২. অলগদ্দূপমসুত্তং
২৩৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন অরিট্ঠস্স নাম ভিক্খুনো গদ্ধবাধিপুব্বস্স [গন্ধবাধিপুব্বস্স (ক.)] এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি – ‘‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা ভগৰতা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’’তি. অস্সোসুং খো সম্বহুলা ভিক্খূ – ‘‘অরিট্ঠস্স কির নাম ভিক্খুনো গদ্ধবাধিপুব্বস্স এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা ভগৰতা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ যেন অরিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা অরিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতদৰোচুং – ‘‘সচ্চং কির তে, আৰুসো অরিট্ঠ, এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা ভগৰতা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’’’তি. ‘‘এৰংব্যাখো [এৰং খো (?) ভগৰতো সম্মুখাযেৰস্স ‘‘এৰংব্যাখো’’তি] অহং, আৰুসো, ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা ভগৰতা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’’তি.
অথ খো তেপি ভিক্খূ অরিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৰিৰেচেতুকামা সমনুযুঞ্জন্তি সমনুগাহন্তি [সমনুগ্গাহন্তি (স্যা.)] সমনুভাসন্তি – ‘‘মা হেৰং, আৰুসো অরিট্ঠ, অৰচ, মা ভগৰন্তং অব্ভাচিক্খি; ন হি সাধু ভগৰতো অব্ভক্খানং [অব্ভাচিক্খনং (ক.)], ন হি ভগৰা এৰং ৰদেয্য. অনেকপরিযাযেনাৰুসো অরিট্ঠ, অন্তরাযিকা ধম্মা অন্তরাযিকা ৰুত্তা ভগৰতা, অলঞ্চ পন তে পটিসেৰতো অন্তরাযায. অপ্পস্সাদা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা,আদীনৰো এত্থ ভিয্যো. অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা…পে… মংসপেসূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা… তিণুক্কূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা… অঙ্গারকাসূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা… সুপিনকূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা… যাচিতকূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা… রুক্খফলূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা… অসিসূনূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা… সত্তিসূলূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা… সপ্পসিরূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো’’তি. এৰম্পি খো অরিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো তেহি ভিক্খূহি সমনুযুঞ্জিযমানো সমনুগাহিযমানো [সমনুগ্গাহিযমানো (স্যা. ৰিনযেপি)] সমনুভাসিযমানো তদেৰ [তথেৰ তং (ৰিনযে)] পাপকং দিট্ঠিগতং থামসা পরামাসা অভিনিৰিস্স ৰোহরতি – ‘‘এৰংব্যাখো অহং, আৰুসো, ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা ভগৰতা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’’তি.
২৩৫. যতো খো তে ভিক্খূ নাসক্খিংসু অরিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৰিৰেচেতুং, অথ খো তে ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অরিট্ঠস্স নাম, ভন্তে, ভিক্খুনো গদ্ধবাধিপুব্বস্স এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা ভগৰতা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’তি. অস্সুম্হ খো মযং, ভন্তে – ‘অরিট্ঠস্স কির নাম ভিক্খুনো গদ্ধবাধিপুব্বস্স এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা ভগৰতা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেন অরিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৰা অরিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতদৰোচুম্হ – ‘সচ্চং কির তে, আৰুসো অরিট্ঠ, এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা ভগৰতা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’তি?
‘‘এৰং ৰুত্তে, ভন্তে, অরিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো অম্হে এতদৰোচ – ‘এৰংব্যাখো অহং, আৰুসো, ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা ভগৰতা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, অরিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৰিৰেচেতুকামা সমনুযুঞ্জিম্হ সমনুগাহিম্হ সমনুভাসিম্হ – ‘মা হেৰং, আৰুসো অরিট্ঠ, অৰচ, মা ভগৰন্তং অব্ভাচিক্খি; ন হি সাধু ভগৰতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৰা এৰং ৰদেয্য. অনেকপরিযাযেনাৰুসো অরিট্ঠ, অন্তরাযিকা ধম্মা অন্তরাযিকা ৰুত্তা ভগৰতা, অলঞ্চ পন তে পটিসেৰতো অন্তরাযায. অপ্পস্সাদা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো. অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা…পে… সপ্পসিরূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো’তি. এৰম্পি খো, ভন্তে, অরিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো অম্হেহি সমনুযুঞ্জিযমানো সমনুগাহিযমানো সমনুভাসিযমানো তদেৰ পাপকং দিট্ঠিগতং থামসা পরামাসা অভিনিৰিস্স ৰোহরতি – ‘এৰংব্যাখো অহং, আৰুসো, ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা ভগৰতা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’তি. যতো খো মযং, ভন্তে, নাসক্খিম্হ অরিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৰিৰেচেতুং, অথ মযং এতমত্থং ভগৰতো আরোচেমা’’তি.
২৩৬. অথ খো ভগৰা অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, মম ৰচনেন অরিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৰুসো অরিট্ঠ, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা, যেন অরিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা অরিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতদৰোচ – ‘‘সত্থা তং, আৰুসো অরিট্ঠ, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো অরিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অরিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সচ্চং কির তে, অরিট্ঠ, এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং – ‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি যথা যেমে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা ভগৰতা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’’’তি?
‘‘এৰংব্যাখো অহং, ভন্তে, ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামি – ‘যথা যেমে অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা ভগৰতা তে পটিসেৰতো নালং অন্তরাযাযা’’’তি. ‘‘কস্স খো নাম ত্ৰং, মোঘপুরিস, মযা এৰং ধম্মং দেসিতং আজানাসি? ননু মযা, মোঘপুরিস, অনেকপরিযাযেন অন্তরাযিকা ধম্মা অন্তরাযিকা ৰুত্তা? অলঞ্চ পন তে পটিসেৰতো অন্তরাযায. অপ্পস্সাদা কামা ৰুত্তা মযা, বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো. অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা ৰুত্তা মযা… মংসপেসূপমা কামা ৰুত্তা মযা… তিণুক্কূপমা কামা ৰুত্তা মযা… অঙ্গারকাসূপমা কামা ৰুত্তা মযা… সুপিনকূপমা কামা ৰুত্তা মযা… যাচিতকূপমা কামা ৰুত্তা মযা… রুক্খফলূপমা কামা ৰুত্তা মযা… অসিসূনূপমা কামা ৰুত্তা মযা… সত্তিসূলূপমা কামা ৰুত্তা মযা… সপ্পসিরূপমা কামা ৰুত্তা মযা, বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো. অথ চ পন ত্ৰং, মোঘপুরিস, অত্তনা দুগ্গহিতেন অম্হে চেৰ অব্ভাচিক্খসি, অত্তানঞ্চ খনসি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰসি. তঞ্হি তে, মোঘপুরিস, ভৰিস্সতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.
অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নাযং অরিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো উস্মীকতোপি ইমস্মিং ধম্মৰিনযে’’তি? ‘‘কিঞ্হি [কিংতি (ক.)] সিযা, ভন্তে; নো হেতং, ভন্তে’’তি. এৰং ৰুত্তে, অরিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো তুণ্হীভূতো মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো পজ্ঝাযন্তো অপ্পটিভানো নিসীদি. অথ খো ভগৰা অরিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং তুণ্হীভূতং মঙ্কুভূতং পত্তক্খন্ধং অধোমুখং পজ্ঝাযন্তং অপ্পটিভানং ৰিদিত্ৰা অরিট্ঠং ভিক্খুং গদ্ধবাধিপুব্বং এতদৰোচ – ‘‘পঞ্ঞাযিস্সসি খো ত্ৰং, মোঘপুরিস, এতেন সকেন পাপকেন দিট্ঠিগতেন. ইধাহং ভিক্খূ পটিপুচ্ছিস্সামী’’তি.
২৩৭. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তুম্হেপি মে, ভিক্খৰে, এৰং ধম্মং দেসিতং আজানাথ যথাযং অরিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো অত্তনা দুগ্গহিতেন অম্হে চেৰ অব্ভাচিক্খতি, অত্তানঞ্চ খনতি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. অনেকপরিযাযেন হি নো, ভন্তে, অন্তরাযিকা ধম্মা অন্তরাযিকা ৰুত্তা ভগৰতা; অলঞ্চ পন তে পটিসেৰতো অন্তরাযায. অপ্পস্সাদা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো. অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা…পে… সপ্পসিরূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৰে, সাধু, খো মে তুম্হে, ভিক্খৰে, এৰং ধম্মং দেসিতং আজানাথ. অনেকপরিযাযেন হি খো, ভিক্খৰে, অন্তরাযিকা ধম্মা ৰুত্তা মযা, অলঞ্চ পন তে পটিসেৰতো অন্তরাযায. অপ্পস্সাদা কামা ৰুত্তা মযা, বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো. অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা ৰুত্তা মযা…পে… সপ্পসিরূপমা কামা ৰুত্তা মযা, বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো. অথ চ পনাযং অরিট্ঠো ভিক্খু গদ্ধবাধিপুব্বো অত্তনা দুগ্গহিতেন অম্হে চেৰ অব্ভাচিক্খতি, অত্তানঞ্চ খনতি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতি. তঞ্হি তস্স মোঘপুরিসস্স ভৰিস্সতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায. সো ৰত, ভিক্খৰে, অঞ্ঞত্রেৰ কামেহি অঞ্ঞত্র কামসঞ্ঞায অঞ্ঞত্র কামৰিতক্কেহি কামে পটিসেৰিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি’’.
২৩৮. ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চে মোঘপুরিসা ধম্মং পরিযাপুণন্তি – সুত্তং, গেয্যং, ৰেয্যাকরণং, গাথং, উদানং, ইতিৰুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৰেদল্লং. তে তং ধম্মং পরিযাপুণিত্ৰা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞায অত্থং ন উপপরিক্খন্তি. তেসং তে ধম্মা পঞ্ঞায অত্থং অনুপপরিক্খতং ন নিজ্ঝানং খমন্তি. তে উপারম্ভানিসংসা চেৰ ধম্মং পরিযাপুণন্তি ইতিৰাদপ্পমোক্খানিসংসা চ. যস্স চত্থায ধম্মং পরিযাপুণন্তি তঞ্চস্স অত্থং নানুভোন্তি. তেসং তে ধম্মা দুগ্গহিতা দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায সংৰত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? দুগ্গহিতত্তা, ভিক্খৰে, ধম্মানং.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো অলগদ্দত্থিকো অলগদ্দগৰেসী অলগদ্দপরিযেসনং চরমানো. সো পস্সেয্য মহন্তং অলগদ্দং. তমেনং ভোগে ৰা নঙ্গুট্ঠে ৰা গণ্হেয্য. তস্স সো অলগদ্দো পটিপরিৰত্তিত্ৰা [পটিনিৰত্তিত্ৰা (স্যা. ক.)] হত্থে ৰা বাহায ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা অঙ্গপচ্চঙ্গে ডংসেয্য [ডসেয্য (সী. পী.)]. সো ততোনিদানং মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং. তং কিস্স হেতু? দুগ্গহিতত্তা, ভিক্খৰে, অলগদ্দস্স. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চে মোঘপুরিসা ধম্মং পরিযাপুণন্তি – সুত্তং, গেয্যং, ৰেয্যাকরণং, গাথং, উদানং, ইতিৰুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৰেদল্লং. তে তং ধম্মং পরিযাপুণিত্ৰা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞায অত্থং ন উপপরিক্খন্তি. তেসং তে ধম্মা পঞ্ঞায অত্থং অনুপপরিক্খতং ন নিজ্ঝানং খমন্তি. তে উপারম্ভানিসংসা চেৰ ধম্মং পরিযাপুণন্তি ইতিৰাদপ্পমোক্খানিসংসা চ. যস্স চত্থায ধম্মং পরিযাপুণন্তি তঞ্চস্স অত্থং নানুভোন্তি. তেসং তে ধম্মা দুগ্গহিতা দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায সংৰত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? দুগ্গহিতত্তা ভিক্খৰে ধম্মানং.
২৩৯. ‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চে কুলপুত্তা ধম্মং পরিযাপুণন্তি – সুত্তং, গেয্যং, ৰেয্যাকরণং, গাথং, উদানং, ইতিৰুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৰেদল্লং. তে তং ধম্মং পরিযাপুণিত্ৰা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞায অত্থং উপপরিক্খন্তি. তেসং তে ধম্মা পঞ্ঞায অত্থং উপপরিক্খতং নিজ্ঝানং খমন্তি. তে ন চেৰ উপারম্ভানিসংসা ধম্মং পরিযাপুণন্তি ন ইতিৰাদপ্পমোক্খানিসংসা চ [ন চ ইতিৰাদপ্পমোক্খানিসংসা (?)]. যস্স চত্থায ধম্মং পরিযাপুণন্তি তঞ্চস্স অত্থং অনুভোন্তি. তেসং তে ধম্মা সুগ্গহিতা দীঘরত্তং হিতায সুখায সংৰত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? সুগ্গহিতত্তা ভিক্খৰে ধম্মানং.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো অলগদ্দত্থিকো অলগদ্দগৰেসী অলগদ্দপরিযেসনং চরমানো. সো পস্সেয্য মহন্তং অলগদ্দং. তমেনং অজপদেন দণ্ডেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হেয্য. অজপদেন দণ্ডেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহিত্ৰা, গীৰায সুগ্গহিতং গণ্হেয্য. কিঞ্চাপি সো, ভিক্খৰে, অলগদ্দো তস্স পুরিসস্স হত্থং ৰা বাহং ৰা অঞ্ঞতরং ৰা অঙ্গপচ্চঙ্গং ভোগেহি পলিৰেঠেয্য, অথ খো সো নেৰ ততোনিদানং মরণং ৰা নিগচ্ছেয্য মরণমত্তং ৰা দুক্খং. তং কিস্স হেতু? সুগ্গহিতত্তা, ভিক্খৰে, অলগদ্দস্স. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চে কুলপুত্তা ধম্মং পরিযাপুণন্তি – সুত্তং, গেয্যং, ৰেয্যাকরণং, গাথং, উদানং, ইতিৰুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৰেদল্লং. তে তং ধম্মং পরিযাপুণিত্ৰা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞায অত্থং উপপরিক্খন্তি. তেসং তে ধম্মা পঞ্ঞায অত্থং উপপরিক্খতং নিজ্ঝানং খমন্তি. তে ন চেৰ উপারম্ভানিসংসা ধম্মং পরিযাপুণন্তি, ন ইতিৰাদপ্পমোক্খানিসংসা চ. যস্স চত্থায ধম্মং পরিযাপুণন্তি, তঞ্চস্স অত্থং অনুভোন্তি. তেসং তে ধম্মা সুগ্গহিতা দীঘরত্তং অত্থায হিতায সুখায সংৰত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? সুগ্গহিতত্তা, ভিক্খৰে, ধম্মানং. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, যস্স মে ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্যাথ, তথা নং ধারেয্যাথ. যস্স চ পন মে ভাসিতস্স অত্থং ন আজানেয্যাথ, অহং ৰো তত্থ পটিপুচ্ছিতব্বো, যে ৰা পনাস্সু ৰিযত্তা ভিক্খূ.
২৪০. ‘‘কুল্লূপমং ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেস্সামি নিত্থরণত্থায, নো গহণত্থায. তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকরোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো. সো পস্সেয্য মহন্তং উদকণ্ণৰং, ওরিমং তীরং সাসঙ্কং সপ্পটিভযং, পারিমং তীরং খেমং অপ্পটিভযং; ন চস্স নাৰা সন্তারণী উত্তরসেতু ৰা অপারা পারং গমনায. তস্স এৰমস্স – ‘অযং খো মহাউদকণ্ণৰো, ওরিমং তীরং সাসঙ্কং সপ্পটিভযং, পারিমং তীরং খেমং অপ্পটিভযং; নত্থি চ নাৰা সন্তারণী উত্তরসেতু ৰা অপারা পারং গমনায. যংনূনাহং তিণকট্ঠসাখাপলাসং সংকড্ঢিত্ৰা, কুল্লং বন্ধিত্ৰা, তং কুল্লং নিস্সায হত্থেহি চ পাদেহি চ ৰাযমমানো সোত্থিনা পারং উত্তরেয্য’ন্তি. অথ খো সো, ভিক্খৰে, পুরিসো তিণকট্ঠসাখাপলাসং সংকড্ঢিত্ৰা, কুল্লং বন্ধিত্ৰা তং কুল্লং নিস্সায হত্থেহি চ পাদেহি চ ৰাযমমানো সোত্থিনা পারং উত্তরেয্য. তস্স পুরিসস্স উত্তিণ্ণস্স [তিণ্ণস্স (পী. ক.)] পারঙ্গতস্স এৰমস্স – ‘বহুকারো খো মে অযং কুল্লো; ইমাহং কুল্লং নিস্সায হত্থেহি চ পাদেহি চ ৰাযমমানো সোত্থিনা পারং উত্তিণ্ণো. যংনূনাহং ইমং কুল্লং সীসে ৰা আরোপেত্ৰা খন্ধে ৰা উচ্চারেত্ৰা [উচ্চোপেত্ৰা (ক.)] যেন কামং পক্কমেয্য’ন্তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু সো পুরিসো এৰংকারী তস্মিং কুল্লে কিচ্চকারী অস্সা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘কথংকারী চ সো, ভিক্খৰে, পুরিসো তস্মিং কুল্লে কিচ্চকারী অস্স? ইধ, ভিক্খৰে, তস্স পুরিসস্স উত্তিণ্ণস্স পারঙ্গতস্স এৰমস্স – ‘বহুকারো খো মে অযং কুল্লো; ইমাহং কুল্লং নিস্সায হত্থেহি চ পাদেহি চ ৰাযমমানো সোত্থিনা পারং উত্তিণ্ণো. যংনূনাহং ইমং কুল্লং থলে ৰা উস্সাদেত্ৰা [উস্সারেত্ৰা (ক.)] উদকে ৰা ওপিলাপেত্ৰা যেন কামং পক্কমেয্য’ন্তি. এৰংকারী খো সো, ভিক্খৰে, পুরিসো তস্মিং কুল্লে কিচ্চকারী অস্স. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, কুল্লূপমো মযা ধম্মো দেসিতো নিত্থরণত্থায, নো গহণত্থায. কুল্লূপমং ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসিতং, আজানন্তেহি ধম্মাপি ৰো পহাতব্বা পগেৰ অধম্মা.
২৪১. ‘‘ছযিমানি, ভিক্খৰে, দিট্ঠিট্ঠানানি. কতমানি ছ? ইধ, ভিক্খৰে, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো, সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো, রূপং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; ৰেদনং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; সঞ্ঞং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; সঙ্খারে ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; যম্পি তং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং, অনুৰিচরিতং মনসা তম্পি ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি; যম্পি তং দিট্ঠিট্ঠানং – সো লোকো সো অত্তা, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৰ ঠস্সামীতি – তম্পি ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি. সুতৰা চ খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অরিযানং দস্সাৰী অরিযধম্মস্স কোৰিদো অরিযধম্মে সুৰিনীতো, সপ্পুরিসানং দস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স কোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে সুৰিনীতো, রূপং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি; ৰেদনং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি; সঞ্ঞং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি; সঙ্খারে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি; যম্পি তং দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং, অনুৰিচরিতং মনসা, তম্পি ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি; যম্পি তং দিট্ঠিট্ঠানং – সো লোকো সো অত্তা, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৰ ঠস্সামীতি – তম্পি ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সতি. সো এৰং সমনুপস্সন্তো অসতি ন পরিতস্সতী’’তি.
২৪২. এৰং ৰুত্তে, অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, বহিদ্ধা অসতি পরিতস্সনা’’তি? ‘‘সিযা, ভিক্খূ’’তি – ভগৰা অৰোচ. ‘‘ইধ ভিক্খু একচ্চস্স এৰং হোতি – ‘অহু ৰত মে, তং ৰত মে নত্থি; সিযা ৰত মে, তং ৰতাহং ন লভামী’তি. সো সোচতি কিলমতি পরিদেৰতি উরত্তাল়িং কন্দতি সম্মোহং আপজ্জতি. এৰং খো, ভিক্খু, বহিদ্ধা অসতি পরিতস্সনা হোতী’’তি.
‘‘সিযা পন, ভন্তে, বহিদ্ধা অসতি অপরিতস্সনা’’তি? ‘‘সিযা, ভিক্খূ’’তি – ভগৰা অৰোচ. ‘‘ইধ ভিক্খু একচ্চস্স ন এৰং হোতি – ‘অহু ৰত মে, তং ৰত মে নত্থি; সিযা ৰত মে, তং ৰতাহং ন লভামী’তি. সো ন সোচতি ন কিলমতি ন পরিদেৰতি ন উরত্তাল়িং কন্দতি ন সম্মোহং আপজ্জতি. এৰং খো, ভিক্খু, বহিদ্ধা অসতি অপরিতস্সনা হোতী’’তি.
‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, অজ্ঝত্তং অসতি পরিতস্সনা’’তি? ‘‘সিযা, ভিক্খূ’’তি – ভগৰা অৰোচ. ‘‘ইধ, ভিক্খু, একচ্চস্স এৰং দিট্ঠি হোতি – ‘সো লোকো সো অত্তা, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৰ ঠস্সামী’তি. সো সুণাতি তথাগতস্স ৰা তথাগতসাৰকস্স ৰা সব্বেসং দিট্ঠিট্ঠানাধিট্ঠানপরিযুট্ঠানাভিনিৰেসানুসযানং সমুগ্ঘাতায সব্বসঙ্খারসমথায সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গায তণ্হাক্খযায ৰিরাগায নিরোধায নিব্বানায ধম্মং দেসেন্তস্স. তস্স এৰং হোতি – ‘উচ্ছিজ্জিস্সামি নামস্সু, ৰিনস্সিস্সামি নামস্সু, নস্সু নাম ভৰিস্সামী’তি. সো সোচতি কিলমতি পরিদেৰতি উরত্তাল়িং কন্দতি সম্মোহং আপজ্জতি. এৰং খো, ভিক্খু, অজ্ঝত্তং অসতি পরিতস্সনা হোতী’’তি.
‘‘সিযা পন, ভন্তে, অজ্ঝত্তং অসতি অপরিতস্সনা’’তি? ‘‘সিযা, ভিক্খূ’’তি ভগৰা অৰোচ. ‘‘ইধ, ভিক্খু, একচ্চস্স ন এৰং দিট্ঠি হোতি – ‘সো লোকো সো অত্তা, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৰ ঠস্সামী’তি. সো সুণাতি তথাগতস্স ৰা তথাগতসাৰকস্স ৰা সব্বেসং দিট্ঠিট্ঠানাধিট্ঠানপরিযুট্ঠানাভিনিৰেসানুসযানং সমুগ্ঘাতায সব্বসঙ্খারসমথায সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গায তণ্হাক্খযায ৰিরাগায নিরোধায নিব্বানায ধম্মং দেসেন্তস্স. তস্স ন এৰং হোতি – ‘উচ্ছিজ্জিস্সামি নামস্সু, ৰিনস্সিস্সামি নামস্সু, নস্সু নাম ভৰিস্সামী’তি. সো ন সোচতি ন কিলমতি ন পরিদেৰতি ন উরত্তাল়িং কন্দতি ন সম্মোহং আপজ্জতি. এৰং খো, ভিক্খু, অজ্ঝত্তং অসতি অপরিতস্সনা হোতি’’.
২৪৩. ‘‘তং [তঞ্চ (ক.)], ভিক্খৰে, পরিগ্গহং পরিগ্গণ্হেয্যাথ, য্ৰাস্স [য্ৰাস্সু (ক.)] পরিগ্গহো নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৰ তিট্ঠেয্য. পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, তং পরিগ্গহং য্ৰাস্স পরিগ্গহো নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৰ তিট্ঠেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৰে. অহম্পি খো তং, ভিক্খৰে, পরিগ্গহং ন সমনুপস্সামি য্ৰাস্স পরিগ্গহো নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো সস্সতিসমং তথেৰ তিট্ঠেয্য.
‘‘তং, ভিক্খৰে, অত্তৰাদুপাদানং উপাদিযেথ, যংস [যস্স (স্যা. ক.)] অত্তৰাদুপাদানং উপাদিযতো ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা. পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, তং অত্তৰাদুপাদানং যংস অত্তৰাদুপাদানং উপাদিযতো ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৰে. অহম্পি খো তং, ভিক্খৰে, অত্তৰাদুপাদানং ন সমনুপস্সামি যংস অত্তৰাদুপাদানং উপাদিযতো ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা.
‘‘তং, ভিক্খৰে, দিট্ঠিনিস্সযং নিস্সযেথ যংস দিট্ঠিনিস্সযং নিস্সযতো ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা. পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, তং দিট্ঠিনিস্সযং যংস দিট্ঠিনিস্সযং নিস্সযতো ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৰে. অহম্পি খো তং, ভিক্খৰে, দিট্ঠিনিস্সযং ন সমনুপস্সামি যংস দিট্ঠিনিস্সযং নিস্সযতো ন উপ্পজ্জেয্যুং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা’’.
২৪৪. ‘‘অত্তনি ৰা, ভিক্খৰে, সতি অত্তনিযং মে তি অস্সা’’তি?
‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘অত্তনিযে ৰা, ভিক্খৰে, সতি অত্তা মে তি অস্সা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.
‘‘অত্তনি চ, ভিক্খৰে, অত্তনিযে চ সচ্চতো থেততো অনুপলব্ভমানে, যম্পি তং দিট্ঠিট্ঠানং – ‘সো লোকো সো অত্তা, সো পেচ্চ ভৰিস্সামি নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো, সস্সতিসমং তথেৰ ঠস্সামী’তি – ননাযং [ন চ খোযং (ক.)], ভিক্খৰে, কেৰলো পরিপূরো বালধম্মো’’’তি?
‘‘কিঞ্হি নো সিযা, ভন্তে, কেৰলো হি, ভন্তে, পরিপূরো [কেৰলো পরিপূরো (সী. পী.)] বালধম্মো’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, ৰেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৰা তং সুখং ৰা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৰিপরিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, যং কিঞ্চি রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং, অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা, ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা, হীনং ৰা পণীতং ৰা, যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং রূপং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং. যা কাচি ৰেদনা…পে… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খারা… যং কিঞ্চি ৰিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং, অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা, ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা, হীনং ৰা পণীতং ৰা, যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং ৰিঞ্ঞাণং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বং’’.
২৪৫. ‘‘এৰং পস্সং, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকো রূপস্মিং নিব্বিন্দতি, ৰেদনায নিব্বিন্দতি, সঞ্ঞায নিব্বিন্দতি, সঙ্খারেসু নিব্বিন্দতি, ৰিঞ্ঞাণস্মিং নিব্বিন্দতি, নিব্বিদা ৰিরজ্জতি [নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি (সী. স্যা. পী.)], ৰিরাগা ৰিমুচ্চতি, ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো ইতিপি, সংকিণ্ণপরিক্খো ইতিপি, অব্বূল়্হেসিকো ইতিপি, নিরগ্গল়ো ইতিপি, অরিযো পন্নদ্ধজো পন্নভারো ৰিসংযুত্তো ইতিপি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অৰিজ্জা পহীনা হোতি, উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা, আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সংকিণ্ণপরিক্খো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পোনোব্ভৰিকো জাতিসংসারো পহীনো হোতি, উচ্ছিন্নমূলো তালাৰত্থুকতো অনভাৰংকতো, আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সংকিণ্ণপরিক্খো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অব্বূল়্হেসিকো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো তণ্হা পহীনা হোতি, উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা, আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অব্বূল়্হেসিকো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু নিরগ্গল়ো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পঞ্চ ওরম্ভাগিযানি সংযোজনানি পহীনানি হোন্তি, উচ্ছিন্নমূলানি তালাৰত্থুকতানি অনভাৰংকতানি, আযতিং অনুপ্পাদধম্মানি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু নিরগ্গল়ো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরিযো পন্নদ্ধজো পন্নভারো ৰিসংযুত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অস্মিমানো পহীনো হোতি, উচ্ছিন্নমূলো তালাৰত্থুকতো অনভাৰংকতো, আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরিযো পন্নদ্ধজো পন্নভারো ৰিসংযুত্তো হোতি.
২৪৬. ‘‘এৰং ৰিমুত্তচিত্তং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুং সইন্দা দেৰা সব্রহ্মকা সপজাপতিকা অন্ৰেসং নাধিগচ্ছন্তি – ‘ইদং নিস্সিতং তথাগতস্স ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠেৰাহং, ভিক্খৰে, ধম্মে তথাগতং অননুৰিজ্জোতি ৰদামি. এৰংৰাদিং খো মং, ভিক্খৰে, এৰমক্খাযিং একে সমণব্রাহ্মণা অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি – ‘ৰেনযিকো সমণো গোতমো, সতো সত্তস্স উচ্ছেদং ৰিনাসং ৰিভৰং পঞ্ঞাপেতী’তি. যথা চাহং ন, ভিক্খৰে [ভিক্খৰে ন (সী. স্যা. পী.)], যথা চাহং ন ৰদামি, তথা মং তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি – ‘ৰেনযিকো সমণো গোতমো, সতো সত্তস্স উচ্ছেদং ৰিনাসং ৰিভৰং পঞ্ঞাপেতী’তি. পুব্বে চাহং ভিক্খৰে, এতরহি চ দুক্খঞ্চেৰ পঞ্ঞাপেমি, দুক্খস্স চ নিরোধং. তত্র চে, ভিক্খৰে, পরে তথাগতং অক্কোসন্তি পরিভাসন্তি রোসেন্তি ৰিহেসেন্তি, তত্র, ভিক্খৰে, তথাগতস্স ন হোতি আঘাতো ন অপ্পচ্চযো ন চেতসো অনভিরদ্ধি.
‘‘তত্র চে, ভিক্খৰে, পরে তথাগতং সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, তত্র, ভিক্খৰে, তথাগতস্স ন হোতি আনন্দো ন সোমনস্সং ন চেতসো উপ্পিলাৰিতত্তং. তত্র চে, ভিক্খৰে, পরে ৰা তথাগতং সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, তত্র, ভিক্খৰে, তথাগতস্স এৰং হোতি – ‘যং খো ইদং পুব্বে পরিঞ্ঞাতং তত্থ মে এৰরূপা কারা [সক্কারা (ক.)] করীযন্তী’তি. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, তুম্হে চেপি পরে অক্কোসেয্যুং পরিভাসেয্যুং রোসেয্যুং ৰিহেসেয্যুং, তত্র তুম্হে হি ন আঘাতো ন অপ্পচ্চযো ন চেতসো অনভিরদ্ধি করণীযা. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, তুম্হে চেপি পরে সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, তত্র তুম্হেহি ন আনন্দো ন সোমনস্সং ন চেতসো উপ্পিলাৰিতত্তং করণীযং. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, তুম্হে চেপি পরে সক্করেয্যুং গরুং করেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, তত্র তুম্হাকং এৰমস্স – ‘যং খো ইদং পুব্বে পরিঞ্ঞাতং, তত্থ মে [তত্থ নো (ক.) তত্থ + ইমেতি পদচ্ছেদো] এৰরূপা কারা করীযন্তী’তি.
২৪৭. ‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, যং ন তুম্হাকং তং পজহথ; তং ৰো পহীনং দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং? রূপং, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ; তং ৰো পহীনং দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. ৰেদনা, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ; সা ৰো পহীনা দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. সঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ; সা ৰো পহীনা দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. সঙ্খারা, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তে পজহথ; তে ৰো পহীনা দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সন্তি. ৰিঞ্ঞাণং, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ; তং ৰো পহীনং দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, যং ইমস্মিং জেতৰনে তিণকট্ঠসাখাপলাসং, তং জনো হরেয্য ৰা দহেয্য ৰা যথাপচ্চযং ৰা করেয্য. অপি নু তুম্হাকং এৰমস্স – ‘অম্হে জনো হরতি ৰা দহতি ৰা যথাপচ্চযং ৰা করোতী’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘ন হি নো এতং, ভন্তে, অত্তা ৰা অত্তনিযং ৰা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যং ন তুম্হাকং তং পজহথ; তং ৰো পহীনং দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং? রূপং, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ; তং ৰো পহীনং দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতি. ৰেদনা, ভিক্খৰে…পে… সঞ্ঞা, ভিক্খৰে… সঙ্খারা, ভিক্খৰে…পে… ৰিঞ্ঞাণং, ভিক্খৰে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ; তং ৰো পহীনং দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতি.
২৪৮. ‘‘এৰং স্ৰাক্খাতো, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো উত্তানো ৰিৰটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৰং স্ৰাক্খাতে, ভিক্খৰে, মযা ধম্মে উত্তানে ৰিৰটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে যে তে ভিক্খূ অরহন্তো খীণাসৰা ৰুসিতৰন্তো কতকরণীযা ওহিতভারা অনুপ্পত্তসদত্থা পরিক্খীণভৰসংযোজনা সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তা, ৰট্টং তেসং নত্থি পঞ্ঞাপনায. এৰং স্ৰাক্খাতো, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো উত্তানো ৰিৰটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৰং স্ৰাক্খাতে, ভিক্খৰে, মযা ধম্মে উত্তানে ৰিৰটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে যেসং ভিক্খূনং পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি পহীনানি, সব্বে তে ওপপাতিকা, তত্থ পরিনিব্বাযিনো, অনাৰত্তিধম্মা তস্মা লোকা. এৰং স্ৰাক্খাতো, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো উত্তানো ৰিৰটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৰং স্ৰাক্খাতে, ভিক্খৰে, মযা ধম্মে উত্তানে ৰিৰটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে যেসং ভিক্খূনং তীণি সংযোজনানি পহীনানি, রাগদোসমোহা তনুভূতা, সব্বে তে সকদাগামিনো, সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সন্তি. এৰং স্ৰাক্খাতো, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো উত্তানো ৰিৰটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৰং স্ৰাক্খাতে, ভিক্খৰে, মযা ধম্মে উত্তানে ৰিৰটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে যেসং ভিক্খূনং তীণি সংযোজনানি পহীনানি, সব্বে তে সোতাপন্না, অৰিনিপাতধম্মা, নিযতা সম্বোধিপরাযনা. এৰং স্ৰাক্খাতো, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো উত্তানো ৰিৰটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৰং স্ৰাক্খাতে, ভিক্খৰে, মযা ধম্মে উত্তানে ৰিৰটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে যে তে ভিক্খূ ধম্মানুসারিনো সদ্ধানুসারিনো সব্বে তে সম্বোধিপরাযনা. এৰং স্ৰাক্খাতো, ভিক্খৰে, মযা ধম্মো উত্তানো ৰিৰটো পকাসিতো ছিন্নপিলোতিকো. এৰং স্ৰাক্খাতে, ভিক্খৰে, মযা ধম্মে উত্তানে ৰিৰটে পকাসিতে ছিন্নপিলোতিকে যেসং মযি সদ্ধামত্তং পেমমত্তং সব্বে তে সগ্গপরাযনা’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
অলগদ্দূপমসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.