৮. মহাতণ্হাসঙ্খযসুত্তং
৩৯৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সাতিস্স নাম ভিক্খুনো কেৰট্টপুত্তস্স এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি – ‘‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সন্ধাৰতি সংসরতি অনঞ্ঞ’’ন্তি. অস্সোসুং খো সম্বহুলা ভিক্খূ – ‘‘সাতিস্স কির নাম ভিক্খুনো কেৰট্টপুত্তস্স এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সন্ধাৰতি সংসরতি, অনঞ্ঞ’’’ন্তি. অথ খো তে ভিক্খূ যেন সাতি ভিক্খু কেৰট্টপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা সাতিং ভিক্খুং কেৰট্টপুত্তং এতদৰোচুং – ‘‘সচ্চং কির তে, আৰুসো সাতি, এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সন্ধাৰতি সংসরতি, অনঞ্ঞ’’’ন্তি? ‘‘এৰং ব্যা খো অহং, আৰুসো, ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সন্ধাৰতি সংসরতি, অনঞ্ঞ’’ন্তি. অথ খো তে ভিক্খূ সাতিং ভিক্খুং কেৰট্টপুত্তং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৰিৰেচেতুকামা সমনুযুঞ্জন্তি সমনুগাহন্তি সমনুভাসন্তি – ‘‘মা এৰং, আৰুসো সাতি, অৰচ, মা ভগৰন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৰতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৰা এৰং ৰদেয্য. অনেকপরিযাযেনাৰুসো সাতি, পটিচ্চসমুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং ৰুত্তং ভগৰতা, অঞ্ঞত্র পচ্চযা নত্থি ৰিঞ্ঞাণস্স সম্ভৰো’’তি. এৰম্পি খো সাতি ভিক্খু কেৰট্টপুত্তো তেহি ভিক্খূহি সমনুযুঞ্জিযমানো সমনুগাহিযমানো সমনুভাসিযমানো তদেৰ পাপকং দিট্ঠিগতং থামসা পরামাসা অভিনিৰিস্স ৰোহরতি – ‘‘এৰং ব্যা খো অহং, আৰুসো, ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সন্ধাৰতি সংসরতি অনঞ্ঞ’’ন্তি.
৩৯৭. যতো খো তে ভিক্খূ নাসক্খিংসু সাতিং ভিক্খুং কেৰট্টপুত্তং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৰিৰেচেতুং, অথ খো তে ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘সাতিস্স নাম, ভন্তে, ভিক্খুনো কেৰট্টপুত্তস্স এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সন্ধাৰতি সংসরতি, অনঞ্ঞ’ন্তি. অস্সুম্হ খো মযং, ভন্তে, সাতিস্স কির নাম ভিক্খুনো কেৰট্টপুত্তস্স এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সন্ধাৰতি সংসরতি, অনঞ্ঞ’ন্তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেন সাতি ভিক্খু কেৰট্টপুত্তো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৰা সাতিং ভিক্খুং কেৰট্টপুত্তং এতদৰোচুম্হ – ‘সচ্চং কির তে, আৰুসো সাতি, এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সন্ধাৰতি সংসরতি, অনঞ্ঞ’’ন্তি? এৰং ৰুত্তে, ভন্তে, সাতি ভিক্খু কেৰট্টপুত্তো অম্হে এতদৰোচ – ‘এৰং ব্যা খো অহং, আৰুসো, ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সন্ধাৰতি সংসরতি, অনঞ্ঞ’ন্তি. অথ খো মযং, ভন্তে, সাতিং ভিক্খুং কেৰট্টপুত্তং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৰিৰেচেতুকামা সমনুযুঞ্জিম্হ সমনুগাহিম্হ সমনুভাসিম্হ – ‘মা এৰং, আৰুসো সাতি, অৰচ, মা ভগৰন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৰতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৰা এৰং ৰদেয্য. অনেকপরিযাযেনাৰুসো সাতি, পটিচ্চসমুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং ৰুত্তং ভগৰতা, অঞ্ঞত্র পচ্চযা নত্থি ৰিঞ্ঞাণস্স সম্ভৰো’তি. এৰম্পি খো, ভন্তে, সাতি ভিক্খু কেৰট্টপুত্তো অম্হেহি সমনুযুঞ্জিযমানো সমনুগাহিযমানো সমনুভাসিযমানো তদেৰ পাপকং দিট্ঠিগতং থামসা পরামসা অভিনিৰিস্স ৰোহরতি – ‘এৰং ব্যা খো অহং, আৰুসো, ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সন্ধাৰতি সংসরতি, অনঞ্ঞ’ন্তি. যতো খো মযং, ভন্তে, নাসক্খিম্হ সাতিং ভিক্খুং কেৰট্টপুত্তং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৰিৰেচেতুং, অথ মযং এতমত্থং ভগৰতো আরোচেমা’’তি.
৩৯৮. অথ খো ভগৰা অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং ভিক্খু, মম ৰচনেন সাতিং ভিক্খুং কেৰট্টপুত্তং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৰুসো সাতি, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেন সাতি ভিক্খু কেৰট্টপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা সাতিং ভিক্খুং কেৰট্টপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘সত্থা তং, আৰুসো সাতি, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো সাতি ভিক্খু কেৰট্টপুত্তো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো সাতিং ভিক্খুং কেৰট্টপুত্তং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সচ্চং কির, তে, সাতি, এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সন্ধাৰতি সংসরতি, অনঞ্ঞ’’’ন্তি? ‘‘এৰং ব্যা খো অহং, ভন্তে, ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা তদেৰিদং ৰিঞ্ঞাণং সন্ধাৰতি সংসরতি, অনঞ্ঞ’’ন্তি. ‘‘কতমং তং, সাতি, ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি? ‘‘য্ৰাযং, ভন্তে, ৰদো ৰেদেয্যো তত্র তত্র কল্যাণপাপকানং কম্মানং ৰিপাকং পটিসংৰেদেতী’’তি. ‘‘কস্স নু খো নাম ত্ৰং, মোঘপুরিস, মযা এৰং ধম্মং দেসিতং আজানাসি? ননু মযা, মোঘপুরিস, অনেকপরিযাযেন পটিচ্চসমুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং ৰুত্তং, অঞ্ঞত্র পচ্চযা নত্থি ৰিঞ্ঞাণস্স সম্ভৰোতি? অথ চ পন ত্ৰং, মোঘপুরিস, অত্তনা দুগ্গহিতেন অম্হে চেৰ অব্ভাচিক্খসি, অত্তানঞ্চ খণসি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰসি. তঞ্হি তে, মোঘপুরিস, ভৰিস্সতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.
৩৯৯. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নাযং সাতি ভিক্খু কেৰট্টপুত্তো উস্মীকতোপি ইমস্মিং ধম্মৰিনযে’’তি? ‘‘কিঞ্হি সিযা ভন্তে? নো হেতং, ভন্তে’’তি. এৰং ৰুত্তে, সাতি ভিক্খু কেৰট্টপুত্তো তুণ্হীভূতো মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো পজ্ঝাযন্তো অপ্পটিভানো নিসীদি. অথ খো ভগৰা সাতিং ভিক্খুং কেৰট্টপুত্তং তুণ্হীভূতং মঙ্কুভূতং পত্তক্খন্ধং অধোমুখং পজ্ঝাযন্তং অপ্পটিভানং ৰিদিত্ৰা সাতিং ভিক্খুং কেৰট্টপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘পঞ্ঞাযিস্সসি খো ত্ৰং, মোঘপুরিস, এতেন সকেন পাপকেন দিট্ঠিগতেন. ইধাহং ভিক্খূ পটিপুচ্ছিস্সামী’’তি. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তুম্হেপি মে, ভিক্খৰে, এৰং ধম্মং দেসিতং আজানাথ যথাযং সাতি ভিক্খু কেৰট্টপুত্তো অত্তনা দুগ্গহিতেন অম্হে চেৰ অব্ভাচিক্খতি, অত্তানঞ্চ খণতি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে! অনেকপরিযাযেন হি নো, ভন্তে, পটিচ্চসমুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং ৰুত্তং ভগৰতা, অঞ্ঞত্র পচ্চযা নত্থি ৰিঞ্ঞাণস্স সম্ভৰো’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৰে! সাধু খো মে তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং ধম্মং দেসিতং আজানাথ. অনেকপরিযাযেন হি ৰো, ভিক্খৰে, পটিচ্চসমুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং ৰুত্তং মযা, অঞ্ঞত্র পচ্চযা নত্থি ৰিঞ্ঞাণস্স সম্ভৰোতি. অথ চ পনাযং সাতি ভিক্খু কেৰট্টপুত্তো অত্তনা দুগ্গহিতেন অম্হে চেৰ অব্ভাচিক্খতি, অত্তানঞ্চ খণতি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতি পসৰতি. তঞ্হি তস্স মোঘপুরিসস্স ভৰিস্সতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায.
৪০০. ‘‘যং যদেৰ, ভিক্খৰে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, তেন তেনেৰ ৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি [সঙ্খং গচ্ছতি (সী. পী.)]. চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, চক্খুৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, সোতৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; ঘানঞ্চ পটিচ্চ গন্ধে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, ঘানৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; কাযঞ্চ পটিচ্চ ফোট্ঠব্বে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, কাযৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, মনোৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যং যদেৰ পচ্চযং পটিচ্চ অগ্গি জলতি তেন তেনেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. কট্ঠঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি, কট্ঠগ্গিত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; সকলিকঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি, সকলিকগ্গিত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; তিণঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি, তিণগ্গিত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; গোমযঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি, গোমযগ্গিত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; থুসঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি, থুসগ্গিত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; সঙ্কারঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি, সঙ্কারগ্গিত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যং যদেৰ পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, তেন তেনেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, চক্খুৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি; সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, সোতৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি, ঘানঞ্চ পটিচ্চ গন্ধে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, ঘাণৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি, জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. কাযঞ্চ পটিচ্চ ফোট্ঠব্বে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, কাযৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং, মনোৰিঞ্ঞাণংত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.
৪০১. ‘‘ভূতমিদন্তি, ভিক্খৰে, পস্সথা’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘তদাহারসম্ভৰন্তি, ভিক্খৰে, পস্সথা’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘তদাহারনিরোধা যং ভূতং, তং নিরোধধম্মন্তি, ভিক্খৰে, পস্সথা’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘ভূতমিদং নোস্সূতি, ভিক্খৰে, কঙ্খতো উপ্পজ্জতি ৰিচিকিচ্ছা’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘তদাহারসম্ভৰং নোস্সূতি, ভিক্খৰে, কঙ্খতো উপ্পজ্জতি ৰিচিকিচ্ছা’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘তদাহারনিরোধা যং ভূতং, তং নিরোধধম্মং নোস্সূতি, ভিক্খৰে, কঙ্খতো উপ্পজ্জতি ৰিচিকিচ্ছা’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘ভূতমিদন্তি, ভিক্খৰে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো যা ৰিচিকিচ্ছা সা পহীযতী’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘তদাহারসম্ভৰন্তি, ভিক্খৰে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো যা ৰিচিকিচ্ছা সা পহীযতী’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘তদাহারনিরোধা যং ভূতং, তং নিরোধধম্মন্তি, ভিক্খৰে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো যা ৰিচিকিচ্ছা সা পহীযতী’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘ভূতমিদন্তি, ভিক্খৰে, ইতিপি ৰো এত্থ নিব্বিচিকিচ্ছা’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘তদাহারসম্ভৰন্তি, ভিক্খৰে, ইতিপি ৰো এত্থ নিব্বিচিকিচ্ছা’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘তদাহারনিরোধা যং ভূতং তং নিরোধধম্মন্তি, ভিক্খৰে, ইতিপি ৰো এত্থ নিব্বিচিকিচ্ছা’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘ভূতমিদন্তি, ভিক্খৰে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠ’’ন্তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘তদাহারসম্ভৰন্তি, ভিক্খৰে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠ’’ন্তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘তদাহারনিরোধা যং ভূতং তং নিরোধধম্মন্তি, ভিক্খৰে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠ’’ন্তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘ইমং চে তুম্হে, ভিক্খৰে, দিট্ঠিং এৰং পরিসুদ্ধং এৰং পরিযোদাতং অল্লীযেথ কেলাযেথ ধনাযেথ মমাযেথ, অপি নু মে তুম্হে, ভিক্খৰে, কুল্লূপমং ধম্মং দেসিতং আজানেয্যাথ নিত্থরণত্থায নো গহণত্থাযা’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘ইমং চে তুম্হে, ভিক্খৰে, দিট্ঠিং এৰং পরিসুদ্ধং এৰং পরিযোদাতং ন অল্লীযেথ ন কেলাযেথ ন ধনাযেথ ন মমাযেথ, অপি নু মে তুম্হে, ভিক্খৰে, কুল্লূপমং ধম্মং দেসিতং আজানেয্যাথ নিত্থরণত্থায নো গহণত্থাযা’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
৪০২. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, আহারা ভূতানং ৰা সত্তানং ঠিতিযা, সম্ভৰেসীনং ৰা অনুগ্গহায. কতমে চত্তারো? কবল়ীকারো আহারো ওল়ারিকো ৰা সুখুমো ৰা, ফস্সো দুতিযো, মনোসঞ্চেতনা ততিযা, ৰিঞ্ঞাণং চতুত্থং.
‘‘ইমে চ, ভিক্খৰে, চত্তারো আহারা কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৰা?
‘‘ইমে চত্তারো আহারা তণ্হানিদানা তণ্হাসমুদযা তণ্হাজাতিকা তণ্হাপভৰা.
‘‘তণ্হা চাযং, ভিক্খৰে, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৰা?
‘‘তণ্হা ৰেদনানিদানা ৰেদনাসমুদযা ৰেদনাজাতিকা ৰেদনাপভৰা.
‘‘ৰেদনা চাযং, ভিক্খৰে, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৰা?
‘‘ৰেদনা ফস্সনিদানা ফস্সসমুদযা ফস্সজাতিকা ফস্সপভৰা.
‘‘ফস্সো চাযং, ভিক্খৰে, কিংনিদানো কিংসমুদযো কিংজাতিকো কিংপভৰো?
‘‘ফস্সো সল়াযতননিদানো সল়াযতনসমুদযো সল়াযতনজাতিকো সল়াযতনপভৰো.
‘‘সল়াযতনং চিদং, ভিক্খৰে, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৰং?
‘‘সল়াযতনং নামরূপনিদানং নামরূপসমুদযং নামরূপজাতিকং নামরূপপভৰং.
‘‘নামরূপং চিদং, ভিক্খৰে, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৰং?
‘‘নামরূপং ৰিঞ্ঞাণনিদানং ৰিঞ্ঞাণসমুদযং ৰিঞ্ঞাণজাতিকং ৰিঞ্ঞাণপভৰং.
‘‘ৰিঞ্ঞাণং চিদং, ভিক্খৰে, কিংনিদানং কিংসমুদযং কিংজাতিকং কিংপভৰং?
‘‘ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারনিদানং সঙ্খারসমুদযং সঙ্খারজাতিকং সঙ্খারপভৰং.
‘‘সঙ্খারা চিমে, ভিক্খৰে, কিংনিদানা কিংসমুদযা কিংজাতিকা কিংপভৰা?
‘‘সঙ্খারা অৰিজ্জানিদানা অৰিজ্জাসমুদযা অৰিজ্জাজাতিকা অৰিজ্জাপভৰা.
‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.’’’
৪০৩. ‘‘জাতিপচ্চযা জরামরণন্তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; জাতিপচ্চযা নু খো, ভিক্খৰে, জরামরণং, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ [কথং ৰা ৰো এত্থ (?)] হোতী’’তি? ‘‘জাতিপচ্চযা, ভন্তে, জরামরণং; এৰং নো এত্থ হোতি [এৰং নো এত্থ হোতীতি (ক.)] – জাতিপচ্চযা জরামরণ’’ন্তি. ‘‘ভৰপচ্চযা জাতীতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; ভৰপচ্চযা নু খো, ভিক্খৰে, জাতি, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ভৰপচ্চযা, ভন্তে, জাতি; এৰং নো এত্থ হোতি – ভৰপচ্চযা জাতী’’তি. ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৰোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; উপাদানপচ্চযা নু খো, ভিক্খৰে, ভৰো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘উপাদানপচ্চযা, ভন্তে, ভৰো; এৰং নো এত্থ হোতি – উপাদানপচ্চযা ভৰো’’তি. ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানন্তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং, তণ্হাপচ্চযা নু খো, ভিক্খৰে, উপাদানং, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘তণ্হাপচ্চযা, ভন্তে, উপাদানং; এৰং নো এত্থ হোতি – তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি. ‘‘ৰেদনাপচ্চযা তণ্হাতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; ৰেদনাপচ্চযা নু খো, ভিক্খৰে, তণ্হা, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ৰেদনাপচ্চযা, ভন্তে, তণ্হা; এৰং নো এত্থ হোতি – ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা’’তি. ‘‘ফস্সপচ্চযা ৰেদনাতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; ফস্সপচ্চযা নু খো, ভিক্খৰে, ৰেদনা, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ফস্সপচ্চযা, ভন্তে, ৰেদনা; এৰং নো এত্থ হোতি – ফস্সপচ্চযা ৰেদনা’’তি. ‘‘সল়াযতনপচ্চযা ফস্সোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; সল়াযতনপচ্চযা নু খো, ভিক্খৰে, ফস্সো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সল়াযতনপচ্চযা, ভন্তে, ফস্সো; এৰং নো এত্থ হোতি – সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’তি. ‘‘নামরূপপচ্চযা সল়াযতনন্তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; নামরূপপচ্চযা নু খো, ভিক্খৰে, সল়াযতনং, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘নামরূপপচ্চযা, ভন্তে, সল়াযতনং; এৰং নো এত্থ হোতি – নামরূপপচ্চযা সল়াযতন’’ন্তি. ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপন্তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নু খো, ভিক্খৰে, নামরূপং, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা, ভন্তে, নামরূপং; এৰং নো এত্থ হোতি – ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপ’’ন্তি. ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণন্তি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; সঙ্খারপচ্চযা নু খো, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণং, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সঙ্খারপচ্চযা, ভন্তে, ৰিঞ্ঞাণং; এৰং নো এত্থ হোতি – সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি. ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; অৰিজ্জাপচ্চযা নু খো, ভিক্খৰে, সঙ্খারা, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা, ভন্তে, সঙ্খারা; এৰং নো এত্থ হোতি – অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’তি.
৪০৪. ‘‘সাধু, ভিক্খৰে. ইতি খো, ভিক্খৰে, তুম্হেপি এৰং ৰদেথ, অহম্পি এৰং ৰদামি – ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি, যদিদং – অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.
‘‘অৰিজ্জাযত্ৰেৰ অসেসৰিরাগনিরোধা সঙ্খারনিরোধো, সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো, ৰিঞ্ঞাণনিরোধা নামরূপনিরোধো, নামরূপনিরোধা সল়াযতননিরোধো, সল়াযতননিরোধা ফস্সনিরোধো, ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধো, ৰেদনানিরোধা তণ্হানিরোধো, তণ্হানিরোধা উপাদাননিরোধো, উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো, ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো, জাতিনিরোধা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি.
৪০৫. ‘‘জাতিনিরোধা জরামরণনিরোধোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; জাতিনিরোধা নু খো, ভিক্খৰে, জরামরণনিরোধো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘জাতিনিরোধা, ভন্তে, জরামরণনিরোধো; এৰং নো এত্থ হোতি – জাতিনিরোধা জরামরণনিরোধো’’তি. ‘‘ভৰনিরোধা জাতিনিরোধোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; ভৰনিরোধা নু খো, ভিক্খৰে, জাতিনিরোধো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ভৰনিরোধা, ভন্তে, জাতিনিরোধো; এৰং নো এত্থ হোতি – ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো’’তি. ‘‘উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; উপাদাননিরোধা নু খো, ভিক্খৰে, ভৰনিরোধো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘উপাদাননিরোধা, ভন্তে, ভৰনিরোধো; এৰং নো এত্থ হোতি – উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো’’তি. ‘‘তণ্হানিরোধা উপাদাননিরোধোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; তণ্হানিরোধা নু খো, ভিক্খৰে, উপাদাননিরোধো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘তণ্হানিরোধা, ভন্তে, উপাদাননিরোধো; এৰং নো এত্থ হোতি – তণ্হানিরোধা উপাদাননিরোধো’’তি. ‘‘ৰেদনানিরোধা তণ্হানিরোধোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; ৰেদনানিরোধা নু খো, ভিক্খৰে, তণ্হানিরোধো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ৰেদনানিরোধা, ভন্তে, তণ্হানিরোধো; এৰং নো এত্থ হোতি – ৰেদনানিরোধা তণ্হানিরোধো’’তি. ‘‘ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; ফস্সনিরোধা নু খো, ভিক্খৰে, ৰেদনানিরোধো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ফস্সনিরোধা, ভন্তে, ৰেদনানিরোধো; এৰং নো এত্থ হোতি – ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধো’’তি. ‘‘সল়াযতননিরোধা ফস্সনিরোধোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; সল়াযতননিরোধা নু খো, ভিক্খৰে, ফস্সনিরোধো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতীতি? সল়াযতননিরোধা, ভন্তে, ফস্সনিরোধো; এৰং নো এত্থ হোতি – সল়াযতননিরোধা ফস্সনিরোধো’’তি. ‘‘নামরূপনিরোধা সল়াযতননিরোধোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; নামরূপনিরোধা নু খো, ভিক্খৰে, সল়াযতননিরোধো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘নামরূপনিরোধা, ভন্তে, সল়াযতননিরোধো; এৰং নো এত্থ হোতি – নামরূপনিরোধা সল়াযতননিরোধো’’তি. ‘‘ৰিঞ্ঞাণনিরোধা নামরূপনিরোধোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; ৰিঞ্ঞাণনিরোধা নু খো, ভিক্খৰে, নামরূপনিরোধো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘ৰিঞ্ঞাণনিরোধা, ভন্তে, নামরূপনিরোধো; এৰং নো এত্থ হোতি – ৰিঞ্ঞাণনিরোধা নামরূপনিরোধো’’তি. ‘‘সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; সঙ্খারনিরোধা নু খো, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণনিরোধো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সঙ্খারনিরোধা, ভন্তে, ৰিঞ্ঞাণনিরোধো; এৰং নো এত্থ হোতি – সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো’’তি. ‘‘অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধোতি ইতি খো পনেতং ৰুত্তং; অৰিজ্জানিরোধা নু খো, ভিক্খৰে, সঙ্খারনিরোধো, নো ৰা, কথং ৰা এত্থ হোতী’’তি? ‘‘অৰিজ্জানিরোধা, ভন্তে, সঙ্খারনিরোধো; এৰং নো এত্থ হোতি – অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো’’তি.
৪০৬. ‘‘সাধু, ভিক্খৰে. ইতি খো, ভিক্খৰে, তুম্হেপি এৰং ৰদেথ, অহম্পি এৰং ৰদামি – ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিরোধা ইদং নিরুজ্ঝতি, যদিদং – অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো, সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো, ৰিঞ্ঞাণনিরোধা নামরূপনিরোধো, নামরূপনিরোধা সল়াযতননিরোধো, সল়াযতননিরোধা ফস্সনিরোধো, ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধো, ৰেদনানিরোধা তণ্হানিরোধো, তণ্হানিরোধা উপাদাননিরোধো, উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো, ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো, জাতিনিরোধা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি.
৪০৭. ‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং জানন্তা এৰং পস্সন্তা পুব্বন্তং ৰা পটিধাৰেয্যাথ – ‘অহেসুম্হ নু খো মযং অতীতমদ্ধানং, ননু খো অহেসুম্হ অতীতমদ্ধানং, কিং নু খো অহেসুম্হ অতীতমদ্ধানং, কথং নু খো অহেসুম্হ অতীতমদ্ধানং, কিং হুত্ৰা কিং অহেসুম্হ নু খো মযং অতীতমদ্ধান’’’ন্তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং জানন্তা এৰং পস্সন্তা অপরন্তং ৰা পটিধাৰেয্যাথ – ভৰিস্সাম নু খো মযং অনাগতমদ্ধানং, ননু খো ভৰিস্সাম অনাগতমদ্ধানং, কিং নু খো ভৰিস্সাম অনাগতমদ্ধানং, কথং নু খো ভৰিস্সাম অনাগতমদ্ধানং, কিং হুত্ৰা কিং ভৰিস্সাম নু খো মযং অনাগতমদ্ধান’’ন্তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং জানন্তা এৰং পস্সন্তা এতরহি ৰা পচ্চুপ্পন্নমদ্ধানং অজ্ঝত্তং কথংকথী অস্সথ – অহং নু খোস্মি, নো নু খোস্মি, কিং নু খোস্মি, কথং নু খোস্মি, অযং নু খো সত্তো কুতো আগতো, সো কুহিংগামী ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং জানন্তা এৰং পস্সন্তা এৰং ৰদেয্যাথ – সত্থা নো গরু, সত্থুগারৰেন চ মযং এৰং ৰদেমা’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং জানন্তা এৰং পস্সন্তা এৰং ৰদেয্যাথ – সমণো এৰমাহ, সমণা চ নাম মযং এৰং ৰদেমা’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং জানন্তা এৰং পস্সন্তা অঞ্ঞং সত্থারং উদ্দিসেয্যাথা’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘অপি নু তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং জানন্তা এৰং পস্সন্তা যানি তানি পুথুসমণব্রাহ্মণানং ৰত কোতূহলমঙ্গলানি তানি সারতো পচ্চাগচ্ছেয্যাথা’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘ননু, ভিক্খৰে, যদেৰ তুম্হাকং সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৰিদিতং, তদেৰ তুম্হে ৰদেথা’’তি.
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘সাধু, ভিক্খৰে, উপনীতা খো মে তুম্হে, ভিক্খৰে, ইমিনা সন্দিট্ঠিকেন ধম্মেন অকালিকেন এহিপস্সিকেন ওপনেয্যিকেন পচ্চত্তং ৰেদিতব্বেন ৰিঞ্ঞূহি. সন্দিট্ঠিকো অযং, ভিক্খৰে, ধম্মো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহি – ইতি যন্তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্ত’’ন্তি.
৪০৮. ‘‘তিণ্ণং খো পন, ভিক্খৰে, সন্নিপাতা গব্ভস্সাৰক্কন্তি হোতি. ইধ মাতাপিতরো চ সন্নিপতিতা হোন্তি, মাতা চ ন উতুনী হোতি, গন্ধব্বো চ ন পচ্চুপট্ঠিতো হোতি, নেৰ তাৰ গব্ভস্সাৰক্কন্তি হোতি. ইধ মাতাপিতরো চ সন্নিপতিতা হোন্তি, মাতা চ উতুনী হোতি, গন্ধব্বো চ ন পচ্চুপট্ঠিতো হোতি, নেৰ তাৰ গব্ভস্সাৰক্কন্তি হোতি. যতো চ খো, ভিক্খৰে, মাতাপিতরো চ সন্নিপতিতা হোন্তি, মাতা চ উতুনী হোতি, গন্ধব্বো চ পচ্চুপট্ঠিতো হোতি – এৰং তিণ্ণং সন্নিপাতা গব্ভস্সাৰক্কন্তি হোতি. তমেনং, ভিক্খৰে, মাতা নৰ ৰা দস ৰা মাসে গব্ভং কুচ্ছিনা পরিহরতি মহতা সংসযেন গরুভারং [গরুম্ভারং (সী. পী.)]. তমেনং, ভিক্খৰে, মাতা নৰন্নং ৰা দসন্নং ৰা মাসানং অচ্চযেন ৰিজাযতি মহতা সংসযেন গরুভারং. তমেনং জাতং সমানং সকেন লোহিতেন পোসেতি. লোহিতঞ্হেতং, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে যদিদং মাতুথঞ্ঞং. স খো সো, ভিক্খৰে, কুমারো ৰুদ্ধিমন্ৰায ইন্দ্রিযানং পরিপাকমন্ৰায যানি তানি কুমারকানং কীল়াপনকানি তেহি কীল়তি, সেয্যথিদং – ৰঙ্ককং ঘটিকং মোক্খচিকং চিঙ্গুলকং পত্তাল়্হকং রথকং ধনুকং. স খো সো, ভিক্খৰে, কুমারো ৰুদ্ধিমন্ৰায ইন্দ্রিযানং পরিপাকমন্ৰায পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পরিচারেতি – চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেহি রূপেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযরূপেহি কামূপসংহিতেহি রজনীযেহি, সোতৰিঞ্ঞেয্যেহি সদ্দেহি… ঘানৰিঞ্ঞেয্যেহি গন্ধেহি… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যেহি রসেহি… কাযৰিঞ্ঞেয্যেহি ফোট্ঠব্বেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযরূপেহি কামূপসংহিতেহি রজনীযেহি.
৪০৯. ‘‘সো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা পিযরূপে রূপে সারজ্জতি, অপ্পিযরূপে রূপে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযসতি চ ৰিহরতি পরিত্তচেতসো. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি – যত্থস্স তে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি. সো এৰং অনুরোধৰিরোধং সমাপন্নো যং কিঞ্চি ৰেদনং ৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সো তং ৰেদনং অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং ৰেদনং অভিনন্দতো অভিৰদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. যা ৰেদনাসু নন্দী তদুপাদানং, তস্সুপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা…পে… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায পিযরূপে ধম্মে সারজ্জতি, অপ্পিযরূপে ধম্মে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযসতি চ ৰিহরতি পরিত্তচেতসো. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি – যত্থস্স তে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি. সো এৰং অনুরোধৰিরোধং সমাপন্নো যং কিঞ্চি ৰেদনং ৰেদেতি সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সো তং ৰেদনং অভিনন্দতি অভিৰদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং ৰেদনং অভিনন্দতো অভিৰদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. যা ৰেদনাসু নন্দী তদুপাদানং, তস্সুপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.
৪১০. ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা. সো ইমং লোকং সদেৰকং সমারকং সব্রহ্মকং সস্সমণব্রাহ্মণিং পজং সদেৰমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং; কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি. তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৰা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘরাৰাসো রজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা একন্তপরিপুণ্ণং একন্তপরিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা, কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা, অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’’’ন্তি. সো অপরেন সমযেন অপ্পং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায, মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায, অপ্পং ৰা ঞাতিপরিৰট্টং পহায, মহন্তং ৰা ঞাতিপরিৰট্টং পহায, কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা, কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা, অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি.
৪১১. ‘‘সো এৰং পব্বজিতো সমানো ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৰসমাপন্নো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি.
‘‘অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৰিহরতি.
‘‘অব্রহ্মচরিযং পহায ব্রহ্মচারী হোতি, আরাচারী ৰিরতো মেথুনা গামধম্মা.
‘‘মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, সচ্চৰাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৰিসংৰাদকো লোকস্স.
‘‘পিসুণং ৰাচং পহায পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি – ইতো সুত্ৰা ন অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৰা সন্ধাতা, সহিতানং ৰা অনুপ্পদাতা সমগ্গারামো সমগ্গরতো সমগ্গনন্দী, সমগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফরুসং ৰাচং পহায ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি – যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি, কালৰাদী ভূতৰাদী অত্থৰাদী ধম্মৰাদী ৰিনযৰাদী, নিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা কালেন, সাপদেসং পরিযন্তৰতিং অত্থসংহিতং.
‘‘সো বীজগামভূতগামসমারম্ভা পটিৰিরতো হোতি, একভত্তিকো হোতি রত্তূপরতো, ৰিরতো ৰিকালভোজনা. নচ্চগীতৰাদিতৰিসূকদস্সনা পটিৰিরতো হোতি, মালাগন্ধৰিলেপনধারণমণ্ডনৰিভূসনট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি, উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৰিরতো হোতি, জাতরূপরজতপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, ইত্থিকুমারিকপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, অজেল়কপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, কুক্কুটসূকরপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, হত্থিগৰাস্সৰল়ৰপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, খেত্তৰত্থুপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতি, দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৰিরতো হোতি, কযৰিক্কযা পটিৰিরতো হোতি, তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৰিরতো হোতি, উক্কোটনৰঞ্চন-নিকতি-সাচিযোগা পটিৰিরতো হোতি, ছেদন-ৰধবন্ধনৰিপরামোস-আলোপ-সহসাকারা পটিৰিরতো হোতি [পস্স ম. নি. ১.২৯৩ চূল়হত্থিপদোপমে].
‘‘সো সন্তুট্ঠো হোতি কাযপরিহারিকেন চীৰরেন কুচ্ছিপরিহারিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৰ পক্কমতি সমাদাযেৰ পক্কমতি. সেয্যথাপি নাম পক্খী সকুণো যেন যেনেৰ ডেতি সপত্তভারোৰ ডেতি, এৰমেৰ ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপরিহারিকেন চীৰরেন, কুচ্ছিপরিহারিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৰ পক্কমতি সমাদাযেৰ পক্কমতি. সো ইমিনা অরিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৰজ্জসুখং পটিসংৰেদেতি.
‘‘সো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা…পে… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং মনিন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি মনিন্দ্রিযং মনিন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. সো ইমিনা অরিযেন ইন্দ্রিযসংৰরেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৰেদেতি.
‘‘সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকারী হোতি, আলোকিতে ৰিলোকিতে সম্পজানকারী হোতি, সমিঞ্জিতে পসারিতে সম্পজানকারী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরধারণে সম্পজানকারী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকারী হোতি, উচ্চারপস্সাৰকম্মে সম্পজানকারী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগরিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৰে সম্পজানকারী হোতি.
৪১২. ‘‘সো ইমিনা চ অরিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, (ইমায চ অরিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো) [পস্স ম. নি. ১.২৯৬ চূল়হত্থিপদোপমে], ইমিনা চ অরিযেন ইন্দ্রিযসংৰরেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অরিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি – অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা, উজুং কাযং পণিধায, পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৰিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৰিহরতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পরিসোধেতি; ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৰিহরতি, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পরিসোধেতি; থীনমিদ্ধং পহায ৰিগতথীনমিদ্ধো ৰিহরতি আলোকসঞ্ঞী, সতো সম্পজানো, থীনমিদ্ধা চিত্তং পরিসোধেতি; উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৰিহরতি অজ্ঝত্তং ৰূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পরিসোধেতি; ৰিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিহরতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৰিচিকিচ্ছায চিত্তং পরিসোধেতি.
৪১৩. ‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে, ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.
৪১৪. ‘‘সো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা পিযরূপে রূপে ন সারজ্জতি, অপ্পিযরূপে রূপে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযসতি চ ৰিহরতি অপ্পমাণচেতসো. তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি – যত্থস্স তে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি. সো এৰং অনুরোধৰিরোধৰিপ্পহীনো যং কিঞ্চি ৰেদনং ৰেদেতি, সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সো তং ৰেদনং নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং ৰেদনং অনভিনন্দতো অনভিৰদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো যা ৰেদনাসু নন্দী সা নিরুজ্ঝতি. তস্স নন্দীনিরোধা উপাদাননিরোধো, উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো, ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো, জাতিনিরোধা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা…পে… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায পিযরূপে ধম্মে ন সারজ্জতি, অপ্পিযরূপে ধম্মে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযসতি চ ৰিহরতি অপ্পমাণচেতসো, তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি – যত্থস্স তে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি. সো এৰং অনুরোধৰিরোধৰিপ্পহীনো যং কিঞ্চি ৰেদনং ৰেদেতি, সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, সো তং ৰেদনং নাভিনন্দতি নাভিৰদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং ৰেদনং অনভিনন্দতো অনভিৰদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো যা ৰেদনাসু নন্দী সা নিরুজ্ঝতি. তস্স নন্দীনিরোধা উপাদাননিরোধো, উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো, ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো, জাতিনিরোধা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিরুজ্ঝন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি. ইমং খো মে তুম্হে, ভিক্খৰে, সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তিং ধারেথ, সাতিং পন ভিক্খুং কেৰট্টপুত্তং মহাতণ্হাজালতণ্হাসঙ্ঘাটপ্পটিমুক্ক’’ন্তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
মহাতণ্হাসঙ্খযসুত্তং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.