৬. জচ্চন্ধৰগ্গো
১. আযুসঙ্খারোস্সজ্জনসুত্তং
৫১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ৰেসালিং পিণ্ডায পাৰিসি. ৰেসালিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গণ্হাহি, আনন্দ, নিসীদনং. যেন চাপালং [পাৰালং (স্যা.)] চেতিযং তেনুপসঙ্কমিস্সাম দিৰাৰিহারাযা’’তি.
‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা নিসীদনং আদায ভগৰন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. অথ খো ভগৰা যেন চাপালং চেতিযং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি –
‘‘রমণীযা, আনন্দ, ৰেসালী; রমণীযং উদেনং চেতিযং; রমণীযং গোতমকং চেতিযং; রমণীযং সত্তম্বং চেতিযং; রমণীযং বহুপুত্তং চেতিযং; রমণীযং সারন্দদং চেতিযং; রমণীযং চাপালং চেতিযং. যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো ( ) [(আনন্দ) (ক.)] কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা. তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা. আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা’’তি.
এৰম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতা ওল়ারিকে নিমিত্তে কযিরমানে, ওল়ারিকে ওভাসে কযিরমানে, নাসক্খি পটিৰিজ্ঝিতুং; ন ভগৰন্তং যাচি – ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৰা কপ্পং; তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’’ন্তি, যথা তং মারেন পরিযুট্ঠিতচিত্তো. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি –
‘‘রমণীযা, আনন্দ, ৰেসালী; রমণীযং উদেনং চেতিযং; রমণীযং গোতমকং চেতিযং; রমণীযং সত্তম্বং চেতিযং; রমণীযং বহুপুত্তং চেতিযং; রমণীযং সারন্দদং চেতিযং; রমণীযং চাপালং চেতিযং. যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা. তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা. আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা’’তি.
এৰম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতা ওল়ারিকে নিমিত্তে কযিরমানে, ওল়ারিকে ওভাসে কযিরমানে, নাসক্খি পটিৰিজ্ঝিতুং; ন ভগৰন্তং যাচি – ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৰা কপ্পং; তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’’ন্তি, যথা তং মারেন পরিযুট্ঠিতচিত্তো.
অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, আনন্দ, যস্সদানি কালং মঞ্ঞসী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা অৰিদূরে অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি.
অথ খো মারো পাপিমা, অচিরপক্কন্তে আযস্মন্তে আনন্দে, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো মারো পাপিমা ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘পরিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৰা; পরিনিব্বাতু সুগতো; পরিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৰতো. ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৰতা ৰাচা – ‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি যাৰ মে ভিক্খূ ন সাৰকা ভৰিস্সন্তি ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা [ৰিসারদা পত্তযোগখেমা (অ. নি. ৮.৭০), ৰিসারদপ্পত্তা যোগখেমা (সী. পী. ক.), ৰিসারদপ্পত্তা যোগখেমকামা (স্যা.)] বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনো, সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৰিৰরিস্সন্তি ৰিভজিস্সন্তি উত্তানীকরিস্সন্তি উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি. এতরহি খো পন, ভন্তে [সন্তি খো পন ভন্তে এতরহি (সী. পী. সং. নি. ৫.৮২২)] ভিক্খূ ভগৰতো সাৰকা ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনো সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৰিৰরন্তি ৰিভজন্তি উত্তানীকরোন্তি উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেন্তি. পরিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৰা; পরিনিব্বাতু সুগতো; পরিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৰতো.
‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৰতা ৰাচা – ‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি যাৰ মে ভিক্খুনিযো ন সাৰিকা ভৰিস্সন্তি ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনিযো সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৰিৰরিস্সন্তি ৰিভজিস্সন্তি উত্তানীকরিস্সন্তি উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি. এতরহি খো পন, ভন্তে, ভিক্খুনিযো ভগৰতো সাৰিকা ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনিযো সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৰিৰরন্তি ৰিভজন্তি উত্তানীকরোন্তি উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেন্তি. পরিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৰা; পরিনিব্বাতু সুগতো; পরিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৰতো.
‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৰতা ৰাচা – ‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি যাৰ মে উপাসকা ন সাৰকা ভৰিস্সন্তি ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনো সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৰিৰরিস্সন্তি ৰিভজিস্সন্তি উত্তানীকরিস্সন্তি উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি. এতরহি খো পন, ভন্তে, উপাসকা ভগৰতো সাৰকা ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনো সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৰিৰরন্তি ৰিভজন্তি উত্তানীকরোন্তি উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেন্তি. পরিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৰা; পরিনিব্বাতু সুগতো; পরিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৰতো.
‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৰতা ৰাচা – ‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি যাৰ মে উপাসিকা ন সাৰিকা ভৰিস্সন্তি ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনিযো সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৰিৰরিস্সন্তি ৰিভজিস্সন্তি উত্তানীকরিস্সন্তি উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি. এতরহি খো পন, ভন্তে, উপাসিকা ভগৰতো সাৰিকা ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনিযো সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৰিৰরন্তি ৰিভজন্তি উত্তানীকরোন্তি উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেন্তি. পরিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৰা; পরিনিব্বাতু সুগতো; পরিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৰতো.
‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৰতা ৰাচা – ‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি যাৰ মে ইদং ব্রহ্মচরিযং ন ইদ্ধঞ্চেৰ ভৰিস্সতি ফীতঞ্চ ৰিত্থারিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৰ দেৰমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’ন্তি. এতরহি খো পন, ভন্তে [তযিদং ভন্তে (সং. নি. ৫.৮২২)], ভগৰতো ব্রহ্মচরিযং ইদ্ধঞ্চেৰ ফীতঞ্চ ৰিত্থারিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৰ দেৰমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতং. পরিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৰা; পরিনিব্বাতু সুগতো; পরিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৰতো’’তি.
এৰং ৰুত্তে, ভগৰা মারং পাপিমন্তং এতদৰোচ – ‘‘অপ্পোস্সুক্কো ত্ৰং, পাপিম, হোহি. ন চিরং তথাগতস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি. ইতো তিণ্ণং মাসানং অচ্চযেন তথাগতো পরিনিব্বাযিস্সতী’’তি.
অথ খো ভগৰা চাপালে চেতিযে সতো সম্পজানো আযুসঙ্খারং ওস্সজ্জি. ওস্সট্ঠে চ ভগৰতা আযুসঙ্খারে মহাভূমিচালো অহোসি ভিংসনকো লোমহংসো, দেৰদুন্দুভিযো [দেৰদুদ্রভিযো (ক.)] চ ফলিংসু.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘তুলমতুলঞ্চ সম্ভৰং,
ভৰসঙ্খারমৰস্সজি মুনি;
অজ্ঝত্তরতো সমাহিতো,
অভিন্দি কৰচমিৰত্তসম্ভৰ’’ন্তি. পঠমং;
২. সত্তজটিলসুত্তং
৫২. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি পুব্বারামে মিগারমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো বহিদ্ৰারকোট্ঠকে নিসিন্নো হোতি. অথ খো রাজা পসেনদি কোসলো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি.
তেন খো পন সমযেন সত্ত চ জটিলা, সত্ত চ নিগণ্ঠা, সত্ত চ অচেলকা, সত্ত চ একসাটকা, সত্ত চ পরিব্বাজকা, পরূল়্হকচ্ছনখলোমা খারিৰিৰিধমাদায [খারীৰিধমাদায (ক. সং. নি. ১.১২২; দী. নি. ১.২৮০)] ভগৰতো অৰিদূরে অতিক্কমন্তি.
অদ্দসা খো রাজা পসেনদি কোসলো তে সত্ত চ জটিলে, সত্ত চ নিগণ্ঠে, সত্ত চ অচেলকে, সত্ত চ একসাটকে, সত্ত চ পরিব্বাজকে, পরূল়্হকচ্ছনখলোমে খারিৰিৰিধমাদায ভগৰতো অৰিদূরে অতিক্কমন্তে. দিস্ৰান উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা দক্খিণজাণুমণ্ডলং পথৰিযং [পঠৰিযং (সী. স্যা. পী.)] নিহন্ত্ৰা যেন তে সত্ত চ জটিলা, সত্ত চ নিগণ্ঠা, সত্ত চ অচেলকা, সত্ত চ একসাটকা, সত্ত চ পরিব্বাজকা, তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা তিক্খত্তুং নামং সাৰেসি – ‘‘রাজাহং, ভন্তে, পসেনদি কোসলো; রাজাহং, ভন্তে, পসেনদি কোসলো; রাজাহং, ভন্তে, পসেনদি কোসলো’’তি.
অথ খো রাজা পসেনদি কোসলো অচিরপক্কন্তেসু তেসু সত্তসু চ জটিলেসু, সত্তসু চ নিগণ্ঠেসু, সত্তসু চ অচেলকেসু, সত্তসু চ একসাটকেসু, সত্তসু চ পরিব্বাজকেসু, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো রাজা পসেনদি কোসলো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘যে খো [যে চ খো (সী.), যে চ তে (স্যা.), যে নু কেচি খো (পী.), যে তে (সং. নি. ১.১২২), যে নু খো কেচি (?)] ভন্তে, লোকে অরহন্তো ৰা অরহত্তমগ্গং ৰা সমাপন্না এতে তেসং অঞ্ঞতরে’’তি [অঞ্ঞতরাতি (সী. ক.), অঞ্ঞতরোতি (স্যা. পী.)].
‘‘দুজ্জানং খো এতং, মহারাজ, তযা গিহিনা কামভোগিনা পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৰসন্তেন কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোন্তেন মালাগন্ধৰিলেপনং ধারযন্তেন জাতরূপরজতং সাদিযন্তেন – ইমে ৰা অরহন্তো, ইমে ৰা অরহত্তমগ্গং সমাপন্নাতি.
‘‘সংৰাসেন খো, মহারাজ, সীলং ৰেদিতব্বং. তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা ন ইত্তরং [ন ইত্তরেন (স্যা. সী. স্যা. অট্ঠ.)], মনসিকরোতা নো অমনসিকরোতা, পঞ্ঞৰতা নো দুপ্পঞ্ঞেন. সংৰোহারেন খো, মহারাজ, সোচেয্যং ৰেদিতব্বং. তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা ন ইত্তরং, মনসিকরোতা নো অমনসিকরোতা, পঞ্ঞৰতা নো দুপ্পঞ্ঞেন. আপদাসু খো, মহারাজ, থামো ৰেদিতব্বো. সো চ খো দীঘেন অদ্ধুনা ন ইত্তরং, মনসিকরোতা নো অমনসিকরোতা, পঞ্ঞৰতা নো দুপ্পঞ্ঞেন. সাকচ্ছায খো, মহারাজ, পঞ্ঞা ৰেদিতব্বা. সা চ খো দীঘেন অদ্ধুনা ন ইত্তরং, মনসিকরোতা নো অমনসিকরোতা, পঞ্ঞৰতা নো দুপ্পঞ্ঞেনা’’তি.
‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৰ সুভাসিতং চিদং [সুভাসিতমিদং (সং. নি. ১.১২২)], ভন্তে, ভগৰতা – ‘দুজ্জানং খো এতং, মহারাজ, তযা গিহিনা পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৰসন্তেন কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোন্তেন মালাগন্ধৰিলেপনং ধারযন্তেন জাতরূপরজতং সাদিযন্তেন – ইমে ৰা অরহন্তো, ইমে ৰা অরহত্তমগ্গং সমাপন্নাতি. সংৰাসেন খো, মহারাজ, সীলং ৰেদিতব্বং…পে… সাকচ্ছায খো, মহারাজ, পঞ্ঞা ৰেদিতব্বা. সা চ খো দীঘেন অদ্ধুনা ন ইত্তরং, মনসিকরোতা নো অমনসিকরোতা, পঞ্ঞৰতা নো দুপ্পঞ্ঞেনা’’’তি.
‘‘এতে, ভন্তে, মম পুরিসা চোরা [চরা (সং. নি. ১.১২২)] ওচরকা জনপদং ওচরিত্ৰা গচ্ছন্তি. তেহি পঠমং ওচিণ্ণং অহং পচ্ছা ওসারিস্সামি [ওতরিস্সামি (সী. স্যা. পী.), ওযাযিস্সামি (সী. স্যা. অট্ঠ.), ওসাপযিস্সামি (সং. নি. ১.১২২)]. ইদানি তে, ভন্তে, তং রজোজল্লং পৰাহেত্ৰা সুন্হাতা সুৰিলিত্তা কপ্পিতকেসমস্সূ ওদাতৰত্থৰসনা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গিভূতা পরিচারেস্সন্তী’’ [চারিযন্তি (স্যা.)] তি.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘ন ৰাযমেয্য সব্বত্থ, নাঞ্ঞস্স পুরিসো সিযা;
নাঞ্ঞং নিস্সায জীৰেয্য, ধম্মেন ন ৰণিং [ৰাণিং (সী.), ৰণী (স্যা. পী.), ৰাণিজং (ক.)] চরে’’তি. দুতিযং;
৩. পচ্চৰেক্খণসুত্তং
৫৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা অত্তনো অনেকে পাপকে অকুসলে ধম্মে পহীনে পচ্চৰেক্খমানো নিসিন্নো হোতি, অনেকে চ কুসলে ধম্মে ভাৰনাপারিপূরিং গতে.
অথ খো ভগৰা [এতমত্থং ৰিদিত্ৰা (সী. ক.)] অত্তনো অনেকে পাপকে অকুসলে ধম্মে পহীনে ৰিদিত্ৰা অনেকে চ কুসলে ধম্মে ভাৰনাপারিপূরিং গতে [এতমত্থং ৰিদিত্ৰা (সী. ক.)] তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘অহু পুব্বে তদা নাহু, নাহু পুব্বে তদা অহু;
ন চাহু ন চ ভৰিস্সতি, ন চেতরহি ৰিজ্জতী’’তি. ততিযং;
৪. পঠমনানাতিত্থিযসুত্তং
৫৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা নানাতিত্থিযসমণব্রাহ্মণপরিব্বাজকা সাৰত্থিযং পটিৰসন্তি নানাদিট্ঠিকা নানাখন্তিকা নানারুচিকা নানাদিট্ঠিনিস্সযনিস্সিতা.
সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অন্তৰা লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অনন্তৰা লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘তং জীৰং তং সরীরং, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি.
তে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’তি.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসিংসু. সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –
‘‘ইধ, ভন্তে, সম্বহুলা নানাতিত্থিযসমণব্রাহ্মণপরিব্বাজকা সাৰত্থিযং পটিৰসন্তি নানাদিট্ঠিকা নানাখন্তিকা নানারুচিকা নানাদিট্ঠিনিস্সযনিস্সিতা.
‘‘সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি…পে… তে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’ তি.
‘‘অঞ্ঞতিত্থিযা, ভিক্খৰে, পরিব্বাজকা অন্ধা অচক্খুকা; অত্থং ন জানন্তি, অনত্থং ন জানন্তি, ধম্মং ন জানন্তি, অধম্মং ন জানন্তি. তে অত্থং অজানন্তা অনত্থং অজানন্তা ধম্মং অজানন্তা অধম্মং অজানন্তা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’তি.
‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, ইমিস্সাযেৰ সাৰত্থিযা অঞ্ঞতরো রাজা অহোসি. অথ খো, ভিক্খৰে, সো রাজা অঞ্ঞতরং পুরিসং আমন্তেসি – ‘এহি ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, যাৰতকা সাৰত্থিযা জচ্চন্ধা তে সব্বে একজ্ঝং সন্নিপাতেহী’তি. ‘এৰং, দেৰা’তি খো, ভিক্খৰে, সো পুরিসো তস্স রঞ্ঞো পটিস্সুত্ৰা যাৰতকা সাৰত্থিযা জচ্চন্ধা তে সব্বে গহেত্ৰা যেন সো রাজা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং রাজানং এতদৰোচ – ‘সন্নিপাতিতা খো তে, দেৰ, যাৰতকা সাৰত্থিযা জচ্চন্ধা’তি. ‘তেন হি, ভণে, জচ্চন্ধানং হত্থিং দস্সেহী’তি. ‘এৰং, দেৰা’তি খো, ভিক্খৰে, সো পুরিসো তস্স রঞ্ঞো পটিস্সুত্ৰা জচ্চন্ধানং হত্থিং দস্সেসি.
‘‘একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স সীসং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স কণ্ণং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স দন্তং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স সোণ্ডং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স কাযং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স পাদং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স সত্থিং [পিট্ঠিং (স্যা.)] দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স নঙ্গুট্ঠং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি. একচ্চানং জচ্চন্ধানং হত্থিস্স ৰালধিং দস্সেসি – ‘এদিসো, জচ্চন্ধা, হত্থী’’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, সো পুরিসো জচ্চন্ধানং হত্থিং দস্সেত্ৰা যেন সো রাজা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং রাজানং এতদৰোচ – ‘দিট্ঠো খো তেহি, দেৰ, জচ্চন্ধেহি হত্থী; যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, সো রাজা যেন তে জচ্চন্ধা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তে জচ্চন্ধে এতদৰোচ – ‘দিট্ঠো ৰো, জচ্চন্ধা, হত্থী’তি? ‘এৰং, দেৰ, দিট্ঠো নো হত্থী’তি. ‘ৰদেথ, জচ্চন্ধা, কীদিসো হত্থী’তি?
‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স সীসং দিট্ঠং অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি কুম্ভো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স কণ্ণো দিট্ঠো অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি সুপ্পো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স দন্তো দিট্ঠো অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি খীলো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স সোণ্ডো দিট্ঠো অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি নঙ্গলীসা’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স কাযো দিট্ঠো অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি কোট্ঠো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স পাদো দিট্ঠো অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি থূণো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স সত্থি দিট্ঠো [পিট্ঠি দিট্টা (ক. সী. স্যা. পী.), সত্থি দিট্ঠা (ক. সী.)] হোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি উদুক্খলো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স নঙ্গুট্ঠং দিট্ঠং অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি মুসলো’তি.
‘‘যেহি, ভিক্খৰে, জচ্চন্ধেহি হত্থিস্স ৰালধি দিট্ঠো অহোসি, তে এৰমাহংসু – ‘এদিসো, দেৰ, হত্থী সেয্যথাপি সম্মজ্জনী’তি.
‘‘তে ‘এদিসো হত্থী, নেদিসো হত্থী; নেদিসো হত্থী, এদিসো হত্থী’’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং মুট্ঠীহি সংসুম্ভিংসু [সংযুজ্ঝিংসু (ক. সী., স্যা. পী.)]. তেন চ পন, ভিক্খৰে, সো রাজা অত্তমনো অহোসি.
‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা অন্ধা অচক্খুকা. তে অত্থং ন জানন্তি অনত্থং ন জানন্তি, ধম্মং ন জানন্তি অধম্মং ন জানন্তি. তে অত্থং অজানন্তা অনত্থং অজানন্তা, ধম্মং অজানন্তা অধম্মং অজানন্তা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’তি.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘ইমেসু কির সজ্জন্তি, একে সমণব্রাহ্মণা;
ৰিগ্গয্হ নং ৰিৰদন্তি, জনা একঙ্গদস্সিনো’’তি. চতুত্থং;
৫. দুতিযনানাতিত্থিযসুত্তং
৫৫. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা নানাতিত্থিযসমণব্রাহ্মণপরিব্বাজকা সাৰত্থিযং পটিৰসন্তি নানাদিট্ঠিকা নানাখন্তিকা নানারুচিকা নানাদিট্ঠিনিস্সযনিস্সিতা.
সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অসস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সস্সতো চ অসস্সতো চ [সস্সতো অসস্সতো (সী.)] অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘নেৰ সস্সতো নাসস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সযংকতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘পরংকতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সযংকতো চ পরংকতো চ [সযংকতো পরংকতো (সী.)] অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অসযংকারো অপরংকারো [অসযংকারো চ অপরংকারো চ (স্যা. পী.)] অধিচ্চসমুপ্পন্নো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সস্সতং সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অসস্সতং সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সস্সতঞ্চ অসস্সতঞ্চ [সস্সতং অসস্সতং (সী.)] সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘নেৰ সস্সতং নাসস্সতং সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সযংকতং সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰদিট্ঠিনো – ‘‘পরংকতং সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সযংকতঞ্চ পরংকতঞ্চ [সযংকথং পরংকতং (সী.)] সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অসযংকারং অপরংকারং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি.
তে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’তি.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসিংসু. সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –
‘‘ইধ, ভন্তে, সম্বহুলা নানাতিত্থিযসমণব্রাহ্মণপরিব্বাজকা সাৰত্থিযং পটিৰসন্তি নানাদিট্ঠিকা নানাখন্তিকা নানারুচিকা নানাদিট্ঠিনিস্সযনিস্সিতা.
‘‘সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি…পে… তে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’তি.
‘‘অঞ্ঞতিত্থিযা, ভিক্খৰে, পরিব্বাজকা অন্ধা অচক্খুকা; অত্থং ন জানন্তি অনত্থং ন জানন্তি, ধম্মং ন জানন্তি অধম্মং ন জানন্তি. তে অত্থং অজানন্তা অনত্থং অজানন্তা, ধম্মং অজানন্তা অধম্মং অজানন্তা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’তি.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘ইমেসু কির সজ্জন্তি, একে সমণব্রাহ্মণা;
অন্তরাৰ ৰিসীদন্তি, অপ্পত্ৰাৰ তমোগধ’’ন্তি. পঞ্চমং;
৬. ততিযনানাতিত্থিযসুত্তং
৫৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা নানাতিত্থিযসমণব্রাহ্মণপরিব্বাজকা সাৰত্থিযং পটিৰসন্তি নানাদিট্ঠিকা নানাখন্তিকা নানারুচিকা নানাদিট্ঠিনিস্সযনিস্সিতা.
সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অসস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সস্সতো চ অসস্সতো চ অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘নেৰ সস্সতো নাসস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সযংকতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘পরংকতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সযংকতো চ পরংকতো চ অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অসযংকারো অপরংকারো অধিচ্চসমুপ্পন্নো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সস্সতং সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অসস্সতং সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সস্সতঞ্চ অসস্সতঞ্চ সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘নেৰ সস্সতং নাসস্সতং সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সযংকতং সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘পরংকতং সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘সযংকতঞ্চ পরংকতঞ্চ সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি. সন্তি পনেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘‘অসযংকারং অপরংকারং অধিচ্চসমুপ্পন্নং সুখদুক্খং অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি.
তে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’তি.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সাৰত্থিং পিণ্ডায পাৰিসিংসু. সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –
‘‘ইধ, ভন্তে, সম্বহুলা নানাতিত্থিযসমণব্রাহ্মণপরিব্বাজকা সাৰত্থিযং পটিৰসন্তি নানাদিট্ঠিকা নানাখন্তিকা নানারুচিকা নানাদিট্ঠিনিস্সযনিস্সিতা.
‘‘সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি …পে… তে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’তি.
‘‘অঞ্ঞতিত্থিযা, ভিক্খৰে, পরিব্বাজকা অন্ধা অচক্খুকা. তে অত্থং ন জানন্তি অনত্থং ন জানন্তি, ধম্মং ন জানন্তি অধম্মং ন জানন্তি. তে অত্থং অজানন্তা অনত্থং অজানন্তা, ধম্মং অজানন্তা অধম্মং অজানন্তা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি – ‘এদিসো ধম্মো, নেদিসো ধম্মো; নেদিসো ধম্মো, এদিসো ধম্মো’’’তি.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘অহঙ্কারপসুতাযং পজা, পরংকারূপসংহিতা;
এতদেকে নাব্ভঞ্ঞংসু, ন নং সল্লন্তি অদ্দসুং.
‘‘এতঞ্চ সল্লং পটিকচ্চ [পটিগচ্চ (সী. স্যা. কং. পী.)] পস্সতো;
অহং করোমীতি ন তস্স হোতি;
পরো করোতীতি ন তস্স হোতি.
‘‘মানুপেতা অযং পজা, মানগন্থা মানৰিনিবদ্ধা [মানৰিনিবন্ধা (সী.)];
দিট্ঠীসু সারম্ভকথা, সংসারং নাতিৰত্ততী’’তি. ছট্ঠং;
৭. সুভূতিসুত্তং
৫৭. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সুভূতি ভগৰতো অৰিদূরে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায অৰিতক্কং সমাধিং সমাপজ্জিত্ৰা.
অদ্দসা খো ভগৰা আযস্মন্তং সুভূতিং অৰিদূরে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায অৰিতক্কং সমাধিং সমাপন্নং.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যস্স ৰিতক্কা ৰিধূপিতা,
অজ্ঝত্তং সুৰিকপ্পিতা অসেসা;
তং সঙ্গমতিচ্চ অরূপসঞ্ঞী,
চতুযোগাতিগতো ন জাতু মেতী’’তি [ন জাতিমেতীতি (স্যা. পী. অট্ঠ. পাঠন্তরং)]. সত্তমং;
৮. গণিকাসুত্তং
৫৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তেন খো পন সমযেন রাজগহে দ্ৰে পূগা অঞ্ঞতরিস্সা গণিকায সারত্তা হোন্তি পটিবদ্ধচিত্তা; ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং পাণীহিপি উপক্কমন্তি, লেড্ডূহিপি উপক্কমন্তি, দণ্ডেহিপি উপক্কমন্তি, সত্থেহিপি উপক্কমন্তি. তে তত্থ মরণম্পি নিগচ্ছন্তি মরণমত্তম্পি দুক্খং.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায রাজগহং পিণ্ডায পাৰিসিংসু. রাজগহে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –
‘‘ইধ, ভন্তে, রাজগহে দ্ৰে পূগা অঞ্ঞতরিস্সা গণিকায সারত্তা পটিবদ্ধচিত্তা; ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং পাণীহিপি উপক্কমন্তি, লেড্ডূহিপি উপক্কমন্তি, দণ্ডেহিপি উপক্কমন্তি, সত্থেহিপি উপক্কমন্তি. তে তত্থ মরণম্পি নিগচ্ছন্তি মরণমত্তম্পি দুক্খ’’ন্তি.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যঞ্চ পত্তং যঞ্চ পত্তব্বং, উভযমেতং রজানুকিণ্ণং, আতুরস্সানুসিক্খতো. যে চ সিক্খাসারা সীলব্বতং জীৰিতং ব্রহ্মচরিযং উপট্ঠানসারা, অযমেকো অন্তো. যে চ এৰংৰাদিনো – ‘নত্থি কামেসু দোসো’তি, অযং দুতিযো অন্তো. ইচ্চেতে উভো অন্তা কটসিৰড্ঢনা, কটসিযো দিট্ঠিং ৰড্ঢেন্তি. এতেতে উভো অন্তে অনভিঞ্ঞায ওলীযন্তি একে, অতিধাৰন্তি একে. যে চ খো তে অভিঞ্ঞায তত্র চ নাহেসুং, তেন চ নামঞ্ঞিংসু, ৰট্টং তেসং নত্থি পঞ্ঞাপনাযা’’তি. অট্ঠমং.
৯. উপাতিধাৰন্তিসুত্তং
৫৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা রত্তন্ধকারতিমিসাযং অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতি তেলপ্পদীপেসু ঝাযমানেসু.
তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অধিপাতকা তেসু তেলপ্পদীপেসু আপাতপরিপাতং অনযং আপজ্জন্তি, ব্যসনং আপজ্জন্তি [নত্থি সীহল়পোত্থকে], অনযব্যসনং আপজ্জন্তি [নত্থি সীহল়পোত্থকে]. অদ্দসা খো ভগৰা তে সম্বহুলে অধিপাতকে তেসু তেলপ্পদীপেসু আপাতপরিপাতং অনযং আপজ্জন্তে, ব্যসনং আপজ্জন্তে, অনযব্যসনং আপজ্জন্তে.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘উপাতিধাৰন্তি ন সারমেন্তি,
নৰং নৰং বন্ধনং ব্রূহযন্তি;
পতন্তি পজ্জোতমিৰাধিপাতকা [… ধিপাতা (সী. স্যা.)],
দিট্ঠে সুতে ইতিহেকে নিৰিট্ঠা’’তি. নৰমং;
১০. উপ্পজ্জন্তিসুত্তং
৬০. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভন্তে, তথাগতা লোকে নুপ্পজ্জন্তি অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা তাৰ অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা সক্কতা হোন্তি গরুকতা মানিতা পূজিতা অপচিতা লাভিনো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. যতো চ খো, ভন্তে, তথাগতা লোকে উপ্পজ্জন্তি অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা অথ অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা অসক্কতা হোন্তি অগরুকতা অমানিতা অপূজিতা অনপচিতা ন লাভিনো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. ভগৰা যেৰ [ভগৰা চেৰ (স্যা.)] দানি, ভন্তে, সক্কতো হোতি গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং, ভিক্খুসঙ্ঘো চা’’তি.
‘‘এৰমেতং, আনন্দ, যাৰকীৰঞ্চ, আনন্দ, তথাগতা লোকে নুপ্পজ্জন্তি অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা তাৰ অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা সক্কতা হোন্তি গরুকতা মানিতা পূজিতা অপচিতা লাভিনো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. যতো চ খো, আনন্দ, তথাগতা লোকে উপ্পজ্জন্তি অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা অথ অঞ্ঞতিত্থিযা পরিব্বাজকা অসক্কতা হোন্তি অগরুকতা অমানিতা অপূজিতা অনপচিতা ন লাভিনো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. তথাগতোৰ [তথাগতো চেৰ (স্যা.)] দানি সক্কতো হোতি গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং, ভিক্খুসঙ্ঘো চা’’তি.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘ওভাসতি তাৰ সো কিমি,
যাৰ ন উন্নমতে [উগ্গমতি (সী.), উন্নমতি (স্যা.)] পভঙ্করো;
(স) [( ) নত্থি সী. স্যা. পোত্থকেসু] ৰেরোচনম্হি উগ্গতে,
হতপ্পভো হোতি ন চাপি ভাসতি.
‘‘এৰং ওভাসিতমেৰ তক্কিকানং [তিত্থিযানং (সী. স্যা. পী.)],
যাৰ সম্মাসম্বুদ্ধা লোকে নুপ্পজ্জন্তি;
ন তক্কিকা সুজ্ঝন্তি ন চাপি সাৰকা,
দুদ্দিট্ঠী ন দুক্খা পমুচ্চরে’’তি. দসমং;
তস্সুদ্দানং –
আযুজটিলৰেক্খণা, তযো তিত্থিযা সুভূতি;
গণিকা উপাতি নৰমো, উপ্পজ্জন্তি চ তে দসাতি.
জচ্চন্ধৰগ্গো ছট্ঠো নিট্ঠিতো.