনানুগ্গহিতা চ হোতি. ইমেহি খো, আৰুসো, পঞ্চহঙ্গেহি অনুগ্গহিতা সম্মাদিট্ঠি চেতোৰিমুত্তিফলা চ হোতি চেতোৰিমুত্তিফলানিসংসা চ, পঞ্ঞাৰিমুত্তিফলা চ হোতি পঞ্ঞাৰিমুত্তিফলানিসংসা চা’’তি.

৪৫৩. ‘‘কতি পনাৰুসো, ভৰা’’তি?

‘‘তযোমে, আৰুসো, ভৰা – কামভৰো, রূপভৰো, অরূপভৰো’’তি.

‘‘কথং পনাৰুসো, আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি হোতী’’তি?

‘‘অৰিজ্জানীৰরণানং খো, আৰুসো, সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং তত্রতত্রাভিনন্দনা – এৰং আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি হোতী’’তি.

‘‘কথং পনাৰুসো, আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি ন হোতী’’তি?

‘‘অৰিজ্জাৰিরাগা খো, আৰুসো, ৰিজ্জুপ্পাদা তণ্হানিরোধা – এৰং আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি ন হোতী’’তি.

৪৫৪. ‘‘কতমং পনাৰুসো, পঠমং ঝান’’ন্তি?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – ইদং ৰুচ্চতি, আৰুসো, পঠমং ঝান’’ন্তি.

‘‘পঠমং পনাৰুসো, ঝানং কতিঅঙ্গিক’’ন্তি?

‘‘পঠমং খো, আৰুসো, ঝানং পঞ্চঙ্গিকং. ইধাৰুসো, পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স ভিক্খুনো ৰিতক্কো চ ৰত্ততি, ৰিচারো চ পীতি চ সুখঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ. পঠমং খো, আৰুসো, ঝানং এৰং পঞ্চঙ্গিক’’ন্তি.

‘‘পঠমং পনাৰুসো, ঝানং কতঙ্গৰিপ্পহীনং কতঙ্গসমন্নাগত’’ন্তি?

‘‘পঠমং খো, আৰুসো, ঝানং পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনং, পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং. ইধাৰুসো, পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স ভিক্খুনো কামচ্ছন্দো পহীনো হোতি, ব্যাপাদো পহীনো হোতি, থীনমিদ্ধং পহীনং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীনং হোতি, ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি; ৰিতক্কো চ ৰত্ততি, ৰিচারো চ পীতি চ সুখঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ. পঠমং খো, আৰুসো, ঝানং এৰং পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনং পঞ্চঙ্গসমন্নাগত’’ন্তি.

৪৫৫. ‘‘পঞ্চিমানি, আৰুসো, ইন্দ্রিযানি নানাৰিসযানি নানাগোচরানি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচরৰিসযং পচ্চনুভোন্তি, সেয্যথিদং – চক্খুন্দ্রিযং, সোতিন্দ্রিযং, ঘানিন্দ্রিযং, জিৰ্হিন্দ্রিযং, কাযিন্দ্রিযং. ইমেসং খো, আৰুসো, পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং নানাৰিসযানং নানাগোচরানং, ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচরৰিসযং পচ্চনুভোন্তানং, কিং পটিসরণং, কো চ নেসং গোচরৰিসযং পচ্চনুভোতী’’তি?

‘‘পঞ্চিমানি, আৰুসো, ইন্দ্রিযানি নানাৰিসযানি নানাগোচরানি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচরৰিসযং পচ্চনুভোন্তি, সেয্যথিদং – চক্খুন্দ্রিযং, সোতিন্দ্রিযং, ঘানিন্দ্রিযং, জিৰ্হিন্দ্রিযং, কাযিন্দ্রিযং. ইমেসং খো, আৰুসো, পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং নানাৰিসযানং নানাগোচরানং, ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচরৰিসযং পচ্চনুভোন্তানং, মনো পটিসরণং, মনো চ নেসং গোচরৰিসযং পচ্চনুভোতী’’তি.

৪৫৬. ‘‘পঞ্চিমানি, আৰুসো, ইন্দ্রিযানি, সেয্যথিদং – চক্খুন্দ্রিযং, সোতিন্দ্রিযং, ঘানিন্দ্রিযং, জিৰ্হিন্দ্রিযং, কাযিন্দ্রিযং. ইমানি খো, আৰুসো, পঞ্চিন্দ্রিযানি কিং পটিচ্চ তিট্ঠন্তী’’তি?

‘‘পঞ্চিমানি, আৰুসো, ইন্দ্রিযানি, সেয্যথিদং – চক্খুন্দ্রিযং, সোতিন্দ্রিযং, ঘানিন্দ্রিযং, জিৰ্হিন্দ্রিযং, কাযিন্দ্রিযং. ইমানি খো, আৰুসো, পঞ্চিন্দ্রিযানি আযুং পটিচ্চ তিট্ঠন্তী’’তি.

‘‘আযু পনাৰুসো, কিং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি?

‘‘আযু উস্মং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি.

‘‘উস্মা পনাৰুসো, কিং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি?

‘‘উস্মা আযুং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি.

‘‘ইদানেৰ খো মযং, আৰুসো, আযস্মতো সারিপুত্তস্স ভাসিতং এৰং আজানাম – ‘আযু উস্মং পটিচ্চ তিট্ঠতী’তি. ইদানেৰ পন মযং, আৰুসো, আযস্মতো সারিপুত্তস্স ভাসিতং এৰং আজানাম – ‘উস্মা আযুং পটিচ্চ তিট্ঠতী’তি.

‘‘যথা কথং পনাৰুসো, ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?

‘‘তেন হাৰুসো, উপমং তে করিস্সামি; উপমাযপিধেকচ্চে ৰিঞ্ঞূ পুরিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. সেয্যথাপি, আৰুসো, তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো অচ্চিং পটিচ্চ আভা পঞ্ঞাযতি, আভং পটিচ্চ অচ্চি পঞ্ঞাযতি; এৰমেৰ খো, আৰুসো, আযু উস্মং পটিচ্চ তিট্ঠতি, উস্মা আযুং পটিচ্চ তিট্ঠতী’’তি.

৪৫৭. ‘‘তেৰ নু খো, আৰুসো, আযুসঙ্খারা, তে ৰেদনিযা ধম্মা উদাহু অঞ্ঞে আযুসঙ্খারা অঞ্ঞে ৰেদনিযা ধম্মা’’তি? ‘‘ন খো, আৰুসো, তেৰ আযুসঙ্খারা তে ৰেদনিযা ধম্মা. তে চ হাৰুসো, আযুসঙ্খারা অভৰিংসু তে ৰেদনিযা ধম্মা, ন যিদং সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নস্স ভিক্খুনো ৰুট্ঠানং পঞ্ঞাযেথ. যস্মা চ খো, আৰুসো, অঞ্ঞে আযুসঙ্খারা অঞ্ঞে ৰেদনিযা ধম্মা, তস্মা সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নস্স ভিক্খুনো ৰুট্ঠানং পঞ্ঞাযতী’’তি.

‘‘যদা নু খো, আৰুসো, ইমং কাযং কতি ধম্মা জহন্তি; অথাযং কাযো উজ্ঝিতো অৰক্খিত্তো সেতি, যথা কট্ঠং অচেতন’’ন্তি?

‘‘যদা খো, আৰুসো, ইমং কাযং তযো ধম্মা জহন্তি – আযু উস্মা চ ৰিঞ্ঞাণং; অথাযং কাযো উজ্ঝিতো অৰক্খিত্তো সেতি, যথা কট্ঠং অচেতন’’ন্তি.

‘‘য্ৰাযং, আৰুসো, মতো কালঙ্কতো, যো চাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নো – ইমেসং কিং নানাকরণ’’ন্তি?

‘‘য্ৰাযং, আৰুসো, মতো কালঙ্কতো তস্স কাযসঙ্খারা নিরুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, ৰচীসঙ্খারা নিরুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, চিত্তসঙ্খারা নিরুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, আযু পরিক্খীণো, উস্মা ৰূপসন্তা, ইন্দ্রিযানি পরিভিন্নানি. যো চাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নো তস্সপি কাযসঙ্খারা নিরুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, ৰচীসঙ্খারা নিরুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, চিত্তসঙ্খারা নিরুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, আযু ন পরিক্খীণো, উস্মা অৰূপসন্তা, ইন্দ্রিযানি ৰিপ্পসন্নানি. য্ৰাযং, আৰুসো, মতো কালঙ্কতো, যো চাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নো – ইদং নেসং নানাকরণ’’ন্তি.

৪৫৮. ‘‘কতি পনাৰুসো, পচ্চযা অদুক্খমসুখায চেতোৰিমুত্তিযা সমাপত্তিযা’’তি?

‘‘চত্তারো খো, আৰুসো, পচ্চযা অদুক্খমসুখায চেতোৰিমুত্তিযা সমাপত্তিযা. ইধাৰুসো, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইমে খো, আৰুসো, চত্তারো পচ্চযা অদুক্খমসুখায চেতোৰিমুত্তিযা সমাপত্তিযা’’তি.

‘‘কতি পনাৰুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৰিমুত্তিযা সমাপত্তিযা’’তি?

‘‘দ্ৰে খো, আৰুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৰিমুত্তিযা সমাপত্তিযা – সব্বনিমিত্তানঞ্চ অমনসিকারো, অনিমিত্তায চ ধাতুযা মনসিকারো. ইমে খো, আৰুসো, দ্ৰে পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৰিমুত্তিযা সমাপত্তিযা’’তি.

‘‘কতি পনাৰুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৰিমুত্তিযা ঠিতিযা’’তি?

‘‘তযো খো, আৰুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৰিমুত্তিযা ঠিতিযা – সব্বনিমিত্তানঞ্চ অমনসিকারো, অনিমিত্তায চ ধাতুযা মনসিকারো, পুব্বে চ অভিসঙ্খারো. ইমে খো, আৰুসো, তযো পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৰিমুত্তিযা ঠিতিযা’’তি.

‘‘কতি পনাৰুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৰিমুত্তিযা ৰুট্ঠানাযা’’তি?

‘‘দ্ৰে খো, আৰুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৰিমুত্তিযা ৰুট্ঠানায – সব্বনিমিত্তানঞ্চ মনসিকারো, অনিমিত্তায চ ধাতুযা অমনসিকারো. ইমে খো, আৰুসো, দ্ৰে পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৰিমুত্তিযা ৰুট্ঠানাযা’’তি.

৪৫৯. ‘‘যা চাযং, আৰুসো, অপ্পমাণা চেতোৰিমুত্তি, যা চ আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৰিমুত্তি, যা চ সুঞ্ঞতা চেতোৰিমুত্তি, যা চ অনিমিত্তা চেতোৰিমুত্তি – ইমে ধম্মা নানাত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চ উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি?

‘‘যা চাযং, আৰুসো, অপ্পমাণা চেতোৰিমুত্তি, যা চ আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৰিমুত্তি, যা চ সুঞ্ঞতা চেতোৰিমুত্তি, যা চ অনিমিত্তা চেতোৰিমুত্তি – অত্থি খো, আৰুসো, পরিযাযো যং পরিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা নানাত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চ; অত্থি চ খো, আৰুসো, পরিযাযো যং পরিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা একত্থা, ব্যঞ্জনমেৰ নানং’’.

‘‘কতমো চাৰুসো, পরিযাযো যং পরিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা নানাত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চ’’?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাবজ্ঝেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. করুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাবজ্ঝেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতাৰুসো, অপ্পমাণা চেতোৰিমুত্তি’’.

‘‘কতমা চাৰুসো, আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৰিমুত্তি’’?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতাৰুসো, আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৰিমুত্তি’’.

‘‘কতমা চাৰুসো, সুঞ্ঞতা চেতোৰিমুত্তি’’?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সুঞ্ঞমিদং অত্তেন ৰা অত্তনিযেন ৰা’তি. অযং ৰুচ্চতাৰুসো, সুঞ্ঞতা চেতোৰিমুত্তি’’.

‘‘কতমা চাৰুসো, অনিমিত্তা চেতোৰিমুত্তি’’?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু সব্বনিমিত্তানং অমনসিকারা অনিমিত্তং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতাৰুসো, অনিমিত্তা চেতোৰিমুত্তি. অযং খো, আৰুসো, পরিযাযো যং পরিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা নানাত্থা চেৰ নানাব্যঞ্জনা চ’’.

‘‘কতমো চাৰুসো, পরিযাযো যং পরিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নানং’’?

‘‘রাগো খো, আৰুসো, পমাণকরণো, দোসো পমাণকরণো, মোহো পমাণকরণো. তে খীণাসৰস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. যাৰতা খো, আৰুসো, অপ্পমাণা চেতোৰিমুত্তিযো, অকুপ্পা তাসং চেতোৰিমুত্তি অগ্গমক্খাযতি. সা খো পনাকুপ্পা চেতোৰিমুত্তি সুঞ্ঞা রাগেন, সুঞ্ঞা দোসেন, সুঞ্ঞা মোহেন. রাগো খো, আৰুসো, কিঞ্চনো, দোসো কিঞ্চনো, মোহো কিঞ্চনো. তে খীণাসৰস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. যাৰতা খো, আৰুসো, আকিঞ্চঞ্ঞা চেতোৰিমুত্তিযো, অকুপ্পা তাসং চেতোৰিমুত্তি অগ্গমক্খাযতি. সা খো পনাকুপ্পা চেতোৰিমুত্তি সুঞ্ঞা রাগেন, সুঞ্ঞা দোসেন, সুঞ্ঞা মোহেন. রাগো খো, আৰুসো, নিমিত্তকরণো, দোসো নিমিত্তকরণো, মোহো নিমিত্তকরণো. তে খীণাসৰস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. যাৰতা খো, আৰুসো, অনিমিত্তা চেতোৰিমুত্তিযো, অকুপ্পা তাসং চেতোৰিমুত্তি অগ্গমক্খাযতি. সা খো পনাকুপ্পা চেতোৰিমুত্তি সুঞ্ঞা রাগেন, সুঞ্ঞা দোসেন, সুঞ্ঞা মোহেন. অযং খো, আৰুসো, পরিযাযো যং পরিযাযং আগম্ম ইমে ধম্মা একত্থা ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি.

ইদমৰোচাযস্মা সারিপুত্তো. অত্তমনো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মতো সারিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দীতি.

মহাৰেদল্লসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.