২. পুরিসৰিমানং
৫. মহারথৰগ্গো
১. মণ্ডূকদেৰপুত্তৰিমানৰত্থু
৮৫৭. ‘‘কো মে ৰন্দতি পাদানি, ইদ্ধিযা যসসা জলং;
অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন, সব্বা ওভাসযং দিসা’’তি.
৮৫৮. ‘‘মণ্ডূকোহং পুরে আসিং, উদকে ৰারিগোচরো;
তৰ ধম্মং সুণন্তস্স, অৰধী ৰচ্ছপালকো.
৮৫৯. ‘‘মুহুত্তং চিত্তপসাদস্স, ইদ্ধিং পস্স যসঞ্চ মে;
আনুভাৰঞ্চ মে পস্স, ৰণ্ণং পস্স জুতিঞ্চ মে.
৮৬০. ‘‘যে চ তে দীঘমদ্ধানং, ধম্মং অস্সোসুং গোতম;
পত্তা তে অচলট্ঠানং, যত্থ গন্ত্ৰা ন সোচরে’’তি.
মণ্ডূকদেৰপুত্তৰিমানং পঠমং.
২. রেৰতীৰিমানৰত্থু
৮৬১. [ধ. প. ২১৯ ধম্মপদে] ‘‘চিরপ্পৰাসিং পুরিসং, দূরতো সোত্থিমাগতং;
ঞাতিমিত্তা সুহজ্জা চ, অভিনন্দন্তি আগতং;
৮৬২. [ধ. প. ২২০ ধম্মপদে] ‘‘তথেৰ কতপুঞ্ঞম্পি, অস্মা লোকা পরং গতং;
পুঞ্ঞানি পটিগণ্হন্তি, পিযং ঞাতীৰ আগতং.
৮৬৩. [পে. ৰ. ৭১৪]‘‘উট্ঠেহি রেৰতে সুপাপধম্মে, অপারুতদ্ৰারে [অপারুভং দ্ৰারং (সী. স্যা.), অপারুতদ্ৰারং (পী. ক.)] অদানসীলে;
নেস্সাম তং যত্থ থুনন্তি দুগ্গতা, সমপ্পিতা নেরযিকা দুক্খেনা’’তি.
৮৬৪. ইচ্চেৰ [ইচ্চেৰং (স্যা. ক.)] ৰত্ৰান যমস্স দূতা, তে দ্ৰে যক্খা লোহিতক্খা ব্রহন্তা;
পচ্চেকবাহাসু গহেত্ৰা রেৰতং, পক্কামযুং দেৰগণস্স সন্তিকে.
৮৬৫. ‘‘আদিচ্চৰণ্ণং রুচিরং পভস্সরং, ব্যম্হং সুভং কঞ্চনজালছন্নং;
কস্সেতমাকিণ্ণজনং ৰিমানং, সূরিযস্স রংসীরিৰ জোতমানং.
৮৬৬. ‘‘নারীগণা চন্দনসারলিত্তা [চন্দনসারানুলিত্তা (স্যা.)], উভতো ৰিমানং উপসোভযন্তি;
তং দিস্সতি সূরিযসমানৰণ্ণং, কো মোদতি সগ্গপত্তো ৰিমানে’’তি.
৮৬৭. ‘‘বারাণসিযং নন্দিযো নামাসি, উপাসকো অমচ্ছরী দানপতি ৰদঞ্ঞূ;
তস্সেতমাকিণ্ণজনং ৰিমানং, সূরিযস্স রংসীরিৰ জোতমানং.
৮৬৮. ‘‘নারীগণা চন্দনসারলিত্তা, উভতো ৰিমানং উপসোভযন্তি;
তং দিস্সতি সূরিযসমানৰণ্ণং, সো মোদতি সগ্গপত্তো ৰিমানে’’তি.
৮৬৯. ‘‘নন্দিযস্সাহং ভরিযা, অগারিনী সব্বকুলস্স ইস্সরা;
ভত্তু ৰিমানে রমিস্সামি দানহং, ন পত্থযে নিরযং দস্সনাযা’’তি.
৮৭০. ‘‘এসো তে নিরযো সুপাপধম্মে, পুঞ্ঞং তযা অকতং জীৰলোকে;
ন হি মচ্ছরী রোসকো পাপধম্মো, সগ্গূপগানং লভতি সহব্যত’’ন্তি.
৮৭১. ‘‘কিং নু গূথঞ্চ মুত্তঞ্চ, অসুচী পটিদিস্সতি;
দুগ্গন্ধং কিমিদং মীল়্হং, কিমেতং উপৰাযতী’’তি.
৮৭২. ‘‘এস সংসৰকো নাম, গম্ভীরো সতপোরিসো;
যত্থ ৰস্সসহস্সানি, তুৰং পচ্চসি রেৰতে’’তি.
৮৭৩. ‘‘কিং নু কাযেন ৰাচায, মনসা দুক্কটং কতং;
কেন সংসৰকো লদ্ধো, গম্ভীরো সতপোরিসো’’তি.
৮৭৪. ‘‘সমণে ব্রাহ্মণে চাপি, অঞ্ঞে ৰাপি ৰনিব্বকে [ৰণিব্বকে (স্যা. ক.)];
মুসাৰাদেন ৰঞ্চেসি, তং পাপং পকতং তযা.
৮৭৫. ‘‘তেন সংসৰকো লদ্ধো, গম্ভীরো সতপোরিসো;
তত্থ ৰস্সসহস্সানি, তুৰং পচ্চসি রেৰতে.
৮৭৬. ‘‘হত্থেপি ছিন্দন্তি অথোপি পাদে, কণ্ণেপি ছিন্দন্তি অথোপি নাসং;
অথোপি কাকোল়গণা সমেচ্চ, সঙ্গম্ম খাদন্তি ৰিফন্দমান’’ন্তি.
৮৭৭. ‘‘সাধু খো মং পটিনেথ, কাহামি কুসলং বহুং;
দানেন সমচরিযায, সংযমেন দমেন চ;
যং কত্ৰা সুখিতা হোন্তি, ন চ পচ্ছানুতপ্পরে’’তি.
৮৭৮. ‘‘পুরে তুৰং পমজ্জিত্ৰা, ইদানি পরিদেৰসি;
সযং কতানং কম্মানং, ৰিপাকং অনুভোস্সসী’’তি.
৮৭৯. ‘‘কো দেৰলোকতো মনুস্সলোকং, গন্ত্ৰান পুট্ঠো মে এৰং ৰদেয্য;
‘নিক্খিত্তদণ্ডেসু দদাথ দানং, অচ্ছাদনং সেয্য [সযন (সী.)] মথন্নপানং;
নহি মচ্ছরী রোসকো পাপধম্মো, সগ্গূপগানং লভতি সহব্যতং’.
৮৮০. ‘‘সাহং নূন ইতো গন্ত্ৰা, যোনিং লদ্ধান মানুসিং;
ৰদঞ্ঞূ সীলসম্পন্না, কাহামি কুসলং বহুং;
দানেন সমচরিযায, সংযমেন দমেন চ.
৮৮১. ‘‘আরামানি চ রোপিস্সং, দুগ্গে সঙ্কমনানি চ;
পপঞ্চ উদপানঞ্চ, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা.
৮৮২. ‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;
পাটিহারিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং.
৮৮৩. ‘‘উপোসথং উপৰসিস্সং, সদা সীলেসু সংৰুতা;
ন চ দানে পমজ্জিস্সং, সামং দিট্ঠমিদং মযা’’তি;
৮৮৪. ইচ্চেৰং ৰিপ্পলপন্তিং, ফন্দমানং ততো ততো;
খিপিংসু নিরযে ঘোরে, উদ্ধপাদং অৰংসিরং.
৮৮৫. ‘‘অহং পুরে মচ্ছরিনী অহোসিং, পরিভাসিকা সমণব্রাহ্মণানং;
ৰিতথেন চ সামিকং ৰঞ্চযিত্ৰা, পচ্চামহং নিরযে ঘোররূপে’’তি.
রেৰতীৰিমানং দুতিযং.
৩. ছত্তমাণৰকৰিমানৰত্থু
৮৮৬. ‘‘যে ৰদতং পৰরো মনুজেসু, সক্যমুনী ভগৰা কতকিচ্চো;
পারগতো বলৰীরিযসমঙ্গী [বলৰীরসমঙ্গী (ক.)], তং সুগতং সরণত্থমুপেহি.
৮৮৭. ‘‘রাগৰিরাগমনেজমসোকং, ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;
মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তং, ধম্মমিমং সরণত্থমুপেহি.
৮৮৮. ‘‘যত্থ চ দিন্ন মহপ্ফলমাহু, চতূসু সুচীসু পুরিসযুগেসু;
অট্ঠ চ পুগ্গলধম্মদসা তে, সঙ্ঘমিমং সরণত্থমুপেহি.
৮৮৯. ‘‘ন তথা তপতি নভে সূরিযো, চন্দো চ ন ভাসতি ন ফুস্সো;
যথা অতুলমিদং মহপ্পভাসং, কো নু ত্ৰং তিদিৰা মহিং উপাগা.
৮৯০. ‘‘ছিন্দতি রংসী পভঙ্করস্স, সাধিকৰীসতিযোজনানি আভা;
রত্তিমপি যথা দিৰং করোতি, পরিসুদ্ধং ৰিমলং সুভং ৰিমানং.
৮৯১. ‘‘বহুপদুমৰিচিত্রপুণ্ডরীকং, ৰোকিণ্ণং কুসুমেহি নেকচিত্তং;
অরজৰিরজহেমজালছন্নং, আকাসে তপতি যথাপি সূরিযো.
৮৯২. ‘‘রত্তম্বরপীতৰসসাহি, অগরুপিযঙ্গুচন্দনুস্সদাহি;
কঞ্চনতনুসন্নিভত্তচাহি, পরিপূরং গগনংৰ তারকাহি.
৮৯৩. ‘‘নরনারিযো [নরনারী (ক.), নারিযো (?)] বহুকেত্থনেকৰণ্ণা, কুসুমৰিভূসিতাভরণেত্থ সুমনা;
অনিলপমুঞ্চিতা পৰন্তি [পৰাযন্তি (ক.)] সুরভিং, তপনিযৰিততা সুৰণ্ণছন্না [সুৰণ্ণচ্ছাদনা (সী.)].
৮৯৪. ‘‘কিস্স সংযমস্স [সমদমস্স (সী.)] অযং ৰিপাকো, কেনাসি কম্মফলেনিধূপপন্নো;
যথা চ তে অধিগতমিদং ৰিমানং, তদনুপদং অৰচাসি ইঙ্ঘ পুট্ঠো’’তি.
৮৯৫. ‘‘সযমিধ [যমিধ (সী. স্যা. পী.)] পথে সমেচ্চ মাণৰেন, সত্থানুসাসি অনুকম্পমানো;
তৰ রতনৰরস্স ধম্মং সুত্ৰা, করিস্সামীতি চ ব্রৰিত্থ ছত্তো.
৮৯৬. ‘‘জিনৰরপৰরং [জিনপৰরং (স্যা. ক.)] উপেহি [উপেমি (বহূসু)] সরণং, ধম্মঞ্চাপি তথেৰ ভিক্খুসঙ্ঘং;
নোতি পঠমং অৰোচহং [অৰোচাহং (সী. স্যা. ক.)] ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.
৮৯৭. ‘‘মা চ পাণৰধং ৰিৰিধং চরস্সু অসুচিং,
ন হি পাণেসু অসঞ্ঞতং অৰণ্ণযিংসু সপ্পঞ্ঞা;
নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে,
পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.
৮৯৮. ‘‘মা চ পরজনস্স রক্খিতম্পি, আদাতব্বমমঞ্ঞিথো [মমঞ্ঞিত্থ (সী. পী.)] অদিন্নং;
নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা ৰচনং তথেৰকাসিং.
৮৯৯. ‘‘মা চ পরজনস্স রক্খিতাযো, পরভরিযা অগমা অনরিযমেতং;
নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং;
৯০০. ‘‘মা চ ৰিতথং অঞ্ঞথা অভাণি,
ন হি মুসাৰাদং অৰণ্ণযিংসু সপ্পঞ্ঞা;
নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.
৯০১. ‘‘যেন চ পুরিসস্স অপেতি সঞ্ঞা, তং মজ্জং পরিৰজ্জযস্সু সব্বং;
নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.
৯০২. ‘‘স্ৰাহং ইধ পঞ্চ সিক্খা করিত্ৰা, পটিপজ্জিত্ৰা তথাগতস্স ধম্মে;
দ্ৰেপথমগমাসিং চোরমজ্ঝে, তে মং তত্থ ৰধিংসু ভোগহেতু.
৯০৩. ‘‘এত্তকমিদং অনুস্সরামি কুসলং, ততো পরং ন মে ৰিজ্জতি অঞ্ঞং;
তেন সুচরিতেন কম্মুনাহং [কম্মনাহং (সী.)], উপ্পন্নো [উপপন্নো (বহূসু)] তিদিৰেসু কামকামী.
৯০৪. ‘‘পস্স খণমুহুত্তসঞ্ঞমস্স, অনুধম্মপ্পটিপত্তিযা ৰিপাকং;
জলমিৰ যসসা সমেক্খমানা, বহুকা মং পিহযন্তি হীনকম্মা.
৯০৫. ‘‘পস্স কতিপযায দেসনায, সুগতিঞ্চম্হি গতো সুখঞ্চ পত্তো;
যে চ তে সততং সুণন্তি ধম্মং, মঞ্ঞে তে অমতং ফুসন্তি খেমং.
৯০৬. ‘‘অপ্পম্পি কতং মহাৰিপাকং, ৰিপুলং হোতি [ৰিপুলফলং (ক.)] তথাগতস্স ধম্মে;
পস্স কতপুঞ্ঞতায ছত্তো, ওভাসেতি পথৰিং যথাপি সূরিযো.
৯০৭. ‘‘কিমিদং কুসলং কিমাচরেম, ইচ্চেকে হি সমেচ্চ মন্তযন্তি;
তে মযং পুনরেৰ [পুনপি (?)] লদ্ধ মানুসত্তং, পটিপন্না ৰিহরেমু সীলৰন্তো.
৯০৮. ‘‘বহুকারো অনুকম্পকো চ সত্থা, ইতি মে সতি অগমা দিৰা দিৰস্স;
স্ৰাহং উপগতোম্হি সচ্চনামং, অনুকম্পস্সু পুনপি সুণেমু [সুণোম (সী.), সুণোমি (স্যা.)] ধম্মং.
৯০৯. ‘‘যে চিধ [যেধ (সী. স্যা. পী.), যে ইধ (ক.)] পজহন্তি কামরাগং, ভৰরাগানুসযঞ্চ পহায মোহং;
ন চ তে পুনমুপেন্তি গব্ভসেয্যং, পরিনিব্বানগতা হি সীতিভূতা’’তি.
ছত্তমাণৰকৰিমানং ততিযং.
৪. কক্কটকরসদাযকৰিমানৰত্থু
৯১০. ‘‘উচ্চমিদং মণিথূণং ৰিমানং, সমন্ততো দ্ৰাদস যোজনানি;
কূটাগারা সত্তসতা উল়ারা, ৰেল়ুরিযথম্ভা রুচকত্থতা [রুচিরত্থতা (স্যা. ক.) ৬৪৬ গাথাযং ‘‘রুচকুপকিণ্ণং’’তি পদস্স সংৰণ্ণনা পস্সিতব্বা] সুভা.
৯১১. ‘‘তত্থচ্ছসি পিৰসি খাদসি চ, দিব্বা চ ৰীণা পৰদন্তি ৰগ্গুং [ৰগ্গু (সী. ক.), ৰগ্গূ (স্যা.)];
দিব্বা রসা কামগুণেত্থ পঞ্চ, নারিযো চ নচ্চন্তি সুৰণ্ণছন্না.
৯১২. ‘‘কেন তেতাদিসো ৰণ্ণো, কেন তে ইধ মিজ্ঝতি;
উপ্পজ্জন্তি চ তে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.
৯১৩. ‘‘পুচ্ছামি তং দেৰ মহানুভাৰ, মনুস্সভূতো কিমকাসি পুঞ্ঞং;
কেনাসি এৰং জলিতানুভাৰো, ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
৯১৪. সো দেৰপুত্তো অত্তমনো, মোগ্গল্লানেন পুচ্ছিতো;
পঞ্হং পুট্ঠো ৰিযাকাসি, যস্স কম্মস্সিদং ফলং.
৯১৫. ‘‘সতিসমুপ্পাদকরো, দ্ৰারে কক্কটকো ঠিতো;
নিট্ঠিতো জাতরূপস্স, সোভতি দসপাদকো.
৯১৬. ‘‘তেন মেতাদিসো ৰণ্ণো, তেন মে ইধ মিজ্ঝতি;
উপ্পজ্জন্তি চ মে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.
৯১৭. ‘‘অক্খামি তে ভিক্খু মহানুভাৰ, মনুস্সভূতো যমকাসি পুঞ্ঞং;
তেনম্হি এৰং জলিতানুভাৰো, ৰণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
কক্কটকরসদাযকৰিমানং চতুত্থং.
(অনন্তরং পঞ্চৰিমানং যথা কক্কটকরসদাযকৰিমানং তথা ৰিত্থারেতব্বং)
৫. দ্ৰারপালৰিমানৰত্থু
৯১৮. ‘‘উচ্চমিদং মণিথূণং ৰিমানং, সমন্ততো দ্ৰাদস যোজনানি;
কূটাগারা সত্তসতা উল়ারা, ৰেল়ুরিযথম্ভা রুচকত্থতা সুভা.
৯১৯. ‘‘তত্থচ্ছসি পিৰসি খাদসি চ, দিব্বা চ ৰীণা পৰদন্তি ৰগ্গুং;
দিব্বা রসা কামগুণেত্থ পঞ্চ, নারিযো চ নচ্চন্তি সুৰণ্ণছন্না.
৯২০. ‘‘কেন তেতাদিসো ৰণ্ণো…পে… ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
৯২২. সো দেৰপুত্তো অত্তমনো, মোগ্গল্লানেন পুচ্ছিতো;
পঞ্হং পুট্ঠো ৰিযাকাসি, যস্স কম্মস্সিদং ফলং.
৯২৩. ‘‘দিব্বং মমং ৰস্সসহস্সমাযু, ৰাচাভিগীতং মনসা পৰত্তিতং;
এত্তাৰতা ঠস্সতি পুঞ্ঞকম্মো, দিব্বেহি কামেহি সমঙ্গিভূতো.
৯২৪. ‘‘তেন মেতাদিসো ৰণ্ণো…পে…ৰণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.