৪. রথৰিনীতসুত্তং

২৫২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. অথ খো সম্বহুলা জাতিভূমকা ভিক্খূ জাতিভূমিযং ৰস্সংৰুট্ঠা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘কো নু খো, ভিক্খৰে, জাতিভূমিযং জাতিভূমকানং ভিক্খূনং সব্রহ্মচারীনং এৰং সম্ভাৰিতো – ‘অত্তনা চ অপ্পিচ্ছো অপ্পিচ্ছকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ সন্তুট্ঠো সন্তুট্ঠিকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ পৰিৰিত্তো পৰিৰেককথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ অসংসট্ঠো অসংসগ্গকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ আরদ্ধৰীরিযো ৰীরিযারম্ভকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ সীলসম্পন্নো সীলসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ সমাধিসম্পন্নো সমাধিসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ পঞ্ঞাসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ ৰিমুত্তিসম্পন্নো ৰিমুত্তিসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, ওৰাদকো ৰিঞ্ঞাপকো সন্দস্সকো সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্রহ্মচারীন’’’ন্তি? ‘‘পুণ্ণো নাম, ভন্তে, আযস্মা মন্তাণিপুত্তো জাতিভূমিযং জাতিভূমকানং ভিক্খূনং সব্রহ্মচারীনং এৰং সম্ভাৰিতো – ‘অত্তনা চ অপ্পিচ্ছো অপ্পিচ্ছকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা, অত্তনা চ সন্তুট্ঠো…পে… ওৰাদকো ৰিঞ্ঞাপকো সন্দস্সকো সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্রহ্মচারীন’’’ন্তি.

২৫৩. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰতো অৰিদূরে নিসিন্নো হোতি. অথ খো আযস্মতো সারিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘লাভা আযস্মতো পুণ্ণস্স মন্তাণিপুত্তস্স, সুলদ্ধলাভা আযস্মতো পুণ্ণস্স মন্তাণিপুত্তস্স, যস্স ৰিঞ্ঞূ সব্রহ্মচারী সত্থু সম্মুখা অনুমস্স অনুমস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি, তঞ্চ সত্থা অব্ভনুমোদতি. অপ্পেৰ নাম মযম্পি কদাচি করহচি আযস্মতা পুণ্ণেন মন্তাণিপুত্তেন সদ্ধিং সমাগচ্ছেয্যাম [সমাগমং গচ্ছেয্য (ক.)], অপ্পেৰ নাম সিযা কোচিদেৰ কথাসল্লাপো’’তি.

২৫৪. অথ খো ভগৰা রাজগহে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন সাৰত্থি তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন সাৰত্থি তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অস্সোসি খো আযস্মা পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো – ‘‘ভগৰা কির সাৰত্থিং অনুপ্পত্তো; সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে’’তি.

২৫৫. অথ খো আযস্মা পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন সাৰত্থি তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন সাৰত্থি জেতৰনং অনাথপিণ্ডিকস্স আরামো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো আযস্মা পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেন অন্ধৰনং তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারায.

২৫৬. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘যস্স খো ত্ৰং, আৰুসো সারিপুত্ত, পুণ্ণস্স নাম ভিক্খুনো মন্তাণিপুত্তস্স অভিণ্হং কিত্তযমানো অহোসি, সো ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেন অন্ধৰনং তেন পক্কন্তো দিৰাৰিহারাযা’’তি.

অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো তরমানরূপো নিসীদনং আদায আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি সীসানুলোকী. অথ খো আযস্মা পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো অন্ধৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. আযস্মাপি খো সারিপুত্তো অন্ধৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি.

অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা পুণ্ণেন মন্তাণিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সারিপুত্তো আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং এতদৰোচ –

২৫৭. ‘‘ভগৰতি নো, আৰুসো, ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি?

‘‘এৰমাৰুসো’’তি.

‘‘কিং নু খো, আৰুসো, সীলৰিসুদ্ধত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং পনাৰুসো, চিত্তৰিসুদ্ধত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৰুসো, দিট্ঠিৰিসুদ্ধত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং পনাৰুসো, কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৰুসো, মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং পনাৰুসো, পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৰুসো, ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘‘কিং নু খো, আৰুসো, সীলৰিসুদ্ধত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৰুসো’তি ৰদেসি. ‘কিং পনাৰুসো, চিত্তৰিসুদ্ধত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৰুসো’তি ৰদেসি. ‘কিং নু খো, আৰুসো, দিট্ঠিৰিসুদ্ধত্থং…পে… কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধত্থং…পে… মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধত্থং…পে… পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধত্থং…পে… কিং নু খো, আৰুসো, ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং আৰুসো’তি ৰদেসি. কিমত্থং চরহাৰুসো, ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি? ‘‘অনুপাদাপরিনিব্বানত্থং খো, আৰুসো, ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি.

‘‘কিং নু খো, আৰুসো, সীলৰিসুদ্ধি অনুপাদাপরিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং পনাৰুসো, চিত্তৰিসুদ্ধি অনুপাদাপরিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৰুসো, দিট্ঠিৰিসুদ্ধি অনুপাদাপরিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং পনাৰুসো কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধি অনুপাদাপরিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৰুসো, মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি অনুপাদাপরিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং পনাৰুসো, পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি অনুপাদাপরিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৰুসো, ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি অনুপাদাপরিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘কিং পনাৰুসো, অঞ্ঞত্র ইমেহি ধম্মেহি অনুপাদাপরিনিব্বান’’ন্তি?

‘‘নো হিদং, আৰুসো’’.

‘‘‘কিং নু খো, আৰুসো, সীলৰিসুদ্ধি অনুপাদাপরিনিব্বান’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৰুসো’তি ৰদেসি. ‘কিং পনাৰুসো, চিত্তৰিসুদ্ধি অনুপাদাপরিনিব্বান’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৰুসো’তি ৰদেসি. ‘কিং নু খো, আৰুসো, দিট্ঠিৰিসুদ্ধি অনুপাদাপরিনিব্বান’ন্তি…পে… কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধি… মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি… পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি… ‘কিং নু খো, আৰুসো, ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি অনুপাদাপরিনিব্বান’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৰুসো’তি ৰদেসি. ‘কিং পনাৰুসো, অঞ্ঞত্র ইমেহি ধম্মেহি অনুপাদাপরিনিব্বান’ন্তি ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৰুসো’তি ৰদেসি. যথাকথং পনাৰুসো, ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?

২৫৮. ‘‘সীলৰিসুদ্ধিং চে, আৰুসো, ভগৰা অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৰ সমানং অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য [পঞ্ঞাপেস্স (সী. স্যা.) এৰমঞ্ঞত্থপি]. চিত্তৰিসুদ্ধিং চে, আৰুসো, ভগৰা অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৰ সমানং অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য. দিট্ঠিৰিসুদ্ধিং চে, আৰুসো, ভগৰা অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৰ সমানং অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য. কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধিং চে, আৰুসো, ভগৰা অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৰ সমানং অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য. মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিং চে, আৰুসো, ভগৰা অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৰ সমানং অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য. পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিং চে, আৰুসো, ভগৰা অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৰ সমানং অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য. ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিং চে, আৰুসো, ভগৰা অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য, সউপাদানংযেৰ সমানং অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্য. অঞ্ঞত্র চে, আৰুসো, ইমেহি ধম্মেহি অনুপাদাপরিনিব্বানং অভৰিস্স, পুথুজ্জনো পরিনিব্বাযেয্য. পুথুজ্জনো হি, আৰুসো, অঞ্ঞত্র ইমেহি ধম্মেহি. তেন হাৰুসো, উপমং তে করিস্সামি; উপমাযপিধেকচ্চে ৰিঞ্ঞূ পুরিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি.

২৫৯. ‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স সাৰত্থিযং পটিৰসন্তস্স সাকেতে কিঞ্চিদেৰ অচ্চাযিকং করণীযং উপ্পজ্জেয্য. তস্স অন্তরা চ সাৰত্থিং অন্তরা চ সাকেতং সত্ত রথৰিনীতানি উপট্ঠপেয্যুং. অথ খো, আৰুসো, রাজা পসেনদি কোসলো সাৰত্থিযা নিক্খমিত্ৰা অন্তেপুরদ্ৰারা পঠমং রথৰিনীতং অভিরুহেয্য, পঠমেন রথৰিনীতেন দুতিযং রথৰিনীতং পাপুণেয্য, পঠমং রথৰিনীতং ৰিস্সজ্জেয্য দুতিযং রথৰিনীতং অভিরুহেয্য. দুতিযেন রথৰিনীতেন ততিযং রথৰিনীতং পাপুণেয্য, দুতিযং রথৰিনীতং ৰিস্সজ্জেয্য, ততিযং রথৰিনীতং অভিরুহেয্য. ততিযেন রথৰিনীতেন চতুত্থং রথৰিনীতং পাপুণেয্য, ততিযং রথৰিনীতং ৰিস্সজ্জেয্য, চতুত্থং রথৰিনীতং অভিরুহেয্য. চতুত্থেন রথৰিনীতেন পঞ্চমং রথৰিনীতং পাপুণেয্য, চতুত্থং রথৰিনীতং ৰিস্সজ্জেয্য, পঞ্চমং রথৰিনীতং অভিরুহেয্য. পঞ্চমেন রথৰিনীতেন ছট্ঠং রথৰিনীতং পাপুণেয্য, পঞ্চমং রথৰিনীতং ৰিস্সজ্জেয্য, ছট্ঠং রথৰিনীতং অভিরুহেয্য. ছট্ঠেন রথৰিনীতেন সত্তমং রথৰিনীতং পাপুণেয্য, ছট্ঠং রথৰিনীতং ৰিস্সজ্জেয্য, সত্তমং রথৰিনীতং অভিরুহেয্য. সত্তমেন রথৰিনীতেন সাকেতং অনুপাপুণেয্য অন্তেপুরদ্ৰারং. তমেনং অন্তেপুরদ্ৰারগতং সমানং মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা এৰং পুচ্ছেয্যুং – ‘ইমিনা ত্ৰং, মহারাজ, রথৰিনীতেন সাৰত্থিযা সাকেতং অনুপ্পত্তো অন্তেপুরদ্ৰার’ন্তি? কথং ব্যাকরমানো নু খো, আৰুসো, রাজা পসেনদি কোসলো সম্মা ব্যাকরমানো ব্যাকরেয্যা’’তি?

‘‘এৰং ব্যাকরমানো খো, আৰুসো, রাজা পসেনদি কোসলো সম্মা ব্যাকরমানো ব্যাকরেয্য – ‘ইধ মে সাৰত্থিযং পটিৰসন্তস্স সাকেতে কিঞ্চিদেৰ অচ্চাযিকং করণীযং উপ্পজ্জি [উপ্পজ্জতি (ক.)]. তস্স মে অন্তরা চ সাৰত্থিং অন্তরা চ সাকেতং সত্ত রথৰিনীতানি উপট্ঠপেসুং. অথ খ্ৰাহং সাৰত্থিযা নিক্খমিত্ৰা অন্তেপুরদ্ৰারা পঠমং রথৰিনীতং অভিরুহিং. পঠমেন রথৰিনীতেন দুতিযং রথৰিনীতং পাপুণিং, পঠমং রথৰিনীতং ৰিস্সজ্জিং দুতিযং রথৰিনীতং অভিরুহিং. দুতিযেন রথৰিনীতেন ততিযং রথৰিনীতং পাপুণিং, দুতিযং রথৰিনীতং ৰিস্সজ্জিং, ততিযং রথৰিনীতং অভিরুহিং. ততিযেন রথৰিনীতেন চতুত্থং রথৰিনীতং পাপুণিং, ততিযং রথৰিনীতং ৰিস্সজ্জিং, চতুত্থং রথৰিনীতং অভিরুহিং. চতুত্থেন রথৰিনীতেন পঞ্চমং রথৰিনীতং পাপুণিং, চতুত্থং রথৰিনীতং ৰিস্সজ্জিং, পঞ্চমং রথৰিনীতং অভিরুহিং. পঞ্চমেন রথৰিনীতেন ছট্ঠং রথৰিনীতং পাপুণিং, পঞ্চমং রথৰিনীতং ৰিস্সজ্জিং, ছট্ঠং রথৰিনীতং অভিরুহিং. ছট্ঠেন রথৰিনীতেন সত্তমং রথৰিনীতং পাপুণিং, ছট্ঠং রথৰিনীতং ৰিস্সজ্জিং, সত্তমং রথৰিনীতং অভিরুহিং. সত্তমেন রথৰিনীতেন সাকেতং অনুপ্পত্তো অন্তেপুরদ্ৰার’ন্তি. এৰং ব্যাকরমানো খো, আৰুসো, রাজা পসেনদি কোসলো সম্মা ব্যাকরমানো ব্যাকরেয্যা’’তি.

‘‘এৰমেৰ খো, আৰুসো, সীলৰিসুদ্ধি যাৰদেৰ চিত্তৰিসুদ্ধত্থা, চিত্তৰিসুদ্ধি যাৰদেৰ দিট্ঠিৰিসুদ্ধত্থা, দিট্ঠিৰিসুদ্ধি যাৰদেৰ কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধত্থা, কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধি যাৰদেৰ মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধত্থা, মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি যাৰদেৰ পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধত্থা, পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি যাৰদেৰ ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধত্থা, ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি যাৰদেৰ অনুপাদাপরিনিব্বানত্থা. অনুপাদাপরিনিব্বানত্থং খো, আৰুসো, ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি.

২৬০. এৰং ৰুত্তে, আযস্মা সারিপুত্তো আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘কোনামো আযস্মা, কথঞ্চ পনাযস্মন্তং সব্রহ্মচারী জানন্তী’’তি? ‘‘পুণ্ণোতি খো মে, আৰুসো, নামং; মন্তাণিপুত্তোতি চ পন মং সব্রহ্মচারী জানন্তী’’তি. ‘‘অচ্ছরিযং, আৰুসো, অব্ভুতং, আৰুসো! যথা তং সুতৰতা সাৰকেন সম্মদেৰ সত্থুসাসনং আজানন্তেন, এৰমেৰ আযস্মতা পুণ্ণেন মন্তাণিপুত্তেন গম্ভীরা গম্ভীরপঞ্হা অনুমস্স অনুমস্স ব্যাকতা. লাভা সব্রহ্মচারীনং, সুলদ্ধলাভা সব্রহ্মচারীনং, যে আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং লভন্তি দস্সনায, লভন্তি পযিরূপাসনায. চেলণ্ডুকেন [চেলণ্ডকেন (ক.), চেলণ্ডুপেকেন (?)] চেপি সব্রহ্মচারী আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং মুদ্ধনা পরিহরন্তা লভেয্যুং দস্সনায, লভেয্যুং পযিরূপাসনায, তেসম্পি লাভা তেসম্পি সুলদ্ধং, অম্হাকম্পি লাভা অম্হাকম্পি সুলদ্ধং, যে মযং আযস্মন্তং পুণ্ণং মন্তাণিপুত্তং লভাম দস্সনায, লভাম পযিরূপাসনাযা’’তি.

এৰং ৰুত্তে, আযস্মা পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নামো আযস্মা, কথঞ্চ পনাযস্মন্তং সব্রহ্মচারী জানন্তী’’তি? ‘‘উপতিস্সোতি খো মে, আৰুসো, নামং; সারিপুত্তোতি চ পন মং সব্রহ্মচারী জানন্তী’’তি. ‘‘সত্থুকপ্পেন ৰত কির, ভো [খো (ক.)], সাৰকেন সদ্ধিং মন্তযমানা ন জানিম্হ – ‘আযস্মা সারিপুত্তো’তি. সচে হি মযং জানেয্যাম ‘আযস্মা সারিপুত্তো’তি, এত্তকম্পি নো নপ্পটিভাসেয্য [নপ্পটিভেয্য (?)]. অচ্ছরিযং, আৰুসো, অব্ভুতং, আৰুসো! যথা তং সুতৰতা সাৰকেন সম্মদেৰ সত্থুসাসনং আজানন্তেন, এৰমেৰ আযস্মতা সারিপুত্তেন গম্ভীরা গম্ভীরপঞ্হা অনুমস্স অনুমস্স পুচ্ছিতা. লাভা সব্রহ্মচারীনং সুলদ্ধলাভা সব্রহ্মচারীনং, যে আযস্মন্তং সারিপুত্তং লভন্তি দস্সনায, লভন্তি পযিরূপাসনায. চেলণ্ডুকেন চেপি সব্রহ্মচারী আযস্মন্তং সারিপুত্তং মুদ্ধনা পরিহরন্তা লভেয্যুং দস্সনায, লভেয্যুং পযিরূপাসনায, তেসম্পি লাভা তেসম্পি সুলদ্ধং, অম্হাকম্পি লাভা অম্হাকম্পি সুলদ্ধং, যে মযং আযস্মন্তং সারিপুত্তং লভাম দস্সনায, লভাম পযিরূপাসনাযা’’তি.

ইতিহ তে উভোপি মহানাগা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুভাসিতং সমনুমোদিংসূতি.

রথৰিনীতসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.