৪. পঠমনানাতিত্থিযসুত্তং

৫৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা নানাতিত্থিযসমণব্রাহ্মণপরিব্বাজকা সাৰত্থিযং পটিৰসন্তি নানাদিট্ঠিকা নানাখন্তিকা নানারুচিকা নানাদিট্ঠিনিস্সযনিস্সিতা.

সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অন্তৰা লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অনন্তৰা লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘তং জীৰং তং সরীরং, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি.

তে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’তি.

অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসিংসু. সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –

‘‘ইধ, ভন্তে, সম্বহুলা নানাতিত্থিযসমণব্রাহ্মণপরিব্বাজকা সাৰত্থিযং পটিৰসন্তি নানাদিট্ঠিকা নানাখন্তিকা নানারুচিকা নানাদিট্ঠিনিস্সযনিস্সিতা.

‘‘সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি…পে… তে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’ তি.

‘‘অঞ্ঞতিত্থিযা, ভিক্খৰে, পরিব্বাজকা অন্ধা অচক্খুকা; অত্থং ন জানন্তি, অনত্থং ন জানন্তি, ধম্মং ন জানন্তি, অধম্মং ন জানন্তি. তে অত্থং অজানন্তা অনত্থং অজানন্তা ধম্মং অজানন্তা অধম্মং অজানন্তা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’তি.

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, ইমিস্সাযেৰ সাৰত্থিযা অঞ্ঞতরো রাজা অহোসি. অথ খো, ভিক্খৰে, সো রাজা অঞ্ঞতরং পুরিসং আমন্তেসি – ‘এহি ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, যাৰতকা সাৰত্থিযা জচ্চন্ধা তে সব্বে একজ্ঝং সন্নিপাতেহী’তি. ‘এৰং, দেৰা’তি খো, ভিক্খৰে, সো পুরিসো তস্স রঞ্ঞো পটিস্সুত্ৰা যাৰতকা সাৰত্থিযা জচ্চন্ধা তে সব্বে গহেত্ৰা যেন সো রাজা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং রাজানং এতদৰোচ – ‘সন্নিপাতিতা খো তে, দেৰ, যাৰতকা সাৰত্থিযা জচ্চন্ধা’তি. ‘তেন হি, ভণে, জচ্চন্ধানং হত্থিং দস্সেহী’তি. ‘এৰং, দেৰা’তি খো, ভিক্খৰে, সো পুরিসো তস্স রঞ্ঞো পটিস্সুত্ৰা জচ্চন্ধানং হত্থিং দস্সেসি.

‘‘একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স সীসং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স কণ্ণং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স দন্তং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স সোণ্ডং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স কাযং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স পাদং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স সত্থিং [পিট্ঠিং (স্যা.)] দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স নঙ্গুট্ঠং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স ৰালধিং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’’’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, সো পুরিসো জচ্চন্ধানং হত্থিং দস্সেত্ৰা যেন সো রাজা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং রাজানং এতদৰোচ – ‘দিট্ঠো খো তেহি, দেৰ, জচ্চন্ধেহি হত্থী; যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, সো রাজা যেন তে জচ্চন্ধা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে জচ্চন্ধে এতদৰোচ – ‘দিট্ঠো ৰো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি? ‘এৰং, দেৰ, দিট্ঠো নো হত্থী’তি. ‘ৰদেথ, জচ্চন্ধা, কীদিসো হত্থী’তি?

‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স সীসং দিট্ঠং অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি কুম্ভো’তি.

‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স কণ্ণো দিট্ঠো অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি সুপ্পো’তি.

‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স দন্তো দিট্ঠো অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি খীলো’তি.

‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স সোণ্ডো দিট্ঠো অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি নঙ্গলীসা’তি.

‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স কাযো দিট্ঠো অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি কোট্ঠো’তি.

‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স পাদো দিট্ঠো অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি থূণো’তি.

‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স সত্থি দিট্ঠো [পিট্ঠি দিট্টা (ক. সী. স্যা. পী.), সত্থি দিট্ঠা (ক. সী.)] হোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি উদুক্খলো’তি.

‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স নঙ্গুট্ঠং দিট্ঠং অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি মুসলো’তি.

‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স ৰালধি দিট্ঠো অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি সম্মজ্জনী’তি.

‘‘তে ‘এদিসো হত্থী, নেদিসো হত্থী; নেদিসো হত্থী, এদিসো হত্থী’’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং মুট্ঠীহি সংসুম্ভিংসু [সংযুজ্ঝিংসু (ক. সী., স্যা. পী.)]. তেন চ পন, ভিক্খৰে, সো রাজা অত্তমনো অহোসি.

‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা অন্ধা অচক্খুকা. তে অত্থং ন জানন্তি অনত্থং ন জানন্তি, ধম্মং ন জানন্তি অধম্মং ন জানন্তি. তে অত্থং অজানন্তা অনত্থং অজানন্তা, ধম্মং অজানন্তা অধম্মং অজানন্তা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’তি.

অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘ইমেসু কির সজ্জন্তি, একে সমণব্রাহ্মণা;

ৰিগ্গয্হ নং ৰিৰদন্তি, জনা একঙ্গদস্সিনো’’তি. চতুত্থং;