৫. মহারথৰগ্গো

১. মণ্ডূকদেৰপুত্তৰিমানৰত্থু

৮৫৭. ‘‘কো মে ৰন্দতি পাদানি, ইদ্ধিযা যসসা জলং;

অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন, সব্বা ওভাসযং দিসা’’তি.

৮৫৮. ‘‘মণ্ডূকোহং পুরে আসিং, উদকে ৰারিগোচরো;

তৰ ধম্মং সুণন্তস্স, অৰধী ৰচ্ছপালকো.

৮৫৯. ‘‘মুহুত্তং চিত্তপসাদস্স, ইদ্ধিং পস্স যসঞ্চ মে;

আনুভাৰঞ্চ মে পস্স, ৰণ্ণং পস্স জুতিঞ্চ মে.

৮৬০. ‘‘যে চ তে দীঘমদ্ধানং, ধম্মং অস্সোসুং গোতম;

পত্তা তে অচলট্ঠানং, যত্থ গন্ত্ৰা ন সোচরে’’তি.

মণ্ডূকদেৰপুত্তৰিমানং পঠমং.

২. রেৰতীৰিমানৰত্থু

৮৬১. [ধ. প. ২১৯ ধম্মপদে] ‘‘চিরপ্পৰাসিং পুরিসং, দূরতো সোত্থিমাগতং;

ঞাতিমিত্তা সুহজ্জা চ, অভিনন্দন্তি আগতং;

৮৬২. [ধ. প. ২২০ ধম্মপদে] ‘‘তথেৰ কতপুঞ্ঞম্পি, অস্মা লোকা পরং গতং;

পুঞ্ঞানি পটিগণ্হন্তি, পিযং ঞাতীৰ আগতং.

৮৬৩. [পে. ৰ. ৭১৪]‘‘উট্ঠেহি রেৰতে সুপাপধম্মে, অপারুতদ্ৰারে [অপারুভং দ্ৰারং (সী. স্যা.), অপারুতদ্ৰারং (পী. ক.)] অদানসীলে;

নেস্সাম তং যত্থ থুনন্তি দুগ্গতা, সমপ্পিতা নেরযিকা দুক্খেনা’’তি.

৮৬৪. ইচ্চেৰ [ইচ্চেৰং (স্যা. ক.)] ৰত্ৰান যমস্স দূতা, তে দ্ৰে যক্খা লোহিতক্খা ব্রহন্তা;

পচ্চেকবাহাসু গহেত্ৰা রেৰতং, পক্কামযুং দেৰগণস্স সন্তিকে.

৮৬৫. ‘‘আদিচ্চৰণ্ণং রুচিরং পভস্সরং, ব্যম্হং সুভং কঞ্চনজালছন্নং;

কস্সেতমাকিণ্ণজনং ৰিমানং, সূরিযস্স রংসীরিৰ জোতমানং.

৮৬৬. ‘‘নারীগণা চন্দনসারলিত্তা [চন্দনসারানুলিত্তা (স্যা.)], উভতো ৰিমানং উপসোভযন্তি;

তং দিস্সতি সূরিযসমানৰণ্ণং, কো মোদতি সগ্গপত্তো ৰিমানে’’তি.

৮৬৭. ‘‘বারাণসিযং নন্দিযো নামাসি, উপাসকো অমচ্ছরী দানপতি ৰদঞ্ঞূ;

তস্সেতমাকিণ্ণজনং ৰিমানং, সূরিযস্স রংসীরিৰ জোতমানং.

৮৬৮. ‘‘নারীগণা চন্দনসারলিত্তা, উভতো ৰিমানং উপসোভযন্তি;

তং দিস্সতি সূরিযসমানৰণ্ণং, সো মোদতি সগ্গপত্তো ৰিমানে’’তি.

৮৬৯. ‘‘নন্দিযস্সাহং ভরিযা, অগারিনী সব্বকুলস্স ইস্সরা;

ভত্তু ৰিমানে রমিস্সামি দানহং, ন পত্থযে নিরযং দস্সনাযা’’তি.

৮৭০. ‘‘এসো তে নিরযো সুপাপধম্মে, পুঞ্ঞং তযা অকতং জীৰলোকে;

ন হি মচ্ছরী রোসকো পাপধম্মো, সগ্গূপগানং লভতি সহব্যত’’ন্তি.

৮৭১. ‘‘কিং নু গূথঞ্চ মুত্তঞ্চ, অসুচী পটিদিস্সতি;

দুগ্গন্ধং কিমিদং মীল়্হং, কিমেতং উপৰাযতী’’তি.

৮৭২. ‘‘এস সংসৰকো নাম, গম্ভীরো সতপোরিসো;

যত্থ ৰস্সসহস্সানি, তুৰং পচ্চসি রেৰতে’’তি.

৮৭৩. ‘‘কিং নু কাযেন ৰাচায, মনসা দুক্কটং কতং;

কেন সংসৰকো লদ্ধো, গম্ভীরো সতপোরিসো’’তি.

৮৭৪. ‘‘সমণে ব্রাহ্মণে চাপি, অঞ্ঞে ৰাপি ৰনিব্বকে [ৰণিব্বকে (স্যা. ক.)];

মুসাৰাদেন ৰঞ্চেসি, তং পাপং পকতং তযা.

৮৭৫. ‘‘তেন সংসৰকো লদ্ধো, গম্ভীরো সতপোরিসো;

তত্থ ৰস্সসহস্সানি, তুৰং পচ্চসি রেৰতে.

৮৭৬. ‘‘হত্থেপি ছিন্দন্তি অথোপি পাদে, কণ্ণেপি ছিন্দন্তি অথোপি নাসং;

অথোপি কাকোল়গণা সমেচ্চ, সঙ্গম্ম খাদন্তি ৰিফন্দমান’’ন্তি.

৮৭৭. ‘‘সাধু খো মং পটিনেথ, কাহামি কুসলং বহুং;

দানেন সমচরিযায, সংযমেন দমেন চ;

যং কত্ৰা সুখিতা হোন্তি, ন চ পচ্ছানুতপ্পরে’’তি.

৮৭৮. ‘‘পুরে তুৰং পমজ্জিত্ৰা, ইদানি পরিদেৰসি;

সযং কতানং কম্মানং, ৰিপাকং অনুভোস্সসী’’তি.

৮৭৯. ‘‘কো দেৰলোকতো মনুস্সলোকং, গন্ত্ৰান পুট্ঠো মে এৰং ৰদেয্য;

‘নিক্খিত্তদণ্ডেসু দদাথ দানং, অচ্ছাদনং সেয্য [সযন (সী.)] মথন্নপানং;

নহি মচ্ছরী রোসকো পাপধম্মো, সগ্গূপগানং লভতি সহব্যতং’.

৮৮০. ‘‘সাহং নূন ইতো গন্ত্ৰা, যোনিং লদ্ধান মানুসিং;

ৰদঞ্ঞূ সীলসম্পন্না, কাহামি কুসলং বহুং;

দানেন সমচরিযায, সংযমেন দমেন চ.

৮৮১. ‘‘আরামানি চ রোপিস্সং, দুগ্গে সঙ্কমনানি চ;

পপঞ্চ উদপানঞ্চ, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা.

৮৮২. ‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;

পাটিহারিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং.

৮৮৩. ‘‘উপোসথং উপৰসিস্সং, সদা সীলেসু সংৰুতা;

ন চ দানে পমজ্জিস্সং, সামং দিট্ঠমিদং মযা’’তি;

৮৮৪. ইচ্চেৰং ৰিপ্পলপন্তিং, ফন্দমানং ততো ততো;

খিপিংসু নিরযে ঘোরে, উদ্ধপাদং অৰংসিরং.

৮৮৫. ‘‘অহং পুরে মচ্ছরিনী অহোসিং, পরিভাসিকা সমণব্রাহ্মণানং;

ৰিতথেন চ সামিকং ৰঞ্চযিত্ৰা, পচ্চামহং নিরযে ঘোররূপে’’তি.

রেৰতীৰিমানং দুতিযং.

৩. ছত্তমাণৰকৰিমানৰত্থু

৮৮৬. ‘‘যে ৰদতং পৰরো মনুজেসু, সক্যমুনী ভগৰা কতকিচ্চো;

পারগতো বলৰীরিযসমঙ্গী [বলৰীরসমঙ্গী (ক.)], তং সুগতং সরণত্থমুপেহি.

৮৮৭. ‘‘রাগৰিরাগমনেজমসোকং, ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;

মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তং, ধম্মমিমং সরণত্থমুপেহি.

৮৮৮. ‘‘যত্থ চ দিন্ন মহপ্ফলমাহু, চতূসু সুচীসু পুরিসযুগেসু;

অট্ঠ চ পুগ্গলধম্মদসা তে, সঙ্ঘমিমং সরণত্থমুপেহি.

৮৮৯. ‘‘ন তথা তপতি নভে সূরিযো, চন্দো চ ন ভাসতি ন ফুস্সো;

যথা অতুলমিদং মহপ্পভাসং, কো নু ত্ৰং তিদিৰা মহিং উপাগা.

৮৯০. ‘‘ছিন্দতি রংসী পভঙ্করস্স, সাধিকৰীসতিযোজনানি আভা;

রত্তিমপি যথা দিৰং করোতি, পরিসুদ্ধং ৰিমলং সুভং ৰিমানং.

৮৯১. ‘‘বহুপদুমৰিচিত্রপুণ্ডরীকং, ৰোকিণ্ণং কুসুমেহি নেকচিত্তং;

অরজৰিরজহেমজালছন্নং, আকাসে তপতি যথাপি সূরিযো.

৮৯২. ‘‘রত্তম্বরপীতৰসসাহি, অগরুপিযঙ্গুচন্দনুস্সদাহি;

কঞ্চনতনুসন্নিভত্তচাহি, পরিপূরং গগনংৰ তারকাহি.

৮৯৩. ‘‘নরনারিযো [নরনারী (ক.), নারিযো (?)] বহুকেত্থনেকৰণ্ণা, কুসুমৰিভূসিতাভরণেত্থ সুমনা;

অনিলপমুঞ্চিতা পৰন্তি [পৰাযন্তি (ক.)] সুরভিং, তপনিযৰিততা সুৰণ্ণছন্না [সুৰণ্ণচ্ছাদনা (সী.)].

৮৯৪. ‘‘কিস্স সংযমস্স [সমদমস্স (সী.)] অযং ৰিপাকো, কেনাসি কম্মফলেনিধূপপন্নো;

যথা চ তে অধিগতমিদং ৰিমানং, তদনুপদং অৰচাসি ইঙ্ঘ পুট্ঠো’’তি.

৮৯৫. ‘‘সযমিধ [যমিধ (সী. স্যা. পী.)] পথে সমেচ্চ মাণৰেন, সত্থানুসাসি অনুকম্পমানো;

তৰ রতনৰরস্স ধম্মং সুত্ৰা, করিস্সামীতি চ ব্রৰিত্থ ছত্তো.

৮৯৬. ‘‘জিনৰরপৰরং [জিনপৰরং (স্যা. ক.)] উপেহি [উপেমি (বহূসু)] সরণং, ধম্মঞ্চাপি তথেৰ ভিক্খুসঙ্ঘং;

নোতি পঠমং অৰোচহং [অৰোচাহং (সী. স্যা. ক.)] ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.

৮৯৭. ‘‘মা চ পাণৰধং ৰিৰিধং চরস্সু অসুচিং,

ন হি পাণেসু অসঞ্ঞতং অৰণ্ণযিংসু সপ্পঞ্ঞা;

নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে,

পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.

৮৯৮. ‘‘মা চ পরজনস্স রক্খিতম্পি, আদাতব্বমমঞ্ঞিথো [মমঞ্ঞিত্থ (সী. পী.)] অদিন্নং;

নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা ৰচনং তথেৰকাসিং.

৮৯৯. ‘‘মা চ পরজনস্স রক্খিতাযো, পরভরিযা অগমা অনরিযমেতং;

নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং;

৯০০. ‘‘মা চ ৰিতথং অঞ্ঞথা অভাণি,

ন হি মুসাৰাদং অৰণ্ণযিংসু সপ্পঞ্ঞা;

নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.

৯০১. ‘‘যেন চ পুরিসস্স অপেতি সঞ্ঞা, তং মজ্জং পরিৰজ্জযস্সু সব্বং;

নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.

৯০২. ‘‘স্ৰাহং ইধ পঞ্চ সিক্খা করিত্ৰা, পটিপজ্জিত্ৰা তথাগতস্স ধম্মে;

দ্ৰেপথমগমাসিং চোরমজ্ঝে, তে মং তত্থ ৰধিংসু ভোগহেতু.

৯০৩. ‘‘এত্তকমিদং অনুস্সরামি কুসলং, ততো পরং ন মে ৰিজ্জতি অঞ্ঞং;

তেন সুচরিতেন কম্মুনাহং [কম্মনাহং (সী.)], উপ্পন্নো [উপপন্নো (বহূসু)] তিদিৰেসু কামকামী.

৯০৪. ‘‘পস্স খণমুহুত্তসঞ্ঞমস্স, অনুধম্মপ্পটিপত্তিযা ৰিপাকং;

জলমিৰ যসসা সমেক্খমানা, বহুকা মং পিহযন্তি হীনকম্মা.

৯০৫. ‘‘পস্স কতিপযায দেসনায, সুগতিঞ্চম্হি গতো সুখঞ্চ পত্তো;

যে চ তে সততং সুণন্তি ধম্মং, মঞ্ঞে তে অমতং ফুসন্তি খেমং.

৯০৬. ‘‘অপ্পম্পি কতং মহাৰিপাকং, ৰিপুলং হোতি [ৰিপুলফলং (ক.)] তথাগতস্স ধম্মে;

পস্স কতপুঞ্ঞতায ছত্তো, ওভাসেতি পথৰিং যথাপি সূরিযো.

৯০৭. ‘‘কিমিদং কুসলং কিমাচরেম, ইচ্চেকে হি সমেচ্চ মন্তযন্তি;

তে মযং পুনরেৰ [পুনপি (?)] লদ্ধ মানুসত্তং, পটিপন্না ৰিহরেমু সীলৰন্তো.

৯০৮. ‘‘বহুকারো অনুকম্পকো চ সত্থা, ইতি মে সতি অগমা দিৰা দিৰস্স;

স্ৰাহং উপগতোম্হি সচ্চনামং, অনুকম্পস্সু পুনপি সুণেমু [সুণোম (সী.), সুণোমি (স্যা.)] ধম্মং.

৯০৯. ‘‘যে চিধ [যেধ (সী. স্যা. পী.), যে ইধ (ক.)] পজহন্তি কামরাগং, ভৰরাগানুসযঞ্চ পহায মোহং;

ন চ তে পুনমুপেন্তি গব্ভসেয্যং, পরিনিব্বানগতা হি সীতিভূতা’’তি.

ছত্তমাণৰকৰিমানং ততিযং.

৪. কক্কটকরসদাযকৰিমানৰত্থু

৯১০. ‘‘উচ্চমিদং মণিথূণং ৰিমানং, সমন্ততো দ্ৰাদস যোজনানি;

কূটাগারা সত্তসতা উল়ারা, ৰেল়ুরিযথম্ভা রুচকত্থতা [রুচিরত্থতা (স্যা. ক.) ৬৪৬ গাথাযং ‘‘রুচকুপকিণ্ণং’’তি পদস্স সংৰণ্ণনা পস্সিতব্বা] সুভা.

৯১১. ‘‘তত্থচ্ছসি পিৰসি খাদসি চ, দিব্বা চ ৰীণা পৰদন্তি ৰগ্গুং [ৰগ্গু (সী. ক.), ৰগ্গূ (স্যা.)];

দিব্বা রসা কামগুণেত্থ পঞ্চ, নারিযো চ নচ্চন্তি সুৰণ্ণছন্না.

৯১২. ‘‘কেন তেতাদিসো ৰণ্ণো, কেন তে ইধ মিজ্ঝতি;

উপ্পজ্জন্তি চ তে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.

৯১৩. ‘‘পুচ্ছামি তং দেৰ মহানুভাৰ, মনুস্সভূতো কিমকাসি পুঞ্ঞং;

কেনাসি এৰং জলিতানুভাৰো, ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.

৯১৪. সো দেৰপুত্তো অত্তমনো, মোগ্গল্লানেন পুচ্ছিতো;

পঞ্হং পুট্ঠো ৰিযাকাসি, যস্স কম্মস্সিদং ফলং.

৯১৫. ‘‘সতিসমুপ্পাদকরো, দ্ৰারে কক্কটকো ঠিতো;

নিট্ঠিতো জাতরূপস্স, সোভতি দসপাদকো.

৯১৬. ‘‘তেন মেতাদিসো ৰণ্ণো, তেন মে ইধ মিজ্ঝতি;

উপ্পজ্জন্তি চ মে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.

৯১৭. ‘‘অক্খামি তে ভিক্খু মহানুভাৰ, মনুস্সভূতো যমকাসি পুঞ্ঞং;

তেনম্হি এৰং জলিতানুভাৰো, ৰণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.

কক্কটকরসদাযকৰিমানং চতুত্থং.

(অনন্তরং পঞ্চৰিমানং যথা কক্কটকরসদাযকৰিমানং তথা ৰিত্থারেতব্বং)

৫. দ্ৰারপালৰিমানৰত্থু

৯১৮. ‘‘উচ্চমিদং মণিথূণং ৰিমানং, সমন্ততো দ্ৰাদস যোজনানি;

কূটাগারা সত্তসতা উল়ারা, ৰেল়ুরিযথম্ভা রুচকত্থতা সুভা.

৯১৯. ‘‘তত্থচ্ছসি পিৰসি খাদসি চ, দিব্বা চ ৰীণা পৰদন্তি ৰগ্গুং;

দিব্বা রসা কামগুণেত্থ পঞ্চ, নারিযো চ নচ্চন্তি সুৰণ্ণছন্না.

৯২০. ‘‘কেন তেতাদিসো ৰণ্ণো…পে… ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.

৯২২. সো দেৰপুত্তো অত্তমনো, মোগ্গল্লানেন পুচ্ছিতো;

পঞ্হং পুট্ঠো ৰিযাকাসি, যস্স কম্মস্সিদং ফলং.

৯২৩. ‘‘দিব্বং মমং ৰস্সসহস্সমাযু, ৰাচাভিগীতং মনসা পৰত্তিতং;

এত্তাৰতা ঠস্সতি পুঞ্ঞকম্মো, দিব্বেহি কামেহি সমঙ্গিভূতো.

৯২৪. ‘‘তেন মেতাদিসো ৰণ্ণো…পে…ৰণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.

দ্ৰারপালৰিমানং পঞ্চমং.