৬. সোণসুত্তং
৪৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহাকচ্চানো অৰন্তীসু ৰিহরতি কুররঘরে [কুরুরঘরে (স্যা. মহাৰ. ২৫৭), কুলঘরে (ক.)] পৰত্তে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো আযস্মতো মহাকচ্চানস্স উপট্ঠাকো হোতি.
অথ খো সোণস্স উপাসকস্স কুটিকণ্ণস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘যথা যথা খো অয্যো মহাকচ্চানো ধম্মং দেসেতি নযিদং সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা একন্তপরিপুণ্ণং একন্তপরিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’’ন্তি.
অথ খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৰোচ –
‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘যথা যথা খো অয্যো মহাকচ্চানো ধম্মং দেসেতি নযিদং সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা একন্তপরিপুণ্ণং একন্তপরিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’ন্তি. পব্বাজেতু মং, ভন্তে, অয্যো মহাকচ্চানো’’তি.
এৰং ৰুত্তে, আযস্মা মহাকচ্চানো সোণং উপাসকং কুটিকণ্ণং এতদৰোচ – ‘‘দুক্করং খো, সোণ, যাৰজীৰং একভত্তং একসেয্যং ব্রহ্মচরিযং. ইঙ্ঘ ত্ৰং, সোণ, তত্থেৰ আগারিকভূতো সমানো বুদ্ধানং সাসনং অনুযুঞ্জ কালযুত্তং একভত্তং একসেয্যং ব্রহ্মচরিয’’ন্তি. অথ খো সোণস্স উপাসকস্স কুটিকণ্ণস্স যো অহোসি পব্বজ্জাভিসঙ্খারো সো পটিপস্সম্ভি.
দুতিযম্পি খো…পে… দুতিযম্পি খো আযস্মা মহাকচ্চানো সোণং উপাসকং কুটিকণ্ণং এতদৰোচ – ‘‘দুক্করং খো, সোণ, যাৰজীৰং একভত্তং একসেয্যং ব্রহ্মচরিযং. ইঙ্ঘ ত্ৰং, সোণ, তত্থেৰ আগারিকভূতো সমানো বুদ্ধানং সাসনং অনুযুঞ্জ কালযুত্তং একভত্তং একসেয্যং ব্রহ্মচরিয’’ন্তি. দুতিযম্পি খো সোণস্স উপাসকস্স কুটিকণ্ণস্স যো অহোসি পব্বজ্জাভিসঙ্খারো সো পটিপস্সম্ভি.
ততিযম্পি খো সোণস্স উপাসকস্স কুটিকণ্ণস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘যথা যথা খো অয্যো মহাকচ্চানো ধম্মং দেসেতি নযিদং সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা একন্তপরিপুণ্ণং একন্তপরিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’’ন্তি. ততিযম্পি খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৰোচ –
‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘যথা যথা খো অয্যো মহাকচ্চানো ধম্মং দেসেতি নযিদং সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা একন্তপরিপুণ্ণং একন্তপরিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’ন্তি. পব্বাজেতু মং, ভন্তে, অয্যো মহাকচ্চানো’’তি.
অথ খো আযস্মা মহাকচ্চানো সোণং উপাসকং কুটিকণ্ণং পব্বাজেসি. তেন খো পন সমযেন অৰন্তিদক্খিণাপথো [অৰন্তি দক্খিণপথো (সী.)] অপ্পভিক্খুকো হোতি. অথ খো আযস্মা মহাকচ্চানো তিণ্ণং ৰস্সানং অচ্চযেন কিচ্ছেন কসিরেন ততো ততো দসৰগ্গং ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৰা আযস্মন্তং সোণং উপসম্পাদেসি.
অথ খো আযস্মতো সোণস্স ৰস্সংৰুট্ঠস্স [ৰস্সংৰুত্থস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘ন খো মে সো ভগৰা সম্মুখা দিট্ঠো, অপি চ সুতোযেৰ মে সো ভগৰা – ‘ঈদিসো চ ঈদিসো চা’তি. সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানেয্য, গচ্ছেয্যাহং তং ভগৰন্তং দস্সনায অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা সোণো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সোণো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৰোচ –
‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘ন খো মে সো ভগৰা সম্মুখা দিট্ঠো, অপি চ সুতোযেৰ মে সো ভগৰা – ঈদিসো চ ঈদিসো চা’তি. সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানেয্য, গচ্ছেয্যাহং তং ভগৰন্তং দস্সনায অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি ( ) [(গচ্ছেয্যাহং ভন্তে তং ভগৰন্তং দস্সনায অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং, সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানাতীতি (মহাৰ. ২৫৭)].
‘‘সাধু সাধু, সোণ; গচ্ছ ত্ৰং, সোণ, তং ভগৰন্তং দস্সনায অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং [সমাসম্বুদ্ধন্তি (সব্বত্থ)]. দক্খিস্সসি ত্ৰং, সোণ, তং ভগৰন্তং পাসাদিকং পসাদনীযং সন্তিন্দ্রিযং সন্তমানসং উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তং দন্তং গুত্তং যতিন্দ্রিযং নাগং. দিস্ৰান মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দাহি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং [ফাসুৰিহারঞ্চ (সী.)] পুচ্ছ – ‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, আযস্মা মহাকচ্চানো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং [ফাসুৰিহারঞ্চ (সী.)] পুচ্ছতী’’’তি.
‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সোণো আযস্মতো মহাকচ্চানস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন সাৰত্থি তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন সাৰত্থি জেতৰনং অনাথপিণ্ডিকস্স আরামো, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সোণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, আযস্মা মহাকচ্চানো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং [ফাসুৰিহারঞ্চ (সী.)] পুচ্ছতী’’তি.
‘‘কচ্চি, ভিক্খু, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চিসি অপ্পকিলমথেন অদ্ধানং আগতো, ন চ পিণ্ডকেন কিলন্তোসী’’তি? ‘‘খমনীযং ভগৰা, যাপনীযং ভগৰা, অপ্পকিলমথেন চাহং, ভন্তে, অদ্ধানং আগতো, ন পিণ্ডকেন কিলন্তোম্হী’’তি.
অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইমস্সানন্দ, আগন্তুকস্স ভিক্খুনো সেনাসনং পঞ্ঞাপেহী’’তি. অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘যস্স খো মং ভগৰা আণাপেতি – ‘ইমস্সানন্দ, আগন্তুকস্স ভিক্খুনো সেনাসনং পঞ্ঞাপেহী’তি, ইচ্ছতি ভগৰা তেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একৰিহারে ৰত্থুং, ইচ্ছতি ভগৰা আযস্মতা সোণেন সদ্ধিং একৰিহারে ৰত্থু’’ন্তি. যস্মিং ৰিহারে ভগৰা ৰিহরতি, তস্মিং ৰিহারে আযস্মতো সোণস্স সেনাসনং পঞ্ঞাপেসি.
অথ খো ভগৰা বহুদেৰ রত্তিং অব্ভোকাসে নিসজ্জায ৰীতিনামেত্ৰা পাদে পক্খালেত্ৰা ৰিহারং পাৰিসি. আযস্মাপি খো সোণো বহুদেৰ রত্তিং অব্ভোকাসে নিসজ্জায ৰীতিনামেত্ৰা পাদে পক্খালেত্ৰা ৰিহারং পাৰিসি. অথ খো ভগৰা রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং সোণং অজ্ঝেসি – ‘‘পটিভাতু তং ভিক্খু ধম্মো ভাসিতু’’ন্তি.
‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সোণো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা সোল়স অট্ঠকৰগ্গিকানি সব্বানেৰ সরেন অভণি. অথ খো ভগৰা আযস্মতো সোণস্স সরভঞ্ঞপরিযোসানে অব্ভনুমোদি – ‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু, সুগ্গহিতানি তে, ভিক্খু, সোল়স অট্ঠকৰগ্গিকানি সুমনসিকতানি সূপধারিতানি, কল্যাণিযাসি [কল্যাণিযা চ (ক.), কল্যাণিযা চাসি (?)] ৰাচায সমন্নাগতো ৰিস্সট্ঠায অনেলগল়ায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা. কতি ৰস্সোসি ত্ৰং, ভিক্খূ’’তি? ‘‘একৰস্সো অহং ভগৰা’’তি. ‘‘কিস্স পন ত্ৰং, ভিক্খু, এৰং চিরং অকাসী’’তি? ‘‘চিরং দিট্ঠো [চিরদিট্ঠো (সী.)] মে, ভন্তে, কামেসু আদীনৰো; অপি চ সম্বাধো ঘরাৰাসো বহুকিচ্চো বহুকরণীযো’’তি.
অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘দিস্ৰা আদীনৰং লোকে, ঞত্ৰা ধম্মং নিরূপধিং;
অরিযো ন রমতী পাপে, পাপে ন রমতী সুচী’’তি. ছট্ঠং;