১. ককচূপমসুত্তং

২২২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মোল়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং অতিৰেলং সংসট্ঠো ৰিহরতি. এৰং সংসট্ঠো আযস্মা মোল়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৰিহরতি – সচে কোচি ভিক্খু আযস্মতো মোল়িযফগ্গুনস্স সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং অৰণ্ণং ভাসতি, তেনাযস্মা মোল়িযফগ্গুনো কুপিতো অনত্তমনো অধিকরণম্পি করোতি. সচে পন কোচি ভিক্খু তাসং ভিক্খুনীনং সম্মুখা আযস্মতো মোল়িযফগ্গুনস্স অৰণ্ণং ভাসতি, তেন তা ভিক্খুনিযো কুপিতা অনত্তমনা অধিকরণম্পি করোন্তি. এৰং সংসট্ঠো আযস্মা মোল়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৰিহরতি. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, মোল়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং অতিৰেলং সংসট্ঠো ৰিহরতি. এৰং সংসট্ঠো, ভন্তে, আযস্মা মোল়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৰিহরতি – সচে কোচি ভিক্খু আযস্মতো মোল়িযফগ্গুনস্স সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং অৰণ্ণং ভাসতি, তেনাযস্মা মোল়িযফগ্গুনো কুপিতো অনত্তমনো অধিকরণম্পি করোতি. সচে পন কোচি ভিক্খু তাসং ভিক্খুনীনং সম্মুখা আযস্মতো মোল়িযফগ্গুনস্স অৰণ্ণং ভাসতি, তেন তা ভিক্খুনিযো কুপিতা অনত্তমনা অধিকরণম্পি করোন্তি. এৰং সংসট্ঠো, ভন্তে, আযস্মা মোল়িযফগ্গুনো ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৰিহরতী’’তি.

২২৩. অথ খো ভগৰা অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, মম ৰচনেন মোল়িযফগ্গুনং ভিক্খুং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৰুসো ফগ্গুন, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেনাযস্মা মোল়িযফগ্গুনো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মোল়িযফগ্গুনং এতদৰোচ – ‘‘সত্থা তং, আৰুসো ফগ্গুন, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা মোল়িযফগ্গুনো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং মোল়িযফগ্গুনং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ফগ্গুন, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং অতিৰেলং সংসট্ঠো ৰিহরসি? এৰং সংসট্ঠো কির ত্ৰং, ফগ্গুন, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৰিহরসি – সচে কোচি ভিক্খু তুয্হং সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং অৰণ্ণং ভাসতি, তেন ত্ৰং কুপিতো অনত্তমনো অধিকরণম্পি করোসি. সচে পন কোচি ভিক্খু তাসং ভিক্খুনীনং সম্মুখা তুয্হং অৰণ্ণং ভাসতি, তেন তা ভিক্খুনিযো কুপিতা অনত্তমনা অধিকরণম্পি করোন্তি. এৰং সংসট্ঠো কির ত্ৰং, ফগ্গুন, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ৰিহরসী’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি. ‘‘ননু ত্ৰং, ফগ্গুন, কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি.

২২৪. ‘‘ন খো তে এতং, ফগ্গুন, পতিরূপং কুলপুত্তস্স সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতস্স, যং ত্ৰং ভিক্খুনীহি সদ্ধিং অতিৰেলং সংসট্ঠো ৰিহরেয্যাসি. তস্মাতিহ, ফগ্গুন, তৰ চেপি কোচি সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং অৰণ্ণং ভাসেয্য, তত্রাপি ত্ৰং, ফগ্গুন, যে গেহসিতা [গেহস্সিতা (?)] ছন্দা যে গেহসিতা ৰিতক্কা তে পজহেয্যাসি. তত্রাপি তে, ফগ্গুন, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৰ মে চিত্তং ৰিপরিণতং ভৰিস্সতি, ন চ পাপিকং ৰাচং নিচ্ছারেস্সামি, হিতানুকম্পী চ ৰিহরিস্সামি মেত্তচিত্তো, ন দোসন্তরো’তি. এৰঞ্হি তে, ফগ্গুন, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ, ফগ্গুন, তৰ চেপি কোচি সম্মুখা তাসং ভিক্খুনীনং পাণিনা পহারং দদেয্য, লেড্ডুনা পহারং দদেয্য, দণ্ডেন পহারং দদেয্য, সত্থেন পহারং দদেয্য. তত্রাপি ত্ৰং, ফগ্গুন, যে গেহসিতা ছন্দা যে গেহসিতা ৰিতক্কা তে পজহেয্যাসি. তত্রাপি তে, ফগ্গুন, এৰং সিক্খিতব্বং ‘ন চেৰ মে চিত্তং ৰিপরিণতং ভৰিস্সতি, ন চ পাপিকং ৰাচং নিচ্ছারেস্সামি, হিতানুকম্পী চ ৰিহরিস্সামি মেত্তচিত্তো, ন দোসন্তরো’তি. এৰঞ্হি তে, ফগ্গুন, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ, ফগ্গুন, তৰ চেপি কোচি সম্মুখা অৰণ্ণং ভাসেয্য, তত্রাপি ত্ৰং, ফগ্গুন, যে গেহসিতা ছন্দা যে গেহসিতা ৰিতক্কা তে পজহেয্যাসি. তত্রাপি তে, ফগ্গুন, এৰং সিক্খিতব্বং ‘ন চেৰ মে চিত্তং ৰিপরিণতং ভৰিস্সতি, ন চ পাপিকং ৰাচং নিচ্ছারেস্সামি, হিতানুকম্পী চ ৰিহরিস্সামি মেত্তচিত্তো, ন দোসন্তরো’তি. এৰঞ্হি তে, ফগ্গুন, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ, ফগ্গুন, তৰ চেপি কোচি পাণিনা পহারং দদেয্য, লেড্ডুনা পহারং দদেয্য, দণ্ডেন পহারং দদেয্য, সত্থেন পহারং দদেয্য, তত্রাপি ত্ৰং, ফগ্গুন, যে গেহসিতা ছন্দা যে গেহসিতা ৰিতক্কা তে পজহেয্যাসি. তত্রাপি তে, ফগ্গুন, এৰং সিক্খিতব্বং ‘ন চেৰ মে চিত্তং ৰিপরিণতং ভৰিস্সতি, ন চ পাপিকং ৰাচং নিচ্ছারেস্সামি, হিতানুকম্পী চ ৰিহরিস্সামি মেত্তচিত্তো, ন দোসন্তরো’তি. এৰঞ্হি তে, ফগ্গুন, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

২২৫. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আরাধযিংসু ৰত মে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ একং সমযং চিত্তং. ইধাহং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ আমন্তেসিং – অহং খো, ভিক্খৰে, একাসনভোজনং ভুঞ্জামি. একাসনভোজনং খো অহং, ভিক্খৰে, ভুঞ্জমানো অপ্পাবাধতঞ্চ সঞ্জানামি অপ্পাতঙ্কতঞ্চ লহুট্ঠানঞ্চ বলঞ্চ ফাসুৰিহারঞ্চ. এথ তুম্হেপি, ভিক্খৰে, একাসনভোজনং ভুঞ্জথ. একাসনভোজনং খো, ভিক্খৰে, তুম্হেপি ভুঞ্জমানা অপ্পাবাধতঞ্চ সঞ্জানিস্সথ অপ্পাতঙ্কতঞ্চ লহুট্ঠানঞ্চ বলঞ্চ ফাসুৰিহারঞ্চাতি. ন মে, ভিক্খৰে, তেসু ভিক্খূসু অনুসাসনী করণীযা অহোসি; সতুপ্পাদকরণীযমেৰ মে, ভিক্খৰে, তেসু ভিক্খূসু অহোসি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সুভূমিযং চতুমহাপথে আজঞ্ঞরথো যুত্তো অস্স ঠিতো ওধস্তপতোদো. তমেনং দক্খো যোগ্গাচরিযো অস্সদম্মসারথি অভিরুহিত্ৰা, ৰামেন হত্থেন রস্মিযো গহেত্ৰা, দক্খিণেন হত্থেন পতোদং গহেত্ৰা, যেনিচ্ছকং যদিচ্ছকং সারেয্যপি পচ্চাসারেয্যপি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ন মে তেসু ভিক্খূসু অনুসাসনী করণীযা অহোসি, সতুপ্পাদকরণীযমেৰ মে, ভিক্খৰে, তেসু ভিক্খূসু অহোসি. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, তুম্হেপি অকুসলং পজহথ, কুসলেসু ধম্মেসু আযোগং করোথ. এৰঞ্হি তুম্হেপি ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জিস্সথ.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, গামস্স ৰা নিগমস্স ৰা অৰিদূরে মহন্তং সালৰনং. তঞ্চস্স এল়ণ্ডেহি সঞ্ছন্নং. তস্স কোচিদেৰ পুরিসো উপ্পজ্জেয্য অত্থকামো হিতকামো যোগক্খেমকামো. সো যা তা সাললট্ঠিযো কুটিলা ওজাপহরণিযো [ওজহরণিযো (ক.)] তা ছেত্ৰা [তচ্ছেত্ৰা (সী. স্যা. পী.)] বহিদ্ধা নীহরেয্য, অন্তোৰনং সুৰিসোধিতং ৰিসোধেয্য. যা পন তা সাললট্ঠিযো উজুকা সুজাতা তা সম্মা পরিহরেয্য. এৰঞ্হেতং, ভিক্খৰে, সালৰনং অপরেন সমযেন ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জেয্য. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, তুম্হেপি অকুসলং পজহথ, কুসলেসু ধম্মেসু আযোগং করোথ. এৰঞ্হি তুম্হেপি ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জিস্সথ.

২২৬. ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, ইমিস্সাযেৰ সাৰত্থিযা ৰেদেহিকা নাম গহপতানী অহোসি. ৰেদেহিকায, ভিক্খৰে, গহপতানিযা এৰং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘সোরতা ৰেদেহিকা গহপতানী, নিৰাতা ৰেদেহিকা গহপতানী, উপসন্তা ৰেদেহিকা গহপতানী’তি. ৰেদেহিকায খো পন, ভিক্খৰে, গহপতানিযা কাল়ী নাম দাসী অহোসি দক্খা অনলসা সুসংৰিহিতকম্মন্তা.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, কাল়িযা দাসিযা এতদহোসি – ‘ময্হং খো অয্যায এৰং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘‘সোরতা ৰেদেহিকা গহপতানী, নিৰাতা ৰেদেহিকা গহপতানী, উপসন্তা ৰেদেহিকা গহপতানী’’তি. কিং নু খো মে অয্যা সন্তংযেৰ নু খো অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকরোতি উদাহু অসন্তং উদাহু ময্হমেৰেতে [ময্হেৰেতে (সী. পী.)] কম্মন্তা সুসংৰিহিতা যেন মে অয্যা সন্তংযেৰ অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকরোতি, নো অসন্তং? যংনূনাহং অয্যং ৰীমংসেয্য’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৰে, কাল়ী দাসী দিৰা উট্ঠাসি. অথ খো, ভিক্খৰে, ৰেদেহিকা গহপতানী কাল়িং দাসিং এতদৰোচ – ‘হে জে কাল়ী’তি. ‘কিং, অয্যে’তি? ‘কিং, জে, দিৰা উট্ঠাসী’তি? ‘ন খ্ৰয্যে [ন খো অয্যে (সী. পী.)], কিঞ্চী’তি. ‘নো ৰত রে কিঞ্চি, পাপি দাসি [পাপদাসি (স্যা. ক.)], দিৰা উট্ঠাসী’তি কুপিতা অনত্তমনা ভাকুটিং [ভূকুটিং (সী. পী.), ভকুটীং (স্যা.)] অকাসি. অথ খো, ভিক্খৰে, কাল়িযা দাসিযা এতদহোসি – ‘সন্তংযেৰ খো মে অয্যা অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকরোতি, নো অসন্তং; ময্হমেৰেতে কম্মন্তা সুসংৰিহিতা, যেন মে অয্যা সন্তংযেৰ অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকরোতি, নো অসন্তং. যংনূনাহং ভিয্যোসোমত্তায অয্যং ৰীমংসেয্য’’’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, কাল়ী দাসী দিৰাতরংযেৰ উট্ঠাসি. অথ খো, ভিক্খৰে, ৰেদেহিকা গহপতানী কাল়িং দাসিং এতদৰোচ – ‘হে জে, কাল়ী’তি. ‘কিং, অয্যে’তি? ‘কিং, জে, দিৰাতরং উট্ঠাসী’তি? ‘ন খ্ৰয্যে, কিঞ্চী’তি. ‘নো ৰত রে কিঞ্চি, পাপি দাসি, দিৰাতরং উট্ঠাসী’তি কুপিতা অনত্তমনা অনত্তমনৰাচং নিচ্ছারেসি. অথ খো, ভিক্খৰে, কাল়িযা দাসিযা এতদহোসি – ‘সন্তংযেৰ খো মে অয্যা অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকরোতি, নো অসন্তং. ময্হমেৰেতে কম্মন্তা সুসংৰিহিতা, যেন মে অয্যা সন্তংযেৰ অজ্ঝত্তং কোপং ন পাতুকরোতি, নো অসন্তং. যংনূনাহং ভিয্যোসোমত্তায অয্যং ৰীমংসেয্য’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, কাল়ী দাসী দিৰাতরংযেৰ উট্ঠাসি. অথ খো, ভিক্খৰে, ৰেদেহিকা গহপতানী কাল়িং দাসিং এতদৰোচ – ‘হে জে, কাল়ী’তি. ‘কিং, অয্যে’তি? ‘কিং, জে, দিৰা উট্ঠাসী’তি? ‘ন খ্ৰয্যে, কিঞ্চী’তি. ‘নো ৰত রে কিঞ্চি, পাপি দাসি, দিৰা উট্ঠাসী’তি কুপিতা অনত্তমনা অগ্গল়সূচিং গহেত্ৰা সীসে পহারং অদাসি, সীসং ৰোভিন্দি [ৰি + অৰ + ভিন্দি = ৰোভিন্দি]. অথ খো, ভিক্খৰে, কাল়ী দাসী ভিন্নেন সীসেন লোহিতেন গলন্তেন পটিৰিস্সকানং উজ্ঝাপেসি – ‘পস্সথয্যে, সোরতায কম্মং; পস্সথয্যে, নিৰাতায কম্মং, পস্সথয্যে, উপসন্তায কম্মং! কথঞ্হি নাম একদাসিকায দিৰা উট্ঠাসীতি কুপিতা অনত্তমনা অগ্গল়সূচিং গহেত্ৰা সীসে পহারং দস্সতি, সীসং ৰোভিন্দিস্সতী’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰেদেহিকায গহপতানিযা অপরেন সমযেন এৰং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছি – ‘চণ্ডী ৰেদেহিকা গহপতানী, অনিৰাতা ৰেদেহিকা গহপতানী, অনুপসন্তা ৰেদেহিকা গহপতানী’তি.

‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো ভিক্খু তাৰদেৰ সোরতসোরতো হোতি নিৰাতনিৰাতো হোতি উপসন্তূপসন্তো হোতি যাৰ ন অমনাপা ৰচনপথা ফুসন্তি. যতো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খুং অমনাপা ৰচনপথা ফুসন্তি, অথ ভিক্খু ‘সোরতো’তি ৰেদিতব্বো, ‘নিৰাতো’তি ৰেদিতব্বো, ‘উপসন্তো’তি ৰেদিতব্বো. নাহং তং, ভিক্খৰে, ভিক্খুং ‘সুৰচো’তি ৰদামি যো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারহেতু সুৰচো হোতি, সোৰচস্সতং আপজ্জতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অলভমানো ন সুৰচো হোতি, ন সোৰচস্সতং আপজ্জতি. যো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মংযেৰ সক্করোন্তো, ধম্মং গরুং করোন্তো, ধম্মং মানেন্তো, ধম্মং পূজেন্তো, ধম্মং অপচাযমানো [ধম্মং যেৰ সক্করোন্তো ধম্মং গরুকরোন্তো ধম্মং অপচাযমানো (সী. স্যা. পী.)] সুৰচো হোতি, সোৰচস্সতং আপজ্জতি, তমহং ‘সুৰচো’তি ৰদামি. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ধম্মংযেৰ সক্করোন্তা, ধম্মং গরুং করোন্তা, ধম্মং মানেন্তা, ধম্মং পূজেন্তা, ধম্মং অপচাযমানা সুৰচা ভৰিস্সাম, সোৰচস্সতং আপজ্জিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং.

২২৭. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, ৰচনপথা যেহি ৰো পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং – কালেন ৰা অকালেন ৰা; ভূতেন ৰা অভূতেন ৰা; সণ্হেন ৰা ফরুসেন ৰা; অত্থসংহিতেন ৰা অনত্থসংহিতেন ৰা; মেত্তচিত্তা ৰা দোসন্তরা ৰা. কালেন ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং অকালেন ৰা; ভূতেন ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং অভূতেন ৰা; সণ্হেন ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং ফরুসেন ৰা; অত্থসংহিতেন ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং অনত্থসংহিতেন ৰা; মেত্তচিত্তা ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং দোসন্তরা ৰা. তত্রাপি ৰো, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৰ নো চিত্তং ৰিপরিণতং ভৰিস্সতি, ন চ পাপিকং ৰাচং নিচ্ছারেস্সাম, হিতানুকম্পী চ ৰিহরিস্সাম মেত্তচিত্তা, ন দোসন্তরা. তঞ্চ পুগ্গলং মেত্তাসহগতেন চেতসা ফরিত্ৰা ৰিহরিস্সাম, তদারম্মণঞ্চ সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চিত্তেন ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাবজ্ঝেন [অব্যাপজ্ঝেন (সী. স্যা. পী.), অব্যাপজ্জেন (ক.) অঙ্গুত্তরতিকনিপাতটীকা ওলোকেতব্বা] ফরিত্ৰা ৰিহরিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং.

২২৮. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো আগচ্ছেয্য কুদালপিটকং [কুদ্দালপিটকং (সী. স্যা. পী.)] আদায. সো এৰং ৰদেয্য – ‘অহং ইমং মহাপথৰিং অপথৰিং করিস্সামী’তি. সো তত্র তত্র ৰিখণেয্য [খণেয্য (সী. স্যা. পী.)], তত্র তত্র ৰিকিরেয্য, তত্র তত্র ওট্ঠুভেয্য, তত্র তত্র ওমুত্তেয্য – ‘অপথৰী ভৰসি, অপথৰী ভৰসী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু সো পুরিসো ইমং মহাপথৰিং অপথৰিং করেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অযঞ্হি, ভন্তে, মহাপথৰী গম্ভীরা অপ্পমেয্যা. সা ন সুকরা অপথৰী কাতুং; যাৰদেৰ চ পন সো পুরিসো কিলমথস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, পঞ্চিমে ৰচনপথা যেহি ৰো পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং – কালেন ৰা অকালেন ৰা; ভূতেন ৰা অভূতেন ৰা; সণ্হেন ৰা ফরুসেন ৰা; অত্থসংহিতেন ৰা অনত্থসংহিতেন ৰা; মেত্তচিত্তা ৰা দোসন্তরা ৰা. কালেন ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং অকালেন ৰা; ভূতেন ৰা ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং অভূতেন ৰা; সণ্হেন ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং ফরুসেন ৰা; অত্থসংহিতেন ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং অনত্থসংহিতেন ৰা; মেত্তচিত্তা ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং দোসন্তরা ৰা. তত্রাপি ৰো, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৰ নো চিত্তং ৰিপরিণতং ভৰিস্সতি, ন চ পাপিকং ৰাচং নিচ্ছারেস্সাম, হিতানুকম্পী চ ৰিহরিস্সাম মেত্তচিত্তা ন দোসন্তরা. তঞ্চ পুগ্গলং মেত্তাসহগতেন চেতসা ফরিত্ৰা ৰিহরিস্সাম, তদারম্মণঞ্চ সব্বাৰন্তং লোকং পথৰিসমেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাবজ্ঝেন ফরিত্ৰা ৰিহরিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং.

২২৯. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো আগচ্ছেয্য লাখং ৰা হলিদ্দিং ৰা নীলং ৰা মঞ্জিট্ঠং ৰা আদায. সো এৰং ৰদেয্য – ‘অহং ইমস্মিং আকাসে রূপং লিখিস্সামি, রূপপাতুভাৰং করিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু সো পুরিসো ইমস্মিং আকাসে রূপং লিখেয্য, রূপপাতুভাৰং করেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অযঞ্হি, ভন্তে, আকাসো অরূপী অনিদস্সনো. তত্থ ন সুকরং রূপং লিখিতুং, রূপপাতুভাৰং কাতুং; যাৰদেৰ চ পন সো পুরিসো কিলমথস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, পঞ্চিমে ৰচনপথা যেহি ৰো পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং কালেন ৰা অকালেন ৰা …পে… ‘ন চেৰ… তদারম্মণঞ্চ সব্বাৰন্তং লোকং আকাসসমেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাবজ্ঝেন ফরিত্ৰা ৰিহরিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং.

২৩০. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো আগচ্ছেয্য আদিত্তং তিণুক্কং আদায. সো এৰং ৰদেয্য – ‘অহং ইমায আদিত্তায তিণুক্কায গঙ্গং নদিং সন্তাপেস্সামি সংপরিতাপেস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু সো পুরিসো আদিত্তায তিণুক্কায গঙ্গং নদিং সন্তাপেয্য সংপরিতাপেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘গঙ্গা হি, ভন্তে, নদী গম্ভীরা অপ্পমেয্যা. সা ন সুকরা আদিত্তায তিণুক্কায সন্তাপেতুং সংপরিতাপেতুং; যাৰদেৰ চ পন সো পুরিসো কিলমথস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, পঞ্চিমে ৰচনপথা যেহি ৰো পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং কালেন ৰা অকালেন ৰা…পে… ‘ন চেৰ… তদারম্মণঞ্চ সব্বাৰন্তং লোকং গঙ্গাসমেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাবজ্ঝেন ফরিত্ৰা ৰিহরিস্সামা’’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং.

২৩১. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, বিল়ারভস্তা মদ্দিতা সুমদ্দিতা সুপরিমদ্দিতা, মুদুকা তূলিনী ছিন্নসস্সরা ছিন্নভব্ভরা. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য কট্ঠং ৰা কথলং [কঠলং (সী. স্যা. পী.)] ৰা আদায. সো এৰং ৰদেয্য – ‘অহং ইমং বিল়ারভস্তং মদ্দিতং সুমদ্দিতং সুপরিমদ্দিতং, মুদুকং তূলিনিং, ছিন্নসস্সরং ছিন্নভব্ভরং কট্ঠেন ৰা কথলেন ৰা সরসরং করিস্সামি ভরভরং করিস্সামী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু সো পুরিসো অমুং বিল়ারভস্তং মদ্দিতং সুমদ্দিতং সুপরিমদ্দিতং, মুদুকং তূলিনিং, ছিন্নসস্সরং ছিন্নভব্ভরং কট্ঠেন ৰা কথলেন ৰা সরসরং করেয্য, ভরভরং করেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমু হি, ভন্তে, বিল়ারভস্তা মদ্দিতা সুমদ্দিতা সুপরিমদ্দিতা, মুদুকা তূলিনী, ছিন্নসস্সরা ছিন্নভব্ভরা. সা ন সুকরা কট্ঠেন ৰা কথলেন ৰা সরসরং কাতুং ভরভরং কাতুং; যাৰদেৰ চ পন সো পুরিসো কিলমথস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, পঞ্চিমে ৰচনপথা যেহি ৰো পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং কালেন ৰা অকালেন ৰা; ভূতেন ৰা অভূতেন ৰা; সণ্হেন ৰা ফরুসেন ৰা; অত্থসংহিতেন ৰা অনত্থসংহিতেন ৰা; মেত্তচিত্তা ৰা দোসন্তরা ৰা. কালেন ৰা ভিক্খৰে পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং অকালেন ৰা; ভূতেন ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং অভূতেন ৰা; সণ্হেন ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং ফরুসেন ৰা; অত্থসংহিতেন ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং অনত্থসংহিতেন ৰা; মেত্তচিত্তা ৰা, ভিক্খৰে, পরে ৰদমানা ৰদেয্যুং দোসন্তরা ৰা. তত্রাপি ৰো, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৰ নো চিত্তং ৰিপরিণতং ভৰিস্সতি, ন চ পাপিকং ৰাচং নিচ্ছারেস্সাম হিতানুকম্পী চ ৰিহরিস্সাম মেত্তচিত্তা ন দোসন্তরা. তঞ্চ পুগ্গলং মেত্তাসহগতেন চেতসা ফরিত্ৰা ৰিহরিস্সাম, তদারম্মণঞ্চ সব্বাৰন্তং লোকং বিল়ারভস্তাসমেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাবজ্ঝেন ফরিত্ৰা ৰিহরিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং.

২৩২. ‘‘উভতোদণ্ডকেন চেপি, ভিক্খৰে, ককচেন চোরা ওচরকা অঙ্গমঙ্গানি ওকন্তেয্যুং, তত্রাপি যো মনো পদূসেয্য, ন মে সো তেন সাসনকরো. তত্রাপি ৰো, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ন চেৰ নো চিত্তং ৰিপরিণতং ভৰিস্সতি, ন চ পাপিকং ৰাচং নিচ্ছারেস্সাম, হিতানুকম্পী চ ৰিহরিস্সাম মেত্তচিত্তা ন দোসন্তরা. তঞ্চ পুগ্গলং মেত্তাসহগতেন চেতসা ফরিত্ৰা ৰিহরিস্সাম তদারম্মণঞ্চ সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাবজ্ঝেন ফরিত্ৰা ৰিহরিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং.

২৩৩. ‘‘ইমঞ্চ [ইমঞ্চে (?)] তুম্হে, ভিক্খৰে, ককচূপমং ওৰাদং অভিক্খণং মনসি করেয্যাথ. পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, তং ৰচনপথং, অণুং ৰা থূলং ৰা, যং তুম্হে নাধিৰাসেয্যাথা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ইমং ককচূপমং ওৰাদং অভিক্খণং মনসিকরোথ. তং ৰো ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

ককচূপমসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.